
Madhu–Kaiṭabha, Nārāyaṇa’s Yoga-Nidrā, Rudra’s Manifestation, and the Aṣṭamūrti–Trimūrti Teaching
ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯದ ಅಂತ್ಯದ ನಂತರ ಕಥೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ—ವಿಶ್ವಾಧಿಪತಿಯ ನಾಭಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಕಮಲದ ಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಮಧು–ಕೈಟಭ ಎಂಬ ಭಯಂಕರ ಅಸುರರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ನಾರಾಯಣನು ಅವರನ್ನು ದಮನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಅವತರಿಸಬೇಕೆಂದು ಸೂಚನೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ವೈಷ್ಣವೀ ನಿದ್ರಾಶಕ್ತಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮನು ವಿಷ್ಣುವಿನಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಾರಾಯಣನ ಯೋಗನಿದ್ರೆ ಅದ್ವೈತ ಬ್ರಹ್ಮಾನುಭವದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯವಸಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಪ್ರಭಾತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ವೈಷ್ಣವ ಧಾರಕಭಾವದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲ ಮಾನಸಪುತ್ರ ಋಷಿಗಳು ಲೋಕಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸದೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಮೋಹ–ಕ್ರೋಧ ಉಂಟಾಗಿ, ಅಶ್ರುಗಳು ಭೂತ–ಪ್ರೇತಗಳಾಗಿ ಜನಿಸುತ್ತವೆ; ಆ ಉಗ್ರತೆಯಿಂದ ರುದ್ರನು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ರುದ್ರನಿಗೆ ನಾಮರೂಪ, ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿ, ಪತ್ನಿಗಳು, ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಲೋಕಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಮಹಾಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಕಾಲ, ವೇದಸಾರ ಮತ್ತು ಸರ್ವಾಂತರ್ಯಾಮಿ ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ದಿವ್ಯಯೋಗ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ, ಗುಣಭೇದದಿಂದ ಒಬ್ಬನೇ ಪ್ರಭು ಮೂರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ ಅಂತರ್ಧಾನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ಬ್ರಹ್ಮನು ಒಂಬತ್ತು ಮಹಾಪ್ರಜಾಪತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಮುಂದಿನ ವಿಶ್ವವಿವರಣೆಗೆ ನೆಲೆ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ.
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे नवमो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच गते महेश्वरे देवे स्वाधिवासं पितामहः / तदेव सुमहत् पद्मं भेजे नाभिसमुत्थितम्
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಕೂರ್ಮಪುರಾಣದ ಷಟ್ಸಾಹಸ್ತ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಪೂರ್ವವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಶ್ರೀಕೂರ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನು ಸ್ವಧಾಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ ಬಳಿಕ, ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ನಾಭಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಅದೇ ಮಹಾವಿಶಾಲ ಪದ್ಮದ ಮೇಲೆ ಆಸೀನನಾದನು.
Verse 2
अथ दीर्घेण कालेन तत्राप्रतिमपौरुषौ / महासुरौ समायातौ भ्रातरौ मधुकैटभौ
ನಂತರ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ವ ಪರಾಕ್ರಮವುಳ್ಳ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾಸುರರು—ಸಹೋದರರಾದ ಮಧು ಮತ್ತು ಕೈಟಭ—ಬಂದು ಸೇರಿದರು.
Verse 3
क्रोधेन महताविष्टौ महापर्वतविग्रहौ / कर्णान्तरसमुद्भूतौ देवदेवस्य शार्ङ्गिणः
ಅವರು ಭಾರೀ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಆವಿಷ್ಟರಾಗಿ, ಮಹಾಪರ್ವತದಂತೆ ದೇಹವಿರುವವರು; ದೇವದೇವನಾದ ಶಾರ್ಙ್ಗಧಾರಿ ಪ್ರಭುವಿನ ಕಿವಿಯ ಒಳಗುಹೆಯಿಂದ ಅವರು ಉದ್ಭವಿಸಿದರು.
Verse 4
तावागतौ समीक्ष्याह नारायणमजो विभुः / त्रैलोक्यकण्टकावेतावसुरौ हन्तुमर्हसि
ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅಜ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭುವು ನಾರಾಯಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು—“ಈ ಇಬ್ಬರು ಅಸುರರು ತ್ರಿಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಂಟಕರು; ಇವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವುದು ನಿನಗೆ ಯುಕ್ತ.”
Verse 5
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा हरिर्नारायणः प्रभुः / आज्ञापयामास तयोर्वधार्थं पुरुषावुभौ
ಅವನ ಆ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಹರಿ—ನಾರಾಯಣ ಪ್ರಭುವು, ಆ ಇಬ್ಬರ ವಧಾರ್ಥವಾಗಿ, ಆ ಇಬ್ಬರು ದಿವ್ಯ ಪುರುಷರಿಗೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಿದನು.
Verse 6
तदाज्ञया महद्युद्धं तयोस्ताभ्यामभूद् द्विजाः / व्यनयत् कैटभं विष्णुर्जिष्णुश्च व्यनयन्मधुम्
ಹೇ ದ್ವಿಜರೇ! ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಉಂಟಾಯಿತು. ವಿಷ್ಣುವು ಕೈಟಭನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು; ಜಿಷ್ಣುವು ಮಧುವನ್ನೂ ಸೋಲಿಸಿದನು.
Verse 7
ततः पद्मासनासीनं जगन्नाथं पितामहम् / बभाषे मधुरं वाक्यं स्नेहाविष्टमना हरिः
ನಂತರ ಹರಿ, ಸ्नेಹದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಪದ್ಮಾಸನದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾದ ಜಗನ್ನಾಥ—ಜಗತ್ಪಿತಾಮಹನಿಗೆ ಮಧುರ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
Verse 8
अस्मान्मयोच्यमानस्त्वं पद्मादवतर प्रभो / नाहं भवन्तं शक्नोमि वोढुं तेजामयं गुरुम्
ಹೇ ಪ್ರಭೋ! ನಾನು ನಿಮಗೆ ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ನೀವು ಪದ್ಮದಿಂದ ಇಳಿದು ಬನ್ನಿ. ತೇಜೋಮಯವೂ ಭಾರವೂ ಆದ ನಿಮ್ಮ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನಾನು ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳಲಾರೆನು.
Verse 9
ततो ऽवतीर्य विश्वात्मा देहमाविश्य चक्रिणः / अवाच वैष्णवीं निद्रामेकीभूयाथ विष्णुना
ಆಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾತ್ಮನು ಅವತರಿ ಚಕ್ರಧಾರಿ ಭಗವಂತನ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಭೂತನಾಗಿ ವೈಷ್ಣವೀ ನಿದ್ರಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಿ ಪ್ರವರ್ತಿಸಿದನು।
Verse 10
सहस्त्रशीर्षनयनः शङ्खचक्रगदाधरः / ब्रह्मा नारायणाख्यो ऽसौ सुष्वाप सलिले तदा
ಆಗ ಸಹಸ್ರ ಶಿರಸ್ಸುಗಳೂ ನೇತ್ರಗಳೂಳ್ಳ, ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧರನಾದ, ನಾರಾಯಣನೆಂಬ ಆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮಹಾಜಲದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸಿದನು।
Verse 11
सो ऽनुभूय चिरं कालमानन्दं परमात्मनः / अनाद्यनन्तमद्वैतं स्वात्मानं ब्रह्मसंज्ञितम्
ಅವನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪರಮಾತ್ಮನ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ‘ಬ್ರಹ್ಮ’ವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತನ್ನ ಸ್ವಾತ್ಮವನ್ನು ಅನಾದಿ, ಅನಂತ, ಅದ್ವೈತವೆಂದು ಅರಿತನು।
Verse 12
ततः प्रभाते योगात्मा भूत्वा देवश्चतुर्मुखः / ससर्ज सृष्टिं तद्रूपां वैष्णवं भावमाश्रितः
ನಂತರ ಪ್ರಭಾತದಲ್ಲಿ ಯೋಗಚೇತನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಚತುರ್ಮುಖ ದೇವ ಬ್ರಹ್ಮನು, ವೈಷ್ಣವ ಭಾವವನ್ನು (ನಾರಾಯಣನ ಧಾರಣಶಕ್ತಿ) ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಆ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸೃಜಿಸಿದನು।
Verse 13
पुरस्तादसृजद् देवः सनन्दं सनकं तथा / ऋभुं सनत्कुमारं च पुर्वजं तं सनातनम्
ಆದಿಯಲ್ಲಿ ದೇವನು ಸನಂದ, ಸನಕ ಹಾಗೂ ಋಭು, ಸನತ್ಕುಮಾರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು—ಅವರು ಆದ್ಯರು, ಪ್ರಾಚೀನರು, ಪ್ರಥಮಜನ್ಮರು, ಸನಾತನರು।
Verse 14
ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ताः परं वैराग्यमास्थिताः / विदित्वा परमं भावं न सृष्टौ दधिरे मतिम्
ಅವರು ದ್ವಂದ್ವಮೋಹದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಪರಮ ವೈರಾಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದರು. ಪರಮ ಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿದು ಸೃಷ್ಟಿ-ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಇಡಲಿಲ್ಲ.
Verse 15
तेष्वेवं निरपेक्षेषु लोकसृष्टौ पितामहः / बभूव नष्टचेता वै मायया परमेष्ठिनः
ಇಂತೆ ನಿರಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಲೋಕಸೃಷ್ಟಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನ ಚಿತ್ತ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮಂಕಾಯಿತು; ಪರಮೇಷ್ಠಿಯ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಅವನು ಮೋಹಿತನಾದನು.
Verse 16
ततः पुराणपुरुषो जगन्मूर्तिर्जनार्दनः / व्याजहारात्मनः पुत्रं मोहनाशाय पद्मजम्
ಆಮೇಲೆ ಪುರಾಣಪುರುಷನೂ ಜಗನ್ಮೂರ್ತಿಯೂ ಆದ ಜನಾರ್ದನನು ಮೋಹನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಪದ್ಮಜನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು.
Verse 17
विष्णुरुवाच कच्चिन्न विस्मृतो देवः शूलपाणिः सनातनः / यदुक्तवानात्मनो ऽसौ पुत्रत्वे तव शङ्करः
ವಿಷ್ಣು ಹೇಳಿದರು—ನೀನು ಸನಾತನ ದೇವನಾದ ಶೂಲಪಾಣಿಯನ್ನು ಮರೆತೆಯೇ? ತನ್ನ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪದಿಂದಲೇ ‘ನಾನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದೇನೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಶಂಕರನೇ ಅವನು.
Verse 18
अवाप्य संज्ञां गोविन्दात् पद्मयोनिः पितामहः / प्रजाः स्त्रष्टुमनास्तेपे तपः परमदुश्चरम्
ಗೋವಿಂದನಿಂದ ತನ್ನ ಸಂಜ್ಞೆ (ನಾಮಪರಿಚಯ)ವನ್ನು ಪಡೆದು ಪದ್ಮಯೋನಿಯಾದ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಪರಮ ದುಶ್ಚರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು.
Verse 19
तस्यैवं तप्यमानस्य न किञ्चित् समवर्तत / ततो दीर्घेण कालेन दुः खात् क्रोधो ऽभ्यजायत
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೂ ಅವನಿಗೆ ಯಾವುದೂ ಫಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬಳಿಕ ದುಃಖದಿಂದ ಅವನೊಳಗೆ ಕ್ರೋಧ ಉದಯವಾಯಿತು.
Verse 20
क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः / ततस्तेभ्यो ऽश्रुबिन्दुभ्यो भूताः प्रेतास्तथाभवन्
ಕ್ರೋಧಾವಿಷ್ಟನಾದಾಗ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅಶ್ರುಬಿಂದುಗಳು ಬಿದ್ದವು; ಆ ಅಶ್ರುಬಿಂದುಗಳಿಂದಲೇ ಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೇತಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.
Verse 21
सर्वांस्तानश्रुजान् दृष्ट्वा ब्रह्मात्मानमनिन्दन / जहौ प्राणांश्च भगवान् क्रोधाविष्टः प्रजापतिः
ಅಶ್ರುಜನ್ಯರಾದ ಆ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಅಳುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ನೋಡಿ, ಲೋಕದ ಅನಿಂದ್ಯ ಆತ್ಮನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ, ಕ್ರೋಧಾವಿಷ್ಟನಾದ ಭಗವಾನ್ ಪ್ರಜಾಪತಿ (ದಕ್ಷ) ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು.
Verse 22
तदा प्राणमयो रुद्रः प्रादुरसीत् प्रभीर्मुखात् / सहस्त्रादित्यसंकाशो युगान्तदहनोपमः
ಆಗ ಪ್ರಾಣಮಯನಾದ ರುದ್ರನು ಆ ಭಯಂಕರ ಮುಖದಿಂದ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು; ಅವನು ಸಾವಿರ ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ಯುಗಾಂತದ ದಹನಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 23
रुरोद सुस्वरं घोरं देवदेवः स्वयं शिवः / रोदमानं ततो ब्रह्मा मा रोदीरित्यभाषत / रोदनाद् रुद्र इत्येवं लोके ख्यातिं गमिष्यसि
ದೇವದೇವನಾದ ಸ್ವಯಂ ಶಿವನು ಭೀಕರವಾದರೂ ಸುವರ್ಣಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಅಳಿದನು. ಅಳುತ್ತಿರುವ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ‘ಅಳಬೇಡ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಆ ಅಳುವಿನಿಂದಲೇ ನೀನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ರುದ್ರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಖ್ಯಾತನಾಗುವೆ.
Verse 24
अन्यानि सप्त नामानि पत्नीः पुत्रांश्चशाश्वतान् / स्थानानि चैषामष्टानां ददौ लोकपितामहः
ಲೋಕಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆ ಎಂಟರಿಗೆ ಅವರ ಇತರ ಏಳು ನಾಮಗಳು, ಪತ್ನಿಯರು, ಶಾಶ್ವತ ಪುತ್ರರು ಹಾಗೂ ಅವರಿಗೆ ನಿಯತವಾದ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು (ಲೋಕಪದಗಳನ್ನು) ದತ್ತನಾಗಿ ನೀಡಿದನು।
Verse 25
भवः शर्वस्तथेशानः पशूनां पतिरेव च / भीमश्चोग्रो महादेवस्तानि नामानि सप्त वै
ಭವ, ಶರ್ವ, ಈಶಾನ ಮತ್ತು ಪಶುಪತಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಭೀಮ, ಉಗ್ರ, ಮಹಾದೇವ—ಇವೇ ನಿಜವಾಗಿ ಆ ಏಳು ನಾಮಗಳು।
Verse 26
सूर्यो जलं मही वह्निर्वायुराकाशमेव च / दीक्षितो ब्राह्मणश्चन्द्र इत्येता अष्टमूर्तयः
ಸೂರ್ಯ, ಜಲ, ಭೂಮಿ, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು ಮತ್ತು ಆಕಾಶ; ದೀಕ್ಷಿತ ತಪಸ್ವಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ—ಇವುಗಳೇ ಪ್ರಭುವಿನ ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಗಳು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 27
स्थानेष्वेतेषु ये रुद्रं ध्यायन्ति प्रणमन्ति च / तेषामष्टतनुर्देवो ददाति परमं पदम्
ಈ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ರುದ್ರನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುವವರಿಗೆ ಅಷ್ಟತನು ದೇವನು ಪರಮ ಪದ (ಮೋಕ್ಷ)ವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ।
Verse 28
सुवर्चला तथैवोमा विकेशी च तथा शिवा / स्वाहा दिशश्च दीक्षा च रोहिणी चेति पत्नयः
ಸುವರ್ಚಲಾ ಹಾಗೆಯೇ ಉಮಾ; ವಿಕೇಶೀ ಮತ್ತು ಶಿವಾ; ಸ್ವಾಹಾ; ದಿಕ್ಕುಗಳು; ದೀಕ್ಷಾ ಮತ್ತು ರೋಹಿಣೀ—ಇವರೆಲ್ಲ ಪತ್ನಿಯರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 29
शनैश्चरस्तथा शुक्रो लोहिताङ्गो मनोजवः / स्कन्दः सर्गो ऽथ सन्तानो बुधश्चैषां सुताः स्मृताः
ಶನೈಶ್ಚರ, ಶುಕ್ರ, ಲೋಹಿತಾಂಗ, ಮನೋಜವ; ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ಕಂದ, ಸರ್ಗ, ಸಂತಾನ ಮತ್ತು ಬುಧ—ಇವರೆಲ್ಲ ಅವರ ಪುತ್ರರೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
Verse 30
एवंप्रकारो भगवान् देवदेवो महेश्वरः / प्रजाधर्मं च काम च त्यक्त्वा वैराग्यमाश्रितः
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ದೇವದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನು—ಪ್ರಜಾಧರ್ಮವನ್ನೂ ಕಾಮವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ವೈರಾಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
Verse 31
आत्मन्याध्य चात्मानमैश्वरं भावमास्थितः / पीत्वा तदक्षरं ब्रह्म शाश्वतं परमामृतम्
ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ಆತ್ಮನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿ, ಐಶ್ವರ್ಯಭಾವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ಅವನು ಆ ಅಕ್ಷರ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಾನಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ಶಾಶ್ವತವಾದ ಪರಮ ಅಮೃತವನ್ನು.
Verse 32
प्रजाः सृजेति चादिष्टो ब्रह्मणा नीललोहितः / स्वात्मना सदृशान् रुद्रान् ससर्ज मनसा शिवः
ಬ್ರಹ್ಮನು ‘ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸೃಜಿಸು’ ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದಾಗ ನೀಲಲೋಹಿತ ರುದ್ರನು; ಶಿವನು ತನ್ನ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ರುದ್ರರನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.
Verse 33
कपर्दिनो निरातङ्कान् नीलकण्ठान् पिनाकिनः / त्रिशूलहस्तानृष्टिघ्नान् महानन्दांस्त्रिलोचनान्
ನಾನು ಆ ಕಪರ್ದೀ ಪ್ರಭುಗಳನ್ನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ—ಅವರು ನಿರಾತಂಕರು, ನೀಲಕಂಠರು, ಪಿನಾಕಧಾರಿಗಳು; ತ್ರಿಶೂಲಹಸ್ತರು, ಶತ್ರುಬಲವಿನಾಶಕರು, ಮಹಾನಂದಸ್ವರೂಪರು, ತ್ರಿಲೋಚನರು.
Verse 34
जरामरणनिर्मुक्तान् महावृषभवाहनान् / वीतरागांश्च सर्वज्ञान् कोटिकोटिशतान् प्रभुः
ಪ್ರಭುವು ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ಶತಸಂಖ್ಯೆಯವರನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಿದನು—ಅವರು ಜರಾ-ಮರಣಮುಕ್ತರು, ಮಹಾವೃಷಭಾರೂಢರು, ವೈರಾಗ್ಯವಂತರು, ಸರ್ವಜ್ಞಾನಸಿದ್ಧರು।
Verse 35
तान् दृष्ट्वा विविधान् रुद्रान निर्मलान् नीललोहितान् / जरामरणनिर्मुक्तान् व्याजहरा हरं गुरुः
ಆ ವಿಭಿನ್ನ ರುದ್ರರನ್ನು—ನಿರ್ಮಲರನ್ನು, ನೀಲ-ಲೋಹಿತ ವರ್ಣದವರನ್ನು, ಜರಾ-ಮರಣಮುಕ್ತರನ್ನು—ನೋಡಿ ಪೂಜ್ಯ ಗುರುವು ಹರನನ್ನು (ಶಿವನನ್ನು) ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು।
Verse 36
मा स्त्राक्षीरीदृशीर्देव प्रजा मृत्युविवर्जिताः / अन्याः सृजस्व भूतेश जन्ममृत्युसमन्विताः
ಹೇ ದೇವಾ! ಮರಣವರ್ಜಿತವಾದ ಇಂತಹ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಡ; ಹೇ ಭೂತೇಶಾ! ಜನನ-ಮರಣಯುಕ್ತ ಇತರ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸು।
Verse 37
ततस्तमाह भगवान् कपर्दे कामशासनः / नास्ति मे तादृशः सर्गः सृज त्वमशुभाः प्रजाः
ಆಮೇಲೆ ಕಾಮಶಾಸಕನಾದ ಭಗವಾನ್ ಕಪರ್ದಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದನು—“ಅಂಥ ಸೃಷ್ಟಿ ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ನೀನೇ ಅಶುಭ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸು।”
Verse 38
ततः प्रभृति देवो ऽसौ न प्रसूते ऽशुभाः प्रजाः / स्वात्मजैरेव तै रुद्रैर्निवृत्तात्मा ह्यतिष्ठत / स्थाणुत्वं तेन तस्यासीद् देवदेवस्य शूलिनः
ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಆ ದೇವನು ಅಶುಭ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಇನ್ನು ಪ್ರಸವಿಸಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನದೇ ಅಂಶದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಆ ರುದ್ರರೊಂದಿಗೆ ಅವನು ನಿವೃತ್ತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ಥಿತನಾದನು. ಆದಕಾರಣ ದೇವದೇವನಾದ ಶೂಲಧಾರಿ ‘ಸ್ಥಾಣು’—ಅಚಲ—ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು।
Verse 39
ज्ञानं वैराग्यमैश्वर्यं तपः सत्यं क्षमा धृतिः / स्त्रष्टृत्वमात्मसंबोधो ह्यधिष्ठातृत्वमेव च
ಜ್ಞಾನ, ವೈರಾಗ್ಯ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ತಪಸ್ಸು, ಸತ್ಯ, ಕ್ಷಮೆ, ಧೃತಿ, ಸೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿ, ಆತ್ಮಬೋಧ ಮತ್ತು ಅಧಿಷ್ಠಾತೃತ್ವ—ಇವೇ ಪ್ರಭುವಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳು.
Verse 40
अव्ययानि दशैतानि नित्यं तिष्ठन्ति शङ्करे / स एव शङ्करः साक्षात् पिनाकी परमेश्वरः
ಈ ಹತ್ತು ಅವ್ಯಯ ಗುಣಗಳು ನಿತ್ಯವೂ ಶಂಕರನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ. ಅವನೇ ಸాక్షಾತ್ ಶಂಕರ—ಪಿನಾಕೀ ಪರಮೇಶ್ವರನು.
Verse 41
ततः स भगवान् ब्रह्मा वीक्ष्य देवं त्रिलोचनम् / सहैव मानसैः पुत्रैः प्रीतिविस्फारिलोचनः
ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ತ್ರಿಲೋಚನ ದೇವನನ್ನು ನೋಡಿ, ತನ್ನ ಮಾನಸಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಟವಿಟ್ಟನು.
Verse 42
ज्ञात्वा परतरं भावमैश्वरं ज्ञानचक्षुषा / तुष्टाव जगतामेकं कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्
ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಪ್ರಭುವಿನ ಪರಾತ್ಪರ ಐಶ್ವರ್ಯಭಾವವನ್ನು ಅರಿತು, ಅವನು ಲೋಕಗಳ ಏಕಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅಂಜಲಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟನು.
Verse 43
ब्रह्मोवाच नमस्ते ऽस्तु महादेव नमस्ते परमेश्वर / नमः शिवाय देवाय नमस्ते ब्रह्मरूपिणे
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಮಹಾದೇವ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಹೇ ಪರಮೇಶ್ವರ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ದೇವ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಃ; ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಿಣೇ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
Verse 44
नमो ऽस्तु ते महेशाय नमः शान्ताय हेतवे / प्रधानपुरुषेशाय योगाधिपतये नमः
ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಶಾಂತಸ್ವರೂಪ ಕಾರಣಭೂತನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಃ. ಪ್ರಧಾನ–ಪುರುಷೇಶ್ವರಾ, ಯೋಗಾಧಿಪತಿಗೆ ನಮಃ.
Verse 45
नमः कालाय रुद्राय महाग्रासाय शूलिने / नमः पिनाकहस्ताय त्रिनेत्राय नमो नमः
ಕಾಲಸ್ವರೂಪ ರುದ್ರನಿಗೆ, ಮಹಾಗ್ರಾಸಕ ಶೂಲಧಾರಿಗೆ ನಮಃ. ಪಿನಾಕಹಸ್ತ ತ್ರಿನೇತ್ರ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಮರುಮರು ನಮಸ್ಕಾರ.
Verse 46
नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं ब्रह्मणो जनकाय ते / ब्रह्मविद्याधिपतये ब्रह्मविद्याप्रदायिने
ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಸ್ವರೂಪನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಃ; ಬ್ರಹ್ಮನ ಜನಕನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಃ. ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾಧಿಪತಿಗೆ, ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ನಿನಗೆ ನಮಃ.
Verse 47
नमो वेदरहस्याय कालकालाय ते नमः / वेदान्तसारसाराय नमो वेदात्ममूर्तये
ವೇದರಹಸ್ಯಸ್ವರೂಪನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಃ; ಕಾಲವನ್ನೂ ಮೀರಿದ ಕಾಲಸ್ವರೂಪನಿಗೆ ನಮಃ. ವೇದಾಂತಸಾರದ ಸಾರ, ವೇದಾತ್ಮಮೂರ್ತಿಗೆ ನಮಃ.
Verse 48
नमो बुद्धाय शुद्धाय योगिनां गुरवे नमः / प्रहीणशोकैर्विविधैर्भूतैः वरिवृताय ते
ಪ್ರಬುದ್ಧನಾದ ಶುದ್ಧಸ್ವರೂಪನಿಗೆ ನಮಃ; ಯೋಗಿಗಳ ಗುರುವಿಗೆ ನಮಃ. ಶೋಕವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಭೂತಗಣಗಳಿಂದ ಪರಿವೃತನಾದ ನಿನಗೆ ಪ್ರಣಾಮ.
Verse 49
नमो ब्रह्मण्यदेवाय ब्रह्माधिपतये नमः / त्रियम्बकाय देवाय नमस्ते परमेष्ठिने
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸುವ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಬ್ರಹ್ಮಾಧಿಪತಿಗೆ ನಮಃ. ತ್ರ್ಯಂಬಕ ದೇವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ; ಹೇ ಪರಮೇಷ್ಠಿನ್, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
Verse 50
नमो दिग्वाससे तुभ्यं नमो मुण्डाया दण्डिने / अनादिमलहीनाय ज्ञानगम्याय ते नमः
ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೇ ವಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಧರಿಸಿದ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಮುಂಡಿತ ಶಿರಸ್ಸಿನ ದಂಡಧಾರಿ ತಪಸ್ವಿಗೆ ನಮಃ. ಅನಾದಿ, ಮಲರಹಿತ, ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಗಮ್ಯನಾದ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
Verse 51
नमस्ताराय तीर्थाय नमो योगर्धिहेतवे / नमो धर्माधिगम्याय योगगम्याय ते नमः
ರಕ್ಷಕ ‘ತಾರಾ’—ತೀರ್ಥಸ್ವರೂಪನಾದ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಗಳ ಕಾರಣನಿಗೆ ನಮಃ. ಧರ್ಮದಿಂದ ಅಧಿಗಮ್ಯ, ಯೋಗದಿಂದ ಗಮ್ಯನಾದ ನಿಮಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ.
Verse 52
नमस्ते निष्प्रपञ्चाय निराभासाय ते नमः / ब्रह्मणे विश्वरूपाय नमस्ते परमात्मने
ಪ್ರಪಂಚಾತೀತನಾದ, ನಿರಾಭಾಸ (ನಿರುಪಾಧಿಕ)ನಾದ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ವಿಶ್ವರೂಪ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೂ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೂ ಆದ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
Verse 53
त्वयैव सृष्टमखिलं त्वय्येव सकलं स्थितम् / त्वया संह्रियते विश्वं प्रधानाद्यं जगन्मय
ನಿಮ್ಮಿಂದಲೇ ಸಮಸ್ತ ಸೃಷ್ಟಿ ಉಂಟಾಯಿತು; ನಿಮ್ಮಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ನಿಮ್ಮಿಂದಲೇ ವಿಶ್ವ ಲಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ—ಹೇ ಜಗನ್ಮಯ, ಪ್ರಧಾನಾದಿಗಳೊಡನೆ.
Verse 54
त्वमीश्वरो महादेवः परं ब्रह्म महेश्वरः / परमेष्ठी शिवः शान्तः पुरुषो निष्कलो हरः
ನೀನೇ ಈಶ್ವರ—ಮಹಾದೇವ; ಪರಬ್ರಹ್ಮ; ಮಹೇಶ್ವರ. ನೀನೇ ಪರಮೇಷ್ಠಿ, ಶಿವ, ಶಾಂತಸ್ವರೂಪ; ನಿಷ್ಕಲ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಪುರುಷ—ಹರ.
Verse 55
त्वमक्षरं परं ज्योतिस्त्वं कालः परमेश्वरः / त्वमेव पुरुषो ऽनन्तः प्रधानं प्रकृतिस्तथा
ನೀನೇ ಅಕ್ಷರವಾದ ಪರಮಜ್ಯೋತಿ; ನೀನೇ ಕಾಲ, ಓ ಪರಮೇಶ್ವರ. ನೀನೇ ಅನಂತ ಪುರುಷ; ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಧಾನ—ಪ್ರಕೃತಿಯೂ ನೀನೇ.
Verse 56
भूमिरापो ऽनलो वायुर्व्योमाहङ्कार एव च / यस्य रूपं नमस्यामि भवन्तं ब्रह्मसंज्ञितम्
ಭೂಮಿ, ಜಲ, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಯಾರ ರೂಪವೋ; ಬ್ರಹ್ಮನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ನಿಮಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 57
यस्य द्यौरभवन्मूर्धा पादौ पृथ्वी दिशो भुजाः / आकाशमुदरं तस्मै विराजे प्रणमाम्यहम्
ಯಾರ ತಲೆ ಸ್ವರ್ಗ, ಪಾದಗಳು ಭೂಮಿ, ದಿಕ್ಕುಗಳು ಭುಜಗಳು, ಆಕಾಶವೇ ಉದರ—ಆ ವಿರಾಜ್ಗೆ ನಾನು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 58
संतापयति यो विश्वं स्वभाभिर्भासयन् दिशः / ब्रह्मतेजोमयं नित्यं तस्मै सूर्यात्मने नमः
ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿಶ್ವವನ್ನೆಲ್ಲ ತಪಿಸಿ, ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ—ನಿತ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮತೇಜೋಮಯನಾದ ಆ ಸೂರ್ಯಾತ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
Verse 59
हव्यं वहति यो नित्यं रौद्री तेजोमयो तनुः / कव्यं पितृगणानां च तस्मै वह्न्यात्मने नमः
ಯೋ ನಿತ್ಯ ದೇವರಿಗೆ ಹವ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸುವವನು, ರೌದ್ರೀ ತೇಜೋಮಯ ದೇಹಧಾರಿ, ಪಿತೃಗಣಗಳಿಗೆ ಕವ್ಯವನ್ನೂ ತಲುಪಿಸುವವನು—ಆ ಅಗ್ನ್ಯಾತ್ಮ ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 60
आप्यायति यो नित्यं स्वधाम्ना सकलं जगत् / पीयते देवतासङ्घैस्तस्मै सोमात्मने नमः
ಯೋ ತನ್ನ ಸ್ವಧಾಮದ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ನಿತ್ಯ ಪೋಷಿಸುವವನು, ದೇವತಾಸಂಘಗಳಿಂದ (ಆನಂದ-ಸೋಮರೂಪವಾಗಿ) ಪಾನವಾಗುವವನು—ಆ ಸೋಮಾತ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 61
विभर्त्यशेषभूतानि यो ऽन्तश्चरति सर्वदा / शक्तिर्माहेश्चरी तुभ्यं तस्मै वाय्वात्मने नमः
ಯೋ ಸದಾ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿ ಚರಿಸಿ ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನು—ಆ ವಾಯ್ವಾತ್ಮ ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ। ಮಾಹೇಶ್ವರಿ ಶಕ್ತಿ ನಿನಗೇ ಸೇರಿದೆ।
Verse 62
सृजत्यशेषमेवेदं यः स्वकर्मानुरूपतः / स्वात्मन्यवस्थितस्तस्मै चतुर्वक्त्रात्मने नमः
ಯಃ ಸ್ವಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಜೀವಿಗಳ ಕರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವನು—ಆ ಚತುರ್ವಕ್ತ್ರಾತ್ಮ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 63
यः शेषशयने शेते विश्वमावृत्य मायया / स्वात्मानुभूतियोगेन तस्मै विश्वात्मने नमः
ಯಃ ಶೇಷಶಯನದಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸಿ, ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಆವರಿಸಿ, ಸ್ವಾತ್ಮಾನುಭೂತಿ ಯೋಗದಿಂದ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವವನು—ಆ ವಿಶ್ವಾತ್ಮ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 64
विभर्ति शिरसा नित्यं द्विसप्तभुवनात्मकम् / ब्रह्माण्डं यो ऽखिलाधारस्तस्मै शेषात्मने नमः
ಅಖಿಲಾಧಾರನಾದ ಶೇಷಾತ್ಮನು ನಿತ್ಯ ತನ್ನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ದ್ವಿಸಪ್ತಭುವನಾತ್ಮಕ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಧರಿಸುವವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 65
यः परान्ते परानन्दं पीत्वा दिव्यैकसाक्षिकम् / नृत्यत्यनन्तमहिमा तस्मै रुद्रात्मने नमः
ಅನಂತ ಮಹಿಮೆಯ ರುದ್ರಾತ್ಮನು ಪರಾಂತದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ಏಕಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ಪರಾನಂದವನ್ನು ಪಾನಮಾಡಿ ನೃತ್ಯಿಸುವವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 66
यो ऽन्तरा सर्वभूतानां नियन्ता तिष्ठतीश्वरः / तं सर्वसाक्षिणं देवं नमस्ये भवतस्तनुम्
ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನಿಯಂತನಾಗಿ ಈಶ್ವರನು ನೆಲೆಸಿರುವನು; ಆ ಸರ್ವಸಾಕ್ಷಿ ದೇವನಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಿಮ್ಮ ಆ ತನು(ರೂಪ)ಕ್ಕೆ ಪ್ರಣಾಮ।
Verse 67
यं विनिन्द्रा जितश्वासाः संतुष्टाः समदर्शिनः / ज्योतिः पश्यन्ति युञ्जानास्तस्मै योगात्मने नमः
ನಿದ್ರಾರಹಿತರು, ಶ್ವಾಸಜಯಿಗಳು, ಸಂತೃಪ್ತರು, ಸಮದರ್ಶಿಗಳು ಆದ ಯೋಗಿಗಳು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತರಾಗಿ ಅಂತರಜ್ಯೋತಿಯಾಗಿ ನೋಡುವವನಿಗೆ—ಆ ಯೋಗಾತ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 68
यया संतरते मायां योगी संक्षीणकल्मषः / अपारतरपर्यन्तां तस्मै विद्यात्मने नमः
ಯಾವ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಲ್ಮಷ ಕ್ಷೀಣವಾದ ಯೋಗಿ ಮಾಯೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಅಪಾರ ಪರತೀರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೋ—ಆ ವಿದ್ಯಾತ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।
Verse 69
यस्य भासा विभातीदमद्वयं तमसः परम् / प्रपद्ये तत् परं तत्त्वं तद्रूपं परमेश्वरम्
ಯಸ್ಯ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಈ ಅದ್ವಯ ತತ್ತ್ವವು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಯಾರು ತಮಸ್ಸಿಗೆ ಅತೀತನೋ—ಆ ಪರಮ ತತ್ತ್ವರূপ ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಾನು ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ.
Verse 70
नित्यानन्दं निराधारं निष्कलं परमं शिवम् / प्रपद्ये परमात्मानं भवन्तं परमेश्वरम्
ನಿತ್ಯಾನಂದಸ್ವರೂಪ, ನಿರಾಧಾರ, ನಿಷ್ಕಲ ಮತ್ತು ಪರಮ ಶಿವ—ನೀನೇ ಪರಮಾತ್ಮ, ಪರಮೇಶ್ವರ; ನಿನಗೆ ನಾನು ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ.
Verse 71
एवं स्तुत्वा महादेवं ब्रह्मा तद्भावभावितः / प्राञ्जलिः प्रणतस्तस्थौ गृणन् ब्रह्म सनातनम्
ಈ ರೀತಿ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಆ ಭಾವದಿಂದ ಭಾವಿತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಂಜಲಿ ಬದ್ಧನಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನಿಂತು, ಸನಾತನ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದನು.
Verse 72
ततस्तस्मै महादेवो दिव्यं योगमनुत्तमम् / ऐश्वर्यं ब्रह्मसद्भावं वैराग्यं च ददौ हरः
ನಂತರ ಮಹಾದೇವ ಹರು ಅವನಿಗೆ ದಿವ್ಯವಾದ ಅನುತ್ತಮ ಯೋಗವನ್ನು, ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು, ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠ ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನೂ ದಯಪಾಲಿಸಿದನು.
Verse 73
कराभ्यां सुशुभाभ्यां च संस्पृश्य प्रणतार्तिहा / व्याजहरा स्वयं देवः सो ऽनुगृह्य पितामहम्
ಆಗ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದವರ ವೇದನೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಸ್ವಯಂ ದೇವನು ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಶುಭವಾದ ಎರಡು ಕೈಗಳಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಿ, ಅವನ ಆತಂಕವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವ ವಚನಗಳನ್ನು ನುಡಿದನು.
Verse 74
यत्त्वयाभ्यर्थितं ब्रह्मन् पुत्रत्वे भवतो मम / कृतं मया तत् सकलं सृजस्व विविधं जगत्
ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ನಾನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನಾಗಬೇಕೆಂದು ನೀನು ಬೇಡಿಕೊಂಡದ್ದನ್ನು ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಈಗ ನೀನು ನಾನಾವಿಧವಾದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸು।
Verse 75
त्रिधा भिन्नो ऽस्म्यहं ब्रह्मन् ब्रह्मविष्णुहराख्यया / सर्गरक्षालयगुणैर्निष्कलः परमेश्वरः
ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ಸೃಷ್ಟಿ, ರಕ್ಷಣೆ, ಲಯ ಎಂಬ ಗುಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ನನಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ಹರ ಎಂಬ ಮೂರು ಹೆಸರುಗಳಿವೆ; ಆದರೆ ತತ್ತ್ವತಃ ನಾನು ನಿಷ್ಕಲ ಪರಮೇಶ್ವರನು।
Verse 76
स त्वं ममाग्रजः पुत्रः सृष्टिहेतोर्विनिर्मितः / ममैव दक्षिणादङ्गाद् वामाङ्गात् पुरुषोत्तमः
ನೀನೇ ನನ್ನ ಅಗ್ರಜ ಪುತ್ರನು, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತನು. ನನ್ನದೇ ದೇಹದ ಬಲ ಅಂಗದಿಂದಲೂ ಎಡ ಅಂಗದಿಂದಲೂ, ಹೇ ಪುರುಷೋತ್ತಮ, ನೀನು ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದೀ।
Verse 77
तस्य देवादिदेवस्य शंभोर्हृदयदेशतः / संबभूवाथ रुद्रो ऽसावहं तस्यापरा तनुः
ಆ ದೇವಾಧಿದೇವ ಶಂಭುವಿನ ಹೃದಯ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ರುದ್ರನು ಉದ್ಭವಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ನಾನು ಅವನ ಅಪರ (ದ್ವಿತೀಯ) ತನು ಆಗಿದ್ದೇನೆ।
Verse 78
ब्रह्मविष्णुशिवा ब्रह्मन् सर्गस्थित्यन्तहेतवः / विभज्यात्मानमेको ऽपि स्वेच्छया शङ्करः स्थितः
ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ಬ್ರಹ್ಮಾ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವರು ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಅಂತ್ಯದ ಕಾರಣಗಳು. ಆದರೂ ಪ್ರಭು ಒಬ್ಬನೇ ಇದ್ದು, ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆತ್ಮವಿಭಾಗ ಮಾಡಿ ಶಂಕರರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ।
Verse 79
तथान्यानि च रूपाणि मम मायाकृतानि तु / निरूपः केवलः स्वच्छो महादेवः स्वभावतः
ಹಾಗೆಯೇ ಇತರ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳೂ ನನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವೇ; ಆದರೆ ಮಹಾದೇವನು ಸ್ವಭಾವತಃ ನಿರಾಕಾರ, ಏಕಮಾತ್ರ ಮತ್ತು ನಿತ್ಯಶುದ್ಧನು।
Verse 80
एभ्यः परतरो देवस्त्रिमूर्तिः परमा तनुः / माहेश्वरी त्रिनयना योगिनां शान्तिदा सदा
ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಪರಮನು ಆ ದೇವ; ಅವನ ಪರಮ ದೇಹವೇ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ. ಆ ಮಹೇಶ್ವರಿ ತ್ರಿನೇತ್ರಿ ಸದಾ ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾಳೆ।
Verse 81
तस्या एव परां मूर्ति मामवेहि पितामह / शाश्वतैश्वर्यविज्ञानतेजोयोगसमन्विताम्
ಓ ಪಿತಾಮಹ, ಆ ಪರಮ ತತ್ತ್ವದ ಪರಮ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿ; ಶಾಶ್ವತ ಐಶ್ವರ್ಯ, ಸತ್ಯಜ್ಞಾನ, ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಯೋಗದಿಂದ ಸಮನ್ವಿತನು।
Verse 82
सो ऽहं ग्रसामि सकलमधिष्ठाय तमोगुणम् / कालो भूत्वा न तमसा मामन्यो ऽभिभविष्यति
ನಾನು ತಮೋಗುಣವನ್ನು ಅಧಿಷ್ಠಿಸಿ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಗ್ರಸಿಸುತ್ತೇನೆ; ಕಾಲನಾಗಿ ನಿಂತಾಗ ತಮಸಿನಿಂದ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ನನ್ನನ್ನು ಜಯಿಸಲಾರರು।
Verse 83
यदा यदा हि मां नित्यं विचिन्तयसि पद्मज / तदा तदा मे सान्निध्यं भविष्यति तवानघ
ಓ ಪದ್ಮಜ, ನೀನು ಯಾವಾಗ ಯಾವಾಗ ನಿತ್ಯ ನನ್ನನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವೆಯೋ, ಆಗಾಗ, ಓ ನಿರಪರಾಧ, ನನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವು ನಿನಗೆ ಲಭಿಸುವುದು।
Verse 84
एतावदुक्त्वा ब्रह्माणं सो ऽभिवन्द्य गुरुं हरः / सहैव मानसैः पुत्रैः क्षणादन्तरधीयत
ಇಷ್ಟೆಂದು ಹೇಳಿ ಹರನು (ಶಿವನು) ತನ್ನ ಗುರುವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ; ಮಾನಸಪುತ್ರರೊಡನೆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಧಾನಗೊಂಡನು।
Verse 85
सो ऽपि योगं समास्थाय ससर्ज विविधं जगत् / नारायणाख्यो भगवान् यथापूर्वं प्रिजापतिः
ಅವನೂ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ನಾನಾವಿಧ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ‘ನಾರಾಯಣ’ ಎಂಬ ಭಗವಾನ್ ಹಿಂದಿನಂತೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾದನು।
Verse 86
मरीचिभृग्वङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् / दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजद् योगविद्यया
ಯೋಗವಿದ್ಯೆಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನು ಮರೀಚಿ, ಭೃಗು, ಅಂಗಿರಸ, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಪುಲಹ, ಕ್ರತು, ದಕ್ಷ, ಅತ್ರಿ ಮತ್ತು ವಸಿಷ್ಠರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು।
Verse 87
नव ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः / सर्वे ते ब्रह्मणा तुल्याः साधका ब्रह्मवादिनः
ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಇವರೇ ‘ನವ ಬ್ರಹ್ಮರು’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸಮಾನರು—ಸಿದ್ಧ ಸಾಧಕರು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳು।
Verse 88
संकल्पं चैव धर्मं च युगधर्मांश्च शाश्वतान् / स्थानाभिमानिनः सर्वान् यथा ते कथितं पुरा
ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಸಂಕಲ್ಪ, ಧರ್ಮ, ಪ್ರತಿಯುಗದ ಶಾಶ್ವತ ಯುಗಧರ್ಮಗಳು, ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಅಧಿಷ್ಠಿಸುವ (ಸ್ಥಾನಾಭಿಮಾನಿ) ದೇವತೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ನಾನು ನಿಮಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ।
The chapter’s stotra and the Yoga-nidrā realization present Brahman as non-dual and beginningless; Īśvara (Mahādeva/Nārāyaṇa) is the immanent inner ruler and transcendent absolute, while the experiential path is yoga leading to direct recognition beyond māyā.
Brahmā requests mortal beings to enable cyclical cosmos and karma-based embodiment; Rudra’s withdrawal into inner restraint (becoming Sthāṇu) signifies renunciation, the primacy of yoga over outward proliferation, and the governance of creation through appropriate ontological limits.
It maps Śiva onto cosmic principles and sacred stations, turning cosmology into sādhanā: by meditating on the eightfold form across elemental and social-ritual dimensions, devotees integrate devotion with metaphysical contemplation aimed at mokṣa.