Adhyaya 48

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरोपाख्याने वसिष्ठगमनं नाम सप्तचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः जैमिनिरुवाच गते तस्मिन्मुनिवरे सगरो राजसत्तमः / अयोध्यायामधिवस्न्पालयामास मेदिनीम्

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಮಹಾಪುರಾಣದ ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತ ಮಧ್ಯಮಭಾಗದ ತೃತೀಯ ಉಪೋದ್ಘಾತಪಾದದಲ್ಲಿನ ಸಗರೋಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ‘ವಸಿಷ್ಠಗಮನ’ ಎಂಬ ನಲವತ್ತೇಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ. ಜೈಮಿನಿ ಹೇಳಿದರು— ಆ ಮುನಿವರನು ತೆರಳಿದ ಬಳಿಕ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಗರನು ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದನು।

Verse 2

सर्वसंपद्गणोपेतः सर्वधर्मार्थतत्त्ववित् / वयसैव स बालो ऽभूत्कर्मणा वृद्धसंमतः

ಅವನು ಎಲ್ಲ ಸಂಪತ್ತಿನ ಸಮೂಹದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದನು; ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತವನು. ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದರೂ, ಕರ್ಮದಿಂದ ವೃದ್ಧರಂತೆ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು।

Verse 3

तथापि न दिवा भुक्तें शेते वा निशि संस्मरन् / सुदीर्घं निःश्वसित्युष्णमुद्विग्नहृदयो ऽनिशम्

ಆದರೂ ಅವನು ಹಗಲು ಊಟಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರಿಸಲಿಲ್ಲ; ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದನು. ವ್ಯಾಕುಲ ಹೃದಯದಿಂದ ಅವನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬಿಸಿ ದೀರ್ಘ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 4

श्रुत्वा राजा स्वराज्यं निजगुरुमवजित्यारिभिः संगृहीतं मात्रा सार्द्धं प्रयान्तं वनमतिगहनंस्वर्गतं तं च तस्मिन् / शोकाविष्टः सरोषं सकलरिपुकुलोच्छित्तये सत्प्रतिज्ञश्चके सद्यः प्रतिज्ञां परिभवमनलं सोढुमिक्ष्वाकुवंश्यः

ಶತ್ರುಗಳು ತನ್ನ ಸ್ವಗುರುವಿಗೆ ಅವಮಾನ ಮಾಡಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡರು; ಅವರು ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಅತಿಘನ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥರಾದರು ಎಂದು ರಾಜನು ಕೇಳಿದನು. ಇದರಿಂದ ರಾಜನು ಶೋಕದಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದನು; ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶೀಯನಾದ ಅವನು ಅವಮಾನಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ, ಸಮಸ್ತ ಶತ್ರುಕೂಲ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ತಕ್ಷಣವೇ ದೃಢ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು।

Verse 5

स कदाचिन्महीपालः कृतकौतुकमङ्गलः / रिपुं जेतुं मनश्चक्रे दिशश्च सकलाः क्रमात्

ಒಮ್ಮೆ ಆ ಮಹೀಪಾಲನು ಕೌತುಕ-ಮಂಗಳ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಶತ್ರುವನ್ನು ಜಯಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದನು; ನಂತರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳತ್ತ ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು।

Verse 6

अनेकरथसाहस्रैर्गजाश्वरथसैनिकैः / सर्वतः संवृतो राजा निश्चक्राम पुरोत्तमात्

ಸಾವಿರಾರು ರಥಗಳು, ಗಜಾಶ್ವರಥಸೈನ್ಯಗಳಿಂದ ಸರ್ವತೋ ವೃತನಾದ ರಾಜನು ಪುರೋತ್ತಮ ನಗರದಿಂದ ಹೊರಟನು।

Verse 7

शत्रून्हन्तुं प्रतस्थे निजबलनिवहेनोत्पतद्भिस्तुरङ्गैर्नासत्त्वोर्मिजालाकुलजलनिधिनिभेनाथ षाडङ्गिकेन / मत्तैर्मातङ्गयूथैः सकुलगिरिकुलेनैव भूमण्डलेन श्वेतच्छत्रध्वजौघैरपि शशिसुकराभातखेनैव सार्द्धम्

ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಅವನು ತನ್ನ ಮಹಾಬಲದೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟನು—ಏರುಪೇರು ಹೊಡೆಯುವ ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅಲೆಗಳ ಜಾಲದಿಂದ ಕಲುಷಿತ ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಷಾಡಂಗಿಕ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ; ಮದೋನ್ಮತ್ತ ಗಜಯೂಥಗಳೊಂದಿಗೆ, ಪರ್ವತಕುಲಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಭೂಮಂಡಲದಂತೆ ಭಾರೀ ದಳದೊಂದಿಗೆ, ಶ್ವೇತ ಛತ್ರಧ್ವಜಗಳ ಚಂದ್ರಸೂರ್ಯಸಮಾನ ಕಾಂತಿಯೊಡನೆ।

Verse 8

तस्याग्रेसरसैन्ययूथचरणप्रक्षुण्णशैलोच्चयक्षोदापूरितनिम्नभागमवनीपालस्य संयास्यतः / प्रत्येकं चतुरङ्गसैन्यनिकरप्रक्षोदसंभूतभूरेणुप्रावृतिरुत्स्थली समभवद्भूमिस्तु तत्रानिशम्

ಆ ಅವನೀಪಾಲನು ಹೊರಟಾಗ, ಮುಂಚಿನ ಸೇನಾಯೂಥಗಳ ಪಾದಾಘಾತದಿಂದ ಕುಟಿದ ಶೈಲಶಿಖರಗಳ ಧೂಳಿನಿಂದ ತಗ್ಗುಭಾಗಗಳು ತುಂಬಿದವು; ಚತುರಂಗ ಸೇನೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದಳದಿಂದ ಎದ್ದ ಘನ ರೇಣುವಿನಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ಎತ್ತರದ ನೆಲವೂ ನಿರಂತರ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು।

Verse 9

निघ्नन्दृप्ताननेकान्द्विपतुरगरथव्यूहसंभिन्नवीरान्सद्यः शोभां दधानो ऽसुरनिकरचमूर्निघ्नतश्चन्द्रमौलिः / दूरादेवाभिशंसन्नरिनगरनिरोधेषु कर्माभिषङ्गे तेषां शीघ्रापयानक्षणमभिदिशति प्राणिधैर्यं विधत्ते

ಅನೇಕ ದರ್ಪಿತರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತ, ಗಜಾಶ್ವರಥವ್ಯೂಹಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನಗೊಂಡ ವೀರರನ್ನು ಕೆಡವುತ್ತ, ಅಸುರಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವ ಚಂದ್ರಮೌಳಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಕాంతಿಮಾನ್ ಆಯ್ದನು; ದೂರದಿಂದಲೇ ಶತ್ರುನಗರ ನಿರೋಧಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ, ಅವರ ಶೀಘ್ರ ನಿರ್ಗಮನದ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು।

Verse 10

विजिगीषुर्दिशो राजा राज्ञो यस्याभियास्यति

ವಿಜಯವನ್ನು ಬಯಸುವ ರಾಜನು, ಇತರ ರಾಜರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಹೊರಡುವ ದಿಕ್ಕುಗಳತ್ತ ಸಾಗುವನು।

Verse 11

विषयं स नृपस्तस्य सद्यः प्रणतिमेष्यति / विजित्य नृपतीन्सर्वान्कृत्वा च स्वपदानुगान्

ಆ ರಾಜನು ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನ ದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನು; ಎಲ್ಲ ರಾಜರನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ಪಾದಾನುಯಾಯಿಗಳನ್ನಾಗಿಸುವನು।

Verse 12

संकेत गामिनः कांश्चित्कृत्वा राज्ये न्यवर्त्तत / एवं स विसरन्दिक्षु दक्षिणाभिमुखो नृपः

ಕೆಲವರನ್ನು ಸಂಕೇತಗಾಮಿಗಳಾಗಿ (ದೂತ/ಗೂಢಚರ) ನೇಮಿಸಿ ಅವನು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು; ಹೀಗೆ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ಆ ರಾಜನು ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖನಾದನು।

Verse 13

स्मरन्पूर्वकृतं वैरं हैहयानभ्यवर्त्तत / ततस्तस्य नृपैः सार्द्धं समग्ररथकुञ्जरैः

ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ವೈರವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಅವನು ಹೈಹಯರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು; ಆಗ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಥ-ಕುಂಜರಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಜರೊಡನೆ ಅವನಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿ ಆಯಿತು।

Verse 14

बभूव हैहयैर्वीरैः संग्रामो रोमहर्षणः / राज्ञां यत्र सहस्राणि स बलानि महाहवे

ಹೈಹಯ ವೀರರೊಂದಿಗೆ ರೋಮಾಂಚಕರವಾದ ಯುದ್ಧವು ಸಂಭವಿಸಿತು; ಆ ಮಹಾಹವದಲ್ಲಿ ರಾಜರ ಸಾವಿರಾರು ಸೇನೆಗಳು ಇದ್ದವು।

Verse 15

निजघान महाबाहुः संक्रुद्धः कोसलेश्वरः / जित्वा हैहयभूपालान्भङ्क्त्वा दग्ध्वा च तत्पुरीम्

ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ಮಹಾಬಾಹು ಕೋಸಲೇಶ್ವರನು ಅವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು; ಹೈಹಯ ಭೂಪಾಲರನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಅವರ ನಗರವನ್ನು ಒಡೆದು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದನು।

Verse 16

निःशेषशून्या मकरोद्वैरान्तकरणो नृपः / समग्रबलसंमर्द्दप्रमृष्टाशेषभूतलः

ಆ ರಾಜನು ಮಕರರ ವೈರವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನಿಃಶೇಷ ಶೂನ್ಯಪ್ರಾಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು; ಸಮಗ್ರ ಬಲಸಂಮರ್ಧದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಭೂತಲವನ್ನು ತುಳಿದನು।

Verse 17

हैहयानामशेषं तु चक्रे राज्यं रजःसमम् / राज्यं पुरीं चापहाय भ्रष्टैश्वर्या हतत्विषः

ಅವನು ಹೈಹಯರ ಸಮಸ್ತ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಧೂಳಿಸಮಾನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು; ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಪುರಿಯನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ಅವರು ಐಶ್ವರ್ಯಭ್ರಷ್ಟರಾಗಿ ತೇಜಸ್ಸು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು।

Verse 18

राजानो हतभूयिष्ठा व्यद्रवन्त समन्ततः / अभिद्रुत्य नृपांस्तांस्तु द्रवमाणान्महीपतिः

ಬಹುತೇಕ ರಾಜರು ಹತರಾಗಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿಗೂ ಓಡಿದರು; ಓಡುತ್ತಿರುವ ಆ ನೃಪರ ಕಡೆಗೆ ಆ ಮಹೀಪತಿ ಧಾವಿಸಿದನು।

Verse 19

जघान सानुगान्मत्तः प्रजाः क्रुद्ध इवान्तकः / ततस्तान्प्रति सक्रोधः सगरः समरे ऽरिहा

ಅವನು ಮದೋನ್ಮತ್ತನಾಗಿ ಅನುಚರರೊಡನೆ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು, ಕ್ರುದ್ಧ ಯಮನಂತೆ; ಆಗ ಶತ್ರುಹಂತ ಸಗರನು ಕೋಪದಿಂದ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಎದುರು ನಿಂತನು।

Verse 20

मुमोचास्त्रं महारौद्रं भार्गवं रीपुभीषणम् / तेनोत्सृष्टातिरौद्रत्रिभुवनभयदप्रस्फुरद्भार्गवास्त्रज्वालादन्दह्यमानावशतनुततयस्ते नृपाः साद्य एव / वाय्वस्त्रावृत्तधूमोद्गमपटलतमोमुष्टदृष्टिप्रसारा भ्रेमुर्भूपृष्टलोठद्बहुलतमरजोगूढमात्रा मुहूर्त्तम्

ಅವನು ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಭೀತಿಕರವಾದ ಭಾರ್ಗವ ಮಹಾರೌದ್ರ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದನು. ಆ ಅತಿಭೀಕರ, ತ್ರಿಭುವನಭಯದ ಭಾರ್ಗವಾಸ್ತ್ರದ ಜ್ವಾಲೆಯಿಂದ ಆ ರಾಜರು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ದಗ್ಧರಾದರು; ವಾಯವ್ಯಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಎದ್ದ ದಟ್ಟ ಧೂಮಪಟಲದ ತಮಸ್ಸು ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಮುಚ್ಚಿ, ಅವರು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಧೂಳಿನಲ್ಲಿ ಉರುಳುತ್ತಾ ಗಾಬರಿಗೊಂಡು ಅಲೆದರು।

Verse 21

आगनेयास्त्रप्रतापप्रतिहतगतयो ऽदृष्टमार्गाः समन्ता द्भूपाला नष्टसंघाः परवशतनवो व्याकुलीभूतचित्ताः / भीताः संत्युक्तवस्त्रायुधकवचविभूषादिका मुक्तकेशा विस्पष्टोन्मत्तभावान्भृश तरमनुकुर्वन्त्यग्रतः शात्रवाणाम्

ಆಗ್ನೇಯಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರತಾಪದಿಂದ ಅವರ ಗತಿ ತಡೆದು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ದಾರಿ ಕಾಣದೆ ದಿಕ್ಕುತಪ್ಪಿದರು. ಸೇನಾ ಸಂಘಗಳು ನಾಶವಾಗಿ, ಭೂಪಾಲರು ಪರವಶ ದೇಹದವರಾಗಿ ಮನಸ್ಸು ವ್ಯಾಕುಲವಾಯಿತು. ಭಯದಿಂದ ವಸ್ತ್ರ, ಆಯುಧ, ಕವಚ, ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಬಿಚ್ಚಿದ ಕೂದಲೊಂದಿಗೆ ಶತ್ರುಗಳ ಮುಂದೆ ಉನ್ಮತ್ತರಂತೆ ವರ್ತಿಸಿದರು.

Verse 22

विजित्य हैहयान्सर्वान्समरे सगरो बली / संक्षुब्धसागराकारः कांबोजानभ्यवर्त्तत

ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಸಗರನು ಸಮರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಹೈಹಯರನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಕುದಿಯುವ ಸಾಗರದಂತೆ ಉಕ್ಕಿ, ಕಾಂಬೋಜರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು.

Verse 23

नानावादित्रघोषाहतपटहरवाकर्णनध्वस्तधैर्याः सद्यः संत्यक्तराज्यस्वबलपुरपुरन्ध्रीसमूहा विमूढाः / कांबोजास्तालजङ्घाः शकयवनकिरातादयः साकमेते भ्रेमुर्भूर्यस्त्रभीत्या दिशि दिशि रिपवो यस्य पूर्वापराधाः

ನಾನಾ ವಾದ್ಯಗಳ ಘೋಷ ಮತ್ತು ಪಟಹಗಳ ಗರ್ಜನೆ ಕೇಳಿ ಅವರ ಧೈರ್ಯ ಕುಸಿಯಿತು; ಮೂಢ ಶತ್ರುಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ರಾಜ್ಯ, ತಮ್ಮ ಸೇನೆ, ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಗುಂಪನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿದರು. ಕಾಂಬೋಜ, ತಾಲಜಂಘ, ಶಕ, ಯವನ, ಕಿರಾತ ಮೊದಲಾದವರು—ಹಿಂದಿನ ಅಪರಾಧಿಗಳಾದ ಶತ್ರುಗಳು—ಬಹು ಅಸ್ತ್ರಭೀತಿಯಿಂದ ದಿಕ್ಕುದಿಕ್ಕಿಗೆ ಅಲೆದರು.

