
Purūravā’s Song of Renunciation and the Glory of Sādhu-saṅga
ಉದ್ಧವನಿಗೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ವೈರಾಗ್ಯ ಹಾಗೂ ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಂದ್ರಿಯಸುಖಾಸಕ್ತರ ಸಂಗದೋಷವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಿ, ಪುರೂರವ (ಐಲ)–ಉರ್ವಶಿ ಇತಿಹಾಸದ ಮೂಲಕ ಬಂಧನದ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪುರೂರವನು ತನ್ನ ವಿಲಾಪಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಮವು ಕಾಲಬೋಧ, ಮರ್ಯಾದೆ, ವಿದ್ಯೆ, ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪುನಃಪುನಃ ಭೋಗವೂ ತೃಷ್ಣೆಯನ್ನು ತಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ—ತುಪ್ಪ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತೆ. ನಂತರ ವಿವೇಕದಿಂದ ದೇಹದ ಸ್ವಾಮ್ಯ ಅನಿಶ್ಚಿತ, ದೇಹಸೌಂದರ್ಯ ಒಳಗಿನ ಅಶುಚಿಯ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿದ ಮೋಸದ ಆವರಣ ಎಂದು ತಿಳಿದು ದೇಹಾಸಕ್ತಿ ಅಯುಕ್ತವೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಧ್ಯಾಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನಿರಾಕರಣೆಯಿಂದ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ—ಕುಸಂಗ ತ್ಯಜಿಸಿ ಸಾಧುಸಂಗವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ; ಸಾಧುಗಳ ವಾಣಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಭಕ್ತರನ್ನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸುವ ‘ನೌಕೆ’, ನಿಜವಾದ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಪೂಜ್ಯಾಶ್ರಯ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪುರೂರವನು ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಅರಿತು ಶಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಸಾಧುಸೇವೆ–ನಾಮಕೀರ್ತನದಿಂದ ಪೋಷಿತ ಭಕ್ತಿಯತ್ತ ಗತಿ ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 1
श्रीभगवानुवाच मल्लक्षणमिमं कायं लब्ध्वा मद्धर्म आस्थित: । आनन्दं परमात्मानमात्मस्थं समुपैति माम् ॥ १ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ನನ್ನನ್ನು ಅರಿಯುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಈ ಮಾನವದೇಹವನ್ನು ಪಡೆದು, ನನ್ನ ಧರ್ಮವಾದ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದವನು, ಹೃದಯಸ್ಥ ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ಆನಂದನಿಧಿ ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 2
गुणमय्या जीवयोन्या विमुक्तो ज्ञाननिष्ठया । गुणेषु मायामात्रेषु दृश्यमानेष्ववस्तुत: । वर्तमानोऽपि न पुमान् युज्यतेऽवस्तुभिर्गुणै: ॥ २ ॥
ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠನಾದವನು ಗುಣಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಸುಳ್ಳು ತಾದಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಗುಣಗಳ ವಿಕಾರಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಮಾಯೆ ಎಂದು ನೋಡಿ, ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಇದ್ದರೂ ಗುಣಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅಸತ್ಯವೇ.
Verse 3
सङ्गं न कुर्यादसतां शिश्नोदरतृपां क्वचित् । तस्यानुगस्तमस्यन्धे पतत्यन्धानुगान्धवत् ॥ ३ ॥
ಜನನೇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಯ ತೃಪ್ತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಲಗ್ನರಾದ ಭೌತಿಕವಾದಿಗಳ ಸಂಗವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಮಾಡಬಾರದು. ಅವರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವನು ಅಂಧಕಾರದ ಅಂಧಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ—ಅಂಧನು ಅಂಧನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ।
Verse 4
ऐल: सम्राडिमां गाथामगायत बृहच्छ्रवा: । उर्वशीविरहान् मुह्यन् निर्विण्ण: शोकसंयमे ॥ ४ ॥
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಐಲ (ಪುರೂರವ) ಈ ಗಾಥೆಯನ್ನು ಹಾಡಿದನು. ಉರ್ವಶಿಯ ವಿರಹದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಮೋಹಗೊಂಡನು; ಆದರೆ ಶೋಕವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದನು।
Verse 5
त्यक्त्वात्मानं व्रजन्तीं तां नग्न उन्मत्तवन्नृप: । विलपन्नन्वगाज्जाये घोरे तिष्ठेति विक्लव: ॥ ५ ॥
ಅವಳು ಅವನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೊರಟಾಗ, ರಾಜನು ನಗ್ನನಾಗಿದ್ದರೂ ಉನ್ಮತ್ತನಂತೆ ಅವಳ ಹಿಂದೆ ಓಡಿದನು. ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ—“ಓ ಪತ್ನಿಯೇ, ಓ ಕ್ರೂರಳೇ, ನಿಲ್ಲು!” ಎಂದು ಕೂಗಿದನು।
Verse 6
कामानतृप्तोऽनुजुषन् क्षुल्लकान् वर्षयामिनी: । न वेद यान्तीर्नायान्तीरुर्वश्याकृष्टचेतन: ॥ ६ ॥
ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಮಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರೂ ಅವನು ತೃಪ್ತನಾಗಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಅಲ್ಪವಾದ ಭೋಗ. ಉರ್ವಶಿಯ ಕಡೆಗೆ ಮನಸ್ಸು ಆಕರ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ರಾತ್ರಿಗಳು ಬರುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾ ಇರುವುದನ್ನೂ ಅವನು ಗಮನಿಸಲಿಲ್ಲ।
Verse 7
ऐल उवाच अहो मे मोहविस्तार: कामकश्मलचेतस: । देव्या गृहीतकण्ठस्य नायु:खण्डा इमे स्मृता: ॥ ७ ॥
ರಾಜ ಐಲನು ಹೇಳಿದರು—ಅಹೋ! ನನ್ನ ಮೋಹ ಎಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ! ಕಾಮಮಲದಿಂದ ಕಲుషಿತವಾದ ಮನಸ್ಸಿನ ನಾನು, ಈ ದೇವಿ ನನ್ನ ಕಂಠವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಗ, ನನ್ನ ಆಯುಷ್ಯದ ಕ್ಷಣಗಳು ಹೇಗೆ ಕಳೆಯುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಸ್ಮರಣೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ।
Verse 8
नाहं वेदाभिनिर्मुक्त: सूर्यो वाभ्युदितोऽमुया । मूषितो वर्षपूगानां बताहानि गतान्युत ॥ ८ ॥
ಆ ಸ್ತ್ರೀಯು ನನ್ನನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಮೋಸಗೊಳಿಸಿದಳು; ಸೂರ್ಯೋದಯವೂ ಅಸ್ತಮಯವೂ ನಾನು ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಅಯ್ಯೋ, ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ದಿನಗಳು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಹೋದವು!
Verse 9
अहो मे आत्मसम्मोहो येनात्मा योषितां कृत: । क्रीडामृगश्चक्रवर्ती नरदेवशिखामणि: ॥ ९ ॥
ಅಯ್ಯೋ, ನನ್ನ ಆತ್ಮಮೋಹ! ಅದರ ಕಾರಣದಿಂದ ನಾನು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಆಟದ ಮೃಗನಂತೆ ಆಗಿಬಿಟ್ಟೆ. ನಾನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ, ಭೂರಾಜರ ಶಿರೋಮಣಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವನು!
Verse 10
सपरिच्छदमात्मानं हित्वा तृणमिवेश्वरम् । यान्तीं स्त्रियं चान्वगमं नग्न उन्मत्तवद् रुदन् ॥ १० ॥
ಐಶ್ವರ್ಯಸಹಿತನಾದ ನನ್ನನ್ನು ಅವಳು ಹುಲ್ಲಿನ ತುಂಡಿನಂತೆ ತ್ಯಜಿಸಿದಳು; ಆದರೂ ನಾನು ನಗ್ನನಾಗಿ, ಉನ್ಮತ್ತನಂತೆ ಅಳುತ್ತಾ ಅವಳ ಹಿಂದೆ ಹೋದೆ.
Verse 11
कुतस्तस्यानुभाव: स्यात् तेज ईशत्वमेव वा । योऽन्वगच्छंस्त्रियं यान्तीं खरवत् पादताडित: ॥ ११ ॥
ನನ್ನ ಪ್ರಭಾವ, ತೇಜಸ್ಸು, ಸ್ವಾಮ್ಯ ಎಲ್ಲಿದೆ? ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯ ಹಿಂದೆ ನಾನು, ಹೆಣ್ಣು ಕತ್ತೆಯ ಕಾಲಿನಿಂದ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಕತ್ತೆಯಂತೆ ಓಡಿದೆ.
Verse 12
किं विद्यया किं तपसा किं त्यागेन श्रुतेन वा । किं विविक्तेन मौनेन स्त्रीभिर्यस्य मनो हृतम् ॥ १२ ॥
ಮಹಾ ವಿದ್ಯೆ, ತಪಸ್ಸು, ತ್ಯಾಗ ಅಥವಾ ಶಾಸ್ತ್ರಶ್ರವಣ—ಇವುಗಳಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಏಕಾಂತವಾಸ ಮತ್ತು ಮೌನವೂ ಏಕೆ, ಕೊನೆಗೆ ಮನಸ್ಸು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರೆ?
Verse 13
स्वार्थस्याकोविदं धिङ् मां मूर्खं पण्डितमानिनम् । योऽहमीश्वरतां प्राप्य स्त्रीभिर्गोखरवज्जित: ॥ १३ ॥
ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಧಿಕ್ಕಾರ! ಸ್ವಹಿತವನ್ನು ಅರಿಯದ ಮೂರ್ಖನು, ಪಂಡಿತನೆಂದು ಗರ್ವಿಸಿದವನು. ಈಶ್ವರಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರೂ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಎತ್ತು-ಕತ್ತೆಯಂತೆ ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟೆನು.
Verse 14
सेवतो वर्षपूगान् मे उर्वश्या अधरासवम् । न तृप्यत्यात्मभू: कामो वह्निराहुतिभिर्यथा ॥ १४ ॥
ಉರ್ವಶಿಯ ಅಧರಗಳೆನ್ನುವ ಅಮೃತವನ್ನು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವಿಸಿದರೂ ನನ್ನ ಹೃದಯದ ಕಾಮವು ಮರುಮರು ಏಳುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು; ಅದು ತೃಪ್ತಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ, ತುಪ್ಪದ ಆಹುತಿಯಿಂದ ಬೆಂಕಿ ನಂದದಂತೆ.
Verse 15
पुंश्चल्यापहृतं चित्तं को न्वन्यो मोचितुं प्रभु: । आत्मारामेश्वरमृते भगवन्तमधोक्षजम् ॥ १५ ॥
ವೇಶ್ಯೆಯಿಂದ ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನನ್ನ ಚಿತ್ತವನ್ನು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಅತೀತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಅಧೋಕ್ಷಜ—ಆತ್ಮಾರಾಮರ ಈಶ್ವರ—ಅವನ ಹೊರತು ಇನ್ನಾರು ಬಿಡಿಸಬಲ್ಲರು?
Verse 16
बोधितस्यापि देव्या मे सूक्तवाक्येन दुर्मते: । मनोगतो महामोहो नापयात्यजितात्मन: ॥ १६ ॥
ದೇವಿ ಉರ್ವಶಿ ಸುಕ್ತವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಬೋಧಿಸಿದರೂ ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಮಂದವಾಗಿತ್ತು; ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸದ ಕಾರಣ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಹಾಮೋಹ ದೂರವಾಗಲಿಲ್ಲ.
Verse 17
किमेतया नोऽपकृतं रज्ज्वा वा सर्पचेतस: । द्रष्टु: स्वरूपाविदुषो योऽहं यदजितेन्द्रिय: ॥ १७ ॥
ಅವಳು ನನಗೆ ಏನು ಅಪಕಾರ ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ? ನಾನು ನನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯದವನು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸದವನು; ಹಾವೆಂದು ಭಾವಿಸುವವನು ಹಗ್ಗವನ್ನು ಹಾವೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ನೋಡುವಂತೆ.
Verse 18
क्वायं मलीमस: कायो दौर्गन्ध्याद्यात्मकोऽशुचि: । क्व गुणा: सौमनस्याद्या ह्यध्यासोऽविद्यया कृत: ॥ १८ ॥
ಈ ಮಲಿನ, ದುರ್ವಾಸನೆಯುಳ್ಳ, ಅಶುಚಿಯಾದ ದೇಹವೇನು? ಸ್ತ್ರೀದೇಹದ ಸುಗಂಧ-ಸೌಂದರ್ಯವೆಂದು ಕಾಣುವ ಆಕರ್ಷಕ ಗುಣಗಳು ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಮಾಯೆಯ ಸುಳ್ಳು ಆವರಣ ಮಾತ್ರ.
Verse 19
पित्रो: किं स्वं नु भार्याया: स्वामिनोऽग्ने: श्वगृध्रयो: । किमात्मन: किं सुहृदामिति यो नावसीयते ॥ १९ ॥ तस्मिन् कलेवरेऽमेध्ये तुच्छनिष्ठे विषज्जते । अहो सुभद्रं सुनसं सुस्मितं च मुखं स्त्रिय: ॥ २० ॥
ಈ ದೇಹವು ನಿಜವಾಗಿ ಯಾರದು—ತಂದೆತಾಯಿಯದಾ, ಹೆಂಡತಿಯದಾ, ಯಜಮಾನನದಾ, ಚಿತಾಗ್ನಿಯದಾ, ಅಥವಾ ನಾಯಿಗಳು-ಗಿಡುಗಗಳದಾ? ಒಳಗಿರುವ ಆತ್ಮನದಾ, ಸ್ನೇಹಿತರದಾ? ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗದಿದ್ದರೂ ಮನುಷ್ಯ ಇದಕ್ಕೇ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
Verse 20
पित्रो: किं स्वं नु भार्याया: स्वामिनोऽग्ने: श्वगृध्रयो: । किमात्मन: किं सुहृदामिति यो नावसीयते ॥ १९ ॥ तस्मिन् कलेवरेऽमेध्ये तुच्छनिष्ठे विषज्जते । अहो सुभद्रं सुनसं सुस्मितं च मुखं स्त्रिय: ॥ २० ॥
ಅಶುಚಿಯಾದ, ತೀರಾ ತুচ್ಛ ಅಂತ್ಯದತ್ತ ಸಾಗುವ ಈ ದೇಹದಲ್ಲೇ ಮನುಷ್ಯ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಸ್ತ್ರೀಯ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ—“ಅಹೋ, ಎಷ್ಟು ಸುಂದರಿ! ಎಷ್ಟು ಮನೋಹರ ಮೂಗು, ಎಷ್ಟು ಮಧುರ ನಗು!” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
Verse 21
त्वङ्मांसरुधिरस्नायुमेदोमज्जास्थिसंहतौ । विण्मूत्रपूये रमतां कृमीणां कियदन्तरम् ॥ २१ ॥
ಚರ್ಮ, ಮಾಂಸ, ರಕ್ತ, ಸ್ನಾಯು, ಕೊಬ್ಬು, ಮಜ್ಜೆ, ಎಲುಬು—ಮತ್ತು ಮಲ, ಮೂತ್ರ, ಪುಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಭೋಗ ಹುಡುಕುವವರಿಗೂ ಹುಳುಗಳಿಗೂ ಎಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸ?
Verse 22
अथापि नोपसज्जेत स्त्रीषु स्त्रैणेषु चार्थवित् । विषयेन्द्रियसंयोगान्मन: क्षुभ्यति नान्यथा ॥ २२ ॥
ಆದರೂ ದೇಹದ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಸ್ತ್ರೀಯರೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸ್ತ್ರೀಾಸಕ್ತ ಪುರುಷರೊಂದಿಗೆ ಸಂಗ ಮಾಡಬಾರದು; ಏಕೆಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ವಿಷಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಮನಸ್ಸು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಅಶಾಂತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
Verse 23
अदृष्टादश्रुताद् भावान्न भाव उपजायते । असम्प्रयुञ्जत: प्राणान् शाम्यति स्तिमितं मन: ॥ २३ ॥
ಕಾಣದದ್ದೂ ಕೇಳದದ್ದೂ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅಶಾಂತಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಪ್ರಾಣೇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸದೆ ಇರುವವನ ಮನಸ್ಸು ಸ್ವಯಂ ಸ್ಥಿಮಿತವಾಗಿ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 24
तस्मात् सङ्गो न कर्तव्य: स्त्रीषु स्त्रैणेषु चेन्द्रियै: । विदुषां चाप्यविस्रब्ध: षड्वर्ग: किमु मादृशाम् ॥ २४ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಸ್ತ್ರೀಯರೊಡನೆ ಅಥವಾ ಸ್ತ್ರೀಾಸಕ್ತ ಪುರುಷರೊಡನೆ ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸಂಗ ಮಾಡಬಾರದು. ಪಂಡಿತರಿಗೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಆರು ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲ; ಇನ್ನೂ ನನ್ನಂತಹ ಮೂಢರ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳುವುದು?
Verse 25
श्रीभगवानुवाच एवं प्रगायन् नृपदेवदेव: स उर्वशीलोकमथो विहाय । आत्मानमात्मन्यवगम्य मां वै उपारमज्ज्ञानविधूतमोह: ॥ २५ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು: ಹೀಗೆ ಗಾನಮಾಡಿ ದೇವಮಾನವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಮಹಾರಾಜ ಪುರೂರವನು ಉರ್ವಶೀಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮೋಹ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ನನ್ನನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮನೆಂದು ಅರಿತು ಕೊನೆಗೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು।
Verse 26
ततो दु:सङ्गमुत्सृज्य सत्सु सज्जेत बुद्धिमान् । सन्त एवास्य छिन्दन्ति मनोव्यासङ्गमुक्तिभि: ॥ २६ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ದುಸ್ಸಂಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಸತ್ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಬೇಕು. ಸಂತರೇ ತಮ್ಮ ಮುಕ್ತಿದಾಯಕ ವಚನಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಅತಿಯಾದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 27
सन्तोऽनपेक्षा मच्चित्ता: प्रशान्ता: समदर्शिन: । निर्ममा निरहङ्कारा निर्द्वन्द्वा निष्परिग्रहा: ॥ २७ ॥
ನನ್ನ ಭಕ್ತರು ಭೌತಿಕ ಯಾವುದರ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿಸದೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸದಾ ಶಾಂತರು, ಸಮದರ್ಶಿಗಳು, ಮಮಕಾರ-ಅಹಂಕಾರರಹಿತರು, ದ್ವಂದ್ವ ಮತ್ತು ಲೋಭ-ಪರಿಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರು।
Verse 28
तेषु नित्यं महाभाग महाभागेषु मत्कथा: । सम्भवन्ति हि ता नृणां जुषतां प्रपुनन्त्यघम् ॥ २८ ॥
ಓ ಮಹಾಭಾಗ್ಯ ಉದ್ದವ, ಅಂಥ ಮಹಾಭಾಗ ಭಕ್ತರ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಕಥೆಗಳು ನಿತ್ಯವೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ; ಅವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಶ್ರವಣ-ಕೀರ್ತನ ಮಾಡುವವರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ।
Verse 29
ता ये शृण्वन्ति गायन्ति ह्यनुमोदन्ति चादृता: । मत्परा: श्रद्दधानाश्च भक्तिं विन्दन्ति ते मयि ॥ २९ ॥
ಯಾರು ನನ್ನ ಈ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಶ್ರವಣಮಾಡಿ, ಹಾಡಿ, ಗೌರವದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ನನ್ನಲ್ಲೇ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನಿಷ್ಠರಾಗಿದ್ದು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 30
भक्तिं लब्धवत: साधो: किमन्यदवशिष्यते । मय्यनन्तगुणे ब्रह्मण्यानन्दानुभवात्मनि ॥ ३० ॥
ಓ ಸಾಧುವೇ, ಅನಂತ ಗುಣಗಳಿರುವ ಪರಬ್ರಹ್ಮನಾದ, ಆನಂದಾನುಭವಸ್ವರೂಪನಾದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಇನ್ನೇನು ಸಾಧಿಸಬೇಕಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ?
Verse 31
यथोपश्रयमाणस्य भगवन्तं विभावसुम् । शीतं भयं तमोऽप्येति साधून् संसेवतस्तथा ॥ ३१ ॥
ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿರೂಪನಾದ ಭಗವಂತ ವಿಭಾವಸುವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವನಿಗೆ ಚಳಿ, ಭಯ, ಕತ್ತಲೆ ದೂರವಾಗುವಂತೆ, ಪ್ರಭುವಿನ ಸಾಧುಭಕ್ತರನ್ನು ಸೇವಿಸುವವನಿಗೆ ಜಡತೆ, ಭಯ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 32
निमज्ज्योन्मज्जतां घोरे भवाब्धौ परमायणम् । सन्तो ब्रह्मविद: शान्ता नौर्दृढेवाप्सु मज्जताम् ॥ ३२ ॥
ಭಯಾನಕ ಭವಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮರುಮರು ಮುಳುಗಿ ಮೇಲೇಳುವವರಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾದ ಶಾಂತ ಸಂತರೇ ಪರಮಾಶ್ರಯ; ಅವರು ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಬಲವಾದ ದೋಣಿಯಂತೆ ಇರುತ್ತಾರೆ।
Verse 33
अन्नं हि प्राणिनां प्राण आर्तानां शरणं त्वहम् । धर्मो वित्तं नृणां प्रेत्य सन्तोऽर्वाग् बिभ्यतोऽरणम् ॥ ३३ ॥
ಅನ್ನವು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಾಣವಾಗಿರುವಂತೆ, ಆರ್ಥರಿಗೆ ನಾನು ಪರಮಾಶ್ರಯನು. ಪರಲೋಕಗಮನದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವೇ ಮನುಷ್ಯನ ಧನವಾಗಿರುವಂತೆ, ದುಃಖಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬೀಳುವ ಭಯವಿರುವವರಿಗೆ ನನ್ನ ಭಕ್ತಸಂತರೇ ಏಕೈಕ ಶರಣು.
Verse 34
सन्तो दिशन्ति चक्षूंषि बहिरर्क: समुत्थित: । देवता बान्धवा: सन्त: सन्त आत्माहमेव च ॥ ३४ ॥
ನನ್ನ ಭಕ್ತಸಂತರು ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ; ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಹೊರಗಿನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಸಂತರೆ ನಿಜವಾದ ಪೂಜ್ಯ ದೇವತೆಗಳು, ಸಂತರೆ ನಿಜವಾದ ಬಂಧುಗಳು; ಅವರು ಸ್ವಂತ ಆತ್ಮ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರು ನನ್ನಿಂದ ಅಭಿನ್ನರು.
Verse 35
वैतसेनस्ततोऽप्येवमुर्वश्या लोकनिष्पृह: । मुक्तसङ्गो महीमेतामात्मारामश्चचार ह ॥ ३५ ॥
ಹೀಗೆ ಉರ್ವಶಿಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಆಸೆಯನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಮಹಾರಾಜ ಪುರೂರವನು ಎಲ್ಲ ಭೌತಿಕ ಸಂಗಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತನಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸಂಚರಿಸಿದನು.
The chapter frames asat-saṅga as spiritually lethal because it normalizes sense-centered goals (genitals and belly) and reinforces deha-abhimāna, pulling the mind into guṇa-driven habits. The Bhāgavata’s logic is causal: association shapes desire, desire shapes action, and action deepens bondage. Hence the ‘blind following blind’ image—without tattva-jñāna and sādhu guidance, one’s trajectory is toward deeper ignorance rather than liberation.
Purūravā’s song is a confessional case study: despite royal power and prolonged enjoyment, he remains unsatisfied and becomes humiliated, revealing kāma’s insatiable nature. His reflections convert narrative into sādhana: he diagnoses lust, recognizes bodily beauty as māyā’s covering, and turns toward inner realization of the Paramātmā. The episode demonstrates that even elevated status cannot protect one from sense bondage without restraint and saintly association.
Kṛṣṇa identifies His devotees—peaceful, non-possessive, equal-visioned, fixed in Him—as the rescuing boat. This is not mere metaphor: devotees transmit divine vision through śravaṇa-kīrtana, cut attachments through truthful speech, and embody the Lord’s shelter (āśraya) in lived practice. Serving such devotees destroys fear and ignorance just as fire removes cold and darkness.
The repetition underscores a contemplative dismantling of deha-abhimāna: if the body’s proprietor cannot be decisively established—parents, spouse, employer, fire, animals, friends, or even the indwelling self—then obsessive attachment is irrational. The point is not nihilism but vairāgya grounded in discernment, redirecting identity from body to ātmā and devotion to the indwelling Lord.