Shloka 47
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
अरयस्त्यक्तधर्माणस्त्वया जीवविसर्जिताः / तान्विजित्येतराञ्जेतुं पुनर्दिग्विजयेच्छया
Transliteration
arayastyaktadharmāṇastvayā jīvavisarjitāḥ / tānvijityetarāñjetuṃ punardigvijayecchayā
Translation
ಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಶತ್ರುಗಳು ನಿನ್ನಿಂದ ಪ್ರಾಣವಿಸರ್ಜಿತರಾದರು. ಅವರನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಇತರರನ್ನೂ ಗೆಲ್ಲಲು ನೀನು ಮತ್ತೆ ದಿಗ್ವಿಜಯದ ಇಚ್ಛೆ ಹೊಂದಿದೆ।
Word by Word
arayaḥenemies
arayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootari (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Plural (बहुवचन)
tyakta-dharmāṇaḥhaving abandoned dharma
tyakta-dharmāṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roottyakta (कृदन्त, त्यज्-धातु) + dharma (प्रातिपदिक)
FormBahuvrīhi-like adjectival usage via Tatpuruṣa: 'dharmaṃ tyakta' → 'tyaktadharma'; Masculine, Nominative, Plural; Past passive participle (क्त) of √tyaj (त्यज्) qualifying arayaḥ
tvayāby you
tvayā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक)
FormPronoun (सर्वनाम), Instrumental (तृतीया/3), Singular (एकवचन)
jīva-visarjitāḥspared (let go alive)
jīva-visarjitāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootjīva (प्रातिपदिक) + visarjita (कृदन्त, विसृज्-धातु)
FormTatpuruṣa: 'jīvān visarjitāḥ' (those whose lives were released/abandoned); Masculine, Nominative, Plural; Past passive participle (क्त) of √visṛj (विसृज्) qualifying arayaḥ
tānthose (them)
tān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormPronoun (सर्वनाम), Accusative (द्वितीया/2), Plural (बहुवचन), Masculine
vijityahaving conquered
vijitya:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√ji (जि धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यप्): 'having conquered'
itarānothers
itarān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootitara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (द्वितीया/2), Plural (बहुवचन)
jetumto conquer
jetum:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Root√ji (जि धातु)
FormInfinitive (तुमुन्): 'to conquer'
punaragain
punar:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
FormIndeclinable adverb (क्रियाविशेषण-अव्यय)
dig-vijaya-icchayāby the desire for conquest of the quarters
dig-vijaya-icchayā:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootdiś (प्रातिपदिक) + vijaya (प्रातिपदिक) + icchā (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa chain: digvijaya (दिग्विजय) + icchā; Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Singular (एकवचन)