Adhyaya 18

Verse 1

श्रीशुक उवाच तथा च भद्रश्रवा नाम धर्मसुतस्तत्कुलपतय: पुरुषा भद्राश्ववर्षे साक्षाद्भ‍गवतो वासुदेवस्य प्रियांतनुं धर्ममयीं हयशीर्षाभिधानां परमेण समाधिना सन्निधाप्येदमभिगृणन्त उपधावन्ति ॥ १ ॥

ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಧರ್ಮರಾಜನ ಪುತ್ರ ಭದ್ರಶ್ರವನು ಭದ್ರಾಶ್ವ-ವರ್ಷವನ್ನು ಆಳುತ್ತಾನೆ. ಇಲಾವೃತ-ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಸಂಕರ್ಷಣನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವಂತೆ, ಭದ್ರಶ್ರವನು ತನ್ನ ಆಂತರಂಗ ಸೇವಕರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಆ ದೇಶದ ಎಲ್ಲ ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಮ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ವಾಸುದೇವನ ಪ್ರಿಯ ಪೂರ್ಣಾಂಶ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ‘ಹಯಶೀರ್ಷ’ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಯಶೀರ್ಷ ಭಗವಂತನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನು ಮತ್ತು ಧರ್ಮತತ್ತ್ವಗಳ ನಿರ್ದೇಶಕನು. ಅವರು ಶುದ್ಧ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಿ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 2

भद्रश्रवस ऊचु: ॐ नमो भगवते धर्मायात्मविशोधनाय नम इति ॥ २ ॥

ಭದ್ರಶ್ರವನು ಮತ್ತು ಅವನ ಆಂತರಂಗರು ಹೇಳಿದರು—ॐ, ಧರ್ಮಸ್ವರೂಪನಾದ, ಆತ್ಮವನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವ ಪರಮ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 3

अहो विचित्रं भगवद्विचेष्टितंघ्नन्तं जनोऽयं हि मिषन्न पश्यति । ध्यायन्नसद्यर्हि विकर्म सेवितुंनिर्हृत्य पुत्रं पितरं जिजीविषति ॥ ३ ॥

ಅಹೋ! ಭಗವಂತನ ಲೀಲೆ ಎಷ್ಟು ವಿಚಿತ್ರ—ಮರಣ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಹಾಭಯವನ್ನು ಈ ಮೂಢ ಭೌತಿಕನು ನೋಡುತ್ತಾ ನೋಡದೆ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಮರಣ ನಿಶ್ಚಿತವೆಂದು ತಿಳಿದರೂ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ತಂದೆ ಸತ್ತರೆ ತಂದೆಯ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಭೋಗಿಸಬೇಕೆಂದು, ಮಗ ಸತ್ತರೆ ಮಗನ ಸಂಪತ್ತನ್ನೂ ಭೋಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿ, ಪಾಪಕರ್ಮದಿಂದ ಧನ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಭೋಗಸুখವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 4

वदन्ति विश्वं कवय: स्म नश्वरंपश्यन्ति चाध्यात्मविदो विपश्चित: । तथापि मुह्यन्ति तवाज माययासुविस्मितं कृत्यमजं नतोऽस्मि तम् ॥ ४ ॥

ಹೇ ಅಜ (ಅಜನ್ಮ) ಪ್ರಭು! ಕವಿಗಳು ಈ ವಿಶ್ವ ನಶ್ವರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅಧ್ಯಾತ್ಮವಿದ್ ಜ್ಞಾನಿಗಳೂ ಅದನ್ನೇ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಲೋಕದ ಯಥಾರ್ಥ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತು ಸತ್ಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ ನಿನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಅವರೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೋಹಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ—ಇದು ನಿನ್ನ ಅಚ್ಚರಿಯ ಲೀಲೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 5

विश्वोद्भ‍वस्थाननिरोधकर्म तेह्यकर्तुरङ्गीकृतमप्यपावृत: । युक्तं न चित्रं त्वयि कार्यकारणेसर्वात्मनि व्यतिरिक्ते च वस्तुत: ॥ ५ ॥

ಹೇ ಪ್ರಭು! ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ನೀನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಸಂಗನಾಗಿದ್ದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಕರ್ತನಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅವೆಲ್ಲವೂ ನಿನಗೆ ಸೇರಿಸಿದಂತೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ; ನೀನೇ ಕಾರಣಗಳಿಗೂ ಕಾರಣ. ನೀನು ಸರ್ವಾತ್ಮನಾಗಿದ್ದರೂ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಎಲ್ಲದಿಂದಲೂ ವಿಭಿನ್ನ; ನಿನ್ನ ಅಚಿಂತ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 6

वेदान् युगान्ते तमसा तिरस्कृतान्रसातलाद्यो नृतुरङ्गविग्रह: । प्रत्याददे वै कवयेऽभियाचतेतस्मै नमस्तेऽवितथेहिताय इति ॥ ६ ॥

ಯುಗಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನರೂಪ ತಮಸ್ಸು ದೈತ್ಯರೂಪ ಧರಿಸಿ ವೇದಗಳನ್ನು ಕದ್ದು ರಸಾತಲಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆಗ ಭಗವಂತನು ಹಯಗ್ರೀವ (ನೃತುರಂಗ) ರೂಪದಲ್ಲಿ ವೇದಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದು, ಬೇಡಿಕೊಂಡ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿದನು. ಸಂಕಲ್ಪವು ಎಂದಿಗೂ ವಿಫಲವಾಗದ ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ನನ್ನ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 7

हरिवर्षे चापि भगवान्नरहरिरूपेणास्ते । तद्रूपग्रहणनिमित्तमुत्तरत्राभिधास्ये । तद्दयितं रूपं महापुरुषगुणभाजनो महाभागवतो दैत्यदानवकुलतीर्थीकरणशीलाचरित: प्रह्लादोऽव्यवधानानन्यभक्तियोगेन सह तद्वर्षपुरुषैरुपास्ते इदं चोदाहरति ॥ ७ ॥

ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ! ಹರಿವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ನರಹರಿ (ನೃಸಿಂಹದೇವ) ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ರೂಪವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಕಾರಣವನ್ನು ನಾನು ಮುಂದೆ (ಸಪ್ತಮ ಸ್ಕಂಧದಲ್ಲಿ) ವಿವರಿಸುವೆನು. ಆ ರೂಪ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ. ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಮಹಾಭಾಗವತ, ಮಹಾಪುರುಷ ಗುಣಗಳ ಭಂಡಾರ; ಅವನ ಶೀಲಾಚರಣೆ ದೈತ್ಯ-ದಾನವ ವಂಶದ ಪತಿತರನ್ನೂ ಪಾವನಗೊಳಿಸಿದೆ. ಅವನು ಹರಿವರ್ಷದ ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಖಂಡ ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತಿಯೋಗದಿಂದ ನರಹರಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 8

ॐ नमो भगवते नरसिंहाय नमस्तेजस्तेजसे आविराविर्भव वज्रनख वज्रदंष्ट्र कर्माशयान् रन्धय रन्धय तमो ग्रस ग्रस ॐ स्वाहा । अभयमभयमात्मनि भूयिष्ठा ॐ क्ष्रौम् ॥ ८ ॥

ಓಂ ಭಗವಾನ್ ನರಸಿಂಹದೇವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಸಮಸ್ತ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲ. ವಜ್ರದಂತೆ ನಖ-ದಂತಗಳಿರುವ ಪ್ರಭು, ಈ ಲೋಕದ ಕರ್ಮಫಲಾಸಕ್ತಿಯ ದೈತ್ಯವಾಸನೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ. ನಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಅಜ್ಞಾನತಮಸ್ಸನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಿ, ನಿಮ್ಮ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನಮಗೆ ಅಭಯವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ.

Verse 9

स्वस्त्यस्तु विश्वस्य खल: प्रसीदतां ध्यायन्तु भूतानि शिवं मिथो धिया । मनश्च भद्रं भजतादधोक्षजे आवेश्यतां नो मतिरप्यहैतुकी ॥ ९ ॥

ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ದುಷ್ಟರು ಮತ್ತು ಅಸೂಯೆಯವರು ಶಾಂತಗೊಳ್ಳಲಿ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಭಕ್ತಿಯೋಗದಿಂದ ಶಿವಮಂಗಳವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಪರಸ್ಪರ ಹಿತವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಲಿ. ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಅಧೋಕ್ಷಜ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಲಿ; ನಮ್ಮ ಮತಿ ಕಾರಣರಹಿತ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಲಿ.

Verse 10

मागारदारात्मजवित्तबन्धुषु सङ्गो यदि स्याद्भ‍गवत्प्रियेषु न: । य: प्राणवृत्त्या परितुष्ट आत्मवान् सिद्ध्यत्यदूरान्न तथेन्द्रियप्रिय: ॥ १० ॥

ಪ್ರಭು, ಮನೆ, ಹೆಂಡತಿ, ಮಕ್ಕಳು, ಸಂಪತ್ತು, ಬಂಧುಮಿತ್ರರು ಇತ್ಯಾದಿ ಗೃಹಸ್ಥ ಜೀವನದ ಕಾರಾಗೃಹದ ಮೇಲೆ ನಮಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಬರದಿರಲಿ. ಏನಾದರೂ ಆಸಕ್ತಿ ಇದ್ದರೆ ಅದು ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಿಯ ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆಯೇ ಇರಲಿ; ಅವರ ಏಕೈಕ ಪ್ರಿಯ ಮಿತ್ರನು ಕೃಷ್ಣ. ಆತ್ಮವಂತನು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದವನು ಅಲ್ಪ ಅಗತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಇಂದ್ರಿಯಸುಖವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂಥವನು ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 11

यत्सङ्गलब्धं निजवीर्यवैभवं तीर्थं मुहु: संस्पृशतां हि मानसम् । हरत्यजोऽन्त: श्रुतिभिर्गतोऽङ्गजं को वै न सेवेत मुकुन्दविक्रमम् ॥ ११ ॥

ಮೂಕುಂದನನ್ನು ಸರ್ವಸ್ವವೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ಭಕ್ತರ ಸಂಗದಿಂದ ಅವನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಕೇಳಲು ಸಾಧ್ಯ; ಆ ಶ್ರವಣವೇ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತೀರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಕುಂದನ ಲೀಲೆಗಳು ಅಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ—ಆತುರತೆಯಿಂದ ಮರುಮರು ಕೇಳಿದಾಗ ಶಬ್ದರೂಪ ಭಗವಂತನು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಒಳಗಿನ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಗಂಗಾಸ್ನಾನ ಮುಂತಾದವು ದೇಹದ ಅಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಹೃದಯಶುದ್ಧಿಗೆ ಕಾಲ ಬೇಕು. ಹಾಗಿರಲು ಯಾರು ವಿವೇಕಿ ಮೂಕುಂದವಿಕ್ರಮವನ್ನು ಸೇವಿಸದೆ ಇರುವರು?

Verse 12

यस्यास्ति भक्तिर्भगवत्यकिञ्चना सर्वैर्गुणैस्तत्र समासते सुरा: । हरावभक्तस्य कुतो महद्गुणा मनोरथेनासति धावतो बहि: ॥ १२ ॥

ಯಾರಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಾಸುದೇವನಿಗೆ ನಿರ್ಭಾಗ್ಯರಹಿತ, ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತಿ ಇದೆ, ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲ ಗುಣಗಳು—ಧರ್ಮ, ಜ್ಞಾನ, ವೈರಾಗ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ—ಸ್ವತಃ ನೆಲೆಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಹರಿಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಭೌತಿಕ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವನಲ್ಲಿ ಮಹಾಗುಣಗಳು ಎಲ್ಲಿಂದ? ಅವನು ಮನೋರಥಗಳಿಂದ ಅಸತ್ಯದ ಕಡೆ ಹೊರಗೆ ಓಡಿ, ಪ್ರಭುವಿನ ಬಾಹ್ಯ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅಂಥವನಲ್ಲಿ ಸದುಗುಣಗಳು ಹೇಗೆ ಇರಲಿ?

Verse 13

हरिर्हि साक्षाद्भ‍गवान् शरीरिणा- मात्मा झषाणामिव तोयमीप्सितम् । हित्वा महांस्तं यदि सज्जते गृहे तदा महत्त्वं वयसा दम्पतीनाम् ॥ १३ ॥

ಜಲಚರಗಳು ಸದಾ ವಿಶಾಲ ಜಲರಾಶಿಯಲ್ಲೇ ಇರಲು ಬಯಸುವಂತೆ, ಎಲ್ಲ ದೇಹಧಾರಿಗಳೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಸాక్షಾತ್ ಭಗವಾನ್ ಹರಿ—ಪರಮಾತ್ಮ—ನ ಮಹತ್ತಾದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭೌತಿಕ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್ ಆಗಿದ್ದರೂ ಆ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಗೃಹಾಸಕ್ತನಾದರೆ, ಅವನ ಮಹತ್ವವು ಯುವ, ನೀಚ ದಂಪತಿಯ ಮಹತ್ವದಂತೆ ಮಾತ್ರ; ಭೌತಿಕಾಸಕ್ತಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ।

Verse 14

तस्माद्रजोरागविषादमन्यु- मानस्पृहाभयदैन्याधिमूलम् । हित्वा गृहं संसृतिचक्रवालं नृसिंहपादं भजताकुतोभयमिति ॥ १४ ॥

ಆದುದರಿಂದ, ಓ ಅಸುರರೇ, ರಜೋಗುಣಜನ್ಯ ಆಸಕ್ತಿ, ವಿಷಾದ, ಕೋಪ, ಅಹಂಕಾರ, ತೀರದ ಆಸೆ, ಭಯ, ದೈನ್ಯ ಮತ್ತು ರೋಗ—ಇವೆಲ್ಲದರ ಮೂಲವೂ, ಜನನ-ಮರಣ ಚಕ್ರದ ವಲಯವೂ ಆಗಿರುವ ಗೃಹಜೀವನದ ಕಪಟ ಸುಖವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ. ಎಲ್ಲಿಂದಲೂ ಭಯವಿಲ್ಲದ ಆಶ್ರಯವಾದ ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹದೇವರ ಪದಪದ್ಮಗಳನ್ನು ಭಜಿಸಿ; ಅಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಅಭಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ।

Verse 15

केतुमालेऽपि भगवान् कामदेवस्वरूपेण लक्ष्म्या: प्रियचिकीर्षया प्रजापतेर्दुहितृणां पुत्राणां तद्वर्षपतीनां पुरुषायुषाहोरात्रपरिसङ्ख्यानानां यासां गर्भा महापुरुषमहास्त्रतेजसोद्वेजितमनसां विध्वस्ता व्यसव: संवत्सरान्ते विनिपतन्ति ॥ १५ ॥

ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು—ಕೇತುಮಾಲ-ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಕಾಮದೇವಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದು ಭಕ್ತರ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯ, ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಸಂವತ್ಸರ ಮತ್ತು ಅವನ ಪುತ್ರ-ಪುತ್ರಿಯರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಪುತ್ರಿಯರು ರಾತ್ರಿಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ದೇವತೆಗಳು, ಪುತ್ರರು ದಿನಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃಗಳು. ಮಾನವಾಯುಷ್ಯದ ದಿನ-ರಾತ್ರಿ ಗಣನೆಯಂತೆ ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆ 36,000. ಪ್ರತಿವರ್ಷಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಮಪುರುಷನ ಮಹಾಸ್ತ್ರತೇಜಸ್ಸು—ಸುಧರ್ಶನಚಕ್ರದ ಪ್ರಕಾಶ—ನೋಡಿ ಅಶಾಂತಗೊಂಡು ಆ ಪುತ್ರಿಯರು ಗರ್ಭಭ್ರಂಶದ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 16

अतीव सुललितगतिविलासविलसितरुचिरहासलेशावलोकलीलया किञ्चिदुत्तम्भितसुन्दरभ्रूमण्डलसुभगवदनारविन्दश्रिया रमां रमयन्निन्द्रियाणि रमयते ॥ १६ ॥

ಕೇತುಮಾಲ-ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಕಾಮದೇವ (ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ) ಅತ್ಯಂತ ಸೊಗಸಾದ ಗತಿ-ವಿಲಾಸದಿಂದ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಮೃದು ನಗು ಬಹಳ ಮನೋಹರ; ಭ್ರೂಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಎತ್ತಿ ಕ್ರೀಡಾಭರಿತ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಮುಖಾರವಿಂದದ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯನ್ನು ಆನಂದಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಅವನು ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಇಂದ್ರಿಯಾನಂದದಲ್ಲಿ ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 17

तद्भ‍गवतो मायामयं रूपं परमसमाधियोगेन रमा देवी संवत्सरस्य रात्रिषु प्रजापतेर्दुहितृभिरुपेताह:सु च तद्भ‍‌र्तृभिरुपास्ते इदं चोदाहरति ॥ १७ ॥

ರಮಾ ದೇವಿ (ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ) ಪರಮ ಸಮಾಧಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಲೀನಳಾಗಿ, ಸಂವತ್ಸರಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ಆ ಮಾಯಾಮಯವಾದರೂ ಅತ್ಯಂತ ಕರುಣಾಮಯವಾದ ಕಾಮದೇವಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಹಗಲು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ (ದಿನಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃಗಳು) ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಅವನ ಪುತ್ರಿಯರೊಂದಿಗೆ (ರಾತ್ರಿಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃಗಳು) ಸೇರಿ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ಕೆಳಗಿನ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾಳೆ।

Verse 18

ॐ ह्रां ह्रीं ह्रूं ॐ नमो भगवते हृषीकेशाय सर्वगुणविशेषैर्विलक्षितात्मने आकूतीनां चित्तीनां चेतसां विशेषाणां चाधिपतये षोडशकलायच्छन्दोमयायान्नमयायामृतमयाय सर्वमयाय सहसे ओजसे बलाय कान्ताय कामाय नमस्ते उभयत्र भूयात् ॥ १८ ॥

ಓಂ ಹ್ರಾಂ ಹ್ರೀಂ ಹ್ರೂಂ। ಸಮಸ್ತ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿಯಂತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಹೃಷೀಕೇಶನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅವರು ಸರ್ವಗುಣವಿಶೇಷಗಳಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟಾತ್ಮ; ಸಂಕಲ್ಪ‑ಚಿತ್ತ‑ಬುದ್ಧಿಯ ಭೇದಗಳ ಅಧಿಪತಿ. ಐದು ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಸೇರಿ ಹನ್ನೊಂದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅವರ ಅಂಶಪ್ರಕಟನೆಗಳು. ಅನ್ನಮಯಾದಿ ಷೋಡಶಕಲಾಮಯನಾಗಿ, ಸರ್ವಮಯನಾಗಿ, ಸಹಸ‑ಓಜಸ್‑ಬಲ‑ಕಾಂತಿ‑ಕಾಮರೂಪದಿಂದ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ವೇದಗಳ ಪರಮಾರ್ಥವು ಅವರ ಆರಾಧನೆ; ಇಹಲೋಕ‑ಪರಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ನಮಗೆ ಅನುಕೂಲರಾಗಿರಲಿ.

Verse 19

स्त्रियो व्रतैस्त्वा हृषीकेश्वरं स्वतो ह्याराध्य लोके पतिमाशासतेऽन्यम् । तासां न ते वै परिपान्त्यपत्यं प्रियं धनायूंषि यतोऽस्वतन्त्रा: ॥ १९ ॥

ಹೇ ಹೃಷೀಕೇಶ್ವರಾ! ಸ್ತ್ರೀಯರು ವ್ರತಗಳಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರೂ ಇಂದ್ರಿಯಸুখಕ್ಕಾಗಿ ಬೇರೆ ಗಂಡನನ್ನು ಬಯಸುವುದು ಮೋಹವೇ. ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಗಂಡರು ಸ್ವತಂತ್ರರಲ್ಲ; ಕಾಲ, ಕರ್ಮಫಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳ ಅಧೀನರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು, ಮಕ್ಕಳನ್ನು, ಪ್ರಿಯವಸ್ತುಗಳನ್ನು, ಧನವನ್ನು ಅಥವಾ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾರರು; ಎಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದೆ.

Verse 20

स वै पति: स्यादकुतोभय: स्वयं समन्तत: पाति भयातुरं जनम् । स एक एवेतरथा मिथो भयं नैवात्मलाभादधि मन्यते परम् ॥ २० ॥

ತಾನೇ ಯಾರಿಗೂ ಭಯಪಡದೆ, ಭಯದಿಂದ ಕಂಗಾಲಾದ ಜನರಿಗೆ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವವನೇ ನಿಜವಾದ ಗಂಡ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಭುವೇ, ನೀನೇ ಏಕೈಕ ಪತಿ. ಬೇರೆ ಯಾರಾದರೂ ಪತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ನೀನೂ ಅವನನ್ನು ಭಯಪಡಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ವೇದಜ್ಞರು ನಿನ್ನನ್ನೇ ಎಲ್ಲರ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ನಿನ್ನಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪತಿ‑ರಕ್ಷಕ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 21

या तस्य ते पादसरोरुहार्हणं निकामयेत्साखिलकामलम्पटा । तदेव रासीप्सितमीप्सितोऽर्चितो यद्भ‍ग्नयाच्ञा भगवन् प्रतप्यते ॥ २१ ॥

ಹೇ ಭಗವನ್! ಯಾವ ಸ್ತ್ರೀ ನಿಷ್ಕಾಮವಾದ ಶುದ್ಧ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನಿನ್ನ ಪಾದಪದ್ಮಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾಳೋ, ಅವಳ ಎಲ್ಲಾ ಆಸೆಗಳು ಸ್ವಯಂ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಯಾವುದೋ ವಿಶೇಷ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ, ನೀನು ಆ ಆಸೆಯನ್ನೂ ಬೇಗನೆ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತೀ; ಆದರೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳ ಯಾಚನೆ ಭಂಗವಾಗಿ ಅವಳು ದುಃಖದಿಂದ ತಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭೌತಿಕ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ನಿನ್ನ ಪಾದಾರ್ಚನೆ ಮಾಡಬಾರದು.

Verse 22

मत्प्राप्तयेऽजेशसुरासुरादय- स्तप्यन्त उग्रं तप ऐन्द्रियेधिय: । ऋते भवत्पादपरायणान्न मां विन्दन्त्यहं त्वद्‌धृदया यतोऽजित ॥ २२ ॥

ಹೇ ಅಜಿತ, ಅಜೇಯ ಪ್ರಭು! ಇಂದ್ರಿಯಭೋಗದ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವ‑ಅಸುರರೂ ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹ ಪಡೆಯಲು ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಪಾದಪದ್ಮಗಳಿಗೆ ಶರಣಾದ ಭಕ್ತನಲ್ಲದವನಿಗೆ—ಅವನು ಎಷ್ಟೇ ಮಹಾನ್ ಆಗಿರಲಿ—ನಾನು ಕೃಪೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸದಾ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನ ಭಕ್ತನಿಗೇ ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 23

स त्वं ममाप्यच्युत शीर्ष्णि वन्दितं कराम्बुजं यत्त्वदधायि सात्वताम् । बिभर्षि मां लक्ष्म वरेण्य मायया क ईश्वरस्येहितमूहितुं विभुरिति ॥ २३ ॥

ಹೇ ಅಚ್ಯುತನೇ! ನಿನ್ನ ಕಮಲಹಸ್ತವು ಸರ್ವಮಂಗಳದ ಮೂಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಶುದ್ಧ ಸಾತ್ವತ ಭಕ್ತರು ಅದನ್ನು ವಂದಿಸುತ್ತಾರೆ, ನೀನು ಕೃಪೆಯಿಂದ ಅವರ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ನಿನ್ನ ಕೈಯನ್ನು ಇಡುತ್ತೀ. ನನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೂ ಅದೇ ಕೈಯನ್ನು ಇಡಬೇಕೆಂದು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ನಿನ್ನ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸ್ವರ್ಣರೇಖೆಗಳ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ನೀನು ಧರಿಸಿದರೂ, ಅದನ್ನು ನಾನು ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಮಿಥ್ಯಾ ಗೌರವವೆಂದು ಎಣಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಿನ್ನ ನಿಜವಾದ ಕರುಣೆ ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆಯೇ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲ. ನೀನೇ ಪರಮೇಶ್ವರ, ಸರ್ವನಿಯಂತ; ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯಬಲ್ಲರು?

Verse 24

रम्यके च भगवत: प्रियतमं मात्स्यमवताररूपं तद्वर्षपुरुषस्य मनो: प्राक्प्रदर्शितं स इदानीमपि महता भक्तियोगेनाराधयतीदं चोदाहरति ॥ २४ ॥

ರಮ್ಯಕ-ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ವೈವಸ್ವತ ಮನು ಆಳುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಭಗವಂತನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರರೂಪವು ಹಿಂದಿನ ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಚಾಕ್ಷುಷ ಮನ್ವಂತರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಆ ವರ್ಷಪುರುಷನಾದ ಮನುವಿಗೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ವೈವಸ್ವತ ಮನು ಇಂದಿಗೂ ಮಹಾನ್ ಭಕ್ತಿಯೋಗದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಮತ್ಸ್ಯನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 25

ॐ नमो भगवते मुख्यतमाय नम: सत्त्वाय प्राणायौजसे सहसे बलाय महामत्स्याय नम इति ॥ २५ ॥

ಓಂ—ಶುದ್ಧ ಸತ್ತ್ವರূপನಾದ ಪರಮ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಪ್ರಾಣ, ದೇಹಬಲ, ತೇಜಸ್ಸು, ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಮೂಲವೂ ಅವನೇ. ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮಹಾಮತ್ಸ್ಯನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರಣಾಮ.

Verse 26

अन्तर्बहिश्चाखिललोकपालकै- रद‍ृष्टरूपो विचरस्युरुस्वन: । स ईश्वरस्त्वं य इदं वशेऽनय- न्नाम्ना यथा दारुमयीं नर: स्त्रियम् ॥ २६ ॥

ಹೇ ಪ್ರಭು! ನೀನು ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ—ಎಲ್ಲ ಲೋಕಪಾಲಕರೊಡನೆ—ಅದೃಶ್ಯರೂಪವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತೀ; ನಿನ್ನ ಧ್ವನಿ ಮಹತ್ತಾದುದು. ನೀನೇ ಈಶ್ವರ; ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ನಿನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತೀ—ಒಬ್ಬನು ದಾರದಿಂದ ಮರದ ಕುತೂಹಲ-ಗೊಂಬೆಯನ್ನು ನೃತ್ಯಗೊಳಿಸುವಂತೆ.

Verse 27

यं लोकपाला: किल मत्सरज्वरा हित्वा यतन्तोऽपि पृथक्समेत्य च । पातुं न शेकुर्द्विपदश्चतुष्पद: सरीसृपं स्थाणु यदत्र द‍ृश्यते ॥ २७ ॥

ಹೇ ಪ್ರಭು! ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಲೋಕಪಾಲಕರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಈ ಲೋಕದ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ನಿನ್ನ ಅಧಿಕಾರದ ಮೇಲೆ ಅಸೂಯೆಪಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಅವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಯೂ, ಒಟ್ಟಾಗಿಯೂ, ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಲಾರರು. ನಿಜವಾಗಿ ಮಾನವರು, ಹಸು-ಕತ್ತೆ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಸಸ್ಯಗಳು, ಸರೀಸೃಪಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು—ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಎಲ್ಲದರ ಏಕೈಕ ಪಾಲಕ ನೀನೇ.

Verse 28

भवान् युगान्तार्णव ऊर्मिमालिनि क्षोणीमिमामोषधिवीरुधां निधिम् । मया सहोरु क्रमतेऽज ओजसा तस्मै जगत्प्राणगणात्मने नम इति ॥ २८ ॥

ಹೇ ಸರ್ವಶಕ್ತಿಮಾನ ಪ್ರಭು! ಯುಗಾಂತದಲ್ಲಿ ಔಷಧಿ‑ಲತೆಗಳು ಮತ್ತು ವೃಕ್ಷಗಳ ನಿಧಿಯಾದ ಈ ಭೂಮಿ ಪ್ರಳಯಜಲದ ಭಯಾನಕ ಅಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು. ಆಗ ನೀವು ನನ್ನೊಡನೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದಿರಿ. ಹೇ ಅಜ! ನೀವು ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಾಣಗಳ ಆಧಾರ ಹಾಗೂ ಪಾಲಕ; ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 29

हिरण्मयेऽपि भगवान्निवसति कूर्मतनुं बिभ्राणस्तस्य तत्प्रियतमां तनुमर्यमा सह वर्षपुरुषै: पितृगणाधिपतिरुपधावति मन्त्रमिमं चानुजपति ॥ २९ ॥

ಹಿರಣ್ಮಯ-ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಕೂರ್ಮ-ತನುವನ್ನು ಧರಿಸಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯನಾದ ಆರ್ಯಮಾ ಇತರ ವರ್ಷ-ಪುರುಷರೊಂದಿಗೆ ಆ ಪರಮ ಪ್ರಿಯ ಹಾಗೂ ಮನೋಹರ ರೂಪವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿತ್ಯ ಆರಾಧಿಸಿ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 30

ॐ नमो भगवते अकूपाराय सर्वसत्त्वगुणविशेषणायानुपलक्षितस्थानाय नमो वर्ष्मणे नमो भूम्ने नमो नमोऽवस्थानाय नमस्ते ॥ ३० ॥

ಓಂ! ಕೂರ್ಮರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಭಗವಾನ್ ಅಕೂಪಾರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ನೀವು ಸಮಸ್ತ ಸತ್ತ್ವಗುಣಗಳ ಆಶ್ರಯ; ಪದಾರ್ಥಮಲಿನತೆ ಇಲ್ಲದ ಶುದ್ಧ ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದರೂ ನಿಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಯಾರೂ ಅರಿಯಲಾರರು. ನಿಮ್ಮ ಮಹಾದೇಹಕ್ಕೆ, ಅನಂತ ಮಹಿಮೆಗೆ, ಮತ್ತು ಸರ್ವತ್ರ ಆಶ್ರಯರೂಪವಾದ ನಿಮ್ಮ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ; ನಿಮಗೆ ಪ್ರಣಾಮ।

Verse 31

यद्रूपमेतन्निजमाययार्पित- मर्थस्वरूपं बहुरूपरूपितम् । सङ्ख्या न यस्यास्त्ययथोपलम्भनात्- तस्मै नमस्तेऽव्यपदेशरूपिणे ॥ ३१ ॥

ಹೇ ಪ್ರಭು! ಈ ದೃಶ್ಯ ಜಗತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಮಾಯೆಯಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾದ ಸೃಜನಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಕಟಣೆ ಮಾತ್ರ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳು ನಿಮ್ಮ ಬಾಹ್ಯಶಕ್ತಿಯ ಲೀಲೆಯೇ; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವಿರಾಟ್-ರೂಪ ನಿಮ್ಮ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವಲ್ಲ. ಭಕ್ತನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾರೂ ನಿಮ್ಮ ಯಥಾರ್ಥ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಾರರು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವ್ಯಪದೇಶ್ಯ (ವರ್ಣನೆಗೆ ಅತೀತ) ಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 32

जरायुजं स्वेदजमण्डजोद्भ‍िदं चराचरं देवर्षिपितृभूतमैन्द्रियम् । द्यौ: खं क्षिति: शैलसरित्समुद्र- द्वीपग्रहर्क्षेत्यभिधेय एक: ॥ ३२ ॥

ಹೇ ಪ್ರಭು! ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತೀರಿ—ಗರ್ಭಜ, ಅಂಡಜ, ಸ್ವೇದಜ ಜೀವಿಗಳಾಗಿ; ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮೊಳೆಯುವ ಉದ್ಭಿಜ್ ಸಸ್ಯ‑ವೃಕ್ಷಗಳಾಗಿ; ಚರಾಚರ ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳಾಗಿ, ದೇವತೆಗಳು, ದೇವರ್ಷಿಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಾಗಿ; ಆಕಾಶ, ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಈ ಭೂಮಿ—ಪರ್ವತಗಳು, ನದಿಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು, ದ್ವೀಪಗಳು, ಗ್ರಹಗಳು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಿಮ್ಮ ವಿಭೂತಿಗಳೇ. ಮೂಲತಃ ನೀವು ಒಬ್ಬನೇ, ಅದ್ವಿತೀಯ; ನಿಮ್ಮ ಪಾರೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಈ ಜಗತ್ತು ಮಿಥ್ಯವಲ್ಲ; ನಿಮ್ಮ ಅಚಿಂತ್ಯ ಶಕ್ತಿಯ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪ್ರಕಟನೆ ಮಾತ್ರ।

Verse 33

यस्मिन्नसङ्ख्येयविशेषनाम- रूपाकृतौ कविभि: कल्पितेयम् । सङ्ख्या यया तत्त्वद‍ृशापनीयते तस्मै नम: साङ्ख्यनिदर्शनाय ते इति ॥ ३३ ॥

ಹೇ ಪ್ರಭು! ನಿನ್ನ ನಾಮ, ರೂಪ ಮತ್ತು ದೇಹಲಕ್ಷಣಗಳು ಅನೇಕಾನೇಕವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ; ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಯಾರೂ ನಿಖರವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾರರು. ನೀನೇ ಕಪಿಲದೇವ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಕಟನೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಂಖ್ಯದರ್ಶನದಿಂದ ತತ್ತ್ವಗಣನೆ ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುವವನು ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಕೇಳಬೇಕು; ಭಕ್ತಿಹೀನರು ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತಾ ನಿನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಸಾಂಖ್ಯನಿದರ್ಶನವಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 34

उत्तरेषु च कुरुषु भगवान् यज्ञपुरुष: कृतवराहरूप आस्ते तं तु देवी हैषा भू: सह कुरुभिरस्खलितभक्तियोगेनोपधावति इमां च परमामुपनिषदमावर्तयति ॥ ३४ ॥

ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ರಾಜನೇ! ಜಂಬೂದ್ವೀಪದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ತರಕುರು-ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಪುರುಷನಾದ ಭಗವಾನ್ ವರಾಹರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಕುರುಗಳೊಡನೆ ಇತರ ನಿವಾಸಿಗಳು ಅಚಲ ಭಕ್ತಿಯೋಗದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಈ ಪರಮ ಉಪನಿಷತ್ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪುನಃಪುನಃ ಜಪಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 35

ॐ नमो भगवते मन्त्रतत्त्वलिङ्गाय यज्ञक्रतवे महाध्वरावयवाय महापुरुषाय नम: कर्मशुक्लाय त्रियुगाय नमस्ते ॥ ३५ ॥ ।

ಓಂ! ಮಂತ್ರತತ್ತ್ವದ ಲಿಂಗಸ್ವರೂಪನಾದ, ಯಜ್ಞ-ಕ್ರತುಸ್ವರೂಪನಾದ, ಮಹಾಧ್ವರದ ಅವಯವರೂಪನಾದ ಮಹಾಪುರುಷ ಭಗವಾನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ನೀನು ಕರ್ಮವನ್ನು ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವವನು, ಶುದ್ಧ ಸತ್ತ್ವಮಯನು; ತ್ರಿಯುಗನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 36

यस्य स्वरूपं कवयो विपश्चितो गुणेषु दारुष्विव जातवेदसम् । मथ्नन्ति मथ्ना मनसा दिद‍ृक्षवो गूढं क्रियार्थैर्नम ईरितात्मने ॥ ३६ ॥

ಮಥಾನಿಯಿಂದ ಮರದೊಳಗೆ ಮರೆತಿರುವ ಅಗ್ನಿ ಹೊರಬರುವಂತೆ, ಪರಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತ ಋಷಿ-ಮುನಿಗಳು ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ—ತಮ್ಮದೇ ದೇಹದಲ್ಲಿಯೂ—ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಣಲು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ ನೀನು ಗುಪ್ತನಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತೀ; ಮನಸ್ಸು-ದೇಹದ ಪರೋಕ್ಷ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ನೀನು ತಿಳಿಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನೀನು ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶ; ಯಾರಾದರೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೃದಯದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೀನು ಕಂಡಾಗ, ನೀನೇ ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತೀ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 37

द्रव्यक्रियाहेत्वयनेशकर्तृभि- र्मायागुणैर्वस्तुनिरीक्षितात्मने । अन्वीक्षयाङ्गातिशयात्मबुद्धिभि- र्निरस्तमायाकृतये नमो नम: ॥ ३७ ॥

ಭೌತಿಕ ಭೋಗವಸ್ತುಗಳು—ಶಬ್ದ, ರೂಪ, ರಸ, ಸ್ಪರ್ಶ, ಗಂಧ—ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಅವುಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ದೇವತೆಗಳು, ದೇಹ, ನಿತ್ಯ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದವು. ಸಿದ್ಧಯೋಗವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಆಚರಿಸಿ ಬುದ್ಧಿ ಸ್ಥಿರವಾದವರು, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅನ್ವೀಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನ ಬಾಹ್ಯಶಕ್ತಿಯ ಫಲವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಿನ್ನ ಪರಮಾತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ ದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾಯಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಿರಸ್ತ ಮಾಡುವ ನಿನಗೆ ನಾನು ಪುನಃಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ।

Verse 38

करोति विश्वस्थितिसंयमोदयं यस्येप्सितं नेप्सितमीक्षितुर्गुणै: । माया यथायो भ्रमते तदाश्रयं ग्राव्णो नमस्ते गुणकर्मसाक्षिणे ॥ ३८ ॥

ಹೇ ಪ್ರಭು! ನೀವು ಸ್ವತಃ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಳಯವನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ಬಂಧಜೀವಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆಯಸ್ಕಾಂತದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಕಬ್ಬಿಣದ ತುಂಡು ಚಲಿಸುವಂತೆ, ನಿಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಜಡ ಪ್ರಕೃತಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಗುಣಕರ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 39

प्रमथ्य दैत्यं प्रतिवारणं मृधे यो मां रसाया जगदादिसूकर: । कृत्वाग्रदंष्ट्रे निरगादुदन्वत: क्रीडन्निवेभ: प्रणतास्मि तं विभुमिति ॥ ३९ ॥

ಹೇ ಪ್ರಭು! ನೀವು ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಆದಿಸೂಕರ (ವರಾಹ) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಪ್ರತಿರೋಧಕ ದೈತ್ಯ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನನ್ನು ಮಥಿಸಿ ಸಂಹರಿಸಿದಿರಿ. ನಂತರ ನನ್ನನ್ನು—ಭೂಮಿಯನ್ನು—ಗರ್ಭೋದಕ ಸಾಗರದ ರಸಾತಲ ಜಲದಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಅಗ್ರದಂಷ್ಟ್ರೆಯ ಮೇಲೆ ಎತ್ತಿ ಹೊರತೆಗೆದಿರಿ; ಆಟವಾಡುವ ಆನೆ ನೀರಿನಿಂದ ಕಮಲವನ್ನು ಕೀಳುವಂತೆ. ಆ ವಿಭುವಿಗೆ ನಾನು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ।