Adhyaya 22
Kāraṇānvēṣaṇam: The 32 Marks of Hari, Defects (Doṣas), Death-Omens, and Hari’s Omnipresence in Social & Household Life
ಕೃಷ್ಣ–ಗರುಡರ ಉಪದೇಶಸಂವಾದದ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ/ಸುಲಕ್ಷ್ಮಣೆಯನ್ನು ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳ ಆದರ್ಶಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿ, ಗುಣ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಗುರುತು ಹಾಗೂ ವಿಧಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಜ್ಞಾನವಿಷಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕೃಷ್ಣನು ನಾರಾಯಣನ ಮுப்பತ್ತೆರಡು ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು—ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವೆಂದು—ವರ್ಣಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಜೀವವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ತೌಲನಿಕವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದಾಗಿ ದೇವರು, ಲೋಕಶಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಸಂಖ್ಯಾಭೇದ, ಅದರ ಅನುಗುಣ ದೋಷಗಳು, ಅಮಂಗಳ ಸೂಚನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮರಣಶಕುನಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹರಿ ಗುಣಗಳು ಅನಂತವಾದುದರಿಂದ ಬಾಹ್ಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ದೈವತ್ವವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಿತಿಗೊಳಿಸಲಾರವು ಎಂಬ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಯೂ ಬರುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಆಚರಣಾಧರ್ಮ—ಗ್ರಾಹಕ ಅಜ್ಞಾತನಾದರೆ ದಾನ ಫಲವಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಅತಿಥಿ, ಬಂಧು, ಪಶು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹರಿ ಸರ್ವವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ಅದು ಸದಾ ಸಫಲ—ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ವಿವಾಹಕಥೆಗೆ ಸಂಕ್ರಮಣವಾಗಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಜಾಂಬವತಿವರೆಗೆ ಮುಂದಿನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಆಚಾರ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾರಣಸಂಬಂಧದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
हेतुनिरूपणं नामैकविंशो ऽध्यायः श्रीकृष्ण उवाच / या लक्ष्मणा पूर्वसर्गे खगेन्द्र पुत्री ह्यभूद्वह्निवेदस्य वेत्तुः / सुलक्षणैः संयुतत्वाद्यतः सा सुलक्ष्मणेति प्रथिता खगेन्द्र
‘ಹೇತುನಿರೂಪಣ’ ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ಅಧ್ಯಾಯ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಖಗೇಂದ್ರಾ! ಪೂರ್ವಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ ಎಂಬ ಗರುಡನ ಪುತ್ರಿ ಇದ್ದಳು; ಅವಳು ಅಗ್ನಿವೇದವನ್ನು ತಿಳಿದವನ ಪತ್ನಿಯಾದಳು. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾದ್ದರಿಂದ, ಓ ಗರುಡಾ, ಅವಳು ‘ಸುಲಕ್ಷ್ಮಣಾ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು।
Verse 2
यथा लक्ष्मीर्लक्षणैः सा सुपूर्णा यथा हरिर्लक्षणैर्वै सुपूर्णः / यथा वायुर्लक्षणैः पूर्ण एव यथा गायत्री लक्षणैः सा सुपूर्णा
ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣಳಾಗಿರುವಂತೆ, ಹರಿ ದಿವ್ಯ ಗುಣ-ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ನಿಜಕ್ಕೂ ಪೂರ್ಣನು. ವಾಯು ತನ್ನ ಸ್ವಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಪೂರ್ಣನಾಗಿರುವಂತೆ, ಗಾಯತ್ರಿಯೂ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣಗಳಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ।
Verse 3
यथा रुद्राद्या लक्षणैर्वै प्रपूर्णा रुद्रादिल्लक्ष्मणा चैव पूर्णा / गुणेनैवं धर्मतः किञ्चिदेव तथानुसंधानाद्व्रियते नाम चापि
ರುದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣರಾಗಿರುವಂತೆ, ರುದ್ರಾದಿ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದಲೂ ಪೂರ್ಣರೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಗುಣದಿಂದಲೂ ಧರ್ಮದಿಂದಲೂ ಸ್ವರೂಪವು ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ; ನಿರಂತರ ಅನುಸಂಧಾನದಿಂದ ‘ನಾಮ’ ಅಂದರೆ ಗುರುತೂ ಸಹ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ।
Verse 4
तस्मा दाहुर्लक्ष्मणेत्येव सर्वे तल्लक्षणं शृणु चादौ खगेन्द्र / नारायणे पूर्णगुणे रमेशे द्वात्रिंशत्संख्यानि सुलक्षणानि
ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಇವುಗಳನ್ನು ‘ಲಕ್ಷಣಗಳು’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಓ ಖಗೇಂದ್ರಾ! ಮೊದಲಾಗಿ ಆ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕೇಳು—ರಮೇಶನಾದ, ಸರ್ವಗುಣಸಂಪನ್ನ ನಾರಾಯಣನಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿವೆ।
Verse 5
संत्येव पक्षीन्द्र वदाम्यनु क्रमान्मत्तः श्रुत्वा मोक्षमाप्नोति नित्यम् / यः सप्तपादः षण्णवत्यङ्गुलोङ्गश्चतुर्हस्तः पुरुषस्तीक्ष्णदन्तः
ಹೇ ಪಕ್ಷೀಂದ್ರ! ಅವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಇವೆ; ನಾನು ಅವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನಿಂದ ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದವನು ನಿತ್ಯ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ಭಯಂಕರ ಪುರುಷನು ಇದ್ದಾನೆ—ಸಪ್ತಪಾದ, ತೊಂಬತ್ತಾರು ಅಂಗುಲ-ಪ್ರಮಾಣ ದೇಹ, ಚತುರ್ಭುಜ, ತೀಕ್ಷ್ಣದಂತ।
Verse 6
य एतत्सर्वं मिलितं चैकमेव हरेर्विष्णोर्लक्षणं चाहुरार्याः / मुखं स्त्रिग्धं वर्तुलं पुष्टिरूपं द्वितीयं तल्लक्षणं चाहुरार्याः
ಈ ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿ ಏಕಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುವಾಗ, ಅದನ್ನೇ ಹರಿ–ವಿಷ್ಣುವಿನ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಆರ್ಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮುಖವು ಸ್ನಿಗ್ಧ, ಕಾಂತಿಯುತ, ವೃತ್ತಾಕಾರ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಟರೂಪವಾಗಿರಬೇಕು—ಇದೇ ಎರಡನೇ ಲಕ್ಷಣವೆಂದೂ ಅವರು ಪ್ರಖ್ಯಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 7
हनुर्यस्यानुन्नतं चास्ति वीन्द्र तल्लक्षणं प्राहुरार्यास्तृतीयम् / यद्दन्ता वै तीक्ष्णसूक्ष्माश्च संति तल्लक्षणं चाहुरार्याश्चतुर्थम्
ಹೇ ವೀಂದ್ರ (ಗರುಡ)! ಯಾರ ಹನು (ದವಡೆ) ಎತ್ತಿಕೊಂಡಿಲ್ಲವೋ, ಅದನ್ನು ಆರ್ಯರು ಮೂರನೇ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಯಾರ ದಂತಗಳು ತೀಕ್ಷ್ಣವೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವೂ ಆಗಿವೆಯೋ, ಅದನ್ನು ನಾಲ್ಕನೇ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 8
यस्याधरे रक्तिमा त्वस्ति वीन्द्र तल्लक्षणं पञ्चमं चाहुरार्याः / यस्य हस्ता अतिरक्ताः खगेन्द्र तल्लक्षणं प्राहुरार्याश्च पष्ठम्
ಹೇ ವೀಂದ್ರ (ಗರುಡ)! ಯಾರ ಅಧರದಲ್ಲಿ (ಕೆಳ ತುಟಿಯಲ್ಲಿ) ರಕ್ತಿಮತೆ ಇರುವುದೋ, ಅದನ್ನು ಆರ್ಯರು ಐದನೇ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೇ ಖಗೇಂದ್ರ! ಯಾರ ಕೈಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಂಪಾಗಿರುವುದೋ, ಅದನ್ನು ಆರನೇ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 9
यस्मिन्नखाः संति रक्ताः सुशोभास्तल्लक्षणं सप्तमं चाहुरार्याः / यस्मिन्कपोले रक्तिमा त्वस्ति वीन्द्र तल्लक्षणं ह्यष्टमं प्राहुरार्या
ಯಾರ ನಖಗಳು ಕೆಂಪಾಗಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಆರ್ಯರು ಏಳನೇ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೇ ವೀಂದ್ರ (ಗರುಡ)! ಯಾರ ಕಪೋಲಗಳಲ್ಲಿ (ಗಲ್ಲಗಳಲ್ಲಿ) ರಕ್ತಿಮತೆ ಇರುವುದೋ, ಅದನ್ನು ಎಂಟನೇ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 10
यस्मिन्करे शङ्खचक्रादिरेखा वर्तन्ते तन्नवमं प्राहुरार्याः / यस्यो दरं तन्तुरूपं सुपुष्टं वलित्रयैरङ्कितं सुंदरं च
ಯಾವ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಶಂಖ-ಚಕ್ರಾದಿ ಮಂಗಳಚಿಹ್ನೆಗಳಂತೆ ರೇಖೆಗಳು ಕಾಣುವವೋ, ಅದನ್ನು ಆರ್ಯರು ಒಂಬತ್ತನೇ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಯಾರ ಉದರವು ತಂತುವಿನಂತೆ ದೃಢವಾಗಿ, ಪೋಷಿತವಾಗಿ, ಮೂರು ಮಡಚುಗಳಿಂದ ಅಂಕಿತವಾಗಿ ಸುಂದರವಾಗಿದೆಯೋ, ಅವನು ಧನ್ಯನು।
Verse 11
तल्लक्षणं दशमं प्राहुरार्या एकादशं निम्ननाभिं तदाहुः / ऊरुद्वयं यस्य च मांसलं वै तल्लक्षणं द्वादशं प्राहुरार्याः
ಅದನ್ನೇ ಆರ್ಯರು ಹತ್ತನೇ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಕುಳಿತ ನಾಭಿಯುಳ್ಳವನನ್ನು ಹನ್ನೊಂದನೇ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಯಾರ ಎರಡೂ ಊರುಗಳು (ತೊಡೆಗಳು) ಮಾಂಸಲವಾಗಿವೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಆರ್ಯರು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 12
कटिर्हि दीर्घा पृथुलास्ति यस्य त्रयोदशं लक्ष्म तदाहुरार्याः / यस्यास्ति मुष्को सुपरिष्ठितो वै चतुर्दशं लक्ष्म तदाहुरार्याः
ಯಾರ ಕಟಿ (ನಡು/ನಿತಂಬ) ದೀರ್ಘವೂ ವಿಶಾಲವೂ ಆಗಿದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಆರ್ಯರು ಹದಿಮೂರನೇ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಯಾರ ಮಷ್ಕಗಳು (ವೃಷಣಗಳು) ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿವೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಆರ್ಯರು ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।
Verse 13
समुन्नतं शिश्रमथो हि लक्ष्म यस्यास्ति तत् पञ्चदशं वदन्ति / सुताम्रकं पादतलं खगेन्द्र तल्लक्षणं षोडशं प्राहुरार्याः
ಯಾರ ಶಿಶ್ನವು ಸಮುನ್ನತವಾಗಿ ಸುಸಂಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಹದಿನೈದನೇ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಖಗೇಂದ್ರ (ಗರುಡ), ಯಾರ ಪಾದತಲಗಳು ಮೃದುವಾಗಿ ತಾಮ್ರವರ್ಣದ ಕೆಂಪಿನಿಂದ ಹೊಳೆಯುವವೋ, ಅದನ್ನು ಆರ್ಯರು ಹದಿನಾರನೇ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।
Verse 14
निम्नौ च गुल्फौ सप्तदशं तदाहुर्ग्री वारूपं प्राहुरष्टादशं च / एकोनविंशं त्वक्षिपद्मं सुरक्तं प्राहुर्बाहुं जानु विंशं तथैव
ನಿಮ್ನವಾಗಿ ಸುಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಗುಲ್ಫಗಳು (ಕಾಲುಗಂಟುಗಳು) ಹದಿನೇಳನೇ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಗ್ರೀವೆಯೂ ರೂಪ-ಲಾವಣ್ಯವೂ ಹದಿನೆಂಟನೇ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪದ್ಮದಂತೆ ಸು-ರಕ್ತವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುವ ಕಣ್ಣನ್ನು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ, ಹಾಗೆಯೇ ಬಾಹು ಮತ್ತು ಜಾನುವನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।
Verse 15
विस्तीर्णोरश्चैकविंशं तदाहुः सिंहास्कन्धं द्व्युत्तरं विंशमाहुः / त्रयोविंशं सूक्ष्ममास्यं तदाहुश्चतुर्विशं सुप्रसन्ने च दृष्टी
ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯ ಶುಭಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ವಿಶಾಲ ವಕ್ಷಸ್ಥಲ; ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯದು ಸಿಂಹಸಮಾನ ಸ್ಕಂಧಗಳು. ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರನೆಯದು ಸುಸಂಯತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮುಖ; ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕನೆಯದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನ, ಶಾಂತಿ-ದೀಪ್ತ ದೃಷ್ಟಿ.
Verse 16
ह्रस्वं लिङ्गं मार्दवं चापि वीन्द्र तल्लक्षणं पञ्चविंशं वदन्ति / समौ च पादौ कटिजानु चोरू षड्विंशमाहुश्च समे च जङ्घे
ಹೇ ಪಕ್ಷಿರಾಜ! ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ಲಕ್ಷಣ—ಸಣ್ಣ ಉಪಸ್ಥ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಮೃದುತ್ವ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಪ್ಪತ್ತಾರನೆಯದು—ಪಾದಗಳು ಸಮ; ಹಾಗೆಯೇ ಕಟಿ, ಮೊಣಕಾಲು, ತೊಡೆಗಳು ಸುಸಂಯತ; ಜಂಘೆಗಳೂ ಸಮವಾಗಿರಬೇಕು.
Verse 17
समानहस्तौ समकर्णौ मिलित्वा द्वात्रिंशत्कं लक्षणं प्राहुरार्याः / द्वात्रिंशत्कं लक्षणं वै मुकुन्दे द्वात्रिंशत्कं लक्षणं वै रमायाम्
ಹಸ್ತಗಳು ಸಮವಾಗಿಯೂ ಕಿವಿಗಳು ಸಮಮಿತವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದಲ್ಲಿ, ಆರ್ಯರು ಅದನ್ನು ಮுப்பತ್ತೆರಡು ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳ ಸಮೂಹವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮுப்பತ್ತೆರಡು ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮುಕುಂದ (ವಿಷ್ಣು) ಯಲ್ಲೂ, ಅದೇ ಮுப்பತ್ತೆರಡು ರಮಾ (ಲಕ್ಷ್ಮೀ) ಯಲ್ಲೂ ಇವೆ.
Verse 18
द्वात्रिंशत्कं लक्षणं ब्रह्मणोपि तद्भारत्याः प्रवदन्त्येव सत्यम् / तथा च शङ्का सममेव चक्रिणेत्येवं सदामा कुरु निर्णयं ब्रुवे
ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಭಾರತಿ (ಸರಸ್ವತಿ) ಯೂ ಮுப்பತ್ತೆರಡು ಲಕ್ಷಣಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದೇ ಸಾರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ, ಹೇ ಚಕ್ರಧಾರಿ ಪ್ರಭು, ಸಂಶಯ ಸಮಾನವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಸದಾಮಾ, ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡು—ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
Verse 19
एकस्य वै लक्षणस्यापि विष्णोर्लक्ष्मीरन्तं नैव सम्यक् प्रपेदे / अतोनन्तैर्लक्षणैः संयुतं च हरिं चाहुर्लक्षणज्ञाः सदैव
ವಿಷ್ಣುವಿನ ಒಂದೇ ಲಕ್ಷಣದ ಅಂತ್ಯವನ್ನೂ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ತಲುಪಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಲಕ್ಷಣಜ್ಞರು ಸದಾ ಹರಿಯನ್ನು ಅನಂತ ಗುಣ-ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 20
जानाति लक्ष्मीर्लक्षणं वायुरूपे स्वापेक्षया ह्यतिरिक्तं खगेन्द्र / स्वलक्षणापेक्षया भारती तु शतैर्गुणैरधिका वेधसोपि
ಓ ಖಗೇಂದ್ರಾ! ಲಕ್ಷ್ಮೀ ತನ್ನಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವೆಂದು ವಾಯುರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಆ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾಳೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಭಾರತಿ (ಸರಸ್ವತಿ) ತನ್ನ ಸ್ವಲಕ್ಷಣದ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಶತಗುಣವಾಗಿ ಅಧಿಕ—ವೇಧಸ್ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನಿಗಿಂತಲೂ—ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ।
Verse 21
खगेन्द्र तस्माल्लक्षणे साम्यचित्तं विश्वादीनां सर्वदा मा कुरुष्व / अष्टाविंशतिं प्राहू रुद्रादिकानां भ्रूनेत्रयोर्लक्षणेनैव हीनाः
ಓ ಖಗೇಂದ್ರಾ! ಆದ್ದರಿಂದ ಕೇವಲ ಹೊರಗಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾದಿ ಗಣಗಳನ್ನು ಸದಾ ಒಂದೇ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬೇಡ. ರುದ್ರವರ್ಗ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತರಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಮಂದಿ ಭ್ರೂ ಹಾಗೂ (ತೃತೀಯ) ನೇತ್ರದ ಅದೇ ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಹೀನರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 22
अलक्षणं मन्यते यद्धि तस्य दुर्लक्षणं नैव तच्चिन्तनीयम् / अष्टाविंशतिं लक्षणं वै हरस्य न भारतीवच्चिन्तनीयं खगेन्द्र
ಓ ಖಗೇಂದ್ರಾ! ಯಾರಾದರೂ ಅವನಿಗೆ ‘ಲಕ್ಷಣ’ವೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ನಿಜವಾಗಿ ಅಲಕ್ಷಣವೇ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಯಾವುದೇ ಹೀನ ಅಥವಾ ದೋಷಯುಕ್ತ ‘ಚಿಹ್ನೆ’ಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬಾರದು. ಹರಿಯ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಲಕ್ಷಣಗಳು—ಕೇವಲ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯ (ಭಾರತಿ)ಯಂತೆ ಅಲ್ಲ—ಧ್ಯಾನದ ಪವಿತ್ರ ವಿಷಯವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಬೇಕಾದವು।
Verse 23
अतो हरः क्रोधरूपी सदैव तयोरभावात्सत्यमुक्तं तथैतत् / अतो द्वयं नास्ति रुद्रे खगेन्द्र शिश्रोदरे किञ्चिदाधिक्यमस्ति
ಆದ್ದರಿಂದ ಹರ (ರುದ್ರ) ಸದಾ ಕ್ರೋಧಸ್ವರೂಪನು; ಮತ್ತು ಆ ಎರಡು ಗುಣಗಳ ಅಭಾವದಿಂದ ಹೇಳಿದ್ದು ನಿಜವೇ. ಹೀಗಾಗಿ ಓ ಖಗೇಂದ್ರಾ! ರುದ್ರನಲ್ಲಿ ದ್ವೈತವಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ ಶಿಶ್ನ ಮತ್ತು ಉದರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಧಿಕ್ಯ (ಪ್ರಮುಖತೆ) ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Verse 24
सप्ताधिकैर्विशतिलक्षणैस्तु समायुताः स्वस्त्रियो लक्ष्मणाद्याः / षड्वविंशत्या लक्षणैश्चापि युक्ता वारुण्याद्या पञ्चविंशैश्च चन्द्रः
ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ ಮೊದಲಾದ ಶುಭಸ್ತ್ರೀಯರು ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು (ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು) ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವಾರುಣಿ ಮೊದಲಾದವರು ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವರು; ಚಂದ್ರನು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಲಕ್ಷಣಗಳವನೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 25
अर्थश्चतुर्विंशतिभिश्चैव युक्तो नासावायोर्द्व्यधिका विंशतिश्च लक्षणैश्चैकविंशत्या शची युक्ता न संशयः
ಅರ್ಥವು ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ; ನಾಸಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಯು ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಚಿಹ್ನಿತವಾಗಿವೆ; ಶಚೀ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಸಮನ್ವಿತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।
Verse 26
प्रवाहा विंशकैर्युक्ता यम एकोनविंशकैः / पाश्यष्टादशभिर्युक्तो दशसप्तयुतो ऽनलः
ಪ್ರವಾಹಾ ಇಪ್ಪತ್ತರಿಂದ ಯುಕ್ತ; ಯಮನು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತರಿಂದ; ಪಾಶ್ಯಾ ಹದಿನೆಂಟರಿಂದ ಯುಕ್ತ; ಅನಲನು ಹದಿನೇಳರಿಂದ ಯುಕ್ತನು।
Verse 27
वैवस्वतः षोडशभिमित्रः पञ्चदशैर्युतः / चत्रुर्विंशैस्तु धनपः पावकस्तु त्रयोदशैः
ವೈವಸ್ವತ (ಯಮ) ಹದಿನಾರರೊಂದಿಗೆ; ಮಿತ್ರ ಹದಿನೈದರೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತ; ಧನಪ (ಕುಬೇರ) ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕರೊಂದಿಗೆ; ಪಾವಕ (ಅಗ್ನಿ) ಹದಿಮೂರರೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತನು।
Verse 28
गङ्गा द्वादशभिर्युक्ता बुध एकादशैर्युतः / शनिस्तु दशसंख्याकैः पुष्करो नवभिर्युतः
ಪವಿತ್ರ ಗಂಗಾ ಹನ್ನೆರಡರಿಂದ ಯುಕ್ತ; ಬುಧ ಹನ್ನೊಂದರಿಂದ; ಶನಿ ಹತ್ತು ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ; ಪುಷ್ಕರ ಒಂಬತ್ತರಿಂದ ಯುಕ್ತ।
Verse 29
अष्टभिश्चैव संयुक्ताः सप्तभिः पितरस्तथा
ಅದೇ ರೀತಿ ಪಿತೃಗಳೂ ಎಂಟರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಏಳರೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತರೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ।
Verse 30
षड्भिश्च देवगन्धर्वाः पञ्चभिस्तदनन्तराः / चतुर्भैः क्षितिपाः प्रोक्तास्त्रिभिरन्ये च संयुताः
ದೇವ-ಗಂಧರ್ವರು ಆರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ಅವರ ನಂತರದವರು ಐದು ಗುಣವಂತರು. ಕ್ಷಿತಿಪರು ನಾಲ್ಕು ಗುಣವಂತರೆಂದು ಪ್ರೋಕ್ತರು; ಇತರರು ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತರು.
Verse 31
उदरे किञ्चिदाधिक्ये ह्रस्वे पादे च कर्णयोः / शिखाधिक्यं विना विप्र भार्यायां च शिवस्य च
ಹೇ ವಿಪ್ರ! ಉದರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಧಿಕ್ಯ, ಪಾದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕರ್ಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹ್ರಸ್ವತೆ—ಆದರೆ ಶಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ್ಯವಿಲ್ಲದೆ—ಇವು ಪತ್ನಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಶಿವನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
Verse 32
लक्ष्मणायां पञ्च दोषाः शिरोगुल्फादिकं विना / नाभ्याधिक्ये सहैवाष्टौ दोषाः संत्यतिवाहिके
ಲಕ್ಷಣವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಶಿರಸ್ಸು, ಗುಲ್ಫ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೋಷಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಐದು ದೋಷಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಆದರೆ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ್ಯವಿದ್ದರೆ, ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಎಂಟು ದೋಷಗಳು ಇರುತ್ತವೆ; ಅಂಥ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ‘ಅತಿವಾಹಿಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 33
जङ्घाधिक्ये सहैवाष्टौ दोषाः शच्याः सदा स्मृताः / एवमेव हि दोषाश्चाप्यूहनीयाः खगेश्वर
ಹೇ ಖಗೇಶ್ವರ! ಜಂಘೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ್ಯವಿದ್ದರೆ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಎಂಟು ದೋಷಗಳು ಸದಾ ಸ್ಮೃತವಾಗಿವೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಇತರ ದೋಷಗಳನ್ನೂ (ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ) ಊಹಿಸಬೇಕು.
Verse 34
दुर्लक्षणैः सदा वीन्द्र संश्रुतैस्तत्त्वविद्भवेत् / महोदरो लंबनाभिरीषामात्रोग्रदंष्ट्रकः
ಹೇ ವೀಂದ್ರ (ಖಗಶ್ರೇಷ್ಠ)! ಈ ನಿತ್ಯ ಅಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳಿದರೆ ತತ್ತ್ವವಿದನಾಗಬಹುದು—(ಅಂಥವನು) ಮಹೋದರ, ಲಂಬನಾಭಿಯುಳ್ಳವನು, ದೇಹ ಮಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಉಗ್ರ ದಂಷ್ಟ್ರೆಯುಳ್ಳವನು.
Verse 35
अन्धकूपगभीराक्षो लंबकर्णौष्ठनासिकः / लंबगुल्फो वक्रपादः कुनखी श्यावदन्तकः
ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಅಂಧಕೂಪದಂತೆ ಆಳವಾಗಿ ಒಳಗೆ ಕುಸಿದಿರುತ್ತವೆ; ಕಿವಿ, ತುಟಿ, ಮೂಗು ದೀರ್ಘವಾಗಿ ತೂಗುತ್ತವೆ. ಗುಲ್ಫಗಳು ಉದ್ದ, ಪಾದಗಳು ವಕ್ರ; ನಖಗಳು ವಿಕೃತ, ದಂತಗಳು ಶ್ಯಾವವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
Verse 36
दीर्घजङ्घो दीर्घशिश्रस्त्वेकाण्डश्चैकनासिकः / रक्तश्मश्रू रक्तरोमा वक्रास्यः संप्रकीर्तितः
ಅವನ ಜಂಘೆಗಳು ದೀರ್ಘ, ಗುಪ್ತಾಂಗವೂ ದೀರ್ಘ; ಒಂದೇ ಅಂಡಕೋಶ, ಒಂದೇ ನಾಸಾರಂಧ್ರ. ಗಡ್ಡ ಕೆಂಪು, ದೇಹರೋಮ ಕೆಂಪಾಗಿರುವುದು; ಮುಖ ವಕ್ರ—ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 37
दग्धपर्व तसंकाशो रक्तपृष्ठः कलिः स्मृतः / अलोमांसो ऽलोमशिरा रक्तगण्डकपोलकः
ಕಲಿಯು ದಗ್ಧಪರ್ವತದಂತೆ ಕಾಣುವ ಸಂಧಿಗಳವನು, ರಕ್ತವರ್ಣದ ಬೆನ್ನಿನವನು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಹಮಾಂಸದಲ್ಲಿ ರೋಮವಿಲ್ಲ, ತಲೆಯೂ ನಿರ್ರೋಮ; ಗಂಡ-ಕಪೋಲಗಳು ರಕ್ತರಂಜಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
Verse 38
ललाटे पाण्डुता नित्यं वामस्कन्धे करे खग / क्रूरदृष्टिर्दृष्टिपादस्तथा वै घर्घरस्वरः
ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಪಾಂಡುರ್ಯ ಇರುವುದು, ಎಡ ಭುಜ ಅಥವಾ ಕೈ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು; ದೃಷ್ಟಿ ಕ್ರೂರವಾಗುವುದು, ಕಣ್ಣಿನ ಸ್ಥಿರತೆ ಕುಸಿಯುವುದು, ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಘರ್ಘರವಾಗಿ ಕರ್ಕಶವಾಗುವುದು—ಇವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಮರಣಸೂಚಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು.
Verse 39
अत्याशी चातिपानश्च स्तनौ शुष्कफलोपमौ / ऊरौ नवाञ्जिकारोमः तथा पृष्ठे च मस्तके
ಅತಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನುವವನು ಮತ್ತು ಅತಿಯಾಗಿ ಪಾನ ಮಾಡುವವನು—ಅವನ ಸ್ತನಗಳು ಒಣಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಆಗುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ, ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಅಂಜನದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿ ಕಠಿಣ ರೋಮಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.
Verse 40
ललाटे त्रीणि दीर्घे तु समे द्वौ संप्रकीर्तितौ / सर्पाकारस्तु यो मत्स्यस्तस्य शिश्रे प्रकीर्तितः
ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ಮೂರು ದೀರ್ಘ ರೇಖೆಗಳು ಶುಭವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಎರಡು ರೇಖೆಗಳು ಸಮವಾಗಿದ್ದರೆ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ. ಸರ್ಪಾಕಾರದ ಮತ್ಸ್ಯಚಿಹ್ನವು ಅವನ ಶಿಶ್ನದಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 41
पादत्राणोपमो मत्स्यो रसनाग्रे प्रकीर्तितः / शिश्राकारश्च यो मत्स्यो गुदे तस्य प्रशस्यते
ಪಾದತ್ರಾಣ (ಚಪ್ಪಲಿ) সদೃಶ ಮತ್ಸ್ಯಚಿಹ್ನವು ನಾಲಿಗೆಯ ಅಗ್ರದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿತವಾಗಿದೆ. ಶಿಶ್ನಾಕಾರದ ಮತ್ಸ್ಯಚಿಹ್ನವು ಗುದದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಅದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ.
Verse 42
वृश्चिकाकारमत्स्यस्तु पदोस्तस्य प्रशस्यते / श्वाकारश्चापि मत्स्यो वै मुखे तस्य प्रकीर्तितः
ವೃಶ್ಚಿಕಾಕಾರದ ಮತ್ಸ್ಯಚಿಹ್ನವು ಅವನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ. ಶ್ವಾಕಾರದ (ನಾಯಿ সদೃಶ) ಮತ್ಸ್ಯಚಿಹ್ನವು ಅವನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 43
हस्ते तु बहुरेखाः स्युर्लोम नासापुटे स्मृतम् / अतिदीर्घं तु चाङ्गुष्ठं कनिष्ठं चातिदीर्घकम्
ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೇಖೆಗಳು ಇದ್ದು, ನಾಸಾಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ರೋಮ ಕಾಣಿಸಿ, ಅಂಗುಷ್ಠವು ಅತಿದೀರ್ಘವಾಗಿಯೂ ಕನಿಷ್ಠವೂ ಅತಿದೀರ್ಘವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದರೆ—ಇವು ದೇಹಲಕ್ಷಣಗಳು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 44
दुर्लक्षणं त्वे वमादि कलावस्ति ह्यनेकशः / सुलक्षणान्यनेकानि मयि संति खगेश्वर
ಹೇ ಖಗೇಶ್ವರ (ಗರುಡ), ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ವಾಮಭಾಗಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದುರ್ಳಕ್ಷಣಗಳಿವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನಲ್ಲಿಯೂ ಅನೇಕ ಸುಲಕ್ಷಣಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 45
द्वात्रिंशल्लक्षणं विष्णोर्ब्रह्माद्यापेक्षयैव तत् / सहाभिप्राय गर्भेण ब्रह्मणोक्तं तव प्रभो
ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಲಕ್ಷಣಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದಲೇ ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ. ಓ ಪ್ರಭೋ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಂತರ್ನಿಹಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಸಹಿತವಾಗಿ ಅದನ್ನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.
Verse 46
ब्रह्मोक्तस्य मयोक्तस्य विरोधो नास्ति सत्तम / मयोक्तस्यैव स व्यासः कंबुग्रीवः प्रदर्श्यते
ಹೇ ಸತ್ತಮ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದುದಕ್ಕೂ ನಾನು ಹೇಳಿದುದಕ್ಕೂ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲ. ಶಂಖದಂತ ಕಂಠವಿರುವ ಆ ವ್ಯಾಸನೇ ನಾನು ಬೋಧಿಸಿದುದನ್ನೇ ಪ್ರಕಟಿಸುವವನೆಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 47
रक्ताधरं रक्त तालु चैकीकृत्य मयोदितम् / अतो विरोधो नास्त्येव तथा ज्ञानात्प्रतीयते
‘ಕೆಂಪು ತುಟಿಗಳು’ ಮತ್ತು ‘ಕೆಂಪು ತಾಲು’ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿಸಿ ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲ, ಇದು ಸಮ್ಯಕ್ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.
Verse 48
सप्ताधिकैर्विंशतिलक्षणैस्तु समायुता याः स्त्रियो लक्ष्मणाद्याः
ಇಪ್ಪತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಏಳು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೂಚನೆಗಳಿಂದ ಸಮನ್ವಿತವಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರು—ಲಕ್ಷ್ಮಣಾದಿ ಶುಭಚಿಹ್ನಗಳಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ—ಸೌಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷಣಯುತರೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.
Verse 49
भगे नेत्रे च हस्ते च स्तने कुक्षौ तथैव च / भारत्यपेक्षया पञ्चभिर्न्यूना त्वस्ति लक्षणैः
ಭಗಪ್ರದೇಶ, ಕಣ್ಣುಗಳು, ಕೈಗಳು, ಸ್ತನಗಳು ಹಾಗೂ ಕುಕ್ಷಿ—ಈ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀ ಸ್ತ್ರೀಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ನೀನು ಐದು ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವೆ.
Verse 50
न रुद्रवन्न चान्यानि लक्षणानि खगेश्वर / षड्विंशत्या लक्षणैश्चापि युक्ता वारुण्याः षड्लक्षणैश्चैव हीना
ಹೇ ಖಗೇಶ್ವರಾ! ಇದರಲ್ಲಿ ರುದ್ರಸಂಬಂಧಿತ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲ, ಇತರ ಶುಭಚಿಹ್ನಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವೆಂದು ಹೇಳಿದರೂ, ‘ವಾರುಣಿ’ ಪ್ರಕಾರವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆರು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಹೀನವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ।
Verse 51
कर्णे कुक्षौ नासिकाकेशपाशे गुल्फे भगे किञ्चिदाधिक्यमस्ति / इन्द्रो युक्तः पञ्चविंशत्या खगेन्द्र सदा हीनो लक्षणैः सप्तसंख्यैः
ಕಿವಿ, ಹೊಟ್ಟೆ, ಮೂಗು, ಕೂದಲಿನ ಗುಚ್ಛ, ಗುಲ್ಫ (ಕಾಲುಗುಡ್ಡೆ) ಮತ್ತು ಭಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಧಿಕ್ಯ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹೇ ಖಗೇಂದ್ರಾ! ‘ಇಂದ್ರ’ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದರೂ ಸದಾ ಏಳು ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೀನನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ।
Verse 52
हस्ते पादे उदरे कर्णयोश्च शिश्रे गुल्फे त्वधरोष्ठेधिकं च / चतुर्विंशत्या लक्षणैश्चापि युक्तो नास्तिक्यवायुस्तद्वदेवाष्टभिश्च
ಕೈಗಳು, ಪಾದಗಳು, ಹೊಟ್ಟೆ, ಎರಡೂ ಕಿವಿಗಳು, ಶಿಶ್ನ, ಗುಲ್ಫಗಳು (ಕಾಲುಗುಡ್ಡೆಗಳು) ಮತ್ತು ಅಧರೋಷ್ಠದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ್ಯ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ನಾಸ್ತಿಕ್ಯ-ವಾಯು’ ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಇನ್ನೂ ಎಂಟು ಸೂಚನೆಗಳಿಂದಲೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು।
Verse 53
नाभ्यां गुल्फे हनुरर्ङ्घ्योश्च स्कन्धे द्विजे नेत्रे त्वधरोष्ठेधिकं च / त्रयोविंशत्या लक्षणैश्चापि युक्ता शची तथा नवदोषैश्च युक्ता
ನಾಭಿ, ಗುಲ್ಫಗಳು (ಕಾಲುಗುಡ್ಡೆಗಳು), ಹನು ಮತ್ತು ಪಾದಗಳು, ಭುಜಗಳು, ಹಲ್ಲುಗಳು, ಕಣ್ಣುಗಳು ಹಾಗೂ ಅಧರೋಷ್ಠ—ಇವುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತ್ಮೂರು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾದ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ‘ಶಚೀ’ ಸಮಾನಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೂ ಅವಳಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ದೋಷಗಳೂ ಇರಬಹುದು।
Verse 54
भगे केशे ह्यधरोष्ठे च कर्णे जङ्घे गण्डे वक्षसि गुल्फयोश्च / तथोत्तरोष्ठे किञ्चिदाधिक्यमस्ति एवं विजानीहि खगेन्द्रसत्तम
ಭಗ, ಕೂದಲು, ಅಧರೋಷ್ಠ, ಕಿವಿ, ಜಂಘೆ, ಗಂಡ, ವಕ್ಷಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಗುಲ್ಫಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಧಿಕ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಉತ್ತರೋಷ್ಠದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಧಿಕ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ. ಹೇ ಖಗೇಂದ್ರಸತ್ತಮಾ! ಹೀಗೆ ತಿಳಿದುಕೋ।
Verse 55
द्वाविंशत्या लक्षणैः संयुतस्तु दशभिर्देषैः प्रवहो नाम वायुः / तथाङ्गुष्ठे किञ्चिदाधिक्यमस्ति विंशत्येकादशभिर्देषतोर्कः
ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ‘ಪ್ರವಾಹ’ ಎಂಬ ಪ್ರಾಣವಾಯು ಹತ್ತು ದೇಶ-ಪರಿಮಾಣಗಳವರೆಗೆ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಅಂಗುಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಧಿಕ್ಯವಿದೆ; ‘ಅರ್ಕ’ ವಾಯು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ದೇಶ-ಪರಿಮಾಣಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 56
तद्विंशत्या लक्षणैः संयुतस्तु तदा दोषेर्द्वादशभिश्च युक्तः / एकोनविंशत्या लक्षणैश्चापि युक्तस्त्रयोदशभिस्तदभावैर्युतोग्निः
ಆಗ ಇಪ್ಪತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದವನು ಹನ್ನೆರಡು ದೋಷಗಳ ಜೊತೆಯೂ ಸಂಬಂಧಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದಾಗ ಜಠರಾಗ್ನಿ ಆ ದೋಷ-ಲಕ್ಷಣಗಳ ಅಭಾವದಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಹದಿಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 57
अष्टादशभिर्लक्षणैः संयुतस्तु वैवस्वतस्तदभावैश्चतुर्दशभिः / मित्रस्तु सप्तदशभिर्लक्षणैः संयुतः खग
ಹೇ ಖಗ (ಗರುಡಾ)! ವೈವಸ್ವತ (ಯಮ) ಹದಿನೆಂಟು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದು, ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷಣಗಳ ಅಭಾವದಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ‘ಮಿತ್ರ’ ಹದಿನೇಳು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನು.
Verse 58
सदोषैः पञ्चदशभिः संयुक्तो नात्र संशयः / तैश्च षोडशभिर्युक्तो धनपो नात्र संशयः
ಹದಿನೈದು ದೋಷಗಳಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತನಾದರೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ—ಅವನು ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಹದಿನಾರು (ದೋಷ/ಲಕ್ಷಣ)ಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದರೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಹ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ—ಅವನು ಧನಪತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 59
तदभावैः षोडशभिः संयुक्तः संप्रकीर्तितः / तैः पञ्चदशभिश्चैव युक्तोग्रेज्यष्ठपुत्रकः
ಆ (ದೋಷ-ಲಕ್ಷಣ)ಗಳ ಅಭಾವಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹದಿನಾರು ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತನಾದವನು ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದು ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದವನು ಎಂಟು ವಿಧದ ಪುತ್ರಕರಲ್ಲಿ ‘ಅಗ್ರೇಜ್ಯ’ (ಶ್ರೇಷ್ಠ/ಮುಂದಿನ) ಎಂದು ವರ್ಣಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 60
तैः सप्तदशभिर्देषैः संयुक्तो नात्र संशयः / तैश्चतुर्दशभिश्चैव गङ्गा संपरिकीर्तिता
ಆ ಹದಿನೇಳು ಪವಿತ್ರ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದು ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಹದಿನಾಲ್ಕಿನೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ ಗಂಗೆಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 61
तथाष्टादशभिर्देषैः संयुता नात्र संशयः / तैस्त्रयोदशभिश्चैव संयुतो बुध एव तु
ಹಾಗೆಯೇ ಹದಿನೆಂಟು ವಿಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದು ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಆ ಹದಿಮೂರಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾದಾಗ ನಿಜವಾಗಿ ಬುಧ (ಗ್ರಹ)ನೇ ಸೂಚ್ಯ.
Verse 62
दोषैरेकोनविंशत्या संयुतो नात्र संशयः / शनिर्विंशतिदोषेण युतो द्वादशलक्षणैः
ಇದು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ದೋಷಗಳಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಶನಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ದೋಷಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 63
लक्षणैश्चैकादशभिः पुष्करः परिकीर्तितः / एकविंशतिसंख्याकैरसद्भावैः प्रकीर्तितः
ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ಹನ್ನೊಂದು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಪರಿಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಸದ್ಭಾವಗಳು (ಅಶುಭ ಕೊರತೆಗಳು) ಮೂಲಕವೂ ಅದು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ.
Verse 64
दशभिर्लक्षणैर्युक्ताः पितरो ये चिराः खग / त्रयोविंशतिदोषैश्च संयुता नात्र संशयः
ಹೇ ಖಗ (ಗರುಡ)! ದೀರ್ಘಕಾಲ ಇರುವ ಪಿತೃಗಳು ಹತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರು; ಹಾಗೆಯೇ ಇಪ್ಪತ್ತ್ಮೂರು ದೋಷಗಳಿಂದಲೂ ಸಂಯುಕ್ತರು—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 65
अष्टभिर्लक्षणैर्युक्ता देवगन्धर्वसत्तमाः / दोषैश्चतुर्विंशतिभिः संयुक्ताः परिकीर्तिताः
ದೇವ-ಗಂಧರ್ವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದವರು ಎಂಟು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರೆಂದು, ಹಾಗೆಯೇ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ದೋಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವರೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ।
Verse 66
सप्तलक्षणसंयुक्ता गन्धर्वा मानुषातमकाः / यैस्तु पञ्चविंशतिभिर्देषैः संयुक्ताः प्रकीर्तिताः
ಗಂಧರ್ವರು ಮಾನವಸಮಾನ ಸ್ವಭಾವದವರಾಗಿ, ಏಳು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರೆಂದು; ಹಾಗೆಯೇ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ದೋಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವರೆಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತರು।
Verse 67
षद्गुणैः क्षितिपा युक्ता षड्विंशत्या च दोषतः / तदन्ये पञ्चभिर्युक्ताश्चतुर्भिः केचिदेव च
ರಾಜರು ಆರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರಾದರೂ, ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ದೋಷಗಳಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಇತರ ಆಡಳಿತಕರು ಐದು ಗುಣಗಳಿಂದ, ಕೆಲವರು ಮಾತ್ರ ನಾಲ್ಕು ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತರು।
Verse 68
त्रिभिः केच्चित्ततो हीना न संति खगसत्तम / यस्मिन्नरे क्षितिपे वा खगेन्द्र आधिक्यं यद्दृश्यते लक्षणस्य
ಹೇ ಖಗಶ್ರೇಷ್ಠ! ಕೆಲವರು ಮೂರು (ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ) ಹೀನರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲಕ್ಷಣರಹಿತರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಯಾವ ನರನಲ್ಲಿ—ಸಾಮಾನ್ಯನಾಗಲಿ ರಾಜನಾಗಲಿ—ಹೇ ಖಗೇಂದ್ರ, ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳ ಅಧಿಕ್ಯ ಕಾಣಿಸಿದರೆ, ಅದೇ ಆ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಸೂಚನೆ.
Verse 69
न ते नरा नैव ते वै क्षितीशाः सर्वे नैव ह्युत्तमाः सर्वदैव / ये देवा ये च दैत्याश्च सर्वेप्येवं खगाधिप
ಹೇ ಖಗಾಧಿಪ (ಗರುಡ)! ಮಾನವರೂ ರಾಜರೂ ಸದಾ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ದೇವರೂ ದೈತ್ಯರೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಪರಮೋನ್ನತರು ಅಲ್ಲ—ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೂ ಇದೇ ಸತ್ಯ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 70
लक्षणालक्षणैश्चैव क्रमेणोक्ता न संशयः / लक्षणैः सप्तविंशत्यालक्षणैः संयुताः खग
ಹೇ ಖಗ (ಗರುಡ)! ಲಕ್ಷಣಗಳೂ ಅಲಕ್ಷಣಗಳೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಅವು ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅವಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಅಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
Verse 71
अतः सलक्षणा ज्ञेया द्वात्रिंशल्लक्षणैर्न हि / पितुर्गृहे वर्धमाना सदापि स्वकुटुंबं श्रेष्ठयितुं खगेन्द्र
ಆದುದರಿಂದ ಹೇ ಖಗೇಂದ್ರ (ಗರುಡ)! ನಿಜವಾದ ಸುಲಕ್ಷಣೆಯ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಕೇವಲ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಬಾಹ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ತೀರ್ಮಾನಿಸಬಾರದು. ಅವಳು ತಂದೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದುಬರುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸದಾ ತನ್ನ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠಗೊಳಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ.
Verse 72
उवाच सा पितरं दीयमानमन्नादिकं त्रमित्रादिकेषु / सदापि ये त्वनुसंधानेन युक्ता अन्तर्गते तत्रतत्र स्थिते च
ಅವಳು ತಂದೆಗೆ ಹೇಳಿದಳು—“ಮಿತ್ರರು, ಬಂಧುಗಳು ಮೊದಲಾದವರಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಅನ್ನಾದಿ ದಾನವು ಸದಾ ಸ್ಮರಣೆ-ಅನುಸಂಧಾನದಿಂದ ಯುಕ್ತರಾದವರಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ; ಗ್ರಾಹಕನು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ, ಸಂಕಲ್ಪವು ಎಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತೋ ಅಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.”
Verse 73
अज्ञातत्वे चान्नपानादिकं च दत्तं संतो व्यर्थमेवं वदन्ति / हरिं वक्ष्ये तत्रतत्र स्थितं चं तं वै शृणु त्वादरेणाद्य नित्यम्
ಗ್ರಾಹಕ ಅಜ್ಞಾತನಾಗಿದ್ದರೆ ಅನ್ನಪಾನಾದಿ ದಾನವು—ಸಜ್ಜನರು ನೀಡಿದರೂ—ಇಂತೆ ವ್ಯರ್ಥವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸರ್ವತ್ರ ಸ್ಥಿತನಾದ ಹರಿಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆ; ನೀನು ಇಂದುಿನಿಂದ ನಿತ್ಯ ಭಕ್ತಿಯ ಆದರದಿಂದ ಕೇಳು.
Verse 74
बालो हरिर्बालरूपेण कृष्णः क्षीरादिकं नवनीतं घृतं च / गृह्णाति नित्यं भूषणं वस्त्रजातमेवं दद्यात्सर्वदा विष्णुतुष्ट्यै
ಬಾಲರೂಪದ ಕೃಷ್ಣನಾದ ಹರಿಯು ನಿತ್ಯ ಹಾಲು, ಹಾಲಿನ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ತಾಜಾ ನವನೀತ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪ, ಹಾಗೆಯೇ ಆಭರಣಗಳು ಹಾಗೂ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಸದಾ ಇಂತಹ ಅರ್ಪಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.
Verse 75
मित्रैर्हरिः केशवाख्यो मुकुन्दो भुङ्क्ते दत्तं त्वन्नप्रानादिकं च / पूर्वं दद्यात्सर्वदा वै गृहस्थो धन्यो भवेदन्यथा व्यर्थमेव
ಮಿತ್ರರು ಹಾಗೂ ಅತಿಥಿಗಳ ಮುಖಗಳ ಮೂಲಕ ಕೇಶವನೆಂಬ ಹರಿ, ಮುಕುಂದನು, ನೀಡಿದ ಅನ್ನ, ಜಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಧಾರಣೆಗೆ ಉಪಕಾರಿಯಾದ ಇತರ ದಾನಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗೃಹಸ್ಥನು ಸದಾ ಮೊದಲು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ಆಗ ಧನ್ಯನು, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ವ್ಯರ್ಥ.
Verse 76
गृह्णाति नित्यं माधवाख्यो हरिश्चेत्येवं ज्ञात्वा देयमन्नादिकं च / एवं ज्ञात्वा दीयमानेन नित्यं प्रीणाति विष्णुर्नान्यथा व्यर्थमेव
ಮಾಧವನೆಂಬ ಹರಿ ನಿತ್ಯವೂ (ಇಂತಹ ದಾನವನ್ನು) ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಅನ್ನಾದಿಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಭಾವದಿಂದ ನಿತ್ಯ ನೀಡಿದರೆ ವಿಷ್ಣು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದೂ ವ್ಯರ್ಥ.
Verse 77
गृहे नित्यं वासुदेवो हरिस्तु प्रीणाति नित्यं तत्र तिष्ठन्सुपर्ण / एवं ज्ञात्वा स्वगृहं सर्वदैव अलङ्कुर्याद्धातुरूपैः सदैव
ಓ ಸುಪರ್ಣ (ಗರುಡ), ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸುದೇವ-ಹರಿ ನಿತ್ಯ ಸನ್ನಿಹಿತನಾಗಿ ಇದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಸ್ವಗೃಹವನ್ನು ಸದಾ ಲೋಹರೂಪ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು/ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಬೇಕು.
Verse 78
गोविन्दाख्यस्तिष्ठति वष्णवानां पुत्रैर्युतस्तिष्ठति वासुदेवः / मित्रे मुकुन्दः शालके चानिरूद्धो नारायणो द्विजवर्ये सदास्ति
ವೈಷ್ಣವರಲ್ಲಿ ಅವನು ‘ಗೋವಿಂದ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ನೆಲೆಸುತ್ತಾನೆ; ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಅವನು ‘ವಾಸುದೇವ’. ಮಿತ್ರನಲ್ಲಿ ಅವನು ‘ಮುಕುಂದ’, ಸಹೋದರಿಯ ಮಗನಲ್ಲಿ ‘ಅನಿರುದ್ಧ’. ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣ)ನಲ್ಲಿ ಅವನು ಸದಾ ‘ನಾರಾಯಣ’ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೆ.
Verse 79
गोष्ठे च नित्यं विष्णुरूपी हरिस्तु अश्वे सदा तिष्ठति वामनाख्यः / संकर्षणः शूद्रवर्णे सदास्ति वैश्ये प्रद्युम्नस्तिष्ठति सर्वदैव
ಗೋಷ್ಠದಲ್ಲಿ (ಗೋಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ) ಹರಿ ನಿತ್ಯ ವಿಷ್ಣುರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ; ಅಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅವನು ಸದಾ ‘ವಾಮನ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ನಿಂತಿರುತ್ತಾನೆ. ಶೂದ್ರವರ್ಣದಲ್ಲಿ ‘ಸಂಕರ್ಷಣ’ ಸದಾ ಇರುತ್ತಾನೆ; ವೈಶ್ಯರಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ’ನು ಸರ್ವದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 80
जनार्दनः क्षत्त्रजातौ सदास्ति दाशेषु नित्यं महिदासो हरिस्तु / मह्यां नित्यं तिष्ठति सर्वदैव ह्युपेन्द्राख्यो हरिरेकः सुपर्ण
ಜನಾರ್ದನನು ಕ್ಷತ್ರಿಯಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮೀನುಗಾರರು ಮತ್ತು ದೋಣಿಗಾರರಲ್ಲಿ ಹರಿ ನಿತ್ಯ ‘ಮಹಿದಾಸ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನು. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಸರ್ವಕಾಲ ನಿತ್ಯ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ—ಹೇ ಸುಪರ್ಣ, ಉಪೇಂದ್ರನೆಂಬ ಆ ಏಕ ಹರಿಯೇ.
Verse 81
गजे सदा तिष्ठति चक्रपाणिः सदान्तरे तिष्ठति विश्वरूपः / नित्यं शुनि तिष्ठति भूतभावनः पिपीलकायामपि सर्वदैव
ಆನೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಚಕ್ರಪಾಣಿ (ವಿಷ್ಣು) ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ; ಅದರ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲೇ ವಿಶ್ವರೂಪನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಾಯಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಭೂತಭಾವನನು ನಿತ್ಯ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇರುವೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಸರ್ವದಾ ಇದ್ದಾನೆ.
Verse 82
त्रिविक्रमो हरिरूप्यन्तरिक्षे सर्वजातावनन्तरूपी हरिश्च / हरेर्न वर्णोस्ति न गोत्रमस्ति न जातिरीशे सर्वरूपे विचित्रे
ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮರೂಪ ಹರಿ ಇದ್ದಾನೆ; ಎಲ್ಲ ಜೀವಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅನಂತರೂಪಿಯಾಗಿ ಹರಿಯೇ. ಹರಿಗೇ ವರ್ಣವಿಲ್ಲ, ಗೋತ್ರವಿಲ್ಲ, ನಿಶ್ಚಿತ ಜಾತಿಯಿಲ್ಲ—ಸರ್ವರೂಪಧಾರಿ ಆ ಈಶನು ವಿಚಿತ್ರ ಮಹಿಮೆಯವನು.
Verse 83
एवं ज्ञात्वा सर्वदा लक्ष्मणा तु हरिं सदा प्रीणयामास देवी / सपर्यया वै क्रियमाणया हरिः पतिर्ममस्य दिति चिन्तयाना
ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ದೇವಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ ಸದಾ ಹರಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆ-ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಹರಿ ‘ಇವಳು ನನ್ನ ಪತ್ನಿ’ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು.
Verse 84
तत्याज देहं विष्णुपतित्वकामा मद्रेषु वै वीन्द्र पुत्री प्रजाता / स्वयंवरे लक्ष्मणाया अहं च भित्त्वा लक्ष्यं भूपतीन्द्रावयित्वा
ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ಕಾಮನೆಯಿಂದ, ಮದ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿದ ಅವಳು ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಳು. ನಾನೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣೆಯ ಸ್ವಯಂವರದಲ್ಲಿ ಗುರಿಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿ, ಭೂಪತಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ವಿಜಯಿಯಾದೆನು.
Verse 85
पाणिग्रहं लक्ष्मणायाश्च कृत्वा गत्वा पुरीं रमयामास देवी / तथैवाहं जांबवत्या विवाहं मत्पत्नीत्वे कारणं त्वां ब्रवीमि
ಲಕ್ಷ್ಮಣೆಯ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣವನ್ನು ಮಾಡಿ, ನಂತರ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ದೇವಿಯು ಅಲ್ಲಿ ಆನಂದವನ್ನು ಹರಡಿದಳು. ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಜಾಂಬವತಿಯೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ವಿವಾಹದ ಕಾರಣವೇನು, ಅವಳು ಹೇಗೆ ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯಾದಳು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ।
Frequently Asked Questions
The list functions as a canonical template of auspicious embodiment (for contemplation and comparison), while also demonstrating that even these marks do not exhaust Hari’s ananta-guṇas (infinite attributes).
Ariṣṭa-lakṣaṇas are inauspicious signs and death-portents (e.g., changes in voice, gaze, pallor, abnormal bodily features) used as traditional indicators of impending danger or mortality.
It states that offerings can become fruitless when the recipient is unknown, but become efficacious when given with the understanding that Hari is present everywhere and accepts through guests, friends, and household relations.
It cautions against judging an auspicious woman merely by external ‘thirty-two signs,’ emphasizing her dhārmic disposition and her tendency to elevate the future family even from her father’s home.