Adhyaya 8

Verse 1

इति श्रीब्रह्मांडे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषंगपादे लोकज्ञान वर्णनं नाम सप्तमो ऽध्यायः सूत उवाच ततोभिध्यायतस्तस्य मानस्यो जज्ञिरे प्रजाः / तच्छरीरसमुत्पन्नैः कार्यैस्तैः कारणैः सह

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ, ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ದ್ವಿತೀಯ ಅನುಷಂಗಪಾದದಲ್ಲಿ ‘ಲೋಕಜ್ಞಾನ ವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಏಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ. ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದಾಗ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಜೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು; ಅವನ ದೇಹದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಗಳೂ ಕಾರಣಗಳೂ ಸಹಿತವಾಗಿ।

Verse 2

क्षेत्रज्ञाः समवर्त्तन्त क्षेत्रस्यैतस्य धीमतः / ततो देवासुरपितॄन्मनुष्यांश्च चतुषृयम्

ಆ ಧೀಮಂತನ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞರು ಪ್ರಕಟರಾದರು; ನಂತರ ದೇವರು, ಅಸುರರು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರು—ಈ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಗಗಳು ಉಂಟಾದವು।

Verse 3

सिसृक्षुरयुतातानि स चात्मानमयूयुजत् / युक्तात्मनस्ततस्तस्य तमोमात्रासमुद्भवः

ಅಸಂಖ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ಸೃಜಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ ಅವನು ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ನಿಯಮಿಸಿದನು; ಯುಕ್ತಾತ್ಮನಾದ ಅವನಿಂದ ತಮೋಮಾತ್ರೆಯ ಉದ್ಭವವಾಯಿತು।

Verse 4

तदाभिध्यायतः सर्गं प्रयत्नो ऽभूत्प्रजापतेः / ततो ऽस्य जघ नात्पूर्वमसुरा जज्ञिर सुताः

ಆಗ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಸೃಜನಾರ್ಥ ಮಹಾ ಪ್ರಯತ್ನ ಉಂಟಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವನ ಜಘನಭಾಗದಿಂದ ಮೊದಲು ಅಸುರ ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು.

Verse 5

असुः प्राणः स्मृतो विज्ञैस्तज्जन्मानस्ततो ऽसुराः / सृष्टा यया सुरास्तन्वा तां तनुं स व्यपोहत

ವಿಜ್ಞರು ‘ಅಸು’ ಅನ್ನು ಪ್ರಾಣವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದರಿಂದ ಜನಿಸಿದವರು ‘ಅಸುರರು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಯಾವ ದೇಹದಿಂದ ದೇವರುಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದರೋ, ಆ ತನುವನ್ನು ಪ್ರಜಾಪತಿ ತ್ಯಜಿಸಿದನು.

Verse 6

सापविद्धा तनुस्तेन सद्यो रात्रिरजायत / सा तमोबहुला यस्मात्ततो रात्रिस्त्रियामिका

ಅವನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಆ ತನುವು ತಕ್ಷಣವೇ ‘ರಾತ್ರಿ’ಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿತು. ಅದು ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದರಿಂದ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ‘ತ್ರಿಯಾಮಿಕಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 7

आवृतास्तमसा रात्रौ प्रजा स्तस्मात्स्वयं पुनः / सृष्ट्वासुरांस्ततः सो ऽथ तनुमन्यामपद्यत

ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಪ್ರಜೆಗಳು ಅದರಿಂದಲೇ ಸ್ವಯಂ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಕಟವಾದರು. ಅಸುರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಮತ್ತೊಂದು ತನುವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದನು.

Verse 8

अव्यक्तां सत्त्वबहुलां ततस्तां सो ऽभ्ययुञ्जत / ततस्तां युञ्ज मानस्य प्रियमासीत्प्रभोः किल

ನಂತರ ಅವನು ಅವ್ಯಕ್ತವಾದ, ಸತ್ತ್ವಬಹುಳವಾದ ಆ ತನುವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದನು. ಆ ತನುವಿಗೆ ಯುಕ್ತನಾಗುವಾಗ ಪ್ರಭುವಿನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅದು ಪ್ರಿಯವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 9

ततो मुखात्समुत्पन्ना दीव्यतस्तस्य देवताः / यतो ऽस्य दीव्यतो जातास्तेन देवाः प्रकीर्त्तिताः

ಆಮೇಲೆ ಅವನ ದಿವ್ಯ ಮುಖದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು; ಅವನ ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅವರು ‘ದೇವರು’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.

Verse 10

धातुर्दिव्येति यः प्रोक्तः क्रीडायां स विभाव्यते / तस्मात्तन्वास्तु दिव्याया जज्ञिरे तेन देवताः

‘ಧಾತಾ ದಿವ್ಯನು’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟವನು ಲೀಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ದಿವ್ಯ ತನುವಿನಿಂದಲೇ ದೇವತೆಗಳು ಜನಿಸಿದರು.

Verse 11

देवान् सृष्ट्वा ततः सो ऽथ तनुं दिव्यामपोहत / उत्सृष्टा सा तनुस्तेन अहः समभवत्तदा

ದೇವರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಅವನು ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ತನುವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು; ಅವನು ಬಿಡಿಸಿದ ಆ ತನು ಆಗ ‘ಅಹಃ’ ಅಂದರೆ ಹಗಲು ಆಯಿತು.

Verse 12

तस्मादहःकर्मयुक्ता देवताः समुपासते / देवान्सृष्ट्वा ततः सो ऽथ तनुमन्यामपद्यत

ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಹಗಲಿನ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ದೇವರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಅವನು ಮತ್ತೊಂದು ತನುವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು.

Verse 13

सत्त्वमात्रात्मिकामेव ततो ऽन्यामभ्ययुङ्क्त वै / पितेव मन्यमानस्तान्पुत्रान्प्रध्याय स प्रभुः

ನಂತರ ಅವನು ಸತ್ತ್ವಮಾತ್ರಸ್ವರೂಪವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ತನುವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು; ಆ ಪ್ರಭು ಅವರನ್ನು ಪುತ್ರರೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ತಂದೆಯಂತೆ ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು.

Verse 14

पितरो ह्यभवंस्तस्या सध्ये रात्र्यहयोः पृथक् / तस्मात्ते पितरो देवाः पितृत्वं तेषु तत्स्मृतम्

ಆ ಸಂಧ್ಯೆಯಿಂದ ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಹಗಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪಿತೃಗಳು ಉಂಟಾದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಪಿತೃದೇವರು; ಅವರಲ್ಲಿ ಪಿತೃತ್ವ ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 15

ययासृष्टास्तु पितरस्तां तनुं स व्यपोहत / सापविद्धा तनुस्तेन सद्यः संध्या व्यजायत

ಯಾವ ತನುವಿನಿಂದ ಪಿತೃಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೋ, ಆ ತನುವನ್ನು ಅವನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಅವನಿಂದ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ತನು ತಕ್ಷಣವೇ ಸಂಧ್ಯೆಯಾಗಿ ಜನಿಸಿತು.

Verse 16

तस्मादहर्देवतानां रात्रिर्या साऽसुरी स्मृता / तयोर्मध्ये तु वै पैत्री या तनुः सा गरीयसी

ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹಗಲು; ರಾತ್ರಿ ಅಸುರೀ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಎರಡರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಪೈತ್ರೀ ತನು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ.

Verse 17

तस्माद्देवासुराश्चैव ऋषयो मानवास्तथा / युक्तास्तनुमुपासंते उषाव्युष्ट्योर्यदन्तरम्

ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವರು, ಅಸುರರು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರು—ಎಲ್ಲರೂ ನಿಯಮಯುಕ್ತರಾಗಿ ಉಷಾ-ವ್ಯುಷ್ಟಿಗಳ ಮಧ್ಯದ ಆ ರೂಪವನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 18

तस्माद्रात्र्यहयोः संधिमुपासंते तथा द्विजाः / ततो ऽन्यस्यां पुनर्ब्रह्मा स्वतन्वामुपपद्यत

ಆದ್ದರಿಂದ ದ್ವಿಜರೂ ರಾತ್ರಿ-ಹಗಲಿನ ಸಂಧಿಯನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮತ್ತೆ ಇನ್ನೊಂದು ತನುವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು.

Verse 19

रजोमात्रात्मिका या तु मनसा सो ऽसृजत्प्रभुः / मनसा तु सुतास्तस्य प्रजनाज्जज्ञिरे प्रजाः

ರಜೋಗುಣಮಯವಾದ ಆ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಭುವು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಅವನ ಮನೋಜ ಪುತ್ರರ ಪ್ರಜನನದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳು ಜನ್ಮಿಸಿದವು.

Verse 20

मननाच्च मनुषयास्ते प्रजनात्प्रथिताः प्रजाः / सृष्ट्वा पुनः प्रजाः सो ऽथ स्वां तनुं स व्यपोहत

ಮನನದಿಂದ ಅವರು ‘ಮನುಷ್ಯರು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು; ಪ್ರಜನನದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಜೆಗಳಾದರು. ಮತ್ತೆ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಅವನು ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿದನು.

Verse 21

सापविद्धा तनुस्तेन ज्योत्स्ना सद्यस्त्वजायत / तस्माद्भवन्ति संहृष्टा ज्योत्स्नाया उद्भवे प्रजाः

ಅವನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಆ ದೇಹದಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ‘ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ’ ಜನ್ಮವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನೆಯ ಉದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 22

इत्येतास्तनवस्तेन ह्यपविद्धा महात्मना / सद्यो रात्र्यहनी चैवसंध्या ज्योत्स्ना च जज्ञिरे

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮಹಾತ್ಮನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಆ ತನುವುಗಳಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ರಾತ್ರಿ, ಹಗಲು, ಸಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ ಜನ್ಮಿಸಿದವು.

Verse 23

ज्योत्स्ना संध्याहनी चैव सत्त्वमात्रात्मकं त्रयम् / तमोमात्रात्मिका रात्रिः सा वै तस्मान्नियामिका

ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ, ಸಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಹಗಲು—ಈ ಮೂರು ಸತ್ತ್ವಮಯ. ರಾತ್ರಿ ತಮೋಮಯ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದೇ ಅವುಗಳ ನಿಯಾಮಕವಾಗಿದೆ.

Verse 24

तस्माद्देवा दिव्यतन्वा तुष्ट्या सृष्टा सुखात्तु वै / यस्मात्तेषां दिवा जन्म बलिनस्तेन ते दिवा

ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವರುಗಳು ದಿವ್ಯದೇಹಧಾರಿಗಳಾಗಿ, ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಸುಖವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅವರ ಜನ್ಮ ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಆಗಿ ಅವರು ಬಲಿಷ್ಠರಾದ್ದರಿಂದ ‘ದಿವಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು.

Verse 25

तन्वा यदसुरान्रत्र्या जघनादसृजत्प्रभुः / प्राणेभ्यो रात्रिजन्मानो ह्यजेया निशि तेन ते

ಪ್ರಭುವು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ಅಸುರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಾಗ, ಅಂದೇ ಅವರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಅವರು ಪ್ರಾಣಗಳಿಂದ ರಾತ್ರಿಜನ್ಮರು, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅಜೇಯರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಹಾಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು.

Verse 26

एतान्येव भविष्याणां देवानामसुरैः सह / पितॄणां मानुषाणां च अतीताना गतेषु वै

ಇವೇ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ದೇವರಿಗೆ, ಅಸುರರೊಂದಿಗೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಾನವರಿಗೆ ಸಹ—ಹಿಂದೆ ಕಳೆದ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ—ನಿಮಿತ್ತಗಳಾಗಿವೆ.

Verse 27

मन्वन्तरेषु सर्वेषु निमित्तानि भवन्ति हि / ज्योत्स्ना रात्र्यहनी संध्या चत्वार्येतानि तानि वा

ಎಲ್ಲಾ ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿಮಿತ್ತಗಳು ಇರುತ್ತವೆ—ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನೆ, ರಾತ್ರಿ, ಹಗಲು ಮತ್ತು ಸಂಧ್ಯೆ; ಇವು ನಾಲ್ಕೇ.

Verse 28

भान्ति यस्मात्ततो भाति भाशब्दो व्याप्तिदीप्तिषु / अंभांस्येतानि सृष्ट्वा तु देवदानवमानुषान्

ಅವು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದರಿಂದ ‘ಭಾ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ದೀಪ್ತಿಯ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ‘ಅಂಭಾಂಸಿ’ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ (ಪ್ರಭುವು) ದೇವ, ದಾನವ ಮತ್ತು ಮಾನವರನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸಿದನು.

Verse 29

पितॄंश्चैव तथा चान्यान्विविधान्व्य सृजत्प्रजाः / तामुत्सृज्य ततो च्योत्स्नां ततो ऽन्यां प्राप्य स प्रभुः

ಆ ಪ್ರಭುವು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ನಾನಾವಿಧ ಇತರ ಪ್ರಜைகளை ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಆ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಂತರ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನೆ (ಪ್ರಕಾಶ)ವನ್ನು ಪಡೆದು, ಬಳಿಕ ಮತ್ತೊಂದು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದನು।

Verse 30

मूर्त्तिं रजस्तमोद्रिक्तां ततस्तां सो ऽभ्ययुञ्जत / ततो ऽन्याः सोंऽधकारे च क्षुधाविष्टाः प्रजाः सृजन्

ನಂತರ ಅವನು ರಜಸ್ಸು-ತಮಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಆ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ, ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತ ಪ್ರಜைகளை ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು।

Verse 31

ताः सृष्टास्तु क्षुधाविष्टा अम्भांस्यादातुमुद्यताः / अम्भांस्येतानि रक्षाम उक्तवन्तस्तु तेषु ये

ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವರು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಆವರಿತರಾಗಿ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂದಾದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ‘ಈ ನೀರನ್ನು ನಾವು ರಕ್ಷಿಸೋಣ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು।

Verse 32

राक्षसास्ते स्मृतास्तस्मात्क्षुधात्मानो निशाचराः / ये ऽब्रुवन् क्षिणुमो ऽम्भांसि तेषां त्दृष्टाः परस्परम्

‘ರಕ್ಷಿಸೋಣ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಕಾರಣ ಅವರು ರಾಕ್ಷಸರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು—ಹಸಿವೇ ಸ್ವಭಾವ, ರಾತ್ರಿಚರರು. ‘ನೀರನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸೋಣ’ ಎಂದವರು ಪರಸ್ಪರ ನೋಡಿಕೊಂಡರು।

Verse 33

तेन ते कर्मणा यक्षा गुह्यकाः क्रूरकर्मिणः / रक्षेति पालने चापि धातुरेष विभाव्यते

ಆ ಕರ್ಮದಿಂದ ಅವರು ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಗುಹ್ಯಕರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು—ಕ್ರೂರ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವವರು. ಇಲ್ಲಿ ‘ರಕ್ಷ್’ ಧಾತುವು ‘ಪಾಲನೆ/ರಕ್ಷಣೆ’ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 34

य एष क्षीतिधातुर्वै क्षपणे स निरुच्यते / रक्षणाद्रक्ष इत्युक्तं क्षपणाद्यक्ष उच्यत

ಈ ಕ್ಷಿತಿಧಾತು ಕ್ಷಪಣ (ಕ್ಷಯ) ಕಾರಣದಿಂದ ಹೀಗೆ ನಿರುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ಷಣದಿಂದ ‘ರಕ್ಷ’ ಎಂದು, ಕ್ಷಪಣದಿಂದ ‘ಯಕ್ಷ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 35

तान्दृष्ट्वा त्वप्रियेणास्य केशाः शीर्णाश्च धीमतः / ते शीर्णा व्युत्थिता ह्यूर्द्धमारो हन्तः पुनः पुनः

ಅವರನ್ನು ಅಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಂಡಾಗ ಆ ಧೀಮಂತನ ಕೂದಲುಗಳು ಉದುರಿದವು. ಉದುರಿದ ಕೂದಲುಗಳು ಮರುಮರು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎದ್ದು ನಿಂತವು, ಹೊಡೆಯಲು ಸಿದ್ಧವಾದಂತೆ.

Verse 36

हीना ये शिरसो बालाः पन्नाश्चैवापसर्पिणः / बालात्मना स्मृता व्याला हीनत्वादहयः स्मृताः

ತಲೆ ಇಲ್ಲದವರು ‘ಬಾಲ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು; ಮತ್ತು ಜಾರಿ ಸರಿದು ಹಾವುಹೋಗುವವರು ‘ಪನ್ನ’ ಎಂದು. ಬಾಲಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಅವರು ‘ವ್ಯಾಲ’, ಹೀನತ್ವದಿಂದ ‘ಅಹಯ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.

Verse 37

पन्नत्वात्पन्नगाश्चापि व्यपसर्पाच्च सर्प्पता / तेषां लयः पृथिव्यां यः सूर्याचन्द्रमसौ घनाः

ಪನ್ನತ್ವದಿಂದ ಅವರು ‘ಪನ್ನಗ’ ಎಂದೂ, ಸರಿದು ದೂರ ಹೋಗುವುದರಿಂದ ‘ಸರ್ಪ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅವರ ಲಯವು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವದು; ಅದೇ ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರ ಘನ ತೇಜಸ್ಸಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು.

Verse 38

तस्य क्रोधोद्भवो यो ऽसावग्निगर्भः सुदारुणः / स तान्सर्प्पान् सहोत्पन्नानाविवेश विषात्मकः

ಅವನ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಅತಿ ಭಯಂಕರ ‘ಅಗ್ನಿಗರ್ಭ’ವು ವಿಷಸ್ವರೂಪವಾಗಿ, ಜೊತೆಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಆ ಸರ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.

Verse 39

सर्प्पान्सृष्ट्वा ततः क्रोधात् क्रोधात्मानो विनिर्मिताः / वर्णेन कपिशेनोग्रास्ते भूताः पिशिताशनाः

ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಕ್ರೋಧಸ್ವಭಾವದ ಉಗ್ರ ಭೂತಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದವು; ಅವು ಕಪಿಶ ವರ್ಣದ ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕರು.

Verse 40

भूतत्वात्ते रमृता भूताः पिशाचा पिशिताशनात् / गायतो गां ततस्तस्य गन्धर्वा जज्ञिरे सुताः

ಭೂತತ್ವದಿಂದ ಅವರು ‘ಭೂತಗಳು’ ಎಂದು, ಮಾಂಸಭಕ್ಷಣದಿಂದ ‘ಪಿಶಾಚರು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ನಂತರ ಅವನು ಹಾಡಿದಾಗ ಗಂಧರ್ವರು ಪುತ್ರರಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.

Verse 41

धयेति धातुः कविभिः पानार्थे परिपठ्यते / पिबतो जज्ञिरे वाचं गन्धर्वास्तेन ते स्मृताः

ಕವಿಗಳು ‘ಧಯೇ’ ಧಾತುವನ್ನು ಪಾನಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವನು ಕುಡಿಯುತ್ತಿರುವಾಗ ವಾಣಿ ಜನಿಸಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ‘ಗಂಧರ್ವರು’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.

Verse 42

अष्टास्वेतासु सृष्टासु देवयोनिषु स प्रभुः / छन्दतश्चैव छन्दासि वयांसि वयसासृजत्

ಎಂಟು ದೇವಯೋನಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ನಂತರ ಆ ಪ್ರಭು ಛಂದಸ್ಸಿನಂತೆ ಛಂದಸ್ಸುಗಳನ್ನು, ವಯಸ್ಸಿನಂತೆ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

Verse 43

पक्षिणस्तु स सृष्ट्वा वै ततः पशुगणान्सृजन् / मुखतोजाः सृजन्सो ऽथ वक्षसश्चाप्यवीः सृजन्

ಅವನು ಮೊದಲು ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ನಂತರ ಪಶುಗಳ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಮುಖದಿಂದ ಆಡುಗಳನ್ನು, ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಿಂದ ಕುರಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

Verse 44

गावश्चैवोदराद्ब्रह्मा पाश्वीभ्यां च विनिर्ममे / पादतो ऽश्वान्समातङ्गान् रासभान् गवयान्मृगान्

ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನ ಉದರದಿಂದ ಗೋವುಗಳನ್ನು, ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಿಂದ ಇತರ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು; ತನ್ನ ಪಾದಗಳಿಂದ ಅಶ್ವಗಳು, ಮಹಾಹಸ್ತಿಗಳು, ಗರ್ದಭಗಳು, ಗವಯಗಳು ಮತ್ತು ಮೃಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು।

Verse 45

उष्ट्रांश्चैव वराहांश्च शुनो ऽन्यांश्चैव जातयः / ओषध्यः फल मूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे

ಒಂಟೆಗಳು, ವರಾಹಗಳು, ನಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಜಾತಿಗಳೂ ಹುಟ್ಟಿದವು; ಅವನ ರೋಮಗಳಿಂದ ಫಲ-ಮೂಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳು ಜನಿಸಿದವು।

Verse 46

एवं पञ्चौषधीः सृष्ट्वा व्ययुञ्जत्सो ऽध्वरेषु वै / अस्य त्वादौ तु कल्पस्य त्रेतायुगमुखेपुरा

ಹೀಗೆ ಐದು ವಿಧದ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು; ಈ ಕಲ್ಪದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ, ಪುರಾತನವಾಗಿ, ತ್ರೇತಾಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ।

Verse 47

गौरजः पुरुषो ऽथाविरश्वाश्वतरगर्दभाः / एते ग्राम्याः समृताः सप्त आरण्याः सप्त चापरे

ಗೌರಜ, ಪುರುಷ, ಅವಿರ, ಅಶ್ವ, ಅಶ್ವತರ (ಖಚ್ಚರ) ಮತ್ತು ಗರ್ದಭ—ಇವು ಏಳು ಗ್ರಾಮ್ಯ (ಪಾಲಿತ) ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟವು; ಹಾಗೆಯೇ ಇನ್ನೂ ಏಳು ಆರಣ್ಯ (ವನ್ಯ) ಎಂದು ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 48

श्वापदो द्वीपिनो हस्ती वानरः पक्षिपञ्चमः / औदकाः पशवः षष्ठाः सप्तमास्तु सरीसृपाः

ಶ್ವಾಪದಗಳು, ದ್ವೀಪಿನಗಳು, ಹಸ್ತಿ, ವಾನರ—ಐದನೆಯದು ಪಕ್ಷಿಗಳು; ಆರನೆಯದು ಔದಕ (ಜಲಚರ) ಪ್ರಾಣಿಗಳು; ಏಳನೆಯದು ಸರೀಸೃಪಗಳು (ಸರಿಸೃಪ) ಆಗಿವೆ।

Verse 49

महिषा गवयोष्ट्राश्च द्विखुराः शरभो द्विषः / मर्कटः सप्तमो ह्येषां चारण्याः पशवस्तु ते

ಮಹಿಷ, ಗವಯ, ಉಷ್ಟ್ರ, ದ್ವಿಖುರ, ಶರಭ, ದ್ವಿಷ ಮತ್ತು ಏಳನೆಯದು ಮರ್ಕಟ—ಇವೆಯೇ ಅರಣ್ಯದ ಪಶುಗಳು.

Verse 50

गायत्रीं च ऋचं चैव त्रिवृत्सतोमरथन्तरे / अग्निष्टोमं च यज्ञानां निर्ममे प्रथमान्मुखात्

ಪ್ರಥಮ ಮುಖದಿಂದ ಅವನು ಗಾಯತ್ರಿ, ಋಕ್, ತ್ರಿವೃತ್-ಸ್ತೋಮ, ರಥಂತರ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.

Verse 51

यजूंषि त्रैष्टुभं छन्दः स्तोमं पञ्चदशं तथा / बृहत्साम तथोक्तं च दक्षिणात्सो ऽसृजन्मुखात्

ದಕ್ಷಿಣ ಮುಖದಿಂದ ಅವನು ಯಜೂಂಷಿ, ತ್ರೈಷ್ಟುಭ ಛಂದಸ್ಸು, ಹದಿನೈದನೇ ಸ್ತೋಮ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ಸಾಮವನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

Verse 52

सामानि जगतीं चैव स्तोमं सप्तदशं तथा / वैरूप्यमतिरात्रं च पश्चिमात्सो ऽसृजन्मखात्

ಪಶ್ಚಿಮ ಮುಖದಿಂದ ಅವನು ಸಾಮಗಳು, ಜಗತೀ ಛಂದಸ್ಸು, ಹದಿನೇಳನೇ ಸ್ತೋಮ, ವೈರೂಪ್ಯ ಮತ್ತು ಅತಿರಾತ್ರ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

Verse 53

एकविंशमथर्वाणमाप्तोर्यामं तथैव च / अनुष्टुभं सवैराजं चतुर्थादसृजन्मुखात्

ನಾಲ್ಕನೇ ಮುಖದಿಂದ ಅವನು ಏಕವಿಂಶ ಸ್ತೋಮ, ಅಥರ್ವವೇದ, ಆಪ್ತೋರ್ಯಾಮ, ಅನುಷ್ಟುಭ ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು ವೈರಾಜವನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

Verse 54

विद्युतो ऽशनिमेघांश्व रोहितेद्रधनूंषि च / सृष्ट्वासौ भगवान्देवः पर्जन्यमितिविश्रुतम्

ಆ ಭಗವಾನ್ ದೇವನು ವಿದ್ಯುತ್, ವಜ್ರ, ಮೇಘಗಳು ಹಾಗೂ ರೋಹಿತ ವರ್ಣದ ಇಂದ್ರಧನುಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ‘ಪರ್ಜನ್ಯ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು.

Verse 55

ऋचो यजूंषि सामानि निर्ममे यज्ञसिद्धये / उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे

ಯಜ್ಞಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅವನು ಋಕ್, ಯಜುಸ್, ಸಾಮ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ಅವನ ಅಂಗಗಳಿಂದ ನಾನಾವಿಧ ಭೂತಜಾತಿಗಳು ಜನಿಸಿದವು.

Verse 56

ब्रह्मणास्तु प्रजासर्गं सृजतो हि प्रजापतेः / सृष्ट्वा चतुष्टयं पूर्वं देवर्षिपितृमानवान्

ಪ್ರಜಾಪತಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರಜಾಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ, ಮೊದಲು ದೇವರುಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರು ಎಂಬ ಚತುಷ್ಟಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

Verse 57

ततो ऽसृजत भूतानि चराणि स्थावराणि च / सृष्ट्वा यक्षपिशाचांश्च गन्धर्वप्सरसस्तदा

ನಂತರ ಅವನು ಚರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾವರ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಆಗ ಯಕ್ಷರು, ಪಿಶಾಚರು, ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ಅಪ್ಸರಸರನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

Verse 58

नरकिन्नररक्षांसि वयःपशुमृगोरगान् / अव्ययं च व्ययं चैव द्वयं स्थावरजङ्गमम्

ನರರು, ಕಿನ್ನರರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಪಶುಗಳು, ಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಯ ಎಂಬ ಎರಡನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.

Verse 59

तेषां ये यानि कर्माणि प्राक् सृष्टानि प्रपेदिरे / तान्येव प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनःपुनः

ಅವರಿಗೆ ಪೂರ್ವಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಯಾವ ಯಾವ ಕರ್ಮಗಳಿದ್ದವೋ, ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಾ ಅವರು ಮರುಮರು ಅವನ್ನೇ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 60

हिंस्राहिंस्रे सृजन् क्रूरे धर्माधर्मावृतानृते / तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते

ಹಿಂಸೆ-ಅಹಿಂಸೆ, ಕ್ರೂರತೆ, ಧರ್ಮಾಧರ್ಮದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಸೃಜಿಸಿ; ಯಾವ ಭಾವದಿಂದ ಅವರು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ, ಅದನ್ನೇ ಅವರು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದೇ ಅವರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 61

महाभूतेषु नानात्वमिन्द्रियार्तेषु मूर्तिषु / विनियोगं च भूतानां धातैव व्यदधात्स्वयम्

ಮಹಾಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದವನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಭೂತಗಳ ವಿನಿಯೋಗವನ್ನು ಧಾತನೇ ಸ್ವತಃ ವ್ಯವಸ್ಥೆಮಾಡಿದನು।

Verse 62

केचित्पुरुषकारं तु प्राहुः कर्म च मानवाः / दैवमित्यपरे विप्राः स्वभावं भूतचिन्तकाः

ಕೆಲವರು ಮಾನವರು ಪುರುಷಕಾರ ಮತ್ತು ಕರ್ಮವೇ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ವಿಪ್ರರು ಅದನ್ನು ದೈವವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಭೂತಚಿಂತಕರು ಅದನ್ನು ಸ್ವಭಾವವೆಂದು ಮನಗಾಣುತ್ತಾರೆ।

Verse 63

पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतः / न चैव तु पृथग्भावमधिकेन ततो विदुः

ಫಲದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಸ್ವಭಾವದಂತೆ ಪೌರುಷ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ದೈವ—ಮೂರೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚೆಂದು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 64

एतदेवं च नैवं च न चोभे नानुभे न च / स्वकर्मविषयं ब्रूयुः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः

ಅವರು ‘ಇದೇ’ ಎಂದು ಅಲ್ಲ, ‘ಇಲ್ಲ’ ಎಂದೂ ಅಲ್ಲ; ಎರಡೂ ಅಲ್ಲ, ಎರಡೂ‑ಅಲ್ಲವೂ ಅಲ್ಲ. ಸತ್ತ್ವಸ್ಥ ಸಮದರ್ಶಿಗಳು ಸ್ವಕರ್ಮವಿಷಯವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 65

नानारूपं च भूतानां कृतानां च प्रपञ्चनम् / वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः

ಮಹೇಶ್ವರನು ಆದಿಯಲ್ಲಿ ವೇದಶಬ್ದಗಳಿಂದಲೇ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಭೂತಗಳ ನಾನಾರೂಪವನ್ನೂ, ಕೃತ ಜಗತ್ತಿನ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು।

Verse 66

आर्षाणि चैव नामानि याश्च देवेषु दृष्टयः / शर्वर्यन्ते प्रसूतानां पुनस्तेभ्यो दधात्यजः

ಋಷಿಪ್ರದತ್ತ ನಾಮಗಳೂ, ದೇವರಲ್ಲಿ ಕಂಡ ದೃಷ್ಠಿಗಳೂ—ರಾತ್ರಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸೂತವಾದ ಪ್ರಜೆಗೆ ಅಜನು (ಬ್ರಹ್ಮ) ಅವನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ಅದರಿಂದಲೇ ನೀಡುತ್ತಾನೆ।