Verse 24

भीतास्तस्य नरेश्वरस्य रिपवः केचित्प्रता पानलज्वालामुष्टदृशो विसृज्य वसतिं राज्यं च पुत्रादिभिः / द्विट्सैन्यैः समभिद्रुता वनभुवं संप्राप्य तत्रापि ते ऽस्तैमित्यं समुपागता गिरिगुहासुप्तोत्थितेन द्विषः

ಆ ನರೇಶ್ವರನ ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು, ಅವನ ಪ್ರತಾಪಾಗ್ನಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯಿಂದ ಸುಟ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಯವರಂತೆ, ಪುತ್ರಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಸ್ಥಾನವೂ ರಾಜ್ಯವೂ ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿದರು. ಶತ್ರುಸೈನ್ಯದಿಂದ ಹಿಂಬಾಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅವರು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದರು; ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪರ್ವತಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸಿ ಎದ್ದ ಶತ್ರುವಿನ ಕಾರಣ ಅವರಿಗೆ ಶಾಂತಿ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ.

Verse 25

तालजङ्घान्निहत्याजौ राजा स बलवाहनान् / क्रमेण नाशयामास तद्राज्यमरिकर्षणः

ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಾಲಜಂಘರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಶತ್ರುನಾಶಕನಾದ ಆ ರಾಜನು ಬಲವಾಹನರ ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಕ್ರಮೇಣ ನಾಶಮಾಡಿದನು.

Verse 26

ततो यवनकांबोजकिरातादीननेकशः / निजघान रुषाविष्टः पल्हवान्पारदानपि

ಬಳಿಕ ಕೋಪಗೊಂಡ ಆತನು ಯವನರು, ಕಾಂಬೋಜರು, ಕಿರಾತರು, ಪಹ್ಲವರು ಮತ್ತು ಪಾರದರನ್ನು ಅನೇಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಹರಿಸಿದನು.

Verse 27

हन्यमानास्तु ते सर्वे राजानस्तेन संयुगे / दुद्रुवुः संघशो भीता हतशिष्टाः समन्ततः

ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನಿಂದ ಹತರಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಉಳಿದ ರಾಜರೆಲ್ಲರೂ ಭಯಭೀತರಾಗಿ ಗುಂಪುಗೂಡಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಓಡಿಹೋದರು.

Verse 28

युष्माभिर्यस्य राज्यं बहुभिरपत्दृतं तस्य पुत्रो ऽधुनाहं हन्तुं वः सप्रतिज्ञं प्रसभमुपगतो वैरनिर्यातनैषी / इत्युच्चैः श्रावयाणो युधि निजचरितं वैरिभिर्नागवीर्यः क्षत्रैर्विध्वंसितेजाः सगरनरपतिः स्मारयामास भूपः

'ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಯಾರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ್ದಿರೋ, ಅವರ ಮಗನಾದ ನಾನು ಈಗ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.' ಎಂದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾ, ಸಗರ ರಾಜನು ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದನು.

Verse 29

तं दृष्ट्वा राजवर्यं सकलरिपुकुलप्रक्षयोपात्तदीक्षं भीताः स्त्रीबालपूर्वं शरणमभिययुः स्वासुसरक्षणाय / इक्ष्वाकूणां वसिष्ठं कुलगुरुमभितः सप्त राज्ञां कलेषु प्रख्याताः संप्रसूता नृपवररिपवः पारदाः पल्हवाद्याः

ಶತ್ರು ಕುಲವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಲು ದೀಕ್ಷೆ ತೊಟ್ಟ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜನನ್ನು ಕಂಡು, ಭಯಭೀತರಾದ ಪಾರದರು ಮತ್ತು ಪಹ್ಲವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವಸಿಷ್ಠರ ಶರಣುಹೋದರು.

Verse 30

वसिष्ठमाश्रमोपान्ते वसंतमृषिभिर्वृतम् / उपगम्याब्रुवन्सर्वे कृताञ्जलिपुटा नृपाः

ಆಶ್ರಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದ ವಸಿಷ್ಠರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಆ ರಾಜರೆಲ್ಲರೂ ಕೈಮುಗಿದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು.

Verse 31

शरणं भंव नो ब्रह्मन्नार्त्तानामभयैषिणाम् / सगरास्त्राग्निनिर्दग्धशरीराणां मुमूर्षताम्

ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ನಾವು ಆರ್ಥರು, ಅಭಯವನ್ನು ಬಯಸುವವರು; ಸಗರನ ಅಸ್ತ್ರಾಗ್ನಿಯಿಂದ ದಗ್ಧವಾದ ದೇಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಮರಣಾಸನ್ನರಾದ ನಾವು ನಿನ್ನ ಶರಣು ಬೇಡುತ್ತೇವೆ।

Verse 32

स हन्त्यसमानशेषेण वैरान्तकरणोन्मुखः / तस्माद्भयाद्धि निष्क्रान्ता वयं जीवितकाङ्क्षिणः

ಅವನು ವೈರವನ್ನೇ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಉನ್ಮುಖನಾಗಿ, ಅಸಮಾನವಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಉಳಿಸದೆ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ಭಯದಿಂದಲೇ ನಾವು ಜೀವಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ ಹೊರಬಂದೆವು।

Verse 33

विभिन्नराज्यभोगर्द्धिस्वदारापत्यबान्धवाः / केवलं प्राणरक्षार्थं त्वां त्वयं शरणं गतः

ರಾಜ್ಯ, ಭೋಗ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಸ್ವಪತ್ನಿ-ಪುತ್ರ-ಬಂಧುಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಕೇವಲ ಪ್ರಾಣರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾವು ನಿನ್ನ ಶರಣು ಪಡೆದಿದ್ದೇವೆ।

Verse 34

न ह्यन्यो ऽस्ति पुमांल्लोके सौहृदेन बलेन वा / यस्तं निवर्त्तयित्वास्मान्पालयेन्महतो भयात्

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸೌಹಾರ್ದದಿಂದಾಗಲಿ ಬಲದಿಂದಾಗಲಿ ಅವನನ್ನು ತಡೆದು, ನಮ್ಮನ್ನು ಈ ಮಹಾಭಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪುರುಷನಿಲ್ಲ।

Verse 35

त्वं किलार्कान्वयभुवां राज्ञां कुलगुरुर् वृतः / तद्वंशपूर्वजैर्भूपैस्त्वतप्रभावश्च तादृशः

ನೀನು ಸೂರ್ಯವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ರಾಜರ ಕುಲಗುರುವೆಂದು ವರಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು; ಆ ವಂಶದ ಪೂರ್ವಜ ಭೂಪತಿಗಳಿಂದಲೂ ನಿನ್ನ ಪ್ರಭಾವ ಅಂಥದೇ ಎಂದು ಅಂಗೀಕೃತವಾಗಿದೆ।

Verse 36

तेनायं सगरो ऽप्यद्य गुरुगौरवयन्त्रितः / भवन्निदेशं नात्येति वेलामिव महोदधिः

ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಂದು ಸಗರನೂ ಗುರುಗೌರವದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿತನಾಗಿ, ನಿಮ್ಮ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ—ಮಹಾಸಮುದ್ರವು ತೀರಮರ್ಯಾದೆಯನ್ನು ದಾಟದಂತೆ।

Verse 37

त्वं नः सुहृत्पिता माता लोकानां च गुरुर्विभो / तस्मादस्मान्महाभाग परित्रातुं त्वमर्हसि

ಹೇ ವಿಭೋ! ನೀವು ನಮ್ಮ ಸುಹೃದ್, ತಂದೆ, ತಾಯಿ ಹಾಗೂ ಲೋಕಗಳೆಲ್ಲರ ಗುರು; ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ, ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ನೀವು ಅರ್ಹರು।

Verse 38

जैमिनिरुवाच इति तेषां वचः श्रुत्वा वसिष्ठो भगवानृषिः / शनैर्विलोकयामास शरणं समुपागतान्

ಜೈಮಿನಿ ಹೇಳಿದರು—ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಋಷಿ ವಸಿಷ್ಠರು ಶರಣಾಗತರನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ದೃಷ್ಟಿಸಿದರು।

Verse 39

वृद्धस्त्रीबालभूयिष्ठान्हतशेषान्नृपान्वयान् / दृष्ट्वा त्वतप्यद्भगवान्सर्वभूतानुकंपकः

ವೃದ್ಧರು, ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಮಕ್ಕಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ, ಹತರಾದವರ ಉಳಿದ ರಾಜವಂಶಸ್ಥರನ್ನು ನೋಡಿ, ಸರ್ವಭೂತಾನುಕಂಪಕನಾದ ಭಗವಾನ್ ಮನಸ್ಸು ಕರಗಿತು।

Verse 40

चिरं निरूप्य मनसा तान्विलोक्य च सादरम् / उज्जीवयञ्छनैर्वाचा मा भैष्टेति महामतिः

ಬಹುಕಾಲ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಆದರದಿಂದ ನೋಡಿ, ಮಹಾಮತಿ ವಸಿಷ್ಠರು ನಿಧಾನವಾದ ವಾಣಿಯಿಂದ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿದರು—“ಭಯಪಡಬೇಡಿ” ಎಂದು।

Verse 41

अथावोचन्महाभागः कृपया परयान्वितः / समये स्थापयामास राज्ञस्ताञ्जीवितार्थिनः

ಆಮೇಲೆ ಮಹಾಭಾಗನು ಪರಮ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ ಹೇಳಿ, ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೀವಿತಾರ್ಥಿಗಳಾದ ಆ ರಾಜರನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದನು।

Verse 42

भूपव्या कोपदग्धं नृपकुलविहिताशेषधर्मादपेतं कृत्वा तेषां वसिष्ठः समयमवनिपालप्रतिज्ञानिवृत्त्यै / गत्वा तं राजवर्यं स्वयमथ शनकैः सांत्वयित्वा यथावत्सप्राणानामरीणामपगमनविधावभ्यनुज्ञां ययाचे

ರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕೋಪದಿಂದ ದಗ್ಧವಾಗಿ ಸರ್ವಧರ್ಮದಿಂದ ದೂರವಾದ ರಾಜಕುಲವನ್ನು ಕಂಡು ವಸಿಷ್ಠನು ಅರಸನ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾ-ನಿವೃತ್ತಿಗಾಗಿ ಸಮಯನಿಯಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು; ಬಳಿಕ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡಿ, ಪ್ರಾಣಸಹಿತ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ವಿಧಿಗೆ ಅನುಮತಿ ಬೇಡಿದನು।

Verse 43

सक्रोधो ऽपि महीपतिर्गुरुवचः संभावयंस्तानरीन्धर्मस्य स्वकुलोचितस्य च तथा वेषस्य संत्यागतः / श्रौतस्मार्त्तविभिन्नकर्मनिरतान्विप्रैश्च दूरोञ्झितान्सासून्केवलमत्यजन्मृतसमानेकैकशः पार्थिवान्

ಕೋಪದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಮಹೀಪತಿ ಗುರುವಾದ್ಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಆ ಶತ್ರು ರಾಜರನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಅವರ ಸ್ವಕುಲೋಚಿತ ಧರ್ಮವನ್ನೂ ವೇಷವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. ಶ್ರೌತ-ಸ್ಮಾರ್ತ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ದೂರವಾದ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ತಿರಸ್ಕೃತರಾದ ಅವರನ್ನು, ಅವನು ಕೇವಲ ಪ್ರಾಣಸಹಿತ ಬಿಡಿಸಿದನು—ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರೂ ಮೃತಸಮಾನರಂತೆ।

Verse 44

अर्द्धमुण्डाञ्छकांश्चक्रे पल्हवान् श्मश्रुधारिणः / यवनान्विगतश्मश्रून्कांबोजांश्चबुकान्वितान्

ಅವನು ಶಕರನ್ನು ಅರ್ಧಮುಂಡರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು; ಪಲ್ಹವರನ್ನು ಗಡ್ಡಧಾರಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ಯವನರನ್ನು ಗಡ್ಡವಿಲ್ಲದವರನ್ನಾಗಿ, ಕಾಂಬೋಜರನ್ನು ತುಟಿಕಡಿವಾಣ/ಚುಬುಕಚಿಹ್ನಯುಕ್ತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು।

Verse 45

एवं विरूपानन्यांश्च स चकार नृपान्वयान् / वेदोक्तकर्मनिर्मुक्तान्विप्रैश्च परिवर्जितान्

ಹೀಗೆಯೇ ಅವನು ಇತರ ರಾಜವಂಶಗಳನ್ನೂ ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಿದನು; ಅವರು ವೇದೋಕ್ತ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತರಾಗಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಪರಿವರ್ಜಿತರಾದರು।

Verse 46

कृत्वा संस्थाप्य समये जीवतस्तान्व्य सर्जयत् / ततस्ते रिपवस्तस्य त्यक्तस्वाचारलक्षणाः

ನಿಯಮವನ್ನು ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಿ ಅವನು ಅವರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದನು. ಆಗ ಅವನ ಶತ್ರುಗಳು ತಮ್ಮ ಆಚಾರ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು.

Verse 47

व्रात्यतां समनुप्राप्ताः सर्ववर्णविनिन्तिताः / धिक्कृता सततं सर्वेनृशंसा निरपत्रपाः

ಅವರು ವ್ರಾತ್ಯತ್ವವನ್ನು (ಸಂಸ್ಕಾರಹೀನತೆ) ಹೊಂದಿದರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ವರ್ಣದವರಿಂದ ನಿಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕ್ರೂರಿಗಳೂ ಮತ್ತು ನಾಚಿಕೆಗೇಡಿಗಳೂ ಆಗಿ ಸದಾ ಧಿಕ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.

Verse 48

क्रूराश्च संघशो लोके बभूवुर्म्लेछजातयः

ಮತ್ತು ಆ ಕ್ರೂರ ಮ್ಲೇಚ್ಛ ಜಾತಿಗಳು ಗುಂಪುಗುಂಪಾಗಿ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದವು.

Verse 49

मुक्तास्तेनाथ राज्ञा शकयवनकिरातादयः सद्य एव त्यक्तस्वाचारवेषा गिरिगहनगुहाद्याशयाः संबभूवुः / एता अद्यापि सद्भिः सततमवमता जातयो ऽसत्प्रवृत्त्या वर्त्तन्ते दुष्टचेष्टा जगति नरपतेः पालयन्तः प्रतिज्ञाम्

ರಾಜನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದ ಶಕ, ಯವನ, ಕಿರಾತ ಮುಂತಾದವರು ತಕ್ಷಣವೇ ತಮ್ಮ ಆಚಾರ ಮತ್ತು ವೇಷಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು. ಸಜ್ಜನರಿಂದ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಜಾತಿಗಳು ಇಂದಿಗೂ ದುರಾಚಾರದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಾ ರಾಜನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿವೆ.