Adhyaya 18
Vānaprastha-vidhi and Sannyāsa-dharma: Austerity, Detachment, and the Paramahaṁsa Ideal
ಉದ್ದವನಿಗೆ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ವಾನಪ್ರಸ್ಥ ವಿಧಿಯಿಂದ ಪರಿಪಕ್ವ ಸನ್ನ್ಯಾಸಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪರಮಹಂಸ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ವನ್ಯ ಫಲ-ಮೂಲಗಳಿಂದ ಜೀವನ, ದೇಹತಪಸ್ಸು, ಅಹಿಂಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೀಮಿತ ವೈದಿಕ ಕರ್ಮ, ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ವಾನಪ್ರಸ್ಥ ಪರಿಪಕ್ವವಾದಾಗ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಧ್ಯಾನರೂಪ ದಾಹ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಒಳಗೇ ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಉಪಸಂಹರಿಸಿ ಸನ್ನ್ಯಾಸ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಎಂಬ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳು ಮೋಹಕ ರೂಪಗಳಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿ, ಬಾಹ್ಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಗಿಂತ ವಾಕ್ಸಂಯಮ, ಕರ್ಮಶುದ್ಧಿ, ಪ್ರಾಣನಿಗ್ರಹ ಇತ್ಯಾದಿ ಆಂತರಿಕ ಶಿಸ್ತುಗಳೇ ನಿಜ ಸನ್ನ್ಯಾಸ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ಅಹಿಂಸೆ, ಸಮತ್ವ, ವಿನಯ, ಸಮದರ್ಶನ—ಒಬ್ಬನೇ ಭಗವಂತನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಕೃಷ್ಣಾರ್ಪಣವಾಗಿ ನಿಷ್ಕಾಮವಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ ಅವು ಜೀವನವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಶೀಘ್ರ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸಮನ್ವಯವಾಗಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
श्रीभगवानुवाच वनं विविक्षु: पुत्रेषु भार्यां न्यस्य सहैव वा । वन एव वसेच्छान्तस्तृतीयं भागमायुष: ॥ १ ॥
ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು—ವಾನಪ್ರಸ್ಥಾಶ್ರಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಬಯಸುವವನು ಶಾಂತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು; ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಪ್ರೌಢ ಪುತ್ರರ ಬಳಿ ಬಿಡಲಿ, ಅಥವಾ ಅವಳನ್ನೇ ಜೊತೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಿ, ಮತ್ತು ಆಯುಷ್ಯದ ಮೂರನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸಲಿ।
Verse 2
कन्दमूलफलैर्वन्यैर्मेध्यैर्वृत्तिं प्रकल्पयेत् । वसीत वल्कलं वासस्तृणपर्णाजिनानि वा ॥ २ ॥
ವಾನಪ್ರಸ್ಥನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಶುದ್ಧ ಕಂದ‑ಮೂಲ‑ಫಲಗಳಿಂದ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಉಡುಪಾಗಿ ಮರದ ತೊಗಟೆ, ಹುಲ್ಲು‑ಎಲೆಗಳು ಅಥವಾ ಮೃಗಚರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಬಹುದು।
Verse 3
केशरोमनखश्मश्रुमलानि बिभृयाद् दत: । न धावेदप्सु मज्जेत त्रिकालं स्थण्डिलेशय: ॥ ३ ॥
ವಾನಪ್ರಸ್ಥನು ತಲೆ, ದೇಹ, ಮುಖದ ಕೇಶ-ರೋಮಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಬಾರದು, ನಖಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಬಾರದು, ದಂತಶುದ್ಧಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬಾರದು. ಮಲಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆಯನ್ನು ನಿಯಮವಾಗಿ ಮಾಡಿ, ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಶಯನಿಸಬೇಕು.
Verse 4
ग्रीष्मे तप्येत पञ्चाग्नीन् वर्षास्वासारषाड्जले । आकण्ठमग्न: शिशिर एवंवृत्तस्तपश्चरेत् ॥ ४ ॥
ಈ ರೀತಿ ವಾನಪ್ರಸ್ಥವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ಗ್ರೀಷ್ಮದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಪ್ರಖರ ಸೂರ್ಯತಾಪದ ನಡುವೆ ಪಂಚಾಗ್ನಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಬೇಕು; ಮಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊರಗೇ ಉಳಿದು ಧಾರಾವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸಹಿಸಬೇಕು; ಶಿಶಿರದಲ್ಲಿ ಕಂಠವರೆಗೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ತಪಸ್ಸು ಆಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 5
अग्निपक्वं समश्नीयात् कालपक्वमथापि वा । उलूखलाश्मकुट्टो वा दन्तोलूखल एव वा ॥ ५ ॥
ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಧಾನ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಬಹುದು, ಅಥವಾ ಕಾಲದಿಂದ ಪಕ್ವವಾದ ಫಲಾದಿಗಳನ್ನು ಭುಂಜಿಸಬಹುದು. ಆಹಾರವನ್ನು ಉಲೂಖಲ-ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕುಟ್ಟಿ ತಿನ್ನಬಹುದು, ಇಲ್ಲವೇ ತನ್ನ ದಂತಗಳನ್ನೇ ಉಲೂಖಲವೆಂದು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಚವಚವಿಸಿ ತಿನ್ನಬಹುದು.
Verse 6
स्वयं सञ्चिनुयात् सर्वमात्मनो वृत्तिकारणम् । देशकालबलाभिज्ञो नाददीतान्यदाहृतम् ॥ ६ ॥
ವಾನಪ್ರಸ್ಥನು ತನ್ನ ದೇಹಪೋಷಣೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಾನೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು; ದೇಶ-ಕಾಲ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಬಲವನ್ನು ಅರಿತು. ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಾರದು, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ತಂದದ್ದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು.
Verse 7
वन्यैश्चरुपुरोडाशैर्निर्वपेत् कालचोदितान् । न तु श्रौतेन पशुना मां यजेत वनाश्रमी ॥ ७ ॥
ವನಾಶ್ರಮಿಯಾದ ವಾನಪ್ರಸ್ಥನು ಕಾಲಾನುಸಾರವಾಗಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಚರು ಮತ್ತು ಪುರೋಡಾಶಾದಿ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಋತುಯಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಆದರೆ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರೂ ಶ್ರೌತ ಪಶುಯಾಗದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಯಜಿಸಬಾರದು.
Verse 8
अग्निहोत्रं च दर्शश्च पौर्णमासश्च पूर्ववत् । चातुर्मास्यानि च मुनेराम्नातानि च नैगमै: ॥ ८ ॥
ವಾನಪ್ರಸ್ಥನು ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದಂತೆ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ದರ್ಶ ಮತ್ತು ಪೌರ್ಣಮಾಸ ಯಾಗಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ವೇದಜ್ಞರು ವಾನಪ್ರಸ್ಥಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ವಿಧಿಸಿದ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ ವ್ರತಗಳು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಗಳನ್ನೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 9
एवं चीर्णेन तपसा मुनिर्धमनिसन्तत: । मां तपोमयमाराध्य ऋषिलोकादुपैति माम् ॥ ९ ॥
ಈ ರೀತಿ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕ್ಷೀಣನಾಗಿ, ಅತಿ ಕನಿಷ್ಠ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ವಾನಪ್ರಸ್ಥ ಮುನಿಯು ಚರ್ಮ-ಎಲುಬಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಇಂತಹ ತಪೋಮಯ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಅವನು ಮಹರ್ಲೋಕ (ಋಷಿಲೋಕ)ವನ್ನು ಪಡೆದು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 10
यस्त्वेतत् कृच्छ्रतश्चीर्णं तपो नि:श्रेयसं महत् । कामायाल्पीयसे युञ्ज्याद् बालिश: कोऽपरस्तत: ॥ १० ॥
ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ನೆರವೇರಿಸುವ ಈ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾದರೂ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ನೀಡುವ, ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಅಲ್ಪ ಇಂದ್ರಿಯಸukhoಗಾಗಿ ಬಳಸುವವನು ಪರಮ ಮೂರ್ಖನು; ಅವನಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಮೂರ್ಖ ಯಾರು?
Verse 11
यदासौ नियमेऽकल्पो जरया जातवेपथु: । आत्मन्यग्नीन् समारोप्य मच्चित्तोऽग्निं समाविशेत् ॥ ११ ॥
ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಿಂದ ಕಂಪಿಸಿ ನಿಯತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದಾಗ, ವಾನಪ್ರಸ್ಥನು ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.
Verse 12
यदा कर्मविपाकेषु लोकेषु निरयात्मसु । विरागो जायते सम्यङ् न्यस्ताग्नि: प्रव्रजेत्तत: ॥ १२ ॥
ಕರ್ಮಫಲವಿಪಾಕಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಲೋಕಗಳು—ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವೂ ಸೇರಿ—ದುಃಖಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಅರಿತು ಸಂಪೂರ್ಣ ವೈರಾಗ್ಯ ಉಂಟಾದಾಗ, ವಾನಪ್ರಸ್ಥನು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪ್ರವ್ರಜ್ಯೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು; ಅಂದರೆ ಸನ್ನ್ಯಾಸಾಶ್ರಮವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು.
Verse 13
इष्ट्वा यथोपदेशं मां दत्त्वा सर्वस्वमृत्विजे । अग्नीन् स्वप्राण आवेश्य निरपेक्ष: परिव्रजेत् ॥ १३ ॥
ಶಾಸ್ತ್ರೋಪದೇಶದಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ತನ್ನ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನು ಋತ್ವಿಜನಿಗೆ ದಾನಮಾಡಿ, ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ; ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಸನ್ನ್ಯಾಸಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವ್ರಜಿಸಬೇಕು।
Verse 14
विप्रस्य वै सन्न्यसतो देवा दारादिरूपिण: । विघ्नान् कुर्वन्त्ययं ह्यस्मानाक्रम्य समियात् परम् ॥ १४ ॥
ಸನ್ನ್ಯಾಸ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ವಿಪ್ರನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಪತ್ನಿ ಮೊದಲಾದ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾರೆ—“ಇವನು ನಮ್ಮನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ಪರಮಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವನು” ಎಂದು; ಆದರೆ ಸನ್ನ್ಯಾಸಿಯು ಅವನ್ನೂ ಅವುಗಳ ಪ್ರಕಟಗಳನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಿಸಬಾರದು।
Verse 15
बिभृयाच्चेन्मुनिर्वास: कौपीनाच्छादनं परम् । त्यक्तं न दण्डपात्राभ्यामन्यत् किञ्चिदनापदि ॥ १५ ॥
ಸನ್ನ್ಯಾಸಿಗೆ ಕೌಪೀನದ ಹೊರತಾಗಿ ಏನಾದರೂ ಧರಿಸಬೇಕೆಂದರೆ, ಕೌಪೀನವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಕಟಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇಲ್ಲದೆ ದಂಡ ಮತ್ತು ಕಮಂಡಲುವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇನ್ನೇನನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು।
Verse 16
दृष्टिपूतं न्यसेत् पादं वस्त्रपूतं पिबेज्जलम् । सत्यपूतां वदेद् वाचं मन:पूतं समाचरेत् ॥ १६ ॥
ಸಾಧು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮಾತ್ರ ಪಾದವನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಇಡಬೇಕು, ಯಾವುದೇ ಜೀವಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ; ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಶೋಧಿಸಿ ಮಾತ್ರ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕು; ಸತ್ಯದಿಂದ ಪವಿತ್ರವಾದ ಮಾತನ್ನೇ ಹೇಳಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 17
मौनानीहानिलायामा दण्डा वाग्देहचेतसाम् । न ह्येते यस्य सन्त्यङ्ग वेणुभिर्न भवेद् यति: ॥ १७ ॥
ಮೌನ (ವ್ಯರ್ಥ ಮಾತಿನ ತ್ಯಾಗ), ಅನೀಹಾ (ವ್ಯರ್ಥ ಕ್ರಿಯೆಯ ತ್ಯಾಗ) ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ—ಇವು ವಾಣಿ, ದೇಹ, ಚೇತಸಿನ ದಂಡಗಳು. ಇವು ಯಾರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೋ, ಅವನು ಕೇವಲ ಬಿದಿರು ದಂಡಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುದರಿಂದ ಯತಿ (ಸನ್ನ್ಯಾಸಿ) ಆಗುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 18
भिक्षां चतुर्षु वर्णेषु विगर्ह्यान् वर्जयंश्चरेत् । सप्तागारानसङ्क्लृप्तांस्तुष्येल्लब्धेन तावता ॥ १८ ॥
ಅಶುದ್ಧ ಹಾಗೂ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯವೆಂದು ನಿಂದಿತ ಮನೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಭಿಕ್ಷುಕನು ಅಗತ್ಯಾನುಸಾರ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಬಹುದು. ಮುಂಚಿತ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದೆ ಏಳು ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ದೊರಕಿದಷ್ಟರಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತನಾಗಿರಬೇಕು.
Verse 19
बहिर्जलाशयं गत्वा तत्रोपस्पृश्य वाग्यत: । विभज्य पावितं शेषं भुञ्जीताशेषमाहृतम् ॥ १९ ॥
ಭಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಜನವಾಸದಿಂದ ಹೊರಗೆ ನಿರ್ಜನ ಜಲಾಶಯದ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಕೈಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತೊಳೆದು ಮೌನವಾಗಿರಬೇಕು; ಕೇಳುವವರಿಗೆ ಪಾಲು ಹಂಚಬೇಕು. ನಂತರ ಉಳಿದುದನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ತಂದದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ತಿನ್ನಬೇಕು; ಮುಂದಿಗಾಗಿ ಏನೂ ಉಳಿಸಬಾರದು.
Verse 20
एकश्चरेन्महीमेतां नि:सङ्ग: संयतेन्द्रिय: । आत्मक्रीड आत्मरत आत्मवान् समदर्शन: ॥ २० ॥
ಭೌತಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಸಾಧು ಒಬ್ಬನೇ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸಂಚರಿಸಬೇಕು. ಪರಮೇಶ್ವರನ ಅನುಭವದಲ್ಲೂ ಆತ್ಮತೃಪ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದಿದ್ದು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಮದೃಷ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಆತ್ಮಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರಬೇಕು.
Verse 21
विविक्तक्षेमशरणो मद्भावविमलाशय: । आत्मानं चिन्तयेदेकमभेदेन मया मुनि: ॥ २१ ॥
ಸುರಕ್ಷಿತ ಹಾಗೂ ಏಕಾಂತ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ನನ್ನ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಮನಸ್ಸು ನಿರ್ಮಲವಾದ ಮುನಿಯು ಆತ್ಮವನ್ನೇ ಏಕಾಗ್ರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಅದನ್ನು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಭೇದವಾಗಿ ಅರಿತು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು.
Verse 22
अन्वीक्षेतात्मनो बन्धं मोक्षं च ज्ञाननिष्ठया । बन्ध इन्द्रियविक्षेपो मोक्ष एषां च संयम: ॥ २२ ॥
ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಮುನಿಯು ಆತ್ಮದ ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ವಿಷಯಭೋಗದ ಕಡೆ ಚದುರುವುದು ಬಂಧನ; ಅವುಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಯಮವೇ ಮೋಕ್ಷ.
Verse 23
तस्मान्नियम्य षड्वर्गं मद्भावेन चरेन्मुनि: । विरक्त: क्षुद्रकामेभ्यो लब्ध्वात्मनि सुखं महत् ॥ २३ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು—ಈ ಷಡ್ವರ್ಗವನ್ನು ಕೃಷ್ಣಭಾವದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಮುನಿಯು ನಡೆಯಲಿ. ಕ್ಷುದ್ರ ಭೋಗಗಳಿಂದ ವಿರಕ್ತನಾಗಿ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಹಾಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ.
Verse 24
पुरग्रामव्रजान्सार्थान् भिक्षार्थं प्रविशंश्चरेत् । पुण्यदेशसरिच्छैलवनाश्रमवतीं महीम् ॥ २४ ॥
ಮುನಿಯು ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಹರಿಯುವ ನದೀತೀರಗಳಲ್ಲಿ, ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯದ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಲಿ. ನಗರ, ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಮೇಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ ಭಿಕ್ಷಾರ್ಥವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿ.
Verse 25
वानप्रस्थाश्रमपदेष्वभीक्ष्णं भैक्ष्यमाचरेत् । संसिध्यत्याश्वसम्मोह: शुद्धसत्त्व: शिलान्धसा ॥ २५ ॥
ವಾನಪ್ರಸ್ಥ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿರುವವನು ಸದಾ ಭಿಕ್ಷಾವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಿ; ಇದರಿಂದ ಮೋಹ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಆತ್ಮಿಕ ಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ವಿನಯದಿಂದ ಪಡೆದ ಧಾನ್ಯದಿಂದ ಬದುಕುವವನು ತನ್ನ ಸತ್ತ್ವವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 26
नैतद् वस्तुतया पश्येद् दृश्यमानं विनश्यति । असक्तचित्तो विरमेदिहामुत्र चिकीर्षितात् ॥ २६ ॥
ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುವ ಭೌತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪರಮ ಸತ್ಯವೆಂದು ನೋಡಬಾರದು. ಆಸಕ್ತಿರಹಿತ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಇಹಲೋಕ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದ ಭೌತ ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ನಿವೃತ್ತನಾಗಬೇಕು.
Verse 27
यदेतदात्मनि जगन्मनोवाक्प्राणसंहतम् । सर्वं मायेति तर्केण स्वस्थस्त्यक्त्वा न तत् स्मरेत् ॥ २७ ॥
ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು: ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ಈ ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು, ವಾಣಿ, ಪ್ರಾಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ದೇಹ—ಎಲ್ಲವೂ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು. ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಇವುಗಳ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಇವನ್ನು ಧ್ಯಾನದ ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿಸಬಾರದು.
Verse 28
ज्ञाननिष्ठो विरक्तो वा मद्भक्तो वानपेक्षक: । सलिङ्गानाश्रमांस्त्यक्त्वा चरेदविधिगोचर: ॥ २८ ॥
ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠನಾಗಿ ವಿರಕ್ತನಾದವನು ಆಗಲಿ, ಮೋಕ್ಷಾಶೆಯೂ ಇಲ್ಲದ ನನ್ನ ಭಕ್ತನಾಗಲಿ—ಇಬ್ಬರೂ ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಗ-ಆಶ್ರಮಧರ್ಮಗಳನ್ನೂ ಕರ್ಮಕಾಂಡ ವಿಧಿಗಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ವಿಧಿನಿಯಮಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಮೀರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 29
बुधो बालकवत् क्रीडेत् कुशलो जडवच्चरेत् । वदेदुन्मत्तवद् विद्वान् गोचर्यां नैगमश्चरेत् ॥ २९ ॥
ಪರಮಹಂಸನು ಅತ್ಯಂತ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿದ್ದರೂ ಬಾಲಕನಂತೆ ಕ್ರೀಡಿಸಬೇಕು; ಅತ್ಯಂತ ಕುಶಲನಾಗಿದ್ದರೂ ಜಡನಂತೆ ನಡೆಯಬೇಕು; ಅತ್ಯಂತ ಪಂಡಿತನಾಗಿದ್ದರೂ ಉನ್ಮತ್ತನಂತೆ ಮಾತನಾಡಬೇಕು; ವೇದವಿಧಿ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಚರಿಸಬೇಕು.
Verse 30
वेदवादरतो न स्यान्न पाषण्डी न हैतुक: । शुष्कवादविवादे न कञ्चित् पक्षं समाश्रयेत् ॥ ३० ॥
ಭಕ್ತನು ವೇದಗಳ ಕರ್ಮಕಾಂಡ ಫಲವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಬಾರದು; ಪಾಷಂಡಿಯಾಗಿ ವೇದವಿಧಿಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ ನಡೆಯಬಾರದು; ಒಣ ತರ್ಕವಾದಿಯಾಗಬಾರದು; ವ್ಯರ್ಥ ವಾದವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪಕ್ಷವನ್ನೂ ಹಿಡಿಯಬಾರದು.
Verse 31
नोद्विजेत जनाद् धीरो जनं चोद्वेजयेन्न तु । अतिवादांस्तितिक्षेत नावमन्येत कञ्चन । देहमुद्दिश्य पशुवद् वैरं कुर्यान्न केनचित् ॥ ३१ ॥
ಧೀರನು ಜನರಿಂದ ಅಶಾಂತನಾಗಬಾರದು, ಜನರನ್ನೂ ಅಶಾಂತಗೊಳಿಸಬಾರದು. ಇತರರ ಕಠಿಣ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಬೇಕು, ಯಾರನ್ನೂ ಅವಮಾನಿಸಬಾರದು, ದೇಹಕ್ಕಾಗಿ ಪಶುವಿನಂತೆ ಯಾರೊಂದಿಗೂ ವೈರ ಮಾಡಬಾರದು.
Verse 32
एक एव परो ह्यात्मा भूतेष्वात्मन्यवस्थित: । यथेन्दुरुदपात्रेषु भूतान्येकात्मकानि च ॥ ३२ ॥
ಒಬ್ಬನೇ ಪರಮಾತ್ಮನು ಎಲ್ಲ ಭೌತದೇಹಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಅನೇಕ ಜಲಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವಂತೆ, ಒಬ್ಬನೇ ಭಗವಂತನು ಎಲ್ಲರೊಳಗೂ ಇರುವನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ದೇಹಗಳೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆ ಏಕ ಪರಮಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿವೆ.
Verse 33
अलब्ध्वा न विषीदेत काले कालेऽशनं क्वचित् । लब्ध्वा न हृष्येद् धृतिमानुभयं दैवतन्त्रितम् ॥ ३३ ॥
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯೋಗ್ಯ ಆಹಾರ ದೊರಕದಿದ್ದರೂ ದುಃಖಿಸಬಾರದು; ಸಮೃದ್ಧ ಆಹಾರ ದೊರಕಿದರೂ ಅತಿಯಾಗಿ ಹರ್ಷಿಸಬಾರದು. ಧೃತಿಯಿಂದ ಎರಡೂ ಭಗವದಧೀನವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।
Verse 34
आहारार्थं समीहेत युक्तं तत् प्राणधारणम् । तत्त्वं विमृश्यते तेन तद् विज्ञाय विमुच्यते ॥ ३४ ॥
ಅವಶ್ಯಕವಿದ್ದರೆ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಯುಕ್ತವಾದ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬೇಕು; ಪ್ರಾಣಧಾರಣೆಗೆ ಅದು ಅಗತ್ಯ. ಇಂದ್ರಿಯ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣವಾಯು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದ್ದರೆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬಹುದು; ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು।
Verse 35
यदृच्छयोपपन्नान्नमद्याच्छ्रेष्ठमुतापरम् । तथा वासस्तथा शय्यां प्राप्तं प्राप्तं भजेन्मुनि: ॥ ३५ ॥
ಯದೃಚ್ಛೆಯಿಂದ ದೊರಕಿದ ಅನ್ನವು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಲಿ, ಮುನಿಯು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಭುಂಜಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಶಯ್ಯೆ—ಯಾವುದು ದೊರಕಿದರೂ ಅದನ್ನೇ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು।
Verse 36
शौचमाचमनं स्नानं न तु चोदनया चरेत् । अन्यांश्च नियमाञ्ज्ञानी यथाहं लीलयेश्वर: ॥ ३६ ॥
ಶೌಚ, ಆಚಮನ, ಸ್ನಾನ ಮೊದಲಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಯು ಬಲವಂತದಿಂದಲ್ಲ, ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸಬೇಕು. ನಾನು ಪರಮೇಶ್ವರನು ಲೀಲೆಯಿಂದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವಂತೆ, ನನ್ನನ್ನು ಅರಿತವನು ಕೂಡ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 37
न हि तस्य विकल्पाख्या या च मद्वीक्षया हता । आदेहान्तात् क्वचित् ख्यातिस्तत: सम्पद्यते मया ॥ ३७ ॥
ನನ್ನನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿದವನಿಗೆ ‘ಭೇದ’ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಅವನು ಯಾವುದನ್ನೂ ನನ್ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಂತೆ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ದೇಹ-ಮನಸ್ಸಿನ ಹಳೆಯ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದು ಮರಳಿ ಕಾಣಿಸಿದಂತೆ ತೋರುವುದಿದೆ; ಆದರೆ ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನು ನನ್ನ ಸಮಾನ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 38
दु:खोदर्केषु कामेषु जातनिर्वेद आत्मवान् । अजिज्ञासितमद्धर्मो मुनिं गुरुमुपव्रजेत् ॥ ३८ ॥
ಇಂದ್ರಿಯಭೋಗಗಳ ಫಲ ದುಃಖಕರವೆಂದು ತಿಳಿದು ವೈರಾಗ್ಯ ಪಡೆದ, ಆತ್ಮಸಂಯಮಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸುವ, ಆದರೆ ನನ್ನನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸದವನು—ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಸದ್ಗುರು ಮುನಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು.
Verse 39
तावत् परिचरेद् भक्त: श्रद्धावाननसूयक: । यावद् ब्रह्म विजानीयान्मामेव गुरुमादृत: ॥ ३९ ॥
ಭಕ್ತನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ, ಗೌರವದಿಂದ, ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದೆ—ನನ್ನೊಡನೆ ಅಭಿನ್ನನಾದ ಗುರುವಿಗೆ ಆದರ ನೀಡಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿರಬೇಕು; ಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರಿಯುವವರೆಗೆ.
Verse 40
यस्त्वसंयतषड्वर्ग: प्रचण्डेन्द्रियसारथि: । ज्ञानवैराग्यरहितस्त्रिदण्डमुपजीवति ॥ ४० ॥ सुरानात्मानमात्मस्थं निह्नुते मां च धर्महा । अविपक्वकषायोऽस्मादमुष्माच्च विहीयते ॥ ४१ ॥
ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಉನ್ಮತ್ತ ಉತ್ಸಾಹ, ಸುಳ್ಳು ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಮದ್ಯಮತ್ತತೆ—ಈ ಆರು ವಿಕಾರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸದವನು; ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಾರಥಿಯಾದ ಬುದ್ಧಿ ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಂಡವಾಗಿ ಎಳೆಯಲ್ಪಡುವವನು; ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ತ್ರಿದಂಡವನ್ನು ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಧರಿಸುವವನು; ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಮತ್ತು ತನ್ನೊಳಗೆ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ನನ್ನನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು—ಇಂತಹ ಅಪಕ್ವ ಕಲ್ಮಷದಿಂದ ಆವರಿತನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲೂ ಭ್ರಷ್ಟನಾಗಿ ನಷ್ಟನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 41
यस्त्वसंयतषड्वर्ग: प्रचण्डेन्द्रियसारथि: । ज्ञानवैराग्यरहितस्त्रिदण्डमुपजीवति ॥ ४० ॥ सुरानात्मानमात्मस्थं निह्नुते मां च धर्महा । अविपक्वकषायोऽस्मादमुष्माच्च विहीयते ॥ ४१ ॥
ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಉನ್ಮತ್ತ ಉತ್ಸಾಹ, ಸುಳ್ಳು ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಮದ್ಯಮತ್ತತೆ—ಈ ಆರು ವಿಕಾರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸದವನು; ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಾರಥಿಯಾದ ಬುದ್ಧಿ ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಂಡವಾಗಿ ಎಳೆಯಲ್ಪಡುವವನು; ಜ್ಞಾನ-ವೈರಾಗ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ತ್ರಿದಂಡವನ್ನು ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಧರಿಸುವವನು; ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಮತ್ತು ತನ್ನೊಳಗೆ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ನನ್ನನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು—ಇಂತಹ ಅಪಕ್ವ ಕಲ್ಮಷದಿಂದ ಆವರಿತನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲೂ ಭ್ರಷ್ಟನಾಗಿ ನಷ್ಟನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 42
भिक्षोर्धर्म: शमोऽहिंसा तप ईक्षा वनौकस: । गृहिणो भूतरक्षेज्या द्विजस्याचार्यसेवनम् ॥ ४२ ॥
ಭಿಕ್ಷು (ಸನ್ನ್ಯಾಸಿ) ಯ ಧರ್ಮ ಶಮ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸೆ; ವಾನಪ್ರಸ್ಥನಿಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ದೇಹ-ಆತ್ಮ ವಿಭೇದದ ತತ್ತ್ವದೃಷ್ಟಿ ಮುಖ್ಯ; ಗೃಹಸ್ಥನ ಧರ್ಮ ಸರ್ವ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವುದು; ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯ (ದ್ವಿಜ) ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯ ಆಚಾರ್ಯಸೇವೆ.
Verse 43
ब्रह्मचर्यं तप: शौचं सन्तोषो भूतसौहृदम् । गृहस्थस्याप्यृतौ गन्तु: सर्वेषां मदुपासनम् ॥ ४३ ॥
ಗೃಹಸ್ಥನಾದರೂ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ನಿಯತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪತ್ನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು; ಬೇರೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ತಪಸ್ಸು, ಮನ-ದೇಹ ಶೌಚ, ಸ್ವಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ प्रति ಸ್ನೇಹಭಾವವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ವರ್ಣಾಶ್ರಮಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 44
इति मां य: स्वधर्मेण भजेन् नित्यमनन्यभाक् । सर्वभूतेषु मद्भावो मद्भक्तिं विन्दते दृढाम् ॥ ४४ ॥
ತನ್ನ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾ ನಿತ್ಯ ಅನನ್ಯಭಾವದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಭಜಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ನನ್ನ ಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನು ಕಾಣುವವನು ನನ್ನತ್ತ ಅಚಲವಾದ ದೃಢ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 45
भक्त्योद्धवानपायिन्या सर्वलोकमहेश्वरम् । सर्वोत्पत्त्यप्ययं ब्रह्म कारणं मोपयाति स: ॥ ४५ ॥
ಉದ್ದವನೇ! ನಾನು ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳ ಪರಮೇಶ್ವರನು; ಈ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಲಯಗೊಳಿಸುವವನು ನಾನೇ, ಮತ್ತು ಉತ್ಪತ್ತಿ-ಪ್ರಳಯಗಳ ಪರಮ ಕಾರಣವಾದ ಬ್ರಹ್ಮವೂ ನಾನೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಚಲ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವವನು ನನ್ನನ್ನೇ ಸೇರುತ್ತಾನೆ.
Verse 46
इति स्वधर्मनिर्णिक्तसत्त्वो निर्ज्ञातमद्गति: । ज्ञानविज्ञानसम्पन्नो नचिरात् समुपैति माम् ॥ ४६ ॥
ಹೀಗೆ ಸ್ವಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಸತ್ತ್ವವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ, ನನ್ನ ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿತು, ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅನುಭವಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾದವನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ನನ್ನನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.
Verse 47
वर्णाश्रमवतां धर्म एष आचारलक्षण: । स एव मद्भक्तियुतो नि:श्रेयसकर: पर: ॥ ४७ ॥
ವರ್ಣಾಶ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರ ಧರ್ಮವು ಅಧಿಕೃತ ಆಚಾರಪರಂಪರೆಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಇದೇ. ಅದೇ ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಪ್ರೇಮಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನನಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದಾಗ, ಅವು ಜೀವನದ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು—ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.
Verse 48
एतत्तेऽभिहितं साधो भवान् पृच्छति यच्च माम् । यथा स्वधर्मसंयुक्तो भक्तो मां समियात् परम् ॥ ४८ ॥
ಓ ಸಾಧು ಉದ್ದವನೇ! ನೀನು ಕೇಳಿದಂತೆ ನಾನು ವಿವರಿಸಿದೆ—ಸ್ವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠನಾದ ನನ್ನ ಭಕ್ತನು ಹೇಗೆ ನನಗೆ, ಪರಮ ಪುರುಷೋತ್ತಮನಿಗೆ, ಸೇರುತ್ತಾನೋ.
Frequently Asked Questions
Bondage is defined as the deviation of the senses toward sense gratification, which binds consciousness to impermanent objects and their reactions. Liberation is defined as complete control of the senses and mind, rooted in steady knowledge and remembrance of the Lord, whereby one experiences spiritual bliss within the self and no longer meditates upon perishable realities.
In this chapter Kṛṣṇa explicitly restricts the vānaprastha from animal sacrifice, emphasizing ahimsā and purity as prominent duties for that āśrama. The teaching aligns ritual with progressive internalization: as one advances toward renunciation, worship must become less dependent on external violence or paraphernalia and more aligned with compassion, philosophical discrimination, and devotion to the Supreme.
A true sannyāsī is identified by internal disciplines—avoiding useless speech, avoiding useless activity, and controlling the life air—along with truthfulness, purity, nonviolence, and detachment. External signs (such as carrying daṇḍa) are insufficient if one remains controlled by lust, anger, greed, pride, intoxication, or if one adopts renunciation as a livelihood.
Kṛṣṇa explains that devas may manifest alluring forms (including the appearance of one’s former wife or other attractive objects) to create stumbling blocks, fearing the sannyāsī will surpass them. The proper response is indifference: the renunciant should not give heed to such manifestations and should remain fixed in detachment and remembrance of the Lord.
The paramahaṁsa is described as behaving outwardly in unconventional ways—like a child (free from honor/dishonor), like an incompetent person (without display of expertise), like an insane person (without social posturing), while inwardly established in the highest realization. Such conduct is ‘beyond rules’ because realized knowledge and pure bhakti have dissolved the egoic motive that rules are meant to restrain; nevertheless, the paramahaṁsa never becomes atheistic or hostile to Vedic truth.
The chapter concludes that prescribed duties—whether of brahmacarya, gṛhastha, vānaprastha, or sannyāsa—become spiritually perfect when dedicated to Kṛṣṇa in loving service, without separate objects of worship. When one worships Kṛṣṇa while seeing Him present in all beings, varṇāśrama functions as a purification system that quickly matures into unflinching devotional service and attainment of the Lord.