Adhyaya 12

Verse 1

विस्तरेणानुपूर्व्याच्च अग्नेर्वक्ष्याम्यतः परम् / इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे ऋषिसर्गवर्णनं नामैकादशो ऽध्यायः सूत उवाच यो ऽसावग्ने रभिमानी स्मृतः स्वायंभुवे ऽन्तरे / ब्रह्मणो मानसः पुत्रस्तस्मात्स्वाहा व्यजायत

ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಅಗ್ನಿಯ ವಿವರವಾದ ಹಾಗೂ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ‘ಅಭಿಮಾನಿ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಗ್ನಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾನಸಪುತ್ರ; ಅವನಿಂದ ಸ್ವಾಹಾ ಜನಿಸಿದಳು।

Verse 2

पावकं पवमानं च शुचिरग्निश्च यः स्मृतः / निर्मथ्यः पवमानस्तु वैद्युतः पावकः स्मृतः

ಅಗ್ನಿಗೆ ಪಾವಕ, ಪವಮಾನ ಮತ್ತು ಶುಚಿ ಎಂಬ ಮೂರು ಹೆಸರುಗಳು ಸ್ಮೃತ. ಮಥನದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಅಗ್ನಿ ‘ಪವಮಾನ’, ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಅಗ್ನಿ ‘ಪಾವಕ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 3

शुचिः सौरस्तु विज्ञेयः स्वाहापुत्रास्तु ते त्रयः / निर्मथ्यः पवमानस्तु शुचिः सौरस्तु यः स्मृतः

‘ಶುಚಿ’ಯನ್ನು ಸೌರ (ಸೂರ್ಯಸಂಬಂಧಿ) ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಆ ಮೂವರೂ ಸ್ವಾಹೆಯ ಪುತ್ರರು. ಮಥನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು ‘ಪವಮಾನ’; ‘ಶುಚಿ’ ಎಂದು ಸ್ಮೃತನಾದವನು ಸೌರನೇ.

Verse 4

अब्योनिर्वैद्युतश्चैव तेषां स्थानानि तानि वै / पवमानात्मजश्चैव कव्यवाहन उच्यते

ಅಬ್ಯೋನಿ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯುತ—ಇವೇ ಅವರವರ ಸ್ಥಾನಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಪವಮಾನನ ಪುತ್ರನು ‘ಕವ್ಯವಾಹನ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 5

पावकिः सहरक्षस्तु हव्यवाहः शुचेः सुतः / देवानां हव्यवाहो ऽग्निः पितॄणां कव्यवाहनः

ಪಾವಕಿ, ಸಹ-ರಕ್ಷಸ್ ಮತ್ತು ಹವ್ಯವಾಹ—ಇವರು ಶುಚಿಯ ಪುತ್ರರು. ದೇವರಿಗೆ ಅಗ್ನಿ ‘ಹವ್ಯವಾಹ’; ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ‘ಕವ್ಯವಾಹನ’.

Verse 6

सह रक्षो ऽसुराणां तु त्रयाणां तु त्रयो ऽग्नयः / एतेषां पुत्रपौत्रास्तु चत्वारिंशन्न वैव तु

ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತು ಅಸುರರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಆ ಮೂರರಿಗೂ ಮೂರು ಅಗ್ನಿಗಳು ಇವೆ; ಇವರ ಪುತ್ರ-ಪೌತ್ರರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಲವತ್ತು.

Verse 7

वक्ष्यामि नामभिस्तेषां प्रविभागं पृथक्पृथक् / विश्रुप्तो लौकिको ऽग्निस्तु प्रथमो ब्रह्मणः सुतः

ಈಗ ನಾನು ಅವರ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೆಸರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ‘ವಿಶ್ರುಪ್ತ’ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ಅಗ್ನಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮೊದಲ ಪುತ್ರನು.

