Adhyaya 30

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने एकोनत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // २९// वासिष्ठ उवाच श्रुस्वैतत्सकलं राजा जमदग्निवधादिकम् / उद्विग्नचेताः सुभृशं चिन्तयामास नैकधा

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಮಹಾಪುರಾಣದ ವಾಯುಪ್ರೋಕ್ತ ಮಧ್ಯಮಭಾಗದ ತೃತೀಯ ಉಪೋದ್ದಾತಪಾದದ ಅರ್ಜುನೋಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ. ವಸಿಷ್ಠರು ಹೇಳಿದರು—ಜಮದಗ್ನಿವಧಾದಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೇಳಿ ರಾಜನು ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ವಿಗ್ನಚಿತ್ತನಾಗಿ, ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಢವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದನು।

Verse 2

अहो मे सुनृसंसस्य लोकयोरुभयोरपि / ब्रह्मस्वहरणे वाञ्छा तद्धत्या चातिगर्हिता

ಅಹೋ! ನಾನು ಎಷ್ಟು ಕ್ರೂರನು; ಇಹಲೋಕ-ಪರಲೋಕ ಎರಡಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನಿಗೆ ನಿಂದೆಯೇ—ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧನವನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವ ಆಸೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಹತ್ಯೆ, ಎರಡೂ ಅತಿಗರ್ಹಿತ.

Verse 3

अहो नाश्रौषमस्याहं ब्राह्मणस्य विजानतः / वचनं तर्हि तां जह्यां विमूढात्मा गतत्रपः

ಅಹೋ! ತಿಳಿದಿದ್ದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮಾತನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ; ಆಗಲೇ ಅವನನ್ನು ಬಿಡಬೇಕಿತ್ತು—ನಾನು ಮೂಢಾತ್ಮ, ಲಜ್ಜೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡೆ।

Verse 4

इति संचितयन्नंव हृदयेन विदूयता / स्वपुरं प्रतिचक्राम सबलः सानुगस्ततः

ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಅವನ ಹೃದಯವು ದಹಿಸಿತು; ನಂತರ ಅವನು ಸೇನೆಯೂ ಅನುಚರರೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ತನ್ನ ಪಟ್ಟಣದ ಕಡೆಗೆ ಮರಳಿದನು।

Verse 5

पुरीं प्रतिगते राज्ञि तस्मिन्सपरिवारके / आश्रमात्सहसा राजन्विनिश्चक्राम रेणुका

ರಾಜನು ಕುಟುಂಬದೊಡನೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಮರಳಿದಾಗ, ಓ ರಾಜನೇ, ರೇಣುಕಾ ಆಶ್ರಮದಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಹೊರಟಳು।

Verse 6

अथ सक्षतसर्वाङ्गं रुधिरेण परिप्लुतम् / निश्चेष्टं परितं भूमौ ददर्श पतिमात्मनः

ಆಮೇಲೆ ಅವಳು ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಕಂಡಳು—ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳಲ್ಲೂ ಗಾಯಗಳು, ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ತೋಯ್ದು, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟನಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದನು।

Verse 7

ततः सा विहतं मत्वा भर्त्तारं गतचेतनम् / अन्वाहतेवाशनिना मूर्छितान्यपतद्भुवि

ಆಮೇಲೆ ಪತಿಯನ್ನು ಚೇತನಾರಹಿತನಾಗಿ ಹತನಾದನೆಂದು ತಿಳಿದು, ಮಿಂಚಿನ ಹೊಡೆತ ಬಿದ್ದಂತೆ ಅವಳು ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಳಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಳು।

Verse 8

चिरादिव पुनर्भूमेरुत्थायातीव दुःखिता / पतित्वोत्थाय सा भूयः सुस्वरं प्ररुरोद ह

ಬಹಳ ಸಮಯದ ನಂತರ ಅವಳು ಅತಿದುಗುಡದಿಂದ ನೆಲದಿಂದ ಎದ್ದು, ಬಿದ್ದು ಮತ್ತೆ ಎದ್ದಾಗ, ಮಧುರ-ಕರುಣ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಅತ್ತಳು.

Verse 9

विललाप च सात्यर्थं धरणीधूलिधूसरा / अश्रुपूर्ममुखी दीना पतिता शोकसागरे

ಅವಳು ಭೂಮಿಯ ಧೂಳಿನಿಂದ ಮಸುಕಾಗಿ, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮುಖದೊಂದಿಗೆ, ದೀನಳಾಗಿ ಶೋಕಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದಂತೆ ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ವಿಲಪಿಸಿದಳು.

Verse 10

हा नाथ पिय धर्मज्ञ दाक्षिण्यामृतसागर / हा धिगत्यन्तशान्त त्वं नैव काङ्क्षेत चेदृशम्

ಹಾಯ್ ನಾಥಾ, ಪ್ರಿಯ ಧರ್ಮಜ್ಞಾ, ನೀ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯಾಮೃತಸಾಗರ. ಧಿಕ್! ಇಷ್ಟು ಪರಮಶಾಂತನಾಗಿ ಇದ್ದು ಇಂತಹ ದುಃಖವನ್ನು ನೀ ಹೇಗೆ ಬಯಸುವೆ?

Verse 11

आश्रमादभिनिष्क्रान्तः सहसा व्यसानर्णवे / क्षिप्त्वानाथामगाधे मां क्व च यातो ऽसि मानद

ಆಶ್ರಮದಿಂದ ಅಚಾನಕ ಹೊರಟು ನೀ ವಿಪತ್ತಿನ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದೆ; ನನ್ನನ್ನು ಅನಾಥಳಾಗಿ ಈ ಅಗಾಧದಲ್ಲಿ ಎಸೆದು, ಹೇ ಮಾನದಾ, ನೀ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದೆಯ?

Verse 12

सतां साप्तपदे मैत्रे मुषिताहं त्वया सह / यासि यत्र त्वमेकाकी तत्र मां नेतुमर्हसि

ಸಜ್ಜನರ ಸಪ್ತಪದಿಯಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾಗುವ ಮೈತ್ರಿ, ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ನನ್ನಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡಂತಾಗಿದೆ; ನೀನು ಎಲ್ಲಿ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಹೋಗುವೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನೂ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು ನಿನಗೆ ಯುಕ್ತ.

Verse 13

दृष्ट्वा त्वामीदृशावस्थमचिराद्धृदयं मम / न दीर्यते महाभाग कठिनाः खलु योषितः

ನಿನ್ನನ್ನು ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡರೂ ನನ್ನ ಹೃದಯ ತಕ್ಷಣವೇ ಚೂರುಚೂರಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ! ನಿಜಕ್ಕೂ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಕಠಿಣರು.

Verse 14

इत्येवं विलपन्ती सा रुदती च मुहुर्मुहुः / चुक्रोश रामरामेति भृशं दुःखपरिप्लुता

ಹೀಗೆ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಾ ಅವಳು ಮರುಮರು ಅತ್ತಳು; ಭಾರೀ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ‘ರಾಮ! ರಾಮ!’ ಎಂದು ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗಿದಳು.

Verse 15

तावद्रामो ऽपि स वनात्समिद्भारसमन्वितः / अकृतव्रणसंयुक्तः स्वाश्रमाय न्यवर्त्तत

ಆಗ ರಾಮನೂ ಕಾಡಿನಿಂದ ಸಮಿಧೆಗಳ ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತು, ಗಾಯವಿಲ್ಲದೆ, ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು।

Verse 16

अपश्यद्भयशंसीनि निमित्तानि बहूनि सः / पश्यन्नुद्विग्नहृदयस्तूर्णं प्रापाश्रमं विभुः

ಅವನು ಭಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಅನೇಕ ಅಪಶಕುನಗಳನ್ನು ಕಂಡನು; ಕಂಡು ಹೃದಯ ಕಳವಳಗೊಂಡು, ಆ ಮಹಾವಿಭು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ತಲುಪಿದನು।

Verse 17

तमायान्तमभिप्रेक्ष्य रुदती सा भृशातुरा / नविभूतेव शोकेन प्रारुदद्रेणुका पुनः

ಅವನು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಅವಳು ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಳಳಾಗಿ ಅಳಲಾರಂಭಿಸಿದಳು; ಶೋಕದಿಂದ ಜ್ಞಾನ ಕಳೆದುಕೊಂಡವಳಂತೆ ರೇಣುಕಾ ಮತ್ತೆ ಅತ್ತಳು।

Verse 18

रामस्य पुरतो राजन्भर्तृव्यसनपीडिता / उभाभ्यामपि हस्ताभ्यामुदरं समताडयत्

ಓ ರಾಜನೇ, ರಾಮನ ಮುಂದೆ ಪತಿಯ ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾದ ಆಕೆ ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಬಡಿದುಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದಳು।

Verse 19

मार्गे विदितवृत्तान्तः सम्यग्रामो ऽपि मातरम् / कुररीमिव शोकार्त्ता दृष्ट्वा दुःखमुपेयिवान्

ಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ ವಿಷಯವನ್ನೆಲ್ಲ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ರಾಮನು ತಾಯಿಯನ್ನು ಕುರರೀ ಹಕ್ಕಿಯಂತೆ ಶೋಕಾಕುಲಳಾಗಿ ಕಂಡು, ತಾನೂ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು।

Verse 20

धैर्यमारोप्य मेधावी दुःशशोकपरिप्लुतः / नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां तस्थौ भूमावर्धोमुखः

ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡ ಆ ಮೇಧಾವಿ ಭಾರೀ ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು. ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ತಲೆಬಾಗಿಕೊಂಡು ನಿಂತನು.

Verse 21

तं तथागतमालोक्य रामं प्राहाकृतव्रणः / किमिदं भृगुशार्दूल नैतत्वय्युपपाद्यते

ಅವನು ಹಾಗೆ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಗಾಯಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸಿನವನು ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು— “ಓ ಭೃಗುಶಾರ್ದೂಲಾ! ಇದು ಏನು? ಇದು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.”

Verse 22

न त्वादृशा महाभाग भृशं शोचन्ति कुत्रचित् / धृतिमन्तो महान्तस्तु दुःखं कुर्वति न व्यये

ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ! ನಿನ್ನಂತಹವರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಅತಿಯಾಗಿ ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಧೈರ್ಯವಂತ ಮಹಾತ್ಮರು ದುಃಖವನ್ನು ಕ್ಷಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 23

शोकः सर्वेन्द्रियाणां हि परिशोषप्रदायकः / त्यज शोकं महाबाहो न तत्पात्रं भवदृशाः

ಶೋಕವು ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುವುದು. ಹೇ ಮಹಾಬಾಹೋ! ಶೋಕವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು; ನಿನ್ನಂತಹವರು ಅದಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಲ್ಲ.

Verse 24

एहिकामुष्मिकार्थानां नूनमेकान्तरोधकः / शोकस्तस्यावकाशं त्वं कथं त्दृदि नियच्छसि

ಈ ಶೋಕವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಇಹಲೋಕ-ಪರಲೋಕದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಡ್ಡಿ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ನೀನು ಅದಕ್ಕೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡುತ್ತೀ?

Verse 25

तत्त्वं धैर्यधनो भूत्वा परिसांत्वय मातरम् / रुदतीं बत वैधव्यशं कापहतचेतनाम्

ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಧೈರ್ಯವನ್ನೇ ಧನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ವೈಧವ್ಯದ ಶೋಕದಿಂದ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಅಳುತ್ತಿರುವ ತಾಯಿಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸು.

Verse 26

नैवागमनमस्तीह व्यतिक्रान्तस्य वस्तुनः / तस्मादतीतमखिलं त्यक्त्वा कृत्यं विचिन्तय

ಕಳೆದುಹೋದ ವಸ್ತುವು ಇಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗತಿಸಿದುದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸು.

Verse 27

इत्येवं सांत्वमानश्च तेन दुःशसमन्वितः / रामः संस्तंभयामास शनैरात्मानमात्मना

ಹೀಗೆ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಅಸಹನೀಯ ದುಃಖದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದ ರಾಮನು, ಮೆಲ್ಲನೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ನಿಗ್ರಹಿಸಿಕೊಂಡನು.

Verse 28

दुःखशोकपरीता हि रेणुका त्वरुदन्मुहः / त्रिःसप्तकृत्वो हस्ताभ्यामुदरं समताडयत्

ದುಃಖ ಮತ್ತು ಶೋಕದಿಂದ ಆವೃತಳಾದ ರೇಣುಕೆ ಮುಹೂರ್ತಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಅಳುತ್ತಾ, ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಬಾರಿ ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಬಡಿದುಕೊಂಡಳು.

Verse 29

तावत्तदन्तिकं रामः समभ्येत्याश्रुलोचनः / रुदतीमलमंबेति सांत्वयामास मातरम्

ಆಗ ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಳ್ಳ ರಾಮನು ಅವಳ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ, ಅಳುತ್ತಿದ್ದ ತಾಯಿಯನ್ನು 'ಅಮ್ಮಾ, ಸಾಕು' ಎಂದು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದನು.

Verse 30

उवाचापनयन्दुःखाद्भर्तृशोकपरायणाम् / त्रिःसप्तकृत्वो यदिदं त्वया वक्षः समाहतम्

ಪತಿಯ ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದ ತಾಯಿಯ ದುಃಖವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ಹೇಳಿದನು: 'ನೀನು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಬಾರಿ ನಿನ್ನ ಎದೆಯನ್ನು ಬಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೀಯಲ್ಲವೇ...'

Verse 31

तावतसंख्यमहं तस्मात्क्षत्त्रजारमशेषतः / हनिष्ये भुवि सर्वत्र सत्यमेतद्ब्रविमि ते

'...ಆದುದರಿಂದ, ನಾನು ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಕುಲವನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ಬಾರಿ (21 ಬಾರಿ) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ನಿನಗೆ ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.'

Verse 32

तस्मात्त्वं शोकमुत्सृज्य धैर्यमातिष्ट सांप्रतम् / नास्त्येव नूनमायातमतिक्रान्तस्य वस्तुनः

'ಆದುದರಿಂದ ನೀನು ಶೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಈಗ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ತಂದುಕೊ. ಕಳೆದುಹೋದ ವಸ್ತುವು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.'

Verse 33

इत्युक्ता रेणुका तेन भृशं दुःखान्वितापि सा / कृच्छ्राद्धैर्यं समालंब्य तथेति प्रत्यभाषत

ಅವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿ, ರೇಣುಕಾಳು ಅತೀವ ದುಃಖಿತಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಕಷ್ಟದಿಂದ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಂಡು 'ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದಳು.

Verse 34

ततो रामो महाबाहुः पितुः सह सहोदरैः / अग्नौ सत्कर्त्तुमारेभे देहं राजन्यथविधि

ಓ ರಾಜನೇ! ನಂತರ ಮಹಾಬಾಹುವಾದ ರಾಮನು (ಪರಶುರಾಮನು) ತನ್ನ ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ತಂದೆಯ ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಗ್ನಿಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.

Verse 35

भर्तृशोकपरिताङ्गी रेणुकापि दृढव्रता / पुत्रान्सर्वान्समाहूय त्विदं वचनमब्रवीत्

ಪತಿಯ ಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಳಳಾದ ದೃಢವ್ರತೆಯ ರೇಣುಕೆಯು ಎಲ್ಲಾ ಪುತ್ರರನ್ನು ಕರೆದು ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.

Verse 36

रेणुकोवाच / अहं व-पितरं पुत्राः स्वर्गतं पुण्यशीलिनम् / अनुगन्तुमिहेच्छामि तन्मे ऽनुज्ञातुमर्हथ

ರೇಣುಕೆಯು ಹೇಳಿದಳು— ಓ ಪುತ್ರರೇ, ಪುಣ್ಯಶೀಲನಾದ ನಿಮ್ಮ ತಂದೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ್ದಾನೆ; ನಾನು ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನನಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿ.

Verse 37

असह्यदुःशं वैधव्यं सहमाना कथं पुनः / भर्त्रा विरहिता तेन प्रवर्त्तिष्ये विनिन्दिता

ಸಹಿಸಲಾರದ ದುಃಖದ ವೈಧವ್ಯವನ್ನು ಸಹಿಸಿ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಹೇಗೆ ಬದುಕಲಿ? ಪತಿಯಿಂದ ವಿಯುಕ್ತಳಾಗಿ ನಿಂದಿತಳಾಗಿ ಹೇಗೆ ನಡೆಯಲಿ?

Verse 38

तस्मादनुगमिष्यामि भर्त्तारं दयितं मम / यथा तेन प्रवर्त्तिष्ये परत्रापि सहानिशम्

ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಭರ್ತಾರನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವೆನು; ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಇರಲು.

Verse 39

ज्वलन्तमिममेवाग्निं संप्रविश्य चिरादिव / भर्तुर्मम भविष्यामि पितृलोकप्रियातिथिः

ಈ ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ ಬಂದಂತೆಯೇ, ನಾನು ನನ್ನ ಭರ್ತೃಗಾಗಿ ಪಿತೃಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯ ಅತಿಥಿಯಾಗುವೆನು.

Verse 40

अनुवादमृते पुत्रा भवद्भिस्तत्र कर्मणि / प्रतिभूय न वक्तव्यं यदि मत्प्रियमिच्छथ

ಓ ಪುತ್ರರೇ, ಅಲ್ಲಿ ಆ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಮಧ್ಯೆ ನಿಂತು ಏನೂ ಹೇಳಬೇಡಿ; ನೀವು ನನ್ನ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ.

Verse 41

इत्येवमुक्त्वा वचनं रेणुका दृढनिश्चया / अग्निं प्रविश्य भर्त्तारमनुगन्तुं मनोदधे

ಹೀಗೆ ಮಾತು ಹೇಳಿ ದೃಢನಿಶ್ಚಯಳಾದ ರೇಣುಕಾ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಪತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು.

Verse 42

एतस्मिन्नेव काले तु रेणुकां तनयैः सह / समाभाष्यातिगंभीरा वागुवाचाशरीरीणी

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರೇಣುಕೆಯನ್ನು ಅವಳ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾದ ಅಶರೀರ ವಾಣಿ ಕೇಳಿಬಂತು.

Verse 43

हे रेणुके स्वतनयैर्गिरं मे ऽवहिता शृणु / मा कार्षीः साहसं भद्रे प्रवक्ष्यामि प्रियं तव

ಹೇ ರೇಣುಕೇ, ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ಭದ್ರೇ, ಈ ಸಾಹಸ ಮಾಡಬೇಡ; ನಿನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಹಿತವಚನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 44

साहसो नैव कर्त्तव्यः केनाप्यात्महितैषिणा / न मर्त्तव्यन्त्वया सर्वो जीवन्भद्राणि पश्यति

ಸ್ವಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ಯಾರೂ ಇಂತಹ ಸಾಹಸ ಮಾಡಬಾರದು. ನೀನು ಸಾಯಬಾರದು; ಜೀವಂತನಾಗಿದ್ದವನೇ ಎಲ್ಲ ಮಂಗಳವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

Verse 45

तस्माद्धैर्यधना भूत्वा भव त्वं कालकाङ्क्षिणी / निमित्तमन्तरीकृत्य किञ्चिदेव शुचिस्मिते

ಆದ್ದರಿಂದ ಧೈರ್ಯವನ್ನೇ ಧನವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಹೇ ಕಾಲಕಾಂಕ್ಷಿಣೀ ಶುಚಿಸ್ಮಿತೇ, ನೀನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರು; ನಿಮಿತ್ತವನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಮಾತ್ರ ಕಾಯು.

Verse 46

अचिरेणैव भर्त्ता ते भविष्यति सचेतनः / उत्पन्नजीवितेन त्वं कामं प्राप्स्यसि शोभने / भवित्री चिररात्राय बहुकल्याण भाजनम्

ಹೇ ಶೋಭನೇ, ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೇ ನಿನ್ನ ಪತಿ ಚೇತನನಾಗಿ ಆಗುವನು; ಪುನರ್ಜೀವನ ಪಡೆದ ನೀನು ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ, ಮತ್ತು ದೀರ್ಘ ರಾತ್ರಿಯ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ಅನೇಕ ಮಂಗಳಗಳ ಪಾತ್ರೆಯಾಗುವೆ.

Verse 47

वसिष्ठ उवाच इति तद्वचनं श्रुत्वा धृतिमालंब्य रेणुका / तद्वाक्यगौरवाद्धर्षमवापुस्तनयाश्च ते

ವಸಿಷ್ಠರು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ರೇಣುಕಾ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಆಲಂಬಿಸಿದಳು; ಆ ವಾಕ್ಯದ ಗಂಭೀರ ಗೌರವದಿಂದ ಅವಳ ಪುತ್ರರೂ ಹರ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದರು.

Verse 48

ततोनीत्वा पितुर्देहमाश्रमाभ्यन्तरं मुनेः / शाययित्वा निवाते तु परितः समुपाविशन्

ನಂತರ ಅವರು ತಂದೆಯ ದೇಹವನ್ನು ಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮದ ಒಳಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು; ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ಶಾಂತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿಸಿ, ಸುತ್ತಲೂ ಕೂತರು.

Verse 49

तेषां तत्रोपविष्टानामप्रहृष्टात्मचेतसाम् / निमत्तानि शुभान्यासन्ननेकानि महान्ति च

ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಗ, ಮನಸ್ಸು-ಚಿತ್ತ ಹರ್ಷಗೊಂಡಿರದಿದ್ದರೂ; ಅನೇಕವೂ ಮಹತ್ತಾದವೂ ಆದ ಶುಭ ನಿಮಿತ್ತಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು.

Verse 50

तेन ते किञ्चिदाश्वस्तचेतसो मुनिपुङ्गवाः / निषेदुः सहिता मात्रा काङ्क्षन्तो जीवितं पितुः

ಅದರಿಂದ ಆ ಮುನಿಪುಂಗವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಆಶ್ವಸ್ತಚಿತ್ತರಾದರು. ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೂತು ತಂದೆಯ ಜೀವಿತವನ್ನು ಕೋರಿದರು.

Verse 51

एतस्मिन्नन्तरे राजन्भृगुवंशधरो मुनिः / विधेर्बलेन मतिमांस्तत्रागच्छद्यदृच्छया

ಈ ನಡುವೆ, ಓ ರಾಜನೇ, ಭೃಗು ವಂಶಧರನಾದ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮುನಿ ವಿಧಿಯ ಬಲದಿಂದ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು.

Verse 52

अथर्वणां विधिः सा क्षाद्वेदवेदाङ्गपारगः / सर्वशास्त्रार्थवित्प्राज्ञः सकलासुरवन्दितः

ಅವನು ಅಥರ್ವಣರ ವಿಧಿ-ಆಚಾರ್ಯನು; ವೇದ-ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತನು; ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಗಳನ್ನು ತಿಳಿದ ಪ್ರಾಜ್ಞನು, ಸಮಸ್ತ ಅಸುರರಿಂದ ವಂದಿತನು.

Verse 53

मृतसंजीविनीं विद्यां यो वेद मुनिदुर्लभाम् / यथाहतान्मृतान्देवैरुत्थापयति दानवान्

ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಸಹ ದುರ್ಲಭವಾದ ‘ಮೃತಸಂಜೀವಿನಿ’ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೋ, ಅವನು ದೇವರಿಂದ ಹತರಾಗಿ ಸತ್ತ ದಾನವರನ್ನೂ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಎಬ್ಬಿಸಿ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 54

शास्त्रमोशनसं येन राज्ञां राज्यफलप्रदम् / प्रणीतमनुजीवन्ति सर्वे ऽद्यापीह पार्थिवाः

ಯಾರಿಂದ ರಾಜರಿಗೆ ರಾಜ್ಯಫಲ ನೀಡುವ ‘ಶಾಸ್ತ್ರಮೋಷನ’ ಎಂಬ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರವು ಪ್ರಣೀತವಾಯಿತೋ, ಅದನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿ ಇಂದಿಗೂ ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಭೂಪತಿಗಳು ಬದುಕಿ ಆಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 55

स तदाश्रममासाद्य प्रविष्टो ऽन्तर्महामुनिः / ददर्श तदवस्थांस्तान्सर्वान्दुःखपरिप्लुतान्

ಮಹಾಮುನಿ ಆ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ತಲುಪಿ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ದುಃಖದಿಂದ ಆವರಿತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡರು।

Verse 56

अथ ते तु भृगुं दृष्ट्वा वंशम्य पितरं मुदा / उत्थायास्मै ददुश्चापि सत्कृत्य परमासनम्

ನಂತರ ಅವರು ವಂಶಪಿತೃ ಭೃಗುವನ್ನು ಕಂಡು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಎದ್ದು, ಸತ್ಕರಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಪರಮ ಆಸನವನ್ನು ನೀಡಿದರು।

Verse 57

स चाशीर्भिस्तु तान्सर्वानभिनन्द्य महामुनिः / पप्रच्छ किमिदं वृत्तं तत्सर्वं ते न्यवेदयन्

ಮಹಾಮುನಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಅಭಿನಂದಿಸಿ, “ಇದು ಏನು ಸಂಭವಿಸಿದೆ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದರು; ಅವರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು।

Verse 58

तच्छ्रुत्वा स भृगुः शीघ्रं जलमादाय मन्त्रवित् / संजीविन्या विनया तं सिषेच प्रोच्चरन्निदम्

ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಂತ್ರವಿದ್ ಭೃಗು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಸಂಜೀವಿನೀ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಅವನ ಮೇಲೆ ಸಿಂಚಿಸಿ ಹೀಗೆ ಉಚ್ಚರಿಸಿದರು।

Verse 59

यज्ञस्य तपसो वीय ममापि शुभमस्ति चेत् / तेनासौ जीवताच्छीघ्रं प्रसुप्त इवचोत्थितः

ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನ ವೀರ್ಯವೂ, ನನ್ನಲ್ಲಿಯೂ ಶುಭ ಪುಣ್ಯವಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಬಲದಿಂದ ಅವನು ಶೀಘ್ರ ಜೀವಿಸಲಿ—ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಎದ್ದವನಂತೆ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲಲಿ।

Verse 60

एवमुक्ते शुभे वाक्ये भृगुणा साधुकारिणा / समुत्तस्थावथार्चीकः साक्षाद्ग्ररुरिवापरः

ಭೃಗು ಮುನಿಯ ಶುಭವಾದ, ಸಾಧುಕಾರಕ ವಚನಗಳು ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಆರ್ಚೀಕನು ತಕ್ಷಣ ಎದ್ದು ನಿಂತನು; ಸాక్షಾತ್ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಗರುಡನಂತೆ।

Verse 61

दृष्ट्वा तत्र स्थितं वन्द्यं भृगुं स्वस्य पितामहम् / ननाम भक्त्या नृपते कृताञ्जलिरुवाच ह

ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ವಂದನೀಯ ತನ್ನ ಪಿತಾಮಹ ಭೃಗು ಅವರನ್ನು ಕಂಡು, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು; ಕೈಜೋಡಿಸಿ (ಹೇ ನೃಪತೇ) ಎಂದು ಹೇಳಿದನು।

Verse 62

जमदग्निरुवाच धन्यो ऽहं कृतकृत्यो ऽहं सफलं जीवितं च मे

ಜಮದಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು—ನಾನು ಧನ್ಯನು, ನಾನು ಕೃತಕೃತ್ಯನು; ನನ್ನ ಜೀವನವೂ ಸಫಲವಾಗಿದೆ।

Verse 63

यत्पश्ये चरणौ ते ऽद्य सुरासुरनमस्कृतौ / भगवन्किं करोम्यद्य शुश्रूषां तव मानद

ಇಂದು ದೇವರೂ ಅಸುರರೂ ನಮಸ್ಕರಿಸುವ ನಿಮ್ಮ ಪಾದಗಳನ್ನು ನಾನು ದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಭಗವನ್, ಇಂದು ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ಮಾನದ, ನಿಮ್ಮ ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 64

पुनीह्यात्मकुलं स्वस्य चरणांबुकणैर्विभो / इत्युक्त्वा सहसाऽनीतं रामेणार्ध्यं मुदान्वितः

ಹೇ ವಿಭೋ, ನಿಮ್ಮ ಪಾದಜಲದ ಕಣಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಕುಲವನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿರಿ. ಎಂದು ಹೇಳಿ ಸಂತೋಷಭರಿತನಾಗಿ, ರಾಮನು ತಕ್ಷಣ ತಂದ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು।

Verse 65

प्रददौ पादयोस्तस्य भक्त्यान मितकन्धरः / तज्जलं शिरसाधत्त सकुटुंबो महामनाः

ಮಿತಕಂಧರನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಪಾದ್ಯಜಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ಮಹಾಮನಸ್ಕನು ಕುಟುಂಬದೊಡನೆ ಆ ಜಲವನ್ನು ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದನು.

Verse 66

अथ सत्कृत्य स भृगुं पप्रच्छ विनयान्वितः / भगवन् किं कृतं तेन राज्ञा दुष्टेन पातकम्

ನಂತರ ಅವನು ಭೃಗುಮುನಿಯನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿ ವಿನಯದಿಂದ ಕೇಳಿದನು— “ಭಗವನ್, ಆ ದುಷ್ಟ ರಾಜನು ಯಾವ ಪಾತಕವನ್ನು ಮಾಡಿದನು?”

Verse 67

यस्यातिथ्यं हि कृतवानहं सम्यग्विधानतः / साधुबुद्ध्यास दुष्टात्मा किं चकार महामते

ನಾನು ಸಜ್ಜನನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ವಿಧಿವಿಧಾನದಿಂದ ಆತಿಥ್ಯ ಮಾಡಿದವನೇ, ಆ ದುಷ್ಟಾತ್ಮ— ಓ ಮಹಾಮತೇ— ಏನು ಮಾಡಿದನು?

Verse 68

वसिष्ठ उवाच एवं स पृष्टो मतिमान्भृगुः सर्वविदीश्वरः / चिरं ध्यात्वा समालोच्य कारणं प्राह भूपते

ವಸಿಷ್ಠನು ಹೇಳಿದರು— ಹೀಗೆ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಸರ್ವವಿದನಾದ ಮತಿಮಾನ ಭೃಗು ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿ ವಿಚಾರಿಸಿ, ಓ ಭೂಪತೇ, ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು.

Verse 69

भृगुरुवाच शृणु तात महाभाग बीजमस्य हि कर्मणः / यश्च वै कृतवान्पापं सर्वज्ञस्य तवानघ

ಭೃಗು ಹೇಳಿದರು— ಓ ತಾತ ಮಹಾಭಾಗ, ಈ ಕರ್ಮದ ಬೀಜವನ್ನು ಕೇಳು. ಓ ಅನಘ, ಸರ್ವಜ್ಞನಾದ ನಿನ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಯಾರು ಪಾಪ ಮಾಡಿದನೋ.

Verse 70

शप्तः पुरा वसिष्ठेन नाशार्थं स महीपतिः / द्विजापराधतो मूढ वीर्यं ते विनशिष्यते

ಆ ರಾಜನನ್ನು ವಸಿಷ್ಠರು ಹಿಂದೆಯೇ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಶಪಿಸಿದ್ದರು: 'ಎಲೈ ಮೂಢನೇ! ಬ್ರಾಹ್మణನಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಅಪರಾಧದಿಂದ ನಿನ್ನ ವೀರ್ಯವು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.'

Verse 71

तत्कथं वचनं तस्य भविष्यत्यन्यथा मुनेः / अयं रामो महावीर्यं प्रसह्यनृपपुङ्गवम्

ಹಾಗಾದರೆ ಆ ಮುನಿಯ ಮಾತು ಸುಳ್ಳಾಗುವುದು ಹೇಗೆ? ಮಹಾವೀರ್ಯವಂತನಾದ ಈ ರಾಮನು ಆ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ...

Verse 72

हनिष्यति महाबाहो प्रतिज्ञां कृतवान्पुरा / यस्मादुरः प्रतिहतं त्वया मातर्ममाग्रतः

...ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ, ಎಲೈ ಮಹಾಬಾಹುವೇ! ಅವನು ಹಿಂದೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ್ದನು: 'ಎಲೈ ತಾಯಿಯೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಎದೆಯನ್ನು ಬಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ...'

Verse 73

एकविंशतिवारं हि भृशं दुःखपरीतया / त्रिः सप्तकृत्वो निःक्षत्रां करिष्ये पृथिवीमिमाम्

...ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಬಾರಿ, ಅತೀವ ದುಃಖದಿಂದ ಕೂಡಿದವಳಾಗಿ. ನಾನು ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಬಾರಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.'

Verse 74

अतो ऽयं वार्यमाणो ऽपि त्वाया पित्रा निरन्तरम् / भाविनोर्ऽथस्य च बलात्करिष्यत्येव मानद

ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀನು ಮತ್ತು ತಂದೆಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ ತಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ, ವಿಧಿಯ ಬಲದಿಂದ ಅವನು ಇದನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಎಲೈ ಮಾನದನೇ.

Verse 75

स तु राजा महाभागो वृद्धानां पर्युपासिता / दत्तात्रेयाद्धरेरंशाल्लब्धबोधो महामतिः

ಆ ಮಹಾಭಾಗ ರಾಜನು ವೃದ್ಧರ ಸೇವೆ-ಉಪಾಸನೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ನಿರತನಾಗಿದ್ದನು. ಹರಿಯ ಅಂಶವಾದ ದತ್ತಾತ್ರೇಯರಿಂದ ಬೋಧವನ್ನು ಪಡೆದು ಮಹಾಮತಿಯಾದನು.

Verse 76

साक्षाद्भक्तो महात्मा च तद्वधे पातकं भवेत् / एवमुक्त्वा महाराज स भृगुर्ब्रह्मणः सुतः / यथागतं ययौ विद्वान्भविष्यत्कालपर्ययात्

ಅವನು ಸాక్షಾತ್ ಭಕ್ತನೂ ಮಹಾತ್ಮನೂ; ಅವನ ವಧೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತಕ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಓ ಮಹಾರಾಜ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರ ಭೃಗು ಮುನಿ ಭವಿಷ್ಯಕಾಲದ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಅರಿತು ಬಂದಂತೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು.