Shloka 34
लोकज्ञान-वर्णन (Lokajñāna-varṇana) — Description of World-Knowledge / Cosmogonic Classification
Devanagari script
य एष क्षीतिधातुर्वै क्षपणे स निरुच्यते / रक्षणाद्रक्ष इत्युक्तं क्षपणाद्यक्ष उच्यत
Transliteration
ya eṣa kṣītidhāturvai kṣapaṇe sa nirucyate / rakṣaṇādrakṣa ityuktaṃ kṣapaṇādyakṣa ucyata
Translation
ಈ ಕ್ಷಿತಿಧಾತು ಕ್ಷಪಣ (ಕ್ಷಯ) ಕಾರಣದಿಂದ ಹೀಗೆ ನಿರುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ಷಣದಿಂದ ‘ರಕ್ಷ’ ಎಂದು, ಕ್ಷಪಣದಿಂದ ‘ಯಕ್ಷ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Word by Word
yaḥwho/which
yaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; relative pronoun
eṣaḥthis
eṣaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; demonstrative pronoun
kṣīti-dhātuḥthe root/element ‘kṣīti’ (earth)
kṣīti-dhātuḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootkṣīti (प्रातिपदिक) + dhātu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (kṣīteḥ dhātuḥ)
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formनिपात/particle (emphasis)
kṣapaṇein (the meaning of) destroying/ending
kṣapaṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootkṣapaṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘in the sense of/with regard to’
saḥit/he
saḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; demonstrative pronoun
nirucyateis explained/defined
nirucyate:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootnir+vac (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (Passive)
rakṣaṇātfrom protection
rakṣaṇāt:
Apādāna (अपादान/Ablative source)
TypeNoun
Rootrakṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; ‘from/because of protection’
rakṣaḥ(the word) ‘rakṣa’
rakṣaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootrakṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात/quotative particle
uktamis said/called
uktam:
Kriya (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; used predicatively ‘is said’
kṣapaṇātfrom destroying/ending
kṣapaṇāt:
Apādāna (अपादान/Ablative source)
TypeNoun
Rootkṣapaṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
yakṣaḥYakṣa
yakṣaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootyakṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ucyatawas called/was said
ucyata:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (Passive)