Verse 8

ब्रह्मो दत्ताग्निस त्पुत्रो भरतो नाम विश्रुतः / वैश्वानरः सुतस्तस्य वहन् हव्यं समाः शतम्

ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರ ದತ್ತಾಗ್ನಿ ‘ಭರತ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು. ಅವನ ಪುತ್ರ ವೈಶ್ವಾನರನು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹವ್ಯವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡನು.

Verse 9

संभृतो ऽथर्वणा पूर्वमेधितिः पुष्करोदधौ / सोथर्वा लौकिको ऽग्निस्तु दर्पहाथर्वणः स्मृतः

ಅಥರ್ವಣ ಋಷಿ ಪೂರ್ವಮೇಧಿತಿಯು ಪುಷ್ಕರೋದಧೌನಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸಂಭರಿಸಿದನು. ಅವನೇ ಲೌಕಿಕ ಅಗ್ನಿ; ‘ದರ್ಪಹಾ’ ಅಥರ್ವಣನೆಂದು ಸ್ಮೃತನು.

Verse 10

अथर्वा तु भृगुर्जज्ञे ह्यग्निराथर्वणः स्मृतः / तस्मात्स लौकिको ऽग्निस्तु दध्यङ्ङाथर्वणो मतः

ಅಥರ್ವದಿಂದ ಭೃಗು ಜನಿಸಿದನು; ಅವನೇ ‘ಆಥರ್ವಣ ಅಗ್ನಿ’ ಎಂದು ಸ್ಮೃತ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಲೌಕಿಕ ಅಗ್ನಿ ‘ದಧ್ಯಙ್’ ಆಥರ್ವಣನೆಂದು ಮತವಾಗಿದೆ.

Verse 11

आथर्वः पवमानस्तु निर्मथ्यः कविभिः स्मृतः / स ज्ञेयो गार्हपत्यो ऽग्निस्तस्य पुत्रद्वयं स्मृतम्

ಆಥರ್ವ ಪವಮಾನನನ್ನು ಕವಿಗಳು ‘ನಿರ್ಮಥ್ಯ’—ಮಥನದಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು—ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವನೇ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯ ಅಗ್ನಿ; ಅವನಿಗೆ ಎರಡು ಪುತ್ರರು ಸ್ಮೃತರು.

Verse 12

शंस्यस्त्वाह वनीयो ऽग्नेः स्मृतो यो हव्यवाहनः / द्वितीयस्तु सुतः प्रोक्तः शुको ऽग्निर्यः प्रणीयते

ಶಂಸ್ಯನು ಅಗ್ನಿಯ ‘ವನೀಯ’ ರೂಪವೆಂದು ಸ್ಮೃತ, ಹವ್ಯವಾಹನನು. ಎರಡನೇ ಪುತ್ರನು ‘ಶುಕ’ ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪ್ರಣೀತನಾಗಿ ಕರೆತರಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 13

तथा सव्यापसव्यौ च शंस्यस्याग्नेः सुतावुभौ / शंस्यस्तु षोडश नदीश्चकमे हव्यवाहनः

ಹಾಗೆಯೇ ಶಂಸ್ಯ ಅಗ್ನಿಗೆ ‘ಸವ್ಯ’ ಮತ್ತು ‘ಅಪಸವ್ಯ’ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಇದ್ದರು. ಹವ್ಯವಾಹನನಾದ ಶಂಸ್ಯನು ಹದಿನಾರು ನದಿಗಳನ್ನು ವರಿಸಿದನು.

Verse 14

यो सावाहवनीयो ऽग्निरभिमानी द्विजैः स्मृतः / कावेरीं कृष्णवेणां च नर्मदां यमुनां तथा

ದ್ವಿಜರು ‘ಆಹವನೀಯ ಅಗ್ನಿ’ಯ ಅಧಿಷ್ಠಾತ (ಅಭಿಮಾನಿ) ದೇವನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸುವವನು, ಕಾವೇರಿ, ಕೃಷ್ಣವೇಣಾ, ನರ್ಮದಾ ಮತ್ತು ಯಮುನಾ ನದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 15

गोदावरीं वितस्तां च चन्द्रभागामिरावतीम् / विपाशां कौशिकीञ्चैव शतद्रूं सरयूं तथा

ಹಾಗೆಯೇ ಗೋದಾವರಿ, ವಿತಸ್ತಾ, ಚಂದ್ರಭಾಗಾ, ಇರಾವತಿ, ವಿಪಾಶಾ, ಕೌಶಿಕೀ, ಶತದ್ರೂ ಮತ್ತು ಸರಯೂ ನದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವಿದೆ.

Verse 16

सीतां सरस्वतीं चैव ह्रादिनीं पावनीन्तथा / तासु षोडशधामानं प्रविभज्य पृथक्पृथक्

ಮತ್ತು ಸೀತಾ, ಸರಸ್ವತೀ, ಹ್ರಾದಿನೀ, ಪಾವನೀ ನದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಹದಿನಾರು ಧಾಮಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.

Verse 17

आत्मानं व्यदधात्तासु धिष्णीष्वथ बभूव सः / कृत्तिकाचारिणी धिष्णी जज्ञिरे ताश्च धिष्णयः

ನಂತರ ಅವನು ಆ ಧಿಷ್ಣಿಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಪ್ರಕಟನಾದನು; ಕೃತ್ತಿಕಾಚಾರಿಣೀ ಧಿಷ್ಣಿಯಿಂದ ಆ ಧಿಷ್ಣಿಗಳು ಜನ್ಮಿಸಿದವು.

Verse 18

धिष्णीषु जज्ञिरे यस्माद् धिष्णयस्तेन कीर्त्तिताः / इत्येते वै नदीपुत्रा धिष्णीष्वेवं विजज्ञिरे

ಧಿಷ್ಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಜನ್ಮಿಸಿದ ಕಾರಣ ‘ಧಿಷ್ಣಯ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು; ಹೀಗೆ ಈ ನದೀಪುತ್ರರು ಧಿಷ್ಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಉದ್ಭವಿಸಿದರು.

Verse 19

तेषां विहरणीया ये उपस्थेयाश्च ये ऽग्नयः / ताञ्शृणुध्वं समासेन कीर्त्यमानान्यथातथम्

ಅವರಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಬೇಕಾದವು ಮತ್ತು ಉಪಾಸಿಸಬೇಕಾದವು ಆದ ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಯಥಾತಥವಾಗಿ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುವಂತೆ ಕೇಳಿರಿ।

Verse 20

विभुः प्रवाहणो ग्नीध्रस्तत्रस्था धिष्णयो ऽपरे / विधीयन्ते यथास्थानं सूत्याहे सवने क्रमात्

ವಿಭು, ಪ್ರವಾಹಣ, ಗ್ನೀಧ್ರ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಇತರ ಧಿಷ್ಣ್ಯಗಳು—ಸೂತ್ಯಾಹ ಸವನದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ।

Verse 21

अनुद्देश्य निवास्यानामग्नीनां शृणुत क्रमम् / सम्राडग्नि कृशानुर्यो द्वितीयोंऽतरवेदिकः

ಈಗ ಅನುದ್ದೇಶ್ಯ-ನಿವಾಸ್ಯ ಅಗ್ನಿಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ—ಸಮ್ರಾಡಗ್ನಿ ‘ಕೃಶಾನು’; ಎರಡನೆಯದು ‘ಅಂತರವೇದಿಕ’ ಅಗ್ನಿ.

Verse 22

सम्राडग्नमुखानष्टौ उपतिष्ठन्ति तान् द्विजान् / परिषत्पवमानस्तु द्वितीय सो ऽनुदिश्यते

ಸಮ್ರಾಡಗ್ನಿಯ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಗ್ನಿಗಳು ಆ ದ್ವಿಜರನ್ನು ಉಪಸ್ಥಾನ ಮಾಡಿ ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ; ‘ಪರಿಷತ್‌ಪವಮಾನ’ ಎರಡನೆಯ ಅನುದಿಶ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 23

प्रतल्कान्यो नभोनाम चत्वरेसौ विभाव्यते / हव्यस्ततो ह्यसंमृष्टः शामित्रे ऽग्नौ विभाव्यते

‘ಪ್ರತಲ್ಕಾನ್ಯ’ ಎಂಬ ‘ನಭೋ’ ಈ ಚತ್ವರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ನಂತರ ‘ಹವ್ಯ’ ಎಂಬ ಅಸಂಮೃಷ್ಟ ಅಗ್ನಿ ಶಾಮಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 24

ऋतुधामा च सुज्योतिरौदुंबर्यः प्रकीर्त्यते / विश्वव्यचाः समुद्रो ऽग्निर्ब्रह्मस्थाने स कीर्त्यते

ಅವನನ್ನು ‘ಋತುದಾಮಾ’ ಹಾಗೂ ‘ಸುಜ್ಯೋತಿ-ಔದುಂಬರ್ಯ’ ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ವಿಶ್ವವ್ಯಚಾ’ ಎಂಬ ಸಮುದ್ರಸ್ವರೂಪ ಅಗ್ನಿ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 25

ब्रह्मज्योतिर्वसुर्धामा ब्रह्मस्थाने स उच्यते / अचौकपादुपस्थो यः स वै शालासुखीयकः

ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ‘ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಯೋತಿ’ ಹಾಗೂ ‘ವಸುರ್ಧಾಮಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಚೌಕದ ಪಾದಗಳ ಸಮೀಪ ಇರುವವನು ‘ಶಾಲಾಸುಖೀಯಕ’ ಎನ್ನಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 26

अनुहेश्यो ह्यहिर्बुध्न्यो सो ऽग्रिर्गृहपतिः स्मृतः / शंस्यस्यैते सुताः सर्वे उपस्थेया द्विजैः स्मृताः

‘ಅನುಹೇಶ್ಯ’ ಮತ್ತು ‘ಅಹಿರ್ಬುಧ್ನ್ಯ’—ಈ ಅಗ್ನಿಯೇ ‘ಗೃಹಪತಿ’ ಎಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ. ‘ಶಂಸ್ಯ’ನ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪುತ್ರರು ದ್ವಿಜರಿಂದ ಉಪಾಸ್ಯರೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

Verse 27

ततो विहरणीयांश्च वक्ष्याम्यष्टौ च तत्सुतान् / विभुः प्रवाहणो ऽग्नीध्रस्तेषां धिष्ण्यस्तथा परे

ನಂತರ ನಾನು ‘ವಿಹರಣೀಯ’ನನ್ನೂ ಅವನ ಎಂಟು ಪುತ್ರರನ್ನೂ ಹೇಳುವೆನು. ಅವರಲ್ಲಿ ‘ವಿಭು’, ‘ಪ್ರವಾಹಣ’, ‘ಅಗ್ನೀಧ್ರ’ ಇದ್ದಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಇತರರೂ ಅವರ ಧಿಷ್ಣ್ಯಗಳು (ಆಸನ/ಸ್ಥಾನಗಳು) ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

Verse 28

विधीयन्ते यथास्थानं सौत्ये ऽह्नि सवने क्रमात् / होत्रीयस्तु स्मृते ह्यग्निर्वह्निर्यो हव्यवाहनः

ಸೌತ್ಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಸವನದ ಕ್ರಮಾನುಸಾರ ಅವರು ಯಥಾಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಹೋತ್ರೀಯ ಅಗ್ನಿ ಎಂದರೆ ‘ವಹ್ನಿ’—ಹವ್ಯವಾಹನನೇ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 29

प्रशान्तो ऽग्निः प्रचेतास्तु द्वितीयश्चात्र नामकः / ततो ऽग्निर्वैश्वदेवस्तु ब्राह्मणाच्छंसिरुच्यते

ಇಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯ ಅಗ್ನಿಗೆ ‘ಪ್ರಚೇತಾಃ’ ಎಂಬ ನಾಮವಿದ್ದು, ‘ಪ್ರಶಾಂತ’ ಎಂದೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ‘ವೈಶ್ವದೇವ’ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಚ್ಛಂಸಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 30

उशिगग्निः कविर्यस्तु पोतो ऽग्निः स विभाव्यते / आवारिरग्निर्वाभारिर्वैष्ठीयः स विभाव्यते

‘ಉಶಿಗ್’ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ‘ಕವಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ‘ಪೋತ’ ಎಂಬ ಅಗ್ನಿಯೂ ಸ್ಮರಣೀಯ. ‘ಆವಾರಿ’ ಮತ್ತು ‘ಆಭಾರಿ’ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ‘ವೈಷ್ಠೀಯ’ ಎಂದೂ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 31

अवस्फूर्जो विवस्वांस्तु आस्थांश्चैव स उच्यते / अष्टमः सुध्युरग्निर्योमार्जालीयः स उच्यन्ते

‘ಅವಸ್ಫೂರ್ಜ’ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ‘ವಿವಸ್ವಾನ್’ ಹಾಗೂ ‘ಆಸ್ಥಾಂಶ್ಚ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಎಂಟನೆಯ ಅಗ್ನಿ ‘ಸುದ್ಧ್ಯುಃ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ, ‘ಯೋಮಾರ್ಜಾಲೀಯ’ ಎಂದೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 32

धिष्ण्यावाहरणा ह्येते सौत्येह्नीज्यन्त वै द्विजैः / अपां योनिः स्मृतो ऽसौ स ह्यप्सुनामा विभाव्यते

ಈ ‘ಧಿಷ್ಣ್ಯಾವಾಹರಣ’ ಅಗ್ನಿಗಳು ಸೌತ್ಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಜರಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅವನು ‘ಅಪಾಂ ಯೋನಿಃ’ ಎಂದು ಸ್ಮೃತನಾಗಿದ್ದು, ‘ಅಪ್ಸುನಾಮಾ’ ಎಂದೂ ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 33

ततो यः पावको नाम्ना अब्जो यो गर्भ उच्यते / अग्निः सो ऽवभृथे ज्ञेयो वरुणेन सहेज्यते

ಅನಂತರ ‘ಪಾವಕ’ ಎಂಬ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ‘ಅಬ್ಜ-ಗರ್ಭ’ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ‘ಅವಭೃಥ’ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದವನು; ವರುಣನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 34

त्दृच्छयस्तत्सुतो ह्यग्निर्जठरे यो नृणां पचन् / मृत्युमाञ् जाठरस्याग्नेर्विद्वानाग्निः सुतः स्मृतः

ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಅವನ ಪುತ್ರನೇ ಆ ಅಗ್ನಿ; ಅದು ಮನುಷ್ಯರ ಜಠರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಜೀರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಜಾಠರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ‘ಮೃತ್ಯುಮಾನ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ‘ವಿದ್ವಾನ್-ಅಗ್ನಿ’ ಅವನ ಪುತ್ರನೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 35

परस्परोत्थितः सो ऽग्निर्भूतानीह विनिर्दहेत् / पुत्रस्त्वग्नेर्मन्युमतो घोरः संवर्तकः स्मृतः

ಪರಸ್ಪರದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಆ ಅಗ್ನಿ ಇಲ್ಲಿ ಸರ್ವ ಭೂತಗಳನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮನ್ಯುಮತಿಯಾದ ಅಗ್ನಿಯ ಪುತ್ರ ‘ಸಂವರ್ತಕ’ ಅತಿ ಘೋರನೆಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ.

Verse 36

पिबन्नवः स वसति समुद्रे वडवामुखः / समुद्रवासिनः पुत्रः साहरक्षो विभाव्यते

ಆ ವಡವಾಮುಖ ಅಗ್ನಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರವಾಸಿಯ ಪುತ್ರ ‘ಸಾಹರಕ್ಷ’ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 37

सहरक्षसुतः क्षामो गृहाणां दहते नृणाम् / क्रव्यादग्निः सुतस्तस्य पुरुषानत्ति यो मृतान्

ಸಾಹರಕ್ಷನ ಪುತ್ರ ‘ಕ್ಷಾಮ’ ಮನುಷ್ಯರ ಮನೆಗಳನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನ ಪುತ್ರ ‘ಕ್ರವ್ಯಾದ-ಅಗ್ನಿ’; ಅದು ಮೃತ ಪುರುಷರ ಮಾಂಸವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 38

इत्येते पावकस्याग्नेः पुत्रा एव प्रकीर्त्तिताः / ततः शुचिस्तु वै सौरो गन्धर्वैरायुराहुतः

ಇಂತೆ ಪಾವಕ ಅಗ್ನಿಯ ಈ ಪುತ್ರರೇ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಸೌರನಾದ ‘ಶುಚಿ’ ಇದ್ದಾನೆ; ಗಂಧರ್ವರು ಅವನನ್ನು ‘ಆಯು’ ಎಂದು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ.

Verse 39

मथितो यस्त्वरण्यां च सो ऽग्निरग्निं समिन्धति / आयुर्नाम्ना तु भगवानसौ यस्तु प्रणीयते

ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಥನದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಅಗ್ನಿಯೇ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವ ಆ ಭಗವಂತನು ‘ಆಯು’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು.

Verse 40

आयुषो महिषः पुत्रः सहसो नाम तत्सुतः / पाकयज्ञेष्वभीमानी सोग्निस्तु सहसः स्मृतः

ಆಯುವಿನ ಪುತ್ರ ಮಹಿಷನು; ಅವನ ಪುತ್ರನ ಹೆಸರು ‘ಸಹಸ’. ಪಾಕಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ-ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿರುವ ಆ ಅಗ್ನಿಯೇ ‘ಸಹಸ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 41

पुत्रश्च सहसस्याग्नेरद्भुतः स महायशाः / विविधिश्चाद्भुतस्यापि पुत्रो ऽग्नेस्तुमाहान्स्मृतः

‘ಸಹಸ’ ಎಂಬ ಅಗ್ನಿಯ ಪುತ್ರ ‘ಅದ್ಭುತ’—ಅವನು ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ. ‘ಅದ್ಭುತ’ನಿಗೂ ಪುತ್ರ ‘ವಿವಿಧಿ’; ಅವನು ಅಗ್ನಿಯ ಮಹಾನ್ ಪುತ್ರನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.

Verse 42

प्रायश्चित्तेष्वभीमानी हुतं भुङ्क्ते हविः सदा / विविधेस्तु सुतो ह्यर्क्क स्तस्य चाग्नेः सुता इमे

ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ-ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿ, ಅರ್ಪಿಸಲಾದ ಹವಿಸನ್ನು ಅವನು ಸದಾ ಭುಂಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ವಿವಿಧಿ’ಯ ಪುತ್ರ ‘ಅರ್ಕ’; ಆ ಅಗ್ನಿಯ ಪುತ್ರರು ಇವರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 43

अनीकवान् वाजसृक् च रक्षोहा चष्टिकृत्तथा / सुरभिर्वसुरन्नादो प्रविष्टो यः स रुकमराट्

ಅನೀಕವಾನ್, ವಾಜಸೃಕ್, ರಕ್ಷೋಹಾ, ಚಷ್ಟಿಕೃತ; ಹಾಗೆಯೇ ಸುರಭಿ, ವಸುರ್, ಅನ್ನಾದ—ಇವರೊಳಗೆ ಪ್ರವಿಷ್ಟನಾದವನು ‘ರುಕ್ಮರಾಟ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 44

शुचेरग्नेः प्रजा ह्येषा वह्नयश्च चतुर्द्दश / इत्येते चाग्नयः प्रोक्ताः प्रणीयन्तेध्वरेषु वै

ಶುಚಿ ಅಗ್ನಿಯ ಈ ಪ್ರಜೆಯೇ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಹ್ನಿಗಳು; ಇವುಗಳೇ ಅಗ್ನಿಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟು, ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ।

Verse 45

आदिसर्गे व्यतीता वै यामैः सह सुरोत्तमैः / स्वायंभुवे ऽन्तरे पूर्वमग्नयस्तेभिमानिनः

ಆದಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾಮರೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇವರೊಂದಿಗೆ ಕಾಲವನ್ನು ಕಳೆಯಿದರು; ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಆ ಅಗ್ನಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಾಭಿಮಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದರು।

Verse 46

एते विहरणीयेषु चेतनाचेतनेषु वै / स्थानाभिमानिनो लोके प्रागासन्हव्यवाहनाः

ಚೇತನ-ಅಚೇತನ, ಚರ-ಅಚರವಾದ ಎಲ್ಲ ವಿಹರಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಇದ್ದರು; ಹಿಂದೆ ಈ ಹವ್ಯವಾಹನ ಅಗ್ನಿಗಳು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಾಭಿಮಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದರು।

Verse 47

काम्यनै मित्तिका यज्ञेष्वेते कर्मस्ववस्थिताः / पूर्वमन्वतंरे ऽतीताः शुकैर्यागैश्च तैः सह

ಕಾಮ್ಯ ಮತ್ತು ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದರು; ಪೂರ್ವ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಶುಕ (ಶುದ್ಧ) ಯಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಳೆದಿಹೋದರು।

Verse 48

देवैर्महात्मभिः पुण्यैः प्रथमस्यान्तरे मनोः / इत्येतानि मजोक्तानि स्थानानि स्थानिनश्च ह

ಪ್ರಥಮ ಮನುವಿನ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯ ಮಹಾತ್ಮ ದೇವರಿಂದ—ಈ ಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಾಧಿಪತಿಗಳು—ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ।

Verse 49

तैरेव तु प्रसंख्यातमतीतानागतेष्विह / सन्वन्तरेषु सर्वेषु लक्षणं जातवेदसाम्

ಇವರಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಭೂತ-ಭವಿಷ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತವೇದಸರು (ಅಗ್ನಿಗಳು) ಅವರ ಲಕ್ಷಣವು ಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ।

Verse 50

सर्वे तपस्विनो ह्येते सर्वे ब्रह्मभृतस्तथा / प्रजानां पतयः सर्वे ज्योतिष्मन्तश्च ते स्मृताः

ಇವರೆಲ್ಲ ತಪಸ್ವಿಗಳು, ಇವರೆಲ್ಲ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸುವವರು; ಇವರೆಲ್ಲ ಪ್ರಜೆಯ ಪತಿಗಳು (ಅಧಿಪತಿಗಳು) ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ವಿಗಳೆಂದು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 51

स्वारोचिषादिषु ज्ञेयाः सावर्ण्यं तेषु सप्तसु / मन्वन्तरेषु सर्वेषु नामरूपप्रयोजनैः

ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮೊದಲಾದ ಆ ಏಳು ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ, ನಾಮ-ರೂಪ-ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅವರನ್ನು ‘ಸಾವರ್ಣ್ಯ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।

Verse 52

वर्त्तन्ते वर्त्तमानैश्च यामैदेवैः सहाग्नयः / अनागतैः सुरैः सार्द्धं वर्त्स्यन्ते ऽनागताग्नयः

ಪ್ರಸ್ತುತ ಯಾಮದೇವರೊಂದಿಗೆ ಈ ಅಗ್ನಿಗಳು ಈಗ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿವೆ; ಭವಿಷ್ಯದ ಸುರರೊಂದಿಗೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಅಗ್ನಿಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗುವವು।

Verse 53

इत्येष निचयो ऽग्नीनामनुक्रान्तो यथाक्रमम् / विस्तरेणानुपुर्व्या च पितॄणां वक्ष्यते पुनः

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅಗ್ನಿಗಳ ಈ ಸಮೂಹವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಈಗ ಪಿತೃಗಳ ವಿಷಯವೂ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಮಾನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಲಾಗುವುದು।