Adhyaya 23

Verse 1

श्रीबादरायणिरुवाच स एवमाशंसित उद्धवेन भागवतमुख्येन दाशार्हमुख्य: । सभाजयन् भृत्यवचो मुकुन्द- स्तमाबभाषे श्रवणीयवीर्य: ॥ १ ॥

ಶ್ರೀ ಬಾದರಾಯಣಿ ಹೇಳಿದರು—ಭಾಗವತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶ್ರೀ ಉದ್ದವನು ಹೀಗೆ ಗೌರವದಿಂದ ಬೇಡಿಕೊಂಡಾಗ, ದಾಶಾರ್ಹರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯನಾದ ಮುಕುಂದನು ತನ್ನ ಸೇವಕನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಗೌರವಿಸಿದನು; ನಂತರ ಶ್ರವಣಾರ್ಹ ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳ ಪ್ರಭು ಅವನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.

Verse 2

श्रीभगवानुवाच बार्हस्पत्य स नास्त्यत्र साधुर्वै दुर्जनेरितै: । दुरक्तैर्भिन्नमात्मानं य: समाधातुमीश्वर: ॥ २ ॥

ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಶಿಷ್ಯನೇ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದುರ್ಜನರ ಕಟುವಾದ ಅವಮಾನಕಾರಿ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಅಶಾಂತಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮತ್ತೆ ತಾನೇ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಬಲ್ಲ ಸಾಧು ಬಹುತೇಕ ಇಲ್ಲ.

Verse 3

न तथा तप्यते विद्ध: पुमान् बाणैस्तु मर्मगै: । यथा तुदन्ति मर्मस्था ह्यसतां परुषेषव: ॥ ३ ॥

ಹೃದಯವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಮರ್ಮವನ್ನು ತಲುಪುವ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡ ಮನುಷ್ಯನು ಅಷ್ಟು ಕಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅಸತ್ಕರರ ಕಠೋರ ಅವಮಾನಕಾರಿ ಮಾತುಗಳೆಂಬ ಬಾಣಗಳು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಚುಚ್ಚುತ್ತವೆ.

Verse 4

कथयन्ति महत्पुण्यमितिहासमिहोद्धव । तमहं वर्णयिष्यामि निबोध सुसमाहित: ॥ ४ ॥

ಓ ಉದ್ದವ, ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾಪುಣ್ಯಕರವಾದ ಇತಿಹಾಸವೊಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ; ನೀನು ಏಕಾಗ್ರನಾಗಿ ಕೇಳು.

Verse 5

केनचिद् भिक्षुणा गीतं परिभूतेन दुर्जनै: । स्मरता धृतियुक्तेन विपाकं निजकर्मणाम् ॥ ५ ॥

ಒಬ್ಬ ಭಿಕ್ಷುವನ್ನು ದುರ್ಜನರು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವಮಾನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಧೈರ್ಯದಿಂದ, ಇದು ತನ್ನದೇ ಕರ್ಮಫಲವೆಂದು ಅವನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು.

Verse 6

अवन्तिषु द्विज: कश्चिदासीदाढ्यतम: श्रिया । वार्तावृत्ति: कदर्यस्तु कामी लुब्धोऽतिकोपन: ॥ ६ ॥

ಅವಂತೀ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿದ್ದನು; ಅವನು ಅಪಾರ ಶ್ರೀಮಂತನು, ಎಲ್ಲ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, ವ್ಯಾಪಾರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅವನು ಕಂಜುಸ, ಕಾಮುಕ, ಲೋಭಿ, ಅತಿಕೋಪನ.

Verse 7

ज्ञातयोऽतिथयस्तस्य वाङ्‍मात्रेणापि नार्चिता: । शून्यावसथ आत्मापि काले कामैरनर्चित: ॥ ७ ॥

ಅವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವೂ ವಿಧಿಸಮ್ಮತ ಭೋಗವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಬಂಧುಗಳನ್ನೂ ಅತಿಥಿಗಳನ್ನೂ ಮಾತಿನಿಂದಲೂ ಗೌರವಿಸಲಿಲ್ಲ; ತಕ್ಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದೇಹಕ್ಕೂ ಅಗತ್ಯವಾದ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡಲಿಲ್ಲ.

Verse 8

दु:शीलस्य कदर्यस्य द्रुह्यन्ते पुत्रबान्धवा: । दारा दुहितरो भृत्या विषण्णा नाचरन् प्रियम् ॥ ८ ॥

ಅವನ ದುಷ್ಟ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಕಂಜುಸತನದಿಂದ ಪುತ್ರರು, ಬಂಧುಗಳು, ಪತ್ನಿ, ಪುತ್ರಿಯರು, ಸೇವಕರು ಅವನಿಗೆ ವಿರೋಧಿಗಳಾದರು. ಅಸಹ್ಯಗೊಂಡು ಅವರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವರ್ತಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 9

तस्यैवं यक्षवित्तस्य च्युतस्योभयलोकत: । धर्मकामविहीनस्य चुक्रुधु: पञ्चभागिन: ॥ ९ ॥

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಯಕ್ಷನಂತೆ ಧನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡ ಆ ಕೃಪಣ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮೇಲೆ—ಇಹಲೋಕ-ಪರಲೋಕ ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಚ್ಯುತನಾಗಿ, ಧರ್ಮಕಾಮವಿಹೀನನಾಗಿದ್ದ ಅವನ ಮೇಲೆ—ಪಂಚಯಜ್ಞಗಳ ಅಧಿದೇವತೆಗಳು ಕೋಪಗೊಂಡರು।

Verse 10

तदवध्यानविस्रस्तपुण्यस्कन्धस्य भूरिद । अर्थोऽप्यगच्छन्निधनं बह्वायासपरिश्रम: ॥ १० ॥

ಓ ಮಹಾದಾನಿ ಉದ್ದವನೇ! ಆ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅವನ ಪುಣ್ಯಸಂಚಯ ಕುಸಿದುಹೋಯಿತು; ಅವನ ಸಂಪತ್ತೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಯಿತು. ಮರುಮರು ಮಾಡಿದ ಭಾರೀ ಶ್ರಮದ ಸಂಗ್ರಹವೆಲ್ಲ ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು।

Verse 11

ज्ञातयो जगृहु: किञ्चित् किञ्चिद् दस्यव उद्धव । दैवत: कालत: किञ्चिद् ब्रह्मबन्धोर्नृपार्थिवात् ॥ ११ ॥

ಪ್ರಿಯ ಉದ್ದವನೇ! ಆ ಹೆಸರಿನಷ್ಟೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಬಂಧುಗಳು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು, ಕೆಲವನ್ನು ಕಳ್ಳರು, ಕೆಲವನ್ನು ವಿಧಿಯ ಆಟ, ಕೆಲವನ್ನು ಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವ, ಕೆಲವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು, ಮತ್ತೂ ಕೆಲವನ್ನು ರಾಜಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಕಸಿದುಕೊಂಡರು।

Verse 12

स एवं द्रविणे नष्टे धर्मकामविवर्जित: । उपेक्षितश्च स्वजनैश्चिन्तामाप दुरत्ययाम् ॥ १२ ॥

ಕೊನೆಗೆ ಅವನ ಸಂಪತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶವಾದಾಗ, ಧರ್ಮದಲ್ಲೂ ಕಾಮಭೋಗದಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿರದ ಅವನು ತನ್ನವರಿಂದಲೇ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು; ಆಗ ಅವನು ತಾಳಲಾರದ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು।

Verse 13

तस्यैवं ध्यायतो दीर्घं नष्टरायस्तपस्विन: । खिद्यतो बाष्पकण्ठस्य निर्वेद: सुमहानभूत् ॥ १३ ॥

ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪತ್ತು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಆ ತಪಸ್ವಿ ತೀವ್ರ ದುಃಖದಿಂದ ಅಳಲಾರಂಭಿಸಿದನು; ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಅವನ ಗಂಟಲು ಕಟ್ಟಿಹೋಯಿತು, ತನ್ನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಚಿಂತಿಸಿದನು. ಆಗ ಅವನೊಳಗೆ ಮಹತ್ತರ ವೈರಾಗ್ಯ ಉದಯವಾಯಿತು।

Verse 14

स चाहेदमहो कष्टं वृथात्मा मेऽनुतापित: । न धर्माय न कामाय यस्यार्थायास ईद‍ृश: ॥ १४ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು— ಅಯ್ಯೋ, ಎಂಥ ಮಹಾ ದುರ್ಭಾಗ್ಯ! ನಾನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನೇ ಕಾಡಿಕೊಂಡೆ; ಇಷ್ಟು ಶ್ರಮಿಸಿದ ಧನವು ಧರ್ಮಕ್ಕೂ ಅಲ್ಲ, ಭೋಗಕ್ಕೂ ಅಲ್ಲ।

Verse 15

प्रायेणार्था: कदर्याणां न सुखाय कदाचन । इह चात्मोपतापाय मृतस्य नरकाय च ॥ १५ ॥

ಕಂಜುಸರ ಧನ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಂದಿಗೂ ಸುಖ ನೀಡದು; ಈ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅದು ಆತ್ಮಪೀಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಮರಣಾನಂತರ ನರಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ।

Verse 16

यशो यशस्विनां शुद्धं श्लाघ्या ये गुणिनां गुणा: । लोभ: स्वल्पोऽपि तान् हन्ति श्वित्रो रूपमिवेप्सितम् ॥ १६ ॥

ಪ್ರಸಿದ್ಧರ ಶುದ್ಧ ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಗುಣಿಗಳ ಶ್ಲಾಘನೀಯ ಗುಣಗಳು— ಸ್ವಲ್ಪ ಲೋಭವೂ ಅವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಬಿಳಿ ಕುಷ್ಠದ ಚುಕ್ಕೆ ಬಯಸಿದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುವಂತೆ।

Verse 17

अर्थस्य साधने सिद्धे उत्कर्षे रक्षणे व्यये । नाशोपभोग आयासस्‍‍‍‍‍त्रासश्चिन्ता भ्रमो नृणाम् ॥ १७ ॥

ಧನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವುದು, ಪಡೆಯುವುದು, ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಕಾಪಾಡುವುದು, ಖರ್ಚುಮಾಡುವುದು, ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಅನುಭವಿಸುವುದು— ಇವೆಲ್ಲದಲ್ಲೂ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಶ್ರಮ, ಭಯ, ಚಿಂತೆ ಮತ್ತು ಮೋಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 18

स्तेयं हिंसानृतं दम्भ: काम: क्रोध: स्मयो मद: । भेदो वैरमविश्वास: संस्पर्धा व्यसनानि च ॥ १८ ॥ एते पञ्चदशानर्था ह्यर्थमूला मता नृणाम् । तस्मादनर्थमर्थाख्यं श्रेयोऽर्थी दूरतस्त्यजेत् ॥ १९ ॥

ಕಳ್ಳತನ, ಹಿಂಸೆ, ಸುಳ್ಳು, ದಂಭ, ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಮೋಹ, ಅಹಂಕಾರ, ಭೇದ, ವೈರ, ಅವಿಶ್ವಾಸ, ಅಸೂಯೆ/ಸ್ಪರ್ಧೆ ಹಾಗೂ ಸ್ತ್ರೀ, ಜೂಜು, ಮದ್ಯಪಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯಸನಗಳು— ಇವು ಧನಲೋಭಮೂಲವಾದ ಹದಿನೈದು ಅನರ್ಥಗಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುವವನು ‘ಅರ್ಥ’ವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಅನರ್ಥಕಾರಿ ಧನವನ್ನು ದೂರದಿಂದಲೇ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು।

Verse 19

स्तेयं हिंसानृतं दम्भ: काम: क्रोध: स्मयो मद: । भेदो वैरमविश्वास: संस्पर्धा व्यसनानि च ॥ १८ ॥ एते पञ्चदशानर्था ह्यर्थमूला मता नृणाम् । तस्मादनर्थमर्थाख्यं श्रेयोऽर्थी दूरतस्त्यजेत् ॥ १९ ॥

ಕಳ್ಳತನ, ಹಿಂಸೆ, ಸುಳ್ಳು, ದಂಭ, ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಮೋಹ, ಅಹಂಕಾರ, ಜಗಳ, ವೈರ, ಅವಿಶ್ವಾಸ, ಅಸೂಯೆ ಹಾಗೂ ಸ್ತ್ರೀ‑ಆಸಕ್ತಿ, ಜೂಜು, ಮದ್ಯಪಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವ್ಯಸನಗಳು—ಇವು ಧನಲೋಭಮೂಲವಾದ ಹದಿನೈದು ಅನರ್ಥಗಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಜ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುವವನು ಅನರ್ಥಕರ ‘ಅರ್ಥ’ದಿಂದ ದೂರವಿರಲಿ.

Verse 20

भिद्यन्ते भ्रातरो दारा: पितर: सुहृदस्तथा । एकास्‍निग्धा: काकिणिना सद्य: सर्वेऽरय: कृता: ॥ २० ॥

ಒಂದು ನಾಣ್ಯದ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಒಂದಾಗಿದ್ದ ಸಹೋದರರು, ಪತ್ನಿ, ತಂದೆ‑ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರೂ ಕೂಡ ತಕ್ಷಣವೇ ಬೇರಾಗಿ ಶತ್ರುಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 21

अर्थेनाल्पीयसा ह्येते संरब्धा दीप्तमन्यव: । त्यजन्त्याशु स्पृधो घ्नन्ति सहसोत्सृज्य सौहृदम् ॥ २१ ॥

ಸ್ವಲ್ಪ ಹಣಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಇವರು ಅತಿಯಾಗಿ ಕೋಪಗೊಂಡು, ಅವರ ರೋಷ ಉರಿಯುತ್ತದೆ. ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಾಗಿ ಅವರು ಬೇಗನೆ ಸೌಹಾರ್ದವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕುತ್ತಾರೆ—ಹತ್ಯೆಯವರೆಗೂ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 22

लब्ध्वा जन्मामरप्रार्थ्यं मानुष्यं तद्द्विजाग्र्‍यताम् । तदनाद‍ृत्य ये स्वार्थं घ्नन्ति यान्त्यशुभां गतिम् ॥ २२ ॥

ದೇವತೆಗಳೂ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಮಾನವಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದವರು ಈ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಅಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಿದರೆ—ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಹಿತವನ್ನೇ ಕೊಂದುಕೊಂಡು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅಶುಭ ಗತಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ.

Verse 23

स्वर्गापवर्गयोर्द्वारं प्राप्य लोकमिमं पुमान् । द्रविणे कोऽनुषज्जेत मर्त्योऽनर्थस्य धामनि ॥ २३ ॥

ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೂ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೂ ದ್ವಾರವಾದ ಈ ಮಾನವಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದ ಮರಣಶೀಲನು, ಅನರ್ಥಗಳ ನಿವಾಸವಾದ ಭೌತಿಕ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಯಾಕೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು?

Verse 24

देवर्षिपितृभूतानि ज्ञातीन् बन्धूंश्च भागिन: । असंविभज्य चात्मानं यक्षवित्त: पतत्यध: ॥ २४ ॥

ದೇವರುಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಭೂತಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಬಂಧುಗಳು, ಪಾಲುದಾರರು ಹಾಗೂ ತನ್ನಿಗೂ ಯೋಗ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು ಹಂಚದೆ ಯಕ್ಷನಂತೆ ಧನವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವವನು ಅಧೋಗತಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ।

Verse 25

व्यर्थयार्थेहया वित्तं प्रमत्तस्य वयो बलम् । कुशला येन सिध्यन्ति जरठ: किं नु साधये ॥ २५ ॥

ವಿವೇಕಿಗಳು ಧನ, ಯೌವನ ಮತ್ತು ಬಲವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ನಾನು ಮೋಹದಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ಧನಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯರ್ಥ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ವ್ಯಯಿಸಿದೆ. ಈಗ ವೃದ್ಧನಾಗಿ ನಾನು ಏನು ಸಾಧಿಸಲಿ?

Verse 26

कस्मात् सङ्‍‍क्लिश्यते विद्वान् व्यर्थयार्थेहयासकृत् । कस्यचिन्मायया नूनं लोकोऽयं सुविमोहित: ॥ २६ ॥

ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಧನಕ್ಕಾಗಿ ಮರುಮರು ವ್ಯರ್ಥ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಏಕೆ ಕಷ್ಟಪಡುವನು? ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಈ ಲೋಕವು ಬಹಳ ಮೋಹಿತವಾಗಿದೆ।

Verse 27

किं धनैर्धनदैर्वा किं कामैर्वा कामदैरुत । मृत्युना ग्रस्यमानस्य कर्मभिर्वोत जन्मदै: ॥ २७ ॥

ಮರಣವು ಗ್ರಸಿಸುತ್ತಿರುವವನಿಗೆ ಧನ ಅಥವಾ ಧನ ನೀಡುವವರು, ಭೋಗಗಳು ಅಥವಾ ಭೋಗ ನೀಡುವವರು—ಇವುಗಳಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಹಾಗೆಯೇ ಪುನರ್ಜನ್ಮವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳಿಂದಲೂ ಏನು ಲಾಭ?

Verse 28

नूनं मे भगवांस्तुष्ट: सर्वदेवमयो हरि: । येन नीतो दशामेतां निर्वेदश्चात्मन: प्लव: ॥ २८ ॥

ಸರ್ವದೇವಮಯನಾದ ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ಈ ದುಃಖದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಂದು ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿಸಿದನು—ಅದು ಸಂಸಾರಸಾಗರ ದಾಟಿಸುವ ದೋಣಿ.

Verse 29

सोऽहं कालावशेषेण शोषयिष्येऽङ्गमात्मन: । अप्रमत्तोऽखिलस्वार्थे यदि स्यात् सिद्ध आत्मनि ॥ २९ ॥

ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನಾನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ದಂಡಿಸುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿಯೇ ನಿರತನಾಗಿರುತ್ತೇನೆ.

Verse 30

तत्र मामनुमोदेरन् देवात्रिभुवनेश्वरा: । मुहूर्तेन ब्रह्मलोकं खट्‍वाङ्ग: समसाधयत् ॥ ३० ॥

ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯರಾದ ದೇವತೆಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಹರಸಲಿ. ಮಹಾರಾಜ ಖಟ್ವಾಂಗನು ಒಂದೇ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದನು.

Verse 31

श्रीभगवानुवाच इत्यभिप्रेत्य मनसा ह्यावन्त्यो द्विजसत्तम: । उन्मुच्य हृदयग्रन्थीन् शान्तो भिक्षुरभून्मुनि: ॥ ३१ ॥

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದನು: ಹೀಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಆ ಅವಂತಿ ಬ್ರಾಹ್మణನು ಹೃದಯದ ಗಂಟುಗಳನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿ, ಶಾಂತ ಸನ್ಯಾಸಿಯಾದನು.

Verse 32

स चचार महीमेतां संयतात्मेन्द्रियानिल: । भिक्षार्थं नगरग्रामानसङ्गोऽलक्षितोऽविशत् ॥ ३२ ॥

ಅವನು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ಭಿಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಅನಾಸಕ್ತನಾಗಿ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ನಗರ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

Verse 33

तं वै प्रवयसं भिक्षुमवधूतमसज्जना: । द‍ृष्ट्वा पर्यभवन् भद्र बह्वीभि: परिभूतिभि: ॥ ३३ ॥

ಓ ಉದ್ಧವ, ಆ ವೃದ್ಧ ಮತ್ತು ಅವಧೂತ ಭಿಕ್ಷುವನ್ನು ಕಂಡು, ದುಷ್ಟ ಜನರು ಅವನನ್ನು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವಮಾನಿಸಿದರು.

Verse 34

केचित्‍त्रिवेणुं जगृहुरेके पात्रं कमण्डलुम् । पीठं चैकेऽक्षसूत्रं च कन्थां चीराणि केचन । प्रदाय च पुनस्तानि दर्शितान्याददुर्मुने: ॥ ३४ ॥

ಕೆಲವರು ಅವನ ತ್ರಿವೇಣು ದಂಡವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡರು, ಕೆಲವರು ಭಿಕ್ಷಾಪಾತ್ರವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಮಂಡಲುವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಕೆಲವರು ಮೃಗಚರ್ಮ ಪೀಠವನ್ನು, ಕೆಲವರು ಜಪಮಾಲೆಯನ್ನು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅವನ ಹರಿದ ಕಂಥಾ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕದ್ದರು. ಅವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಮರಳಿ ಕೊಡುತ್ತೇವೆ ಎಂಬ ನಾಟಕ ಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ಅಡಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 35

अन्नं च भैक्ष्यसम्पन्नं भुञ्जानस्य सरित्तटे । मूत्रयन्ति च पापिष्ठा: ष्ठीवन्त्यस्य च मूर्धनि ॥ ३५ ॥

ನದಿತೀರದಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಪಡೆದ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಕುಳಿತಾಗ, ಆ ಮಹಾಪಾಪಿಗಳು ಆ ಅನ್ನದ ಮೇಲೆ ಮೂತ್ರವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಅವನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆಯೂ ಉಗುಳಲು ಧೈರ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 36

यतवाचं वाचयन्ति ताडयन्ति न वक्ति चेत् । तर्जयन्त्यपरे वाग्भि: स्तेनोऽयमिति वादिन: । बध्नन्ति रज्ज्वा तं केचिद् बध्यतां बध्यतामिति ॥ ३६ ॥

ಮೌನವ್ರತವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಅವನನ್ನು ಮಾತನಾಡಿಸಲು ಅವರು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಅವನು ಮಾತನಾಡದಿದ್ದರೆ ಕಡ್ಡಿಗಳಿಂದ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಮಾತಿನಿಂದ ಗದರಿಸಿ “ಇವನು ಕಳ್ಳ” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವರು ಕಯಿಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿ “ಕಟ್ಟಿ, ಕಟ್ಟಿ!” ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 37

क्षिपन्त्येकेऽवजानन्त एष धर्मध्वज: शठ: । क्षीणवित्त इमां वृत्तिमग्रहीत् स्वजनोज्झित: ॥ ३७ ॥

ಅವರು ಅವನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ, “ಇವನು ಧರ್ಮಧ್ವಜ ಹಿಡಿದ ವಂಚಕ. ಸಂಪತ್ತು ಕ್ಷೀಣಿಸಿ, ಬಂಧುಗಳು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ ಕಾರಣ ಧರ್ಮವನ್ನೇ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ” ಎಂದು ನಿಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 38

अहो एष महासारो धृतिमान् गिरिराडिव । मौनेन साधयत्यर्थं बकवद् द‍ृढनिश्चय: ॥ ३८ ॥ इत्येके विहसन्त्येनमेके दुर्वातयन्ति च । तं बबन्धुर्निरुरुधुर्यथा क्रीडनकं द्विजम् ॥ ३९ ॥

ಕೆಲವರು ನಗುತ್ತಾ, “ಅಹೋ, ಇವನು ಎಂಥ ಮಹಾಸಾರ! ಹಿಮಾಲಯದಂತೆ ಸ್ಥೈರ್ಯವಂತ. ಮೌನದಿಂದ ಗುರಿ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ, ಕೊಕ್ಕಿನಂತೆ ದೃಢನಿಶ್ಚಯ!” ಎಂದು ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಅವನ ಮೇಲೆ ದುರ್ವಾಸನೆಯ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೆಲವರು ಆ ದ್ವಿಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಸರಪಳಿಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿ, ಆಟದ ಪಶುವಿನಂತೆ ಬಂಧಿಸಿ ಇಡುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 39

अहो एष महासारो धृतिमान् गिरिराडिव । मौनेन साधयत्यर्थं बकवद् द‍ृढनिश्चय: ॥ ३८ ॥ इत्येके विहसन्त्येनमेके दुर्वातयन्ति च । तं बबन्धुर्निरुरुधुर्यथा क्रीडनकं द्विजम् ॥ ३९ ॥

ಕೆಲವರು ಅವನನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಾಡಿ—“ನೋಡಿ, ಈ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಋಷಿ ಹಿಮಾಲಯದಂತೆ ಅಚಲ ಧೈರ್ಯವಂತನು; ಬಕದಂತೆ ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ಮೌನಸಾಧನೆ ಮಾಡಿ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ” ಎಂದರು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅವನ ಮೇಲೆ ದುರ್ವಾಸನೆಯ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಬಿಡಿದರು; ಕೆಲವರು ಆ ದ್ವಿಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಸರಪಳಿಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿ, ಪಾಳು ಪ್ರಾಣಿಯಂತೆ ಬಂಧಿಸಿ ಇಟ್ಟರು.

Verse 40

एवं स भौतिकं दु:खं दैविकं दैहिकं च यत् । भोक्तव्यमात्मनो दिष्टं प्राप्तं प्राप्तमबुध्यत ॥ ४० ॥

ಹೀಗೆ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಅರಿತುಕೊಂಡನು: ಇತರ ಜೀವಿಗಳಿಂದ, ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ದೇಹದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಎಲ್ಲ ದುಃಖವೂ ವಿಧಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ನಿಗದಿಯಾಗಿರುವುದು; ಆದ್ದರಿಂದ ಬಂದದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಲೇಬೇಕು.

Verse 41

परिभूत इमां गाथामगायत नराधमै: । पातयद्भ‍ि: स्व धर्मस्थो धृतिमास्थाय सात्त्विकीम् ॥ ४१ ॥

ಆ ನೀಚರು ಅವನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ ಪತನಗೊಳಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಅವನು ತನ್ನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದನು. ಸತ್ತ್ವಗುಣದ ಧೃತಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ, ಅವನು ಕೆಳಗಿನ ಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.

Verse 42

द्विज उवाच नायं जनो मे सुखदु:खहेतु- र्न देवतात्मा ग्रहकर्मकाला: । मन: परं कारणमामनन्ति संसारचक्रं परिवर्तयेद् यत् ॥ ४२ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ಜನರು ನನ್ನ ಸುಖದುಃಖಗಳಿಗೆ ಕಾರಣರಲ್ಲ; ದೇವತೆಗಳೂ ಅಲ್ಲ, ನನ್ನ ದೇಹವೂ ಅಲ್ಲ, ಗ್ರಹಗಳೂ ಅಲ್ಲ, ಕರ್ಮವೂ ಅಲ್ಲ, ಕಾಲವೂ ಅಲ್ಲ. ನಿಜವಾಗಿ ಮನಸ್ಸೇ ಪರಮ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅದೇ ಸಂಸಾರಚಕ್ರವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.

Verse 43

मनो गुणान् वै सृजते बलीय- स्ततश्च कर्माणि विलक्षणानि । शुक्लानि कृष्णान्यथ लोहितानि तेभ्य: सवर्णा: सृतयो भवन्ति ॥ ४३ ॥

ಬಲಿಷ್ಠ ಮನಸ್ಸೇ ಗುಣಗಳ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅದರಿಂದ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧದ ಕರ್ಮಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ—ಸತ್ತ್ವದ ಶುಕ್ಲ, ತಮಸ್ಸಿನ ಕೃಷ್ಣ, ರಜಸ್ಸಿನ ಲೋಹಿತ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗುಣಕರ್ಮದಿಂದ ಅದರಂತೆಯೇ ಜೀವನಸ್ಥಿತಿಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

Verse 44

अनीह आत्मा मनसा समीहता हिरण्मयो मत्सख उद्विचष्टे । मन: स्वलिङ्गं परिगृह्य कामान् जुषन् निबद्धो गुणसङ्गतोऽसौ ॥ ४४ ॥

ಭೌತಿಕ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡುವ ಮನಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರೂ ಪರಮಾತ್ಮನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆತನು ದಿವ್ಯ ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣನು. ನನ್ನ ಸಖನಾಗಿ ಆತನು ತನ್ನ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೇವಲ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ನಾನು ಅಣು ಜೀವಾತ್ಮ ಈ ಮನಸ್ಸನ್ನು—ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ತೋರಿಸುವ ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ—ಆಲಿಂಗಿಸಿ ವಿಷಯಕಾಮಗಳನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಿ ಗುಣಸಂಗದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾದೆನು।

Verse 45

दानं स्वधर्मो नियमो यमश्च श्रुतं च कर्माणि च सद्‍व्रतानि । सर्वे मनोनिग्रहलक्षणान्ता: परो हि योगो मनस: समाधि: ॥ ४५ ॥

ದಾನ, ಸ್ವಧರ್ಮಾಚರಣೆ, ನಿಯಮ-ಯಮಗಳು, ಶಾಸ್ತ್ರಶ್ರವಣ, ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧಿಕರ ವ್ರತಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮನೋನಿಗ್ರಹವನ್ನೇ ಲಕ್ಷ್ಯವಾಗಿಟ್ಟಿವೆ. ನಿಜಕ್ಕೂ ಪರಮೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಮಾಧಿಯೇ ಪರಮ ಯೋಗ.

Verse 46

समाहितं यस्य मन: प्रशान्तं दानादिभि: किं वद तस्य कृत्यम् । असंयतं यस्य मनो विनश्यद् दानादिभिश्चेदपरं किमेभि: ॥ ४६ ॥

ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮಾಹಿತವಾಗಿ ಶಾಂತವಾಗಿದೆ, ಅವನಿಗೆ ದಾನಾದಿ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳೇನು ಅಗತ್ಯ? ಮತ್ತು ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಅಸಂಯತವಾಗಿ ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿದೆ, ಅವನಿಗೆ ದಾನಾದಿ ಮಾಡಿದರೂ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ—ಇವುಗಳಿಂದ ಏನು ಫಲ?

Verse 47

मनोवशेऽन्ये ह्यभवन् स्म देवा मनश्च नान्यस्य वशं समेति । भीष्मो हि देव: सहस: सहीयान् युञ्ज्याद वशे तं स हि देवदेव: ॥ ४७ ॥

ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದ ಇತರ ‘ದೇವರು’ ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮನಸ್ಸಿನ ವಶದಲ್ಲಿವೆ; ಆದರೆ ಮನಸ್ಸು ಯಾರ ವಶಕ್ಕೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಬಲಿಷ್ಠ, ದೇವಸಮಾನ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಭಯಂಕರ ಸ್ವಭಾವದದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾರು ಮನಸ್ಸನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವರೋ ಅವರು ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 48

तं दुर्जयं शत्रुमसह्यवेग- मरुन्तुदं तन्न विजित्य केचित् । कुर्वन्त्यसद्विग्रहमत्र मर्त्यै- र्मित्राण्युदासीनरिपून् विमूढा: ॥ ४८ ॥

ಈ ದುರ್ಜಯ ಶತ್ರು—ಮನಸ್ಸು—ಅಸಹ್ಯ ವೇಗದಿಂದ ಹೃದಯವನ್ನು ಕಾಡುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ಜಯಿಸದೆ ಅನೇಕರು ಮೋಹಿತರಾಗಿ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯರ್ಥ ಜಗಳಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿ ಇತರರನ್ನು ಸ್ನೇಹಿತರು, ಶತ್ರುಗಳು ಅಥವಾ ನಿರ್ಲಿಪ್ತರು ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 49

देहं मनोमात्रमिमं गृहीत्वा ममाहमित्यन्धधियो मनुष्या: । एषोऽहमन्योऽयमिति भ्रमेण दुरन्तपारे तमसि भ्रमन्ति ॥ ४९ ॥

ಈ ದೇಹವು ಕೇವಲ ಭೌತ ಮನಸ್ಸಿನ ಉತ್ಪನ್ನವೆಂದು ಅರಿಯದೆ, ಅದನ್ನು ‘ನಾನು’ ‘ನನ್ನದು’ ಎಂದು ಹಿಡಿಯುವ ಮನುಷ್ಯರ ಬುದ್ಧಿ ಅಂಧವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಇದೇ ನಾನು, ಅದು ಮತ್ತೊಬ್ಬ’ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ಅವರು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 50

जनस्तु हेतु: सुखदु:खयोश्चेत् किमात्मनश्चात्र हि भौमयोस्तत् । जिह्वां क्व‍‍चित् सन्दशति स्वदद्भ‍ि- स्तद्वेदनायां कतमाय कुप्येत् ॥ ५० ॥

ಜನರೇ ನನ್ನ ಸುಖದುಃಖಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನಿಗೆ ಯಾವ ಸ್ಥಾನ? ಸುಖದುಃಖಗಳು ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ; ಅವು ಭೌತ ದೇಹಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವವು. ತನ್ನದೇ ಹಲ್ಲುಗಳು ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಕಚ್ಚಿದರೆ, ಆ ನೋವಿನಲ್ಲಿ ಯಾರ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳಬೇಕು?

Verse 51

दु:खस्य हेतुर्यदि देवतास्तु किमात्मनस्तत्र विकारयोस्तत् । यदङ्गमङ्गेन निहन्यते क्व‍‍चित् क्रुध्येत कस्मै पुरुष: स्वदेहे ॥ ५१ ॥

ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಆಳುವ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ದೇವತೆಗಳೇ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೂ, ಅದು ಆತ್ಮನಿಗೆ ಹೇಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ? ಕ್ರಿಯೆ-ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಬದಲಾವಣೆಯೊಳಗಾಗುವ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃಗಳ ಪರಸ್ಪರ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾತ್ರ. ದೇಹದ ಒಂದು ಅಂಗ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಗವನ್ನು ಹೊಡೆದರೆ, ಆ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಪುರುಷನು ಯಾರ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳಬೇಕು?

Verse 52

आत्मा यदि स्यात् सुखदु:खहेतु: किमन्यतस्तत्र निजस्वभाव: । न ह्यात्मनोऽन्यद् यदि तन्मृषा स्यात् क्रुध्येत कस्मान्न सुखं न दु:खम् ॥ ५२ ॥

ಆತ್ಮನೇ ಸುಖದುಃಖಗಳ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಇತರರನ್ನು ದೋಷಿಸುವುದು ಹೇಗೆ? ಆಗ ಸುಖದುಃಖಗಳು ಆತ್ಮನ ಸ್ವಭಾವವೇ ಆಗುತ್ತವೆ. ಈ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ; ಆತ್ಮನ ಹೊರತಾಗಿ ಏನಾದರೂ ಕಾಣಿಸಿದರೆ ಅದು ಮಾಯೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸುಖವೂ ದುಃಖವೂ ಇಲ್ಲದಾಗ, ತನ್ನ ಮೇಲೋ ಇತರರ ಮೇಲೋ ಕೋಪ ಏಕೆ?

Verse 53

ग्रहानिमित्तं सुखदु:खयोश्चेत् किमात्मनोऽजस्य जनस्य ते वै । ग्रहैर्ग्रहस्यैववदन्तिपीडां क्रुध्येत कस्मैपुरुषस्ततोऽन्य: ॥ ५३ ॥

ಗ್ರಹಗಳೇ ಸುಖದುಃಖಗಳ ತಕ್ಷಣದ ಕಾರಣವೆಂದರೂ, ಜನನವಿಲ್ಲದ ನಿತ್ಯ ಆತ್ಮನಿಗೆ ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಾವ ಸಂಬಂಧ? ಗ್ರಹಪ್ರಭಾವವು ಜನಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲಷ್ಟೇ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೂ ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು ಗ್ರಹಗಳು ಪರಸ್ಪರವೇ ಪೀಡಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗ್ರಹಗಳಿಗೂ ದೇಹಕ್ಕೂ ಭಿನ್ನನಾದ ಜೀವನು ಯಾರ ಮೇಲೆ ಕೋಪ ಹೊರಿಸಬೇಕು?

Verse 54

कर्मास्तुहेतु: सुखदु:खयोश्चेत् किमात्मनस्तद्धिजडाजडत्वे । देहस्त्वचित् पुरुषोऽयं सुपर्ण: क्रुध्येत कस्मै न हि कर्ममूलम् ॥ ५४ ॥

ಸুখದುಃಖಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ ಕರ್ಮವೆಂದು ಒಪ್ಪಿದರೂ ಅದು ಆತ್ಮನಿಗೆ ಸೇರದು. ಚೇತನ ಕರ್ತೃ ಮತ್ತು ಜಡ ದೇಹದ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಕರ್ಮಭಾವನೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ದೇಹ ಅಚೇತನ, ಆತ್ಮ ಪರ; ಕರ್ಮದ ಮೂಲ ದೇಹದಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ, ಆತ್ಮದಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ—ಹೀಗಿರೆ ಕೋಪ ಯಾರ ಮೇಲೆ?

Verse 55

कालस्तुहेतु: सुखदु:खयोश्चेत् किमात्मनस्तत्रतदात्मकोऽसौ । नाग्नेर्हि तापो न हिमस्य तत् स्यात् क्रुध्येत कस्मै न परस्य द्वन्द्वम् ॥ ५५ ॥

ಸুখದುಃಖಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ ಕಾಲವೆಂದು ಒಪ್ಪಿದರೂ ಅದು ಆತ್ಮನಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಲವು ಭಗವಂತನ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಕಟನೆ; ಜೀವಿಗಳೂ ಅದೇ ಶಕ್ತಿಯ ಅಂಶಗಳು. ಬೆಂಕಿ ತನ್ನ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಸುಡುವುದಿಲ್ಲ, ಹಿಮ ತನ್ನ ಶೀತದಿಂದ ತಾನೇ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮ ದ್ವಂದ್ವಾತೀತ; ಹಾಗಾದರೆ ಕೋಪ ಯಾರ ಮೇಲೆ?

Verse 56

न केनचित् क्व‍ापि कथञ्चनास्य द्वन्द्वोपराग: परत: परस्य । यथाहम: संसृतिरूपिण: स्या- देवं प्रबुद्धो न बिभेति भूतै: ॥ ५६ ॥

ಪರಮಸ್ವರೂಪವಾದ ಆತ್ಮನ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ, ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ, ಯಾರಿಂದಲೂ ದ್ವಂದ್ವದ ಮಸುಕು ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅಹಂಕಾರವೇ ಸಂಸಾರರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದು ಸುಖದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಜಾಗೃತನಾದವನು ಭೌತಿಕ ಸೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಏನನ್ನೂ ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 57

एतां स आस्थाय परात्मनिष्ठा- मध्यासितां पूर्वतमैर्महर्षिभि: । अहं तरिष्यामि दुरन्तपारं तमो मुकुन्दाङ्‍‍घ्रिनिषेवयैव ॥ ५७ ॥

ಪೂರ್ವ ಮಹರ್ಷಿ-ಆಚಾರ್ಯರು ಆಚರಿಸಿದ ಈ ಪರಮಾತ್ಮನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ನಾನು ಕೇವಲ ಮುಕುಂದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳ ಸೇವೆಯಿಂದಲೇ ಅಜ್ಞಾನವೆಂಬ ದುರಂತ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟುವೆನು.

Verse 58

श्रीभगवानुवाच निर्विद्य नष्टद्रविणे गतक्लम: प्रव्रज्य गां पर्यटमान इत्थम् । निराकृतोऽसद्भ‍िरपि स्वधर्मा- दकम्पितोऽमूं मुनिराह गाथाम् ॥ ५८ ॥

ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ಧನ ನಷ್ಟವಾದಾಗ ವೈರಾಗ್ಯ ಪಡೆದ ಆ ಮುನಿಯು ದುಗುಡ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾಂತಿಯನ್ನು ತೊರೆದನು. ಸನ್ನ್ಯಾಸ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಗೃಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸಂಚರಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದನು. ದುಷ್ಟ ಮೂರ್ಖರು ಅವಮಾನಿಸಿದರೂ ಸ್ವಧರ್ಮದಿಂದ ಅಚಲವಾಗಿ ಈ ಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡಿದನು.

Verse 59

सुखदु:खप्रदो नान्य: पुरुषस्यात्मविभ्रम: । मित्रोदासीनरिपव: संसारस्तमस: कृत: ॥ ५९ ॥

ಜೀವನಿಗೆ ಸುಖದುಃಖಗಳನ್ನು ನೀಡುವದು ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ; ತನ್ನದೇ ಆತ್ಮವಿಭ್ರಮವೇ ಕಾರಣ. ಮಿತ್ರ-ಉದಾಸೀನ-ಶತ್ರು ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಸಂಸಾರ ಅಜ್ಞಾನತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 60

तस्मात् सर्वात्मना तात निगृहाण मनो धिया । मय्यावेशितया युक्त एतावान् योगसङ्ग्रह: ॥ ६० ॥

ಆದುದರಿಂದ, ತಾತ, ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸು. ಇದೇ ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾರಸಂಗ್ರಹ.

Verse 61

य एतां भिक्षुणा गीतां ब्रह्मनिष्ठां समाहित: । धारयञ्छ्रावयञ्छृण्वन्द्वन्द्वैर्नैवाभिभूयते ॥ ६१ ॥

ಯಾರು ಏಕಾಗ್ರನಾಗಿ ಈ ಭಿಕ್ಷುವಿನ ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠ ಗೀತೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಇತರರಿಗೆ ಕೇಳಿಸಿ ಅಥವಾ ತಾನೇ ಕೇಳುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಸುಖದುಃಖದ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಮತ್ತೆ ಎಂದಿಗೂ ಆವರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.