Adhyaya 29

Verse 1

विष्णोरेवोपास्यत्वमित्यर्थनिरूपणं नामाष्टाविंशतमोध्यायः प्रवहानन्तरान्वक्ष्ये शृणु पक्षीन्द्रसत्तम / यो धर्मो ब्रह्मणः पुत्रो ह्यादिसृष्टौ त्वगुद्भवः

ಈಗ ‘ವಿಷ್ಣುವೇ ಉಪಾಸ್ಯ’ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಅಷ್ಟಾವಿಂಶತಮ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಪ್ರವಹನಂತರ ಬರುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸುವೆ—ಹೇ ಪಕ್ಷೀಂದ್ರಸತ್ತಮ, ಕೇಳು. ಆದಿಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರನಾದ ಆ ಧರ್ಮನು ನಿನ್ನದೇ ದೇಹದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದನು.

Verse 2

सज्जनान्सौम्यरूपेण धारणाद्धर्मनामकः / स एव सूर्यपुत्रोभूद्यमसंज्ञामवाप सः / पापिनां शिक्षकत्त्वात्स यम इत्युच्यते बुधैः

ಸಜ್ಜನರನ್ನು ಸೌಮ್ಯರೂಪದಿಂದ ಧರಿಸಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವವನು ‘ಧರ್ಮ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನೇ ಸೂರ್ಯಪುತ್ರನು ‘ಯಮ’ ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದನು; ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಿ ಶಿಸ್ತುಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವನನ್ನು ‘ಯಮ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

Verse 3

श्रीकृष्ण उवाच / प्रह्लादानन्तरं गङ्गा भार्या वै वरुणस्य च / प्रह्लादादधमा ज्ञेया महिम्ना वरुणाधिका

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ನಂತರ ಗಂಗಾ; ಅವಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ವರುಣನ ಪತ್ನಿ. ಅವಳನ್ನು ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ನಂತರದವಳಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಮಹಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ವರುಣನಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕಳು.

Verse 4

स्वरूपादधमा ज्ञेया नात्र कार्या विचारणा / ज्ञानस्वरूपदं विष्णुं यमो जानाति सर्वदा

ತಮ್ಮ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ತಪ್ಪಿಹೋದವರು ಅಧಮರು—ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರ ಬೇಡ. ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪವನ್ನು ದಾನಿಸುವ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಯಮನು ಸದಾ ಅರಿತಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 5

अतो गङ्गेति सा ज्ञेया सर्वदा लोकपावनी / भक्त्या विष्णुपदीत्येव कीर्तिता नात्र संशयः

ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ‘ಗಂಗಾ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ; ಸದಾ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸುವವಳು. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವಳು ‘ವಿಷ್ಣುಪದಿ’—ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾದಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದವಳು—ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 6

या पूर्वकाले यज्ञलिङ्गस्य विष्णोः साक्षाद्धरेर्विक्रमतः खगेन्द्र / वामस्य पादस्य नखाग्रतश्च निर्भिद्य चोर्ध्वाण्डकटाहखण्डम्

ಹೇ ಖಗೇಂದ್ರ ಗರುಡಾ! ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪನಾದ ವಿಷ್ಣು—ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಹರಿಯೇ—ತ್ರಿವಿಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಾಗ, ಅವನ ಎಡಪಾದದ ನಖಾಗ್ರವು ಮೇಲಿನ ಅಂಡಕಟಾಹದ ಖಂಡವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಒಡೆದಿತು.

Verse 7

तदुदरमतिवेगात्सम्प्रविश्यावहन्तीं जगदघततिहन्तुः पादकिञ्जल्कशुद्धाम् / निखिलमलनिहन्त्रीं दर्शनात्स्पर्शनाच्च सकृदवगहनाद्वा भक्तिदां विष्णुपादे / शशिकरवरगौरां मीननेत्रां सुपूज्यां स्मरति हरिपदोत्थां मोक्षमेति क्रमेण

ಅದರ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಅತಿವೇಗದಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅದರೊಡನೆ ಹೊಯ್ಯಲ್ಪಡುವವನು—ಜಗತ್ತಿನ ಪಾಪರಾಶಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾದಪರಾಗದಿಂದ ಶುದ್ಧವಾದ ಆ ನದಿ ಸಮಸ್ತ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ದರ್ಶನದಿಂದ, ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಸ್ನಾನದಿಂದಲೂ ಅದು ವಿಷ್ಣುಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರಪ್ರಭೆಯಂತೆ ಗೌರವರ್ಣ, ಮೀನನೇತ್ರೆ, ಪರಮಪೂಜ್ಯ, ಹರಿಪಾದೋದ್ಭವ ಆ ನದಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವವನು ಕ್ರಮೇಣ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 8

इन्द्रोपि वायुकरमर्दितवायुकूटबिन्दुं च प्राश्य शिरसि ह्यसहिष्णुमानः / भागीरथी हरिपदाङ्कमिति स्म नित्यं जानन्महापरमभागवतप्रधानः / भक्त्या च खिन्नहृदयः परमादरेण धृत्वा स्वमूर्ध्नि परमो ह्यशिवः शिवो ऽभूत्

ಇಂದ್ರನೂ ಸಹ, ಗಾಳಿಯ ಬಲದಿಂದ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬಡಿದು ನಲುಗಿದ ಆ ಬಿಂದುವನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ ಅದನ್ನು ಕುಡಿದನು. ಭಾಗೀರಥೀ (ಗಂಗಾ) ಹರಿಪಾದಾಂಕವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ನಿತ್ಯ ತಿಳಿದ ಆ ಮಹಾಪರಮ ಭಾಗವತಪ್ರಧಾನನು—ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕರಗಿದ ಹೃದಯದಿಂದ—ಪರಮಾದರದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ತನ್ನ ಮಸ್ತಕದ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಿದನು; ಹೀಗಾಗಿ ‘ಅಶಿವ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವನು ಕೂಡ ಶಿವ—ಮಂಗಳಮಯ—ಆದನು.

Verse 9

भागीरथ्याश्च चत्वारि रूपाण्यासन्खगेश्वर / महाभिषग्जनेन्द्रस्य भार्या तु ह्यभिषेचनी

ಹೇ ಖಗೇಶ್ವರ! ಭಾಗೀರಥೀ (ಗಂಗಾ)ಗೆ ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳಿವೆ. ‘ಅಭಿಷೇಚನೀ’ ಎಂಬುದು ಮಹಾಭಿಷಗ್—ವೈದ್ಯರ ಅಧಿಪತಿ—ಅವನ ಪತ್ನಿ.

Verse 10

द्वितीयेनैव रूपेण गङ्गा भार्या च शन्तनोः / सुषेणा वै सुषेणस्य भार्या सा वानरी स्मृता

ಎರಡನೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ರಾಜ ಶಂತನುವಿನ ಪತ್ನಿಯಾದಳು. ಹಾಗೆಯೇ ‘ಸುಷೇಣಾ’—ವಾನರೀ (ಕಪಿಸ್ತ್ರೀ) ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುವಳು—ಸುಷೇಣನ ಪತ್ನಿಯಾದಳು.

Verse 11

मण्डूकभार्या गङ्गा तु सैव मण्डूकिनी स्मृता / एवं चत्वारी रूपाणि गङ्गाया इति किर्तितमम्

ಮಂಡೂಕನ ಪತ್ನಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯೇ ‘ಮಾಂಡೂಕಿನೀ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಹೀಗೆ ಗಂಗೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳಿವೆ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 12

आदित्याच्चैव गङ्गातः पर्जन्यः समुदाहृतः / प्रवर्षति सुवैराग्यं ह्यतः पर्जन्यनामकम्

ಸೂರ್ಯನಿಂದಲೂ ಗಂಗೆಯಿಂದಲೂ ‘ಪರ್ಜನ್ಯ’ ಎಂಬ ಶಕ್ತಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಸುರಿಸುವುದರಿಂದ ಪರ್ಜನ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 13

शरंवराय पञ्चजन्याच्च पञ्च हित्वा जग्ध्वा गर्वकं षट्क्रमेण / स्वबाणस्य स्वहृदि संस्थितस्य भजेत्सदा नैव भक्तिं विषं च

ಐದು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಷಟ್ಕ್ರಮ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಹಂಕಾರ-ಗರ್ವವನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಿ, ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ತನ್ನ ‘ಸ್ವಬಾಣ’ದಂತೆ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸದಾ ಭಜಿಸಬೇಕು; ಆಗ ಭಕ್ತಿ ವಿಷವಾಗದು, ವಿಷವೂ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಲಾರದು.

Verse 14

लिङ्गं पुष्टं नैव कार्यं सदैव लिङ्गं पुष्टं कार्यमेवं सदापि / योनौ सक्तिर्नैव कार्या सदापि योनौ मुक्ते ऽसंगतो याति मुक्तिम्

ಲಿಂಗಶರೀರ (ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹ)ವನ್ನು ಸದಾ ಪೋಷಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅದನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಬಲಪಡಿಸಲು ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಯೋನಿ ಅಂದರೆ ದೇಹಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಎಂದಿಗೂ ಮಾಡಬಾರದು; ಯೋನಿಮುಕ್ತನಾಗಿ ಅಸಂಗನಾಗಿ ಅವನು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.

Verse 15

वैराग्यमेवं प्रकारोत्येव नित्यमतः पर्जन्यस्त्वन्तकः पक्षिवर्य / एतावता शरभाख्यो महात्मा स चान्तरो स तु पर्जन्य एव

ಹೀಗೆ ವೈರಾಗ್ಯದ ಸ್ವರೂಪ ಇದೇ; ಇದನ್ನು ನಿತ್ಯ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಧರಿಸಬೇಕು. ಖಗೇಂದ್ರ ಗರುಡಾ, ಪರ್ಜನ್ಯನೇ ಅಂತಕ (ಸಂಹಾರಕ). ಇಷ್ಟರಿಂದಲೇ ಶರಭನೆಂಬ ಮಹಾತ್ಮನು ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಅಂತರ್ಯಾಮಿ—ನಿಜಕ್ಕೂ ಪರ್ಜನ್ಯನೇ.

Verse 16

शश्वत्केशा यस्य गात्रे खगेन्द्र प्रभास्यन्ते शरभाख्यो पयोतः / यमस्य भार्या श्यामला या खगेन्द्र यस्मात्सदा कलिभार्यापिया च

ಖಗೇಂದ್ರ ಗರುಡಾ, ಯಾರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕೇಶ-ರೋಮಗಳು ಸದಾ ರೋಮಾಂಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತವೋ, ಅವನು ‘ಶರಭ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು. ಹಾಗೆಯೇ ಪಕ್ಷಿರಾಜನೇ, ಯಮನ ಪತ್ನಿ ಶ್ಯಾಮಲಾ; ಅವಳನ್ನು ಕಲಿಯ ಪತ್ನಿಯೆಂದೂ ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 17

मत्वा सम्यक् मानसं या करोति ह्यतश्च सा श्यामलासंज्ञकाभूत् / मलं वक्ष्ये हरिभक्तेर्विरोधी सुलोहपात्रे सन्निधानं च तस्य

ಯಾರು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜಾಣ್ಮೆಯಿಂದ ದೋಷವನ್ನು ಮಾಡುವನೋ, ಆ ಮಲಿನತೆ ‘ಶ್ಯಾಮಲಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈಗ ಹರಿಭಕ್ತಿಗೆ ವಿರೋಧಿಯಾದ ಆ ಮಲವನ್ನು ಹಾಗೂ ಅದು ಕಬ್ಬಿಣದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವ ವಿಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 18

चिकित्सितं परदुः खं खगेन्द्र दरेर्भक्तैस्त्याज्यमेवं सदैव

ಹೇ ಖಗೇಂದ್ರ! ‘ಚಿಕಿತ್ಸೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೂ ಪರರಿಗೆ ದುಃಖ ಉಂಟುಮಾಡುವುದು ಭಗವಂತನ ಭಕ್ತರು ಸದಾ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಅದು ತ್ಯಾಜ್ಯವೇ।

Verse 19

नोच्चाश्च ते हरिभक्तेर्विहीनास्तेषां संगो नैव कार्यः सदापि / पुराणसंपर्कविसर्जिनं च पुराणतालं च पुराणवस्त्रम्

ಹರಿಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದವರು ಎಷ್ಟೇ ಉನ್ನತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿದರೂ ನಿಜವಾಗಿ ಉತ್ತಮನಲ್ಲ; ಅವರ ಸಂಗವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಮಾಡಬಾರದು. ಜೀರ್ಣವಾದ ಹಳೆಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು, ಖಾಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಹಳೆಯ ತಾಳ-ಚಪ್ಪಾಳೆ, ಹಳೆಯ ವಸ್ತ್ರಗಳು—ಇವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು।

Verse 20

सुजीर्णकन्थाजिनमेखलं च यज्ञोपवीतं च कलिप्रियं च / प्रियं गृहं चोर्णविता नकं च समित्कुशैः पूरितं कुत्सितं च

ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ಹೊರಗಿನ ಗುರುತುಗಳಿಗೆ ಮಾರುಹೋಗುತ್ತಾರೆ—ಅತಿಜೀರ್ಣ ಕಂಥೆ, ಅಜಿನ, ಮೇಖಲೆ, ಯಜ್ಞೋಪವೀತ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೂ ಪ್ರಿಯವಾದ ಗೃಹಜೀವನ ಮತ್ತು ಉಣ್ಣೆಯ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಿತ್ತು-ಕುಶ ತುಂಬಿದ್ದರೂ ಅವರ ಆಚರಣೆ ನೀಚ ಮತ್ತು ನಿಂದನೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ।

Verse 21

सर्वं चेत्कलिभार्याप्रियं च नैव प्रियं शार्ङ्गपाणेः कदाचित् / कांस्ये सुपक्वं यावनालस्य चान्नं तुषः पिण्याकं तुम्बबिल्वे पलाण्डुः

ಕಲಿಯುಗದ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದರೂ, ಅದು ಶಾರ್ಙ್ಗಪಾಣಿ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಿಯವಲ್ಲ. ಕಂಚಿನ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಆಹಾರ, ಯವನಾಲ ಧಾನ್ಯದ ಅನ್ನ, ಹಾಗೆಯೇ ತೂಸು, ಪಿಣ್ಯಾಕ, ತುಂಭ (ಸೊರಕಾಯಿ), ಬಿಲ್ವಫಲ, ಈರುಳ್ಳಿ—ಇವು ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಲ್ಲ.

Verse 22

दीर्घं तक्रं स्वादुहीनं कडूष्टणमेते सर्वे कलिभार्याप्रियाश्च / सुदुर्मुखं निन्दनं चार्यजानां सतोवमत्यात्मजानां प्रसह्य

ದೀರ್ಘಕಾಲ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡ ಹುಳಿ ಮಜ್ಜಿಗೆ—ರುಚಿಹೀನ, ಕಹಿ ಮತ್ತು ಕಾರವಾದುದು—ಇವೆಲ್ಲ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಠೋರತೆಯಲ್ಲೂ ಸಂತೋಷ: ದುರ್ಮುಖ ಸ್ವಭಾವ, ಸಜ್ಜನರ ನಿಂದೆ, ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸ್ವಜನ ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ನಿರ್ಲಜ್ಜವಾಗಿ ಅವಮಾನಿಸುವುದು।

Verse 23

सुपीडनं सर्वदा भर्तृवर्गे गृहस्थितव्रीहिवस्त्रादिचौर्यात् / प्रकीर्णभूतान्मूर्धजान्संदधानं करैर्युतं देवकलिप्रियं च

ಭರ್ತೃಕುಲವನ್ನು ಸದಾ ಪೀಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮನೆಯೊಳಗೆ ಇಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿ/ಧಾನ್ಯ, ಬಟ್ಟೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಕಳವುಮಾಡುವುದು—ಈ ಪಾಪದಿಂದ ಆ ಪಾಪಿಯನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಚದುರಿದ ಕೂದಲನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಕೈಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಿ ಹೊಲೆಯುವಂತೆ ಬಾಧ್ಯಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಯಾತನೆ ಯಮದೂತರಿಗೆ ಪ್ರಿಯ।

Verse 24

इत्यादि सर्वं कलिभार्याप्रियञ्च सुनिर्मलं प्रिकरोत्येव सर्वम् / अतश्च सा श्यामलेति स्वसंज्ञामवाप सा देवकी संबभूव

ಹೀಗೆ ಅವಳು ಕಲಿಯುಗದ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವೂ ಅಪ್ರಿಯವೂ ಆದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ, ಸುಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಆದಕಾರಣ ಅವಳಿಗೆ ‘ಶ್ಯಾಮಲಾ’ ಎಂಬ ನಾಮ ದೊರಕಿತು; ಅವಳು ‘ದೇವಕೀ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಯಿತು।

Verse 25

युधिष्ठिरस्यैव बभूव पत्नीसंभाविता तत्र च देवकी सा / चन्द्रस्य भार्या रोहिणी वै तदेयमश्विन्यादिभ्यो ऽह्यधिका सर्वदैव

ಅಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೇವಕೀ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಪತ್ನಿಯಾದಳು. ಅವಳೇ ಚಂದ್ರನ ಪತ್ನಿ ‘ರೋಹಿಣೀ’ ಎಂದೂ ಖ್ಯಾತಳು; ಅಶ್ವಿನೀ ಮೊದಲಾದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅವಳು ಸದಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ।

Verse 26

रोणीं धृत्वा रोहति योग्यस्थानं तस्माच्च सा रोहिणीति प्रसिद्धा / आदित्यभार्या नाम संज्ञा खगेन्द्र ज्ञेया सा नारायणस्य स्वरूपा

‘ರೋಣೀ’ ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವಳು ಯೋಗ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಏರುತ್ತಾಳೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ‘ರೋಹಿಣೀ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳು. ಹೇ ಖಗೇಂದ್ರ, ಅವಳ ಸಂಜ್ಞೆ ‘ಆದಿತ್ಯಭಾರ್ಯ’ ಎಂದು ತಿಳಿ; ಅವಳು ನಾರಾಯಣಸ್ವರೂಪದ ಪ್ರಕಾಶವೇ.

Verse 27

संजानातीत्येव संज्ञामवाप संज्ञेति लोके सूर्य भार्या खगेन्द्र / ब्रह्मण्डस्य ह्यभिमानी तु देवो विराडिति ह्यभिधामाप तेन

‘ಸಂಜಾನಾತ್’—ತಿಳಿದುಕೊಂಡುದರಿಂದಲೇ ಅವಳು ‘ಸಂಜ್ಞಾ’ ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನು ಪಡೆದಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇ ಖಗೇಂದ್ರ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವಳು ‘ಸಂಜ್ಞಾ’, ಸೂರ್ಯನ ಭಾರ್ಯೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳು. ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಅಭಿಮಾನಿ ಅಧಿಷ್ಠಾತ ದೇವನೂ ಅವಳ ಕಾರಣದಿಂದ ‘ವಿರಾಟ್’ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದನು.

Verse 28

गङ्गादिषट्कं सममेव नित्यं परस्परं नोत्तमं नाधमं च / प्रधानाग्नेः पाविकान्यैव गङ्गा सदा शुभा नात्र विचार्यमस्ति

ಗಂಗಾದಿ ಆರು ಪವಿತ್ರ ಜಲಗಳು ನಿತ್ಯವೂ ಸಮಾನ ಪುಣ್ಯಪ್ರದ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಉತ್ತಮ-ಅಧಮವಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಆದ್ಯ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿ ಸ್ವಭಾವತಃ ಪಾವನಗೊಳಿಸುವ ಗಂಗೆಯು ಸದಾ ಶುಭಕರ; ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರ ಬೇಡ.

Verse 29

आसां ज्ञानत्पुण्यमाप्नोति नित्यं सदा हरिः प्रीयते केशवोलम् / गङ्गादिभ्यो ह्यवराह्यग्निजाया स्वाहासंज्ञाधिगुणा नैव हीना

ಈ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು ನಿತ್ಯ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಹರಿ—ಕೇಶವನು—ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಗಂಗಾದಿಗಳಿಗಿಂತ ‘ಅವರ’ ಎಂದು ಎಣಿಸಿದರೂ, ಅಗ್ನಿಯ ಪತ್ನಿ ‘ಸ್ವಾಹಾ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತಳು; ಅವಳು ಯಾವತ್ತೂ ಹೀನಳಲ್ಲ.

Verse 30

स्वाहाकारो मन्त्ररूपाभिमानी स्वाहेति संज्ञामाप सदैव वीन्द्र / अग्नेर्भार्यातो बुद्धिमान् संबभूव ब्रह्माभिमानी चन्द्रपुत्रो बुधश्च

ಹೇ ವೀಂದ್ರ, ‘ಸ್ವಾಹಾ’ ಎಂಬ ಉಚ್ಚಾರ—ಮಂತ್ರರೂಪದ ಅಭಿಮಾನಿ—ಸದಾ ‘ಸ್ವಾಹಾ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಅಗ್ನಿಯ ಪತ್ನಿ ಸ್ವಾಹೆಯಿಂದ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಬುಧನು ಜನಿಸಿದನು; ಅವನು ಚಂದ್ರನ ಪುತ್ರ, ಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವಾಭಿಮಾನಿ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 31

बुद्ध्याहरद्वै राष्ट्रजातं च सर्वं धृतं त्वतो बुधसंज्ञामवाप / एवं चाभूदभिमन्युर्महात्मा सुभद्राया जठरे ह्यर्जुनाच्च

ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿಬಲದಿಂದ ಅವನು ಸಮಸ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರವಂಶವನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಧರಿಸಿದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ‘ಬುಧ’ (ಜ್ಞಾನಿ) ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆ ಪಡೆದನು. ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಾತ್ಮ ಅಭಿಮನ್ಯು ಸುಭದ್ರೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಜನಿಸಿದನು.

Verse 32

कृष्णस्य चन्द्रस्य यमस्य चांशैः स संयुतस्त्वश्विनोर्वै हरस्य / स्वाहाधमश्चन्द्रपुत्रो बुधस्तु पादारविन्दे विष्णुदेवस्य भक्तः

ಚಂದ್ರಪುತ್ರ ಬುಧನು ಕೃಷ್ಣ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಯಮನ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತನಾಗಿಯೂ, ಅಶ್ವಿನಿಕುಮಾರರು ಹಾಗೂ ಹರ (ಶಿವ)ರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತನಾಗಿಯೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಾಹೆಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಆ ಬುಧನು ವಿಷ್ಣುದೇವನ ಪಾದಾರವಿಂದಗಳ ಭಕ್ತನು.

Verse 33

नामात्मिका त्वश्विभार्या उषा नाम प्रकीर्तिता / बुधाधमा सा विज्ञेया स्वाहा दशगुणाधमा

‘ನಾಮಾತ್ಮಿಕಾ’ ಎಂಬ ಮಂತ್ರರೂಪ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಶ್ವಿನಿಕುಮಾರರ ಪತ್ನಿಯಾದ ಉಷಾ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಳನ್ನು ‘ಬುಧಾಧಮಾ’ಗಿಂತ ಹೀನಳೆಂದು ತಿಳಿ; ‘ಸ್ವಾಹಾ’ ಅವಳಿಗಿಂತಲೂ ಹತ್ತುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಹೀನಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 34

नकुलस्य भार्या मागधस्यैव पुत्री शल्यात्मजा सहदेवस्य भार्या / उभे ह्येते अश्विभार्या ह्युषापि उपासते षड्गुणं विष्णुमाद्यम् / अतो ऽप्युषासंज्ञका सा खगेन्द्र अनन्तराञ्छृणु वक्ष्ये महात्मन्

ನಕುಲನ ಪತ್ನಿ—ಮಗಧರಾಜನ ಪುತ್ರಿ—ಮತ್ತು ಸಹದೇವನ ಪತ್ನಿ—ಶಲ್ಯನ ಪುತ್ರಿ—ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಅಶ್ವಿನಿಕುಮಾರರ ಪತ್ನಿ-ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಉಷೆಯೂ ಷಡ್ಗುಣಸಂಪನ್ನ ಆದ್ಯ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳಿಗೂ ‘ಉಷಾ’ ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆ ಇದೆ. ಓ ಖಗೇಂದ್ರ (ಗರುಡ), ಮುಂದೂ ಕೇಳು; ಓ ಮಹಾತ್ಮ, ಈಗ ಮುಂದಿನದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 35

ततः शक्तिः पृथिव्यात्मा शनैश्चरति सर्वदा / अतः शनैश्चरो नाम उषायाश्च दशाधमाः

ಅನಂತರ ಭೂಮಿಸ್ವಭಾವದ ಆ ಶಕ್ತಿ ಸದಾ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ‘ಶನೈಶ್ಚರ’ (ಮಂದಗತಿಗಾಮಿ) ಎಂಬ ಹೆಸರು. ಹಾಗೆಯೇ ಉಷೆಯ ‘ದಶಾಧಮಾ’ಗಳನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 36

कर्मात्मा पुष्करो ज्ञेयः शनरथ यमो मतः / नयाभिमानी पुरुषः किञ्चिन्नम्नो दशावरः

ಪುಷ್ಕರನನ್ನು ಕರ್ಮಸ್ವರೂಪ, ಕರ್ಮಫಲ ನಿಯಾಮಕನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಶನರಥನು ಯಮನೆಂದು ಮತವಾಗಿದೆ. ನಯ-ಆಚರಣದ ಅಭಿಮಾನಿಯ ಪುರುಷನು ‘ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಾಮಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವನು; ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ‘ದಶಾವರ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನು.

Verse 37

हरिप्रीतिकरो नित्यं पुष्करे क्रीडते यतः / अतस्तु पुष्कलो नाम लोके स परिकीर्तितः

ಅವನು ನಿತ್ಯವೂ ಹರಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವವನು; ಪುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಕ್ರೀಡಿಸುವುದರಿಂದ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ಪುಷ್ಕಲ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 38

हरि प्रीतिकरान्धर्मान्वक्ष्ये शृणु खगाधिप / प्रातः काले समुत्थाय स्मरेन्नारायणं हरिम्

ಓ ಖಗಾಧಿಪ! ಹರಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಪಡಿಸುವ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆ—ಕೇಳು. ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ನಾರಾಯಣ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.

Verse 39

तुलसीवन्दनं कुर्याच्छ्रीविष्णुं संस्मरेत्खग / विण्मूत्रोत्सर्गकाले च ह्यपानात्मककेशवम्

ಓ ಖಗಾ! ತುಳಸಿಗೆ ವಂದನೆ ಮಾಡಿ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು. ಹಾಗೆಯೇ ಮಲಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಪಾನಸ್ವರೂಪನಾದ ಕೇಶವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು.

Verse 40

त्रिविक्रमं शौचकाले गङ्गापानकरं हरिम् / दन्तधावनकाले तु चन्द्रान्तर्यामिणं हरिम्

ಶೌಚಕಾಲದಲ್ಲಿ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು—ಅವನೇ ಗಂಗಾಜಲದ ಪಾವನ ಆಚಮನವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುವವನು. ದಂತಧಾವನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನೊಳಗಿನ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾದ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು.

Verse 41

मुखप्रक्षालने काले माधवं संस्मरेत्खग / गवां कण्डूयने चैव स्मरेद्गोवर्धनं हरिम्

ಹೇ ಖಗ! ಮುಖ ಪ್ರಕ್ಷಾಲನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಧವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು; ಗೋವುಗಳ ಕೆರಕುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಗೋವರ್ಧನಧಾರಿ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು।

Verse 42

सदा गोदोहने काले स्मरेद्गोपालवल्लभम् / अनन्तपुण्यार्जितजन्मकर्मणां सुपक्वकाले च खगेन्द्रसत्तम

ಗೋದುಹನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಗೋಪಾಲರ ಪ್ರಿಯನಾದ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು. ಹೇ ಖಗೇಂದ್ರಸತ್ತಮ! ಅನಂತ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಅರ್ಜಿತ ಜನ್ಮ-ಕರ್ಮಗಳವರಿಗೆ ಇದು ಸುಪಕ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ।

Verse 43

स्पर्शे गवां चैव सदा नृणां वै भवत्यतो नात्र विचार्यमस्ति / यस्मिन् गृहे नास्ति सदोत्तमा च गौर्यङ्गणे श्रीतुलसी च नास्ति

ಗೋವುಗಳ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಸದಾ ಮಂಗಳವಾಗುತ್ತದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಯಾವ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸದ್ಗುಣವತಿಯಾದ ಗೃಹಲಕ್ಷ್ಮಿ ಇಲ್ಲವೋ, ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀತುಳಸಿ ಇಲ್ಲವೋ, ಆ ಮನೆ ಪರಮ ಆಶೀರ್ವಾದವಿಲ್ಲದದು।

Verse 44

यस्मिन् गृहे देवमहोत्सवश्च यस्मिन् गृहे श्रवणं नास्ति विष्णोः / तत्संसर्गाद्याति दुः खादिकं च तस्य स्पर्शो नैव कार्यः कदापि

ಯಾವ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಮಹೋತ್ಸವಗಳಿದ್ದರೂ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕಥಾಶ್ರವಣ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ—ಅದರ ಸಂಗದಿಂದ ದುಃಖಾದಿಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂಥ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬಾರದು।

Verse 45

गोस्पर्शनविहीनस्य गोदोहनमजानतः / गोपोषणविहीनस्य प्राहुर्जन्म निरर्थकम्

ಗೋಸ್ಪರ್ಶವಿಲ್ಲದವನು, ಗೋದುಹನವನ್ನು ತಿಳಿಯದವನು, ಗೋವಿನ ಪೋಷಣೆ-ಪಾಲನೆ ಮಾಡದವನು—ಅವನ ಜನ್ಮ ನಿರರ್ಥಕವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 46

गोग्रासमप्रदातुश्च गोपुष्टिं चाप्यकुर्वतः / गतिर्नास्त्येव नास्त्येव ग्रामचाण्डालवत्स्मृतः

ಹಸುವಿಗೆ ಒಂದು ಗ್ರಾಸವೂ ಅನ್ನ ನೀಡದೆ, ಗೋವಿನ ಪೋಷಣೆ-ಪಾಲನೆ ಮಾಡದವನಿಗೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಶುಭಗತಿ ಇಲ್ಲ—ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ; ಅವನು ಗ್ರಾಮಚಾಂಡಾಲನಂತೆ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 47

वत्स्यस्य स्तनपाने च बालकृष्णं तु संस्मरेत् / दधिनिर्मन्थने चैव मन्थाधारं स्मरेद्धरिम्

ಕರುವು ಹಾಲು ಕುಡಿಯುವಾಗ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು; ಮೊಸರು ಮಥಿಸುವಾಗ ಮಥನದಂಡದ ಆಧಾರರೂಪ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು।

Verse 48

मृत्तिकास्नान काले तु वराहं संस्मरेद्धरिम् / पुण्ड्राणां धारणे चैव केशवादींश्च द्वादश

ಮೃತ್ತಿಕಾಸ್ನಾನದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ವರಾಹರೂಪ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು; ಪುಂಡ್ರ (ತಿಲಕ) ಧರಿಸುವಾಗ ಕೇಶವಾದಿ ದ್ವಾದಶ ನಾಮಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು।

Verse 49

मुद्राणां धारणे चैव शङ्खचक्रगदाधरम् / पद्मं नारायणीं मुद्रां क्रुद्धोल्कादींश्च संस्मरेत्

ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಧರಿಸುವಾಗ ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದಾಧರನಾದ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಪದ್ಮ, ನಾರಾಯಣೀ ಮುದ್ರೆ ಹಾಗೂ ಕ್ರುದ್ಧೋಲ್ಕಾ ಮೊದಲಾದ ರಕ್ಷಕ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು।

Verse 50

श्रीरामसंस्मृतिं चैव संध्याकाले खगोत्तम / अच्युतानन्तगोविन्दाञ्छ्राद्धकाले च संस्मरेत्

ಹೇ ಖಗೋತ್ತಮ (ಗರುಡ), ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು; ಶ್ರಾದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಯುತ, ಅನಂತ, ಗೋವಿಂದರನ್ನೂ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು।

Verse 51

प्राणादिकपञ्चहोमेचानिरूद्धादींश्च संस्मरेत् / अन्नाद्यर्पणकाले तु वासुदेवं च संस्मरेत्

ಪ್ರಾಣಾಹುತಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಐದು ಹೋಮಗಳಲ್ಲಿ ಅನಿರುದ್ಧಾದಿ ವ್ಯೂಹರೂಪಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ಅನ್ನಾದಿ ಅರ್ಪಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಸುದೇವನನ್ನೂ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.

Verse 52

अपोशनस्य काले तु वायोरन्तर्गतं हरिम् / बस्त्रधारणकाकाले तु उपेन्द्रं संस्मरेद्धरिम्

ಅಪೋಶನ (ಶೌಚ) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಯುವಿನೊಳಗೆ ನೆಲೆಸಿರುವ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ವಸ್ತ್ರಧಾರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಪೇಂದ್ರರೂಪ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.

Verse 53

यज्ञोपवीतस्य च धारणे तु नारायणं वामनाख्यं स्मरेत्तु / आर्तिक्यकाले च तथैव विष्णोः सम्यक् स्मरेत्पर्शुरामाख्यविष्णुम्

ಯಜ್ಞೋಪವೀತ ಧಾರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಮನನಾಮ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆರತಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಶುರಾಮನಾಮ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.

Verse 54

अपोशनेवैश्वदेवस्य काले तदन्यहोमादिषु भस्मधारणे / स्मरेत्तु भक्त्या परमादरेण नारायणं जामदग्न्याख्यरामम्

ವೈಶ್ವದೇವಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಆಚಮನ (ಅಪೋಶನ) ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇತರ ಹೋಮಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಭಸ್ಮಧಾರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ—ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪರಮಾದರದಿಂದ—ಜಾಮದಗ್ನ್ಯನಾಮ ರಾಮನಾದ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.

Verse 55

त्रिवारतीर्थग्रहणस्य काले कृष्णं रामं व्यासदेवं क्रमेण / शङ्खोदकस्योद्धरणे चैव काले मुकुन्दरूपं संस्मरेत्सर्वदैव

ತ್ರಿವಾರ ತೀರ್ಥಗ್ರಹಣ (ಮೂರು ಬಾರಿ ಸ್ನಾನ) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣ, ರಾಮ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸದೇವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ಶಂಖೋದಕವನ್ನು ಎತ್ತುವ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಮುಕುಂದರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.

Verse 56

ग्रासेग्रासे स्मरणं चैव कार्यं गोविन्दसंज्ञस्य विशुद्धमन्नम् / एकैकभक्ष्यग्रहणस्य काले सम्यक् स्मरेदच्युतं वै खगेन्द्र

ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಗೋವಿಂದನ ನಾಮದಲ್ಲಿ ನಿವೇದಿತವಾದ ಶುದ್ಧ ಅನ್ನವನ್ನು ಭುಂಜಿಸಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ, ಹೇ ಖಗೇಂದ್ರ, ಅಚ್ಯುತನನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ಮರಿಸು।

Verse 57

शाकादीनां भक्षणे चैव काले धन्वन्तरिं स्मरेच्चैव नित्यम् / तथा परान्नस्य च भोगकाले स्मरेच्च सम्यक् पाण्डुरङ्गं च विष्णुम्

ಸೊಪ್ಪು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಭುಂಜಿಸುವ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಧನ್ವಂತರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಪರಾನ್ನವನ್ನು ಭೋಗಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡುರಂಗ—ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.

Verse 58

हैयङ्गवीनस्य च भक्षणे वै सम्यक् स्मरेत्ताण्डवाख्यं च कृष्णम् / दध्यन्नभक्षे परमं पुराणं गोपालकृष्णं संस्मरेच्चैव नित्यम्

ಹೈಯಂಗವೀನ (ತಾಜಾ ಬೆಣ್ಣೆ) ಭುಂಜಿಸುವ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ತಾಂಡವಾಖ್ಯ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ದಧ್ಯನ್ನ (ಮೊಸರು-ಅನ್ನ) ತಿನ್ನುವಾಗ ಪರಮ ಪುರಾತನ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನನ್ನು ನಿತ್ಯ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.

Verse 59

दुग्धान्नभोगे च तथैव काले सम्यक् स्मरेच्छ्रीनिवासं हरिं च / सुतैलसर्पिः षु विपक्वभक्षसंभोजने संस्मरेद्व्यङ्कटेशम्

ದುಗ್ಧಾನ್ನವನ್ನು ಭೋಗಿಸುವ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಹರಿಯನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ಉತ್ತಮ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಪಕ್ವ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಭುಂಜಿಸುವಾಗ ವ್ಯಂಕಟೇಶ (ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ)ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.

Verse 60

द्राक्षासुजम्बूकदलीरसालनारिङ्गदाडिम्बफलानि चारु / स्मरेत्तु रम्भोत्तमनारिकेलधात्रीसुभोगे खलु बालकृष्णम्

ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಜಂಬೂಫಲ, ಬಾಳೆ, ಮಾವು, ಕಿತ್ತಳೆ, ದಾಳಿಂಬೆ—ಈ ಸುಂದರ ಹಣ್ಣುಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ರಂಭಾ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಾಳೆ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಧಾತ್ರಿ (ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ) ಮುಂತಾದ ಮಧುರ ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.

Verse 61

सुपानकस्यैव च पानकाले सम्यक् स्मरेन्नारसिंहाख्यविष्णुम् / गङ्गामृतस्यैव च पानकाले गङ्गातातं संस्मरेद्विष्णुमेव

ಸೂಪಾನಕ ಪಾನಕಾಲದಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹನಾಮಕ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ಗಂಗಾಜಲ ಪಾನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾತಾತ (ರಕ್ಷಕ) ವಿಷ್ಣುವನ್ನೇ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.

Verse 62

प्रयाणकाले संस्मरेत्तार्क्ष्यवाहं नारायणं निर्गुणं विश्वमूर्तिम् / पुत्रादीनां चुंबने चैव काले सुवेणुहस्तं संस्मरेत्कृष्णमेव

ಪ್ರಯಾಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗರುಡವಾಹನ, ನಿರ್ಗುಣ, ವಿಶ್ವಮೂರ್ತಿ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ಪುತ್ರಾದಿಗಳು ಮುತ್ತಿಡುವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿಯೂ ಕೈಯಲ್ಲಿ ವೇಣು ಹಿಡಿದ ಕೃಷ್ಣನನ್ನೇ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.

Verse 63

सुखङ्गकाले स्वस्त्रियश्चैव नित्यं गोपि कुचद्वन्द्वविलासिनं हरिम् / तांबूलकाले संस्मरैच्चैव नित्यं प्रद्युम्नाख्यं वासुदेवं हरिं च

ಸুখಸಂಭೋಗಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವಸ್ತ್ರೀಯೊಡನೆ ಇದ್ದರೂ ನಿತ್ಯ ಗೋಪಿಯ ಕುಚದ್ವಂದ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುವ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ತಾಂಬೂಲ ಸೇವನಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನಾಮಕ ವಾಸುದೇವ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.

Verse 64

शय्याकाले संस्मरेच्चैव नित्यं संकर्षणाख्यं विष्णुरूपं हरिं च / निद्राकाले संस्मरेत्पद्मनामं कथाकाले व्यासरूपं हरिं च

ಶಯ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಸಂಕರ್ಷಣನಾಮಕ ವಿಷ್ಣುರೂಪ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ನಿದ್ರಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮನಾಮನನ್ನು, ಕಥಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸರೂಪ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.

Verse 65

सुगानकाले संस्मरेद्वेणुगीतं हरिं हरिं प्रवदेत्सर्वदैव / श्रीमत्तुलस्याश्छेदने चैव काले श्रीरामरामेति च संस्मरेत्तु

ಸುಗಾನಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೇಣುಗೀತವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಸದಾ “ಹರಿ, ಹರಿ” ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ಶ್ರೀಮತ್ ತುಳಸಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ “ಶ್ರೀರಾಮ, ರಾಮ” ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಿ ಜಪಿಸಬೇಕು.

Verse 66

पुष्पादीनां छेदने चैव काले सम्यक स्मरेदेत्कपिलाख्यं हरिं च / प्रदक्षिणेगारुडान्तर्गतं च हरिं स्मरेत्सर्वदा वै खगेन्द्र

ಪುಷ್ಪಾದಿಗಳನ್ನು ಕೀಳುವ ಅಥವಾ ಕತ್ತರಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಪಿಲನಾಮಧಾರಿ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುವಾಗ ಗರುಡಾಂತರ್ಗತನಾದ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು; ಹೇ ಖಗೇಂದ್ರ, ಸದಾ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು.

Verse 67

प्रणमकाले देवदेवस्य विष्णोः शेषान्तस्थं संस्मरेच्चैव विष्णुम् / सुनीतिकाले संस्मरेन्नारसिंहं नारायणं संसंमरेत्सर्वदापि

ಪ್ರಣಾಮಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವದೇವನಾದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು—ಶೇಷನ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತನಾದವನನ್ನು—ಸ್ಮರಿಸಿ ವಿಷ್ಣುಧ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಸುನೀತಿ ಹಾಗೂ ಸದಾಚಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಸದಾ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು.

Verse 68

पूर्तिर्यदा क्रियते कर्मणां च सम्यक् स्मरेद्वासुदेवं हरिं च / एवं कृतानि कर्माणि हरिप्रीतिकराणि च

ಪೂರ್ತಿ-ರೂಪ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಮಾಡುವಾಗ ವಾಸುದೇವನಾದ ಹರಿಯನ್ನು ಸಹ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳು ಹರಿಪ್ರೀತಿಕರವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 69

सम्यक् प्रकुर्वन्नेतानि पुष्करो हरिवल्लभः

ಇವುಗಳನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ ಪುಷ್ಕರನು—ಹರಿಯ ಪ್ರಿಯನು—ಇಷ್ಟಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 70

एतस्मादेव पक्षीश कर्म यत्समुदाहृतम् पुष्कराख्यानमतुलं शृणोति श्रद्धयान्वितः / हरिप्रीतिकरे धर्मे प्रीतियुक्तो भवेत्सदा

ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಪಕ್ಷೀಶ, ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ಕರ್ಮವಿಧಿಗಳೊಡನೆ ಈ ಅತುಲ ‘ಪುಷ್ಕರಾಖ್ಯಾನ’ವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳುವವನು, ಹರಿಪ್ರೀತಿಕರ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಆನಂದದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.