Adhyaya 7

Verse 1

ब्रह्मोवाच यत्रोद्यत: क्षितितलोद्धरणाय बिभ्रत् क्रौडीं तनुं सकलयज्ञमयीमनन्त: । अन्तर्महार्णव उपागतमादिदैत्यं तं दंष्ट्रयाद्रिमिव वज्रधरो ददार ॥ १ ॥

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅನಂತನಾದ ಪ್ರಭು ಲೀಲೆಯಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಯಜ್ಞಮಯವಾದ ವರಾಹದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಗರ್ಭೋದಕ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಎತ್ತಲು ಉದ್ಯತನಾದಾಗ, ಆದಿದೈತ್ಯ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನು ಅಂತರ್ಮಹಾರ್ಣವದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು; ಆಗ ಪ್ರಭುವು ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ದಂಷ್ಟ್ರೆಯಿಂದ ವಜ್ರಧಾರಿ ಇಂದ್ರನು ಪರ್ವತವನ್ನು ಚೀರುವಂತೆ ಚೀರಿ ಹಾಕಿದನು.

Verse 2

जातो रुचेरजनयत् सुयमान् सुयज्ञ आकूतिसूनुरमरानथ दक्षिणायाम् । लोकत्रयस्य महतीमहरद् यदार्तिं स्वायम्भुवेन मनुना हरिरित्यनूक्त: ॥ २ ॥

ಪ್ರಜಾಪತಿ ರುಚಿಯು ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ಆಕೂತಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಸುಯಜ್ಞನನ್ನು ಜನ್ಮನೀಡಿದನು. ನಂತರ ಸುಯಜ್ಞನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ದಕ್ಷಿಣೆಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುಯಮ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದನು. ಸುಯಜ್ಞನು ಇಂದ್ರನಾಗಿ ತ್ರಿಲೋಕಗಳ ಮಹಾದುಃಖವನ್ನು ಹರಣಮಾಡಿದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನು ಅವನನ್ನು ‘ಹರಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.

Verse 3

जज्ञे च कर्दमगृहे द्विज देवहूत्यां स्त्रीभि: समं नवभिरात्मगतिं स्वमात्रे । ऊचे ययात्मशमलं गुणसङ्गपङ्क- मस्मिन् विधूय कपिलस्य गतिं प्रपेदे ॥ ३ ॥

ನಂತರ ಭಗವಂತನು ಕಪಿಲಾವತಾರವಾಗಿ ದ್ವಿಜ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಕರ್ಧಮನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಅವನ ಪತ್ನಿ ದೇವಹೂತಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಒಂಬತ್ತು ಪುತ್ರಿಯರೊಂದಿಗೆ ಅವತರಿಸಿದನು. ಅವನು ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಉಪದೇಶ ನೀಡಿದನು; ಅದರಿಂದ ಅವಳು ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲೇ ಗುಣಸಂಗದ ಕೆಸರಿನಂತೆ ಇರುವ ಮಲವನ್ನು ತೊಳೆದು ಶುದ್ಧಳಾಗಿ, ಕಪಿಲನು ತೋರಿಸಿದ ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದಳು.

Verse 4

अत्रेरपत्यमभिकाङ्‍क्षत आह तुष्टो दत्तो मयाहमिति यद् भगवान् स दत्त: । यत्पादपङ्कजपरागपवित्रदेहा योगर्द्धिमापुरुभयीं यदुहैहयाद्या: ॥ ४ ॥

ಮಹರ್ಷಿ ಅತ್ರಿಯು ಸಂತಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು. ಅವನ ಮೇಲೆ ತೃಪ್ತನಾದ ಭಗವಾನ್ “ನಾನು ದತ್ತನಾಗಿ ನಿನಗೆ ದೊರೆಯುವೆನು” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅತ್ರಿಯ ಪುತ್ರನಾಗಿ ದತ್ತಾತ್ರೇಯನಾಗಿ ಅವತರಿಸಿದನು. ಅವನ ಪಾದಪದ್ಮರಜದಿಂದ ಪವಿತ್ರರಾದ ಯದು, ಹೈಹಯಾದಿಗಳು ಭೌತಿಕವೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವೂ ಆದ ಎರಡೂ ಅನುಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು।

Verse 5

तप्तं तपो विविधलोकसिसृक्षया मे आदौ सनात् स्वतपस: स चतु:सनोऽभूत् । प्राक्कल्पसम्प्लवविनष्टमिहात्मतत्त्वं सम्यग् जगाद मुनयो यदचक्षतात्मन् ॥ ५ ॥

ವಿವಿಧ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ನಾನು ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಅದರಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸನರূপವಾಗಿ ಅವತರಿಸಿದನು—ಸನಕ, ಸನತ್ಕುಮಾರ, ಸನಂದನ, ಸನಾತನ. ಪೂರ್ವಕಲ್ಪದ ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾದ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅವರು ಸಮ್ಯಕ್ ಬೋಧಿಸಿದರಿಂದ ಮುನಿಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡರು।

Verse 6

धर्मस्य दक्षदुहितर्यजनिष्ट मूर्त्यां नारायणो नर इति स्वतप:प्रभाव: । दृष्ट्वात्मनो भगवतो नियमावलोपं देव्यस्त्वनङ्गपृतना घटितुं न शेकु: ॥ ६ ॥

ತನ್ನ ತಪಸ್ಸು-ನಿಯಮಗಳ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಭಗವಾನ್ ಧರ್ಮನ ಪತ್ನಿ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರಿ ಮೂರ್ತಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣ ಮತ್ತು ನರ ಎಂಬ ಜೋಡಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನು. ಕಾಮದೇವನ ಸಹಚರಿಯರಾದ ಅಪ್ಸರಸರು ಅವನ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸಲು ಬಂದರೂ ವಿಫಲರಾದರು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವರಂತೆಯೇ ಅನೇಕ ಸೌಂದರ್ಯಗಳು ಸ್ವಯಂ ಭಗವಂತನಿಂದಲೇ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡರು।

Verse 7

कामं दहन्ति कृतिनो ननु रोषद‍ृष्टय‍ा रोषं दहन्तमुत ते न दहन्त्यसह्यम् । सोऽयं यदन्तरमलं प्रविशन् बिभेति काम: कथं नु पुनरस्य मन: श्रयेत ॥ ७ ॥

ಸಿದ್ಧರು ಕ್ರೋಧದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಾಮವನ್ನು ದಹಿಸಬಲ್ಲರು; ಆದರೆ ಅಸಹ್ಯವಾದ ಕ್ರೋಧವನ್ನು—ತಾನೇ ದಹಿಸುವವನನ್ನು—ಅವರು ದಹಿಸಲಾರರು. ಆದರೆ ಆ ಕ್ರೋಧವೇ ನಿರ್ಮಲ ಅಂತರಂಗವಿರುವ ಭಗವಂತನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಭಯಪಡುತ್ತದೆ; ಹಾಗಾದರೆ ಕಾಮವು ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುವುದು?

Verse 8

विद्ध: सपत्‍न्‍युदितपत्रिभिरन्ति राज्ञो बालोऽपि सन्नुपगतस्तपसे वनानि । तस्मा अदाद् ध्रुवगतिं गृणते प्रसन्नो दिव्या: स्तुवन्ति मुनयो यदुपर्यधस्तात् ॥ ८ ॥

ರಾಜನ ಸನ್ನಿಧಾನದಲ್ಲೇ ಸಪತ್ನಿಯ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡರೂ ಬಾಲಕ ಧ್ರುವನು ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಅರಣ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಅವನ ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾದ ಭಗವಾನ್ ಅವನಿಗೆ ಧ್ರುವಲೋಕದ ಗತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಆ ದಿವ್ಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮೇಲೂ ಕೆಳಗೂ ಇರುವ ಮಹಾಮುನಿಗಳು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 9

यद्वेनमुत्पथगतं द्विजवाक्यवज्र- निष्प्लुष्टपौरुषभगं निरये पतन्तम् । त्रात्वार्थितो जगति पुत्रपदं च लेभे दुग्धा वसूनि वसुधा सकलानि येन ॥ ९ ॥

ಮಹಾರಾಜ ವೇನನು ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಿಂದ ತಪ್ಪಿ ವಿಪಥಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ವಜ್ರಸಮಾನ ಶಾಪದಿಂದ ಅವನ ಪುಣ್ಯ-ಪ್ರತಾಪ ದಗ್ಧವಾಗಿ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಗ ಭಗವಂತನು ಅಹೇತುಕ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಪೃಥು ಎಂಬ ಪುತ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿ ವೇನನನ್ನು ನರಕದಿಂದ ಉದ್ಧರಿಸಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ದೋಹನ ಮಾಡಿ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಬೆಳೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು।

Verse 10

नाभेरसावृषभ आस सुदेविसूनु- र्यो वै चचार समद‍ृग् जडयोगचर्याम् । यत्पारमहंस्यमृषय: पदमामनन्ति स्वस्थ: प्रशान्तकरण: परिमुक्तसङ्ग: ॥ १० ॥

ರಾಜ ನಾಭಿಯ ಪತ್ನಿ ಸುದೇವಿಯ ಪುತ್ರರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಋಷಭದೇವನು ಪ್ರकटನಾದನು. ಸಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಜಡಯೋಗಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಮತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದನು. ಋಷಿಗಳು ಪರಮಹಂಸಪದವೆಂದು ಹೇಳುವ—ಸ್ವಸ್ಥತೆ, ಶಾಂತ ಕರ್ಣಗಳು, ಸಂಗಮುಕ್ತತೆ—ಎಂಬ ಪರಮ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅವನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು।

Verse 11

सत्रे ममास भगवान् हयशीरषाथो साक्षात् स यज्ञपुरुषस्तपनीयवर्ण: । छन्दोमयो मखमयोऽखिलदेवतात्मा वाचो बभूवुरुशती: श्वसतोऽस्य नस्त: ॥ ११ ॥

ನನ್ನ (ಬ್ರಹ್ಮನ) ಯಜ್ಞಸತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಸాక్షಾತ್ ಹಯಗ್ರೀವ ಅವತಾರವಾಗಿ ಪ್ರकटನಾದನು. ಅವನು ಸ್ವರ್ಣವರ್ಣ ಯಜ್ಞಪುರುಷ, ವೇದಛಂದಸ್ಸಿನ ಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಅಂತర్యಾಮಿ. ಅವನು ಉಸಿರೆಳೆದಾಗಲೇ ಅವನ ನಾಸಾರಂಧ್ರಗಳಿಂದ ವೇದಸ್ತೋತ್ರಗಳ ಮಧುರ ಧ್ವನಿಗಳು ಹೊರಬಂದವು।

Verse 12

मत्स्यो युगान्तसमये मनुनोपलब्ध: क्षोणीमयो निखिलजीवनिकायकेत: । विस्रंसितानुरुभये सलिले मुखान्मे आदाय तत्र विजहार ह वेदमार्गान् ॥ १२ ॥

ಯುಗಾಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರವಾಗಿ ಸತ್ಯವ್ರತನೆಂಬ (ಭವಿಷ್ಯ ವೈವಸ್ವತ) ಮನುವಿಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡುವನು; ಭೂಲೋಕವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಆಶ್ರಯ ಅವನೇ. ಮಹಾಪ್ರಳಯದ ಜಲಭಯದಿಂದ ನನ್ನ (ಬ್ರಹ್ಮನ) ಬಾಯಿಂದ ಜಾರಿದ ವೇದಗಳನ್ನು ಅವನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ಆ ವಿಶಾಲ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಲೇ ವೇದಮಾರ್ಗವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವನು।

Verse 13

क्षीरोदधावमरदानवयूथपाना- मुन्मथ्नताममृतलब्धय आदिदेव: । पृष्ठेन कच्छपवपुर्विदधार गोत्रं निद्राक्षणोऽद्रिपरिवर्तकषाणकण्डू: ॥ १३ ॥

ಕ್ಷೀರಸಾಗರದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರು ಅಮೃತ ಪಡೆಯಲು ಮಂದರ ಪರ್ವತವನ್ನು ಮಥನದಂಡವಾಗಿ ಮಾಡಿ ಮಥನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗ ಆದಿದೇವ ಭಗವಾನ್ ಕಚ್ಚಪ (ಕೂರ್ಮ) ಅವತಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಮಂದರಗಿರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ತಾಳಿದನು, ಅದು ಆಧಾರಧುರಿಯಾಗಲೆಂದು. ಪರ್ವತ ಮುಂದೂ ಹಿಂದೂ ಅಲುಗಾಡಿದಾಗ ಅವನ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಸವೆತದಿಂದ ಕಂಡೂ (ಕಿಚ್ಚು) ಉಂಟಾಯಿತು; ಅರೆನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಆ ಕಿಚ್ಚಿನ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು।

Verse 14

त्रैपिष्टपोरुभयहा स नृसिंहरूपं कृत्वा भ्रमद्भ्रुकुटिदंष्ट्रकरालवक्त्रम् । दैत्येन्द्रमाशु गदयाभिपतन्तमारा- दूरौ निपात्य विददार नखै: स्फुरन्तम् ॥ १४ ॥

ದೇವತೆಗಳ ಮಹಾಭಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಭಗವಾನ್ ನರಸಿಂಹರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಭ್ರೂಕುಟಿಯನ್ನು ಮಡಚಿ, ಭಯಂಕರ ದಂತ-ಮುಖ ತೋರಿಸಿ, ಗದೆಯೊಂದಿಗೆ ಸವಾಲು ಮಾಡಿದ ದೈತ್ಯೇಂದ್ರ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವನ್ನು ತನ್ನ ತೊಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ನಖಗಳಿಂದ ಚೀರಿ ಹಾಕಿದನು।

Verse 15

अन्त:सरस्युरुबलेन पदे गृहीतो ग्राहेण यूथपतिरम्बुजहस्त आर्त: । आहेदमादिपुरुषाखिललोकनाथ तीर्थश्रव: श्रवणमङ्गलनामधेय ॥ १५ ॥

ಸರೋವರದೊಳಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಲಿಷ್ಠ ಗ್ರಾಹವು ಗಜೇಂದ್ರನ ಕಾಲನ್ನು ಹಿಡಿದಿತು. ಬಹಳ ಕಾತರಗೊಂಡ ಗಜೇಂದ್ರನು ತನ್ನ ಸೊಂಡಿಲಲ್ಲಿ ಕಮಲ ಹಿಡಿದು ಆದಿಪುರುಷ, ಅಖಿಲಲೋಕನಾಥ, ತೀರ್ಥಸಮಾನ ಕೀರ್ತಿಯ ಪ್ರಭುವಿಗೆ—“ನಿನ್ನ ಪವಿತ್ರ ನಾಮವನ್ನು ಕೇಳುವುದೇ ಮಂಗಳ; ಅದೇ ಜಪನೀಯ” ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು।

Verse 16

श्रुत्वा हरिस्तमरणार्थिनमप्रमेय- श्चक्रायुध: पतगराजभुजाधिरूढ: । चक्रेण नक्रवदनं विनिपाट्य तस्मा- द्धस्ते प्रगृह्य भगवान् कृपयोज्जहार ॥ १६ ॥

ಗಜೇಂದ್ರನ ಆರ್ಥ ಮೊರೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಅಪರಿಮೇಯ ಹರಿ, ಚಕ್ರಾಯುಧ, ಗರುಡರಾಜನ ಮೇಲೆ ಏರಿ ತಕ್ಷಣ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರकटನಾದನು. ಚಕ್ರದಿಂದ ಗ್ರಾಹದ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಚೀರಿ, ಸೊಂಡಿಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ಭಗವಾನ್ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಗಜೇಂದ್ರನನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿದನು।

Verse 17

ज्यायान् गुणैरवरजोऽप्यदिते: सुतानां लोकान् विचक्रम इमान् यदथाधियज्ञ: । क्ष्मां वामनेन जगृहे त्रिपदच्छलेन याच्ञामृते पथि चरन् प्रभुभिर्न चाल्य: ॥ १७ ॥

ಅದಿತಿಯ ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯನಾಗಿ ಅವತರಿಸಿದರೂ ಭಗವಾನ್ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು; ಅಧಿಯಜ್ಞನಾಗಿ ಈ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದನು. ವಾಮನರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬೇಡುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು; ಬೇಡಿಕೆ ಇಲ್ಲದೆ ಯಾರೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ನ್ಯಾಯಸ್ವತ್ತನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾರರು।

Verse 18

नार्थो बलेरयमुरुक्रमपादशौच- माप: शिखाधृतवतो विबुधाधिपत्यम् । यो वै प्रतिश्रुतमृते न चिकीर्षदन्य- दात्मानमङ्ग मनसा हरयेऽभिमेने ॥ १८ ॥

ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಉರುಕ್ರಮನ ಕಮಲಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದ ತೀರ್ಥಜಲವನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಿದನು. ಗುರು ನಿಷೇಧಿಸಿದರೂ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಯೋಚಿಸಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಭುವಿನ ಮೂರನೇ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತುಂಬಲು ತನ್ನದೇ ದೇಹವನ್ನು ಹರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದನು; ಅವನಿಗೆ ಬಲದಿಂದ ಗೆದ್ದ ಸ್ವರ್ಗರಾಜ್ಯವೂ ಅಲ್ಪಮಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು।

Verse 19

तुभ्यं च नारद भृशं भगवान् विवृद्ध- भावेन साधुपरितुष्ट उवाच योगम् । ज्ञानं च भागवतमात्मसतत्त्वदीपं यद्वासुदेवशरणा विदुरञ्जसैव ॥ १९ ॥

ಹೇ ನಾರದಾ, ಹಂಸಾವತಾರರೂಪನಾದ ಭಗವಾನ್ ನಿನ್ನ ತೀವ್ರ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ, ಯೋಗ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಾಗವತಧರ್ಮವೆಂಬ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವದೀಪವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು; ವಾಸುದೇವಶರಣಾಗತರು ಅದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 20

चक्रं च दिक्ष्वविहतं दशसु स्वतेजो मन्वन्तरेषु मनुवंशधरो बिभर्ति । दुष्टेषु राजसु दमं व्यदधात् स्वकीर्तिं सत्ये त्रिपृष्ठ उशतीं प्रथयंश्चरित्रै: ॥ २० ॥

ಮನು ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಮನುವಂಶಧರನಾಗಿ, ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದ ಚಕ್ರಾಯುಧವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಹತ್ತು ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟ ರಾಜರನ್ನು ದಮನಿಸಿದನು; ತನ್ನ ಲೀಲಾಚರಿತ್ರಗಳಿಂದ ತ್ರಿಲೋಕದಿಂದ ಸತ್ಯಲೋಕದವರೆಗೆ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹರಡಿದನು।

Verse 21

धन्वन्तरिश्च भगवान् स्वयमेव कीर्ति- र्नाम्ना नृणां पुरुरुजां रुज आशु हन्ति । यज्ञे च भागममृतायुरवावरुन्ध आयुष्यवेदमनुशास्त्यवतीर्य लोके ॥ २१ ॥

ಧನ್ವಂತರಿಯ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ತನ್ನ ಕೀರ್ತಿಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಸದಾ ರೋಗಪೀಡಿತ ಜೀವಿಗಳ ರೋಗಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹರಣಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನಿಂದಲೇ ದೇವತೆಗಳು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿ ಆಯುರ್ವೇದವೆಂಬ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು।

Verse 22

क्षत्रं क्षयाय विधिनोपभृतं महात्मा ब्रह्मध्रुगुज्झितपथं नरकार्तिलिप्सु । उद्धन्त्यसाववनिकण्टकमुग्रवीर्य- स्त्रि:सप्तकृत्व उरुधारपरश्वधेन ॥ २२ ॥

ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಆಡಳಿತಕರು ಬ್ರಾಹ್ಮಧರ್ಮವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಸತ್ಯಮಾರ್ಗದಿಂದ ತಪ್ಪಿ ನರಕವನ್ನು ಬಯಸಿದಾಗ, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಭಗವಾನ್ ಪರಶುರಾಮ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ಉಗ್ರವೀರ್ಯದಿಂದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಪರಶುವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಭೂಮಿಯ ಮುಳ್ಳುಗಳಾದ ಆ ದುಷ್ಟ ರಾಜರನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಬಾರಿ ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತುಹಾಕಿದನು।

Verse 23

अस्मत्प्रसादसुमुख: कलया कलेश इक्ष्वाकुवंश अवतीर्य गुरोर्निदेशे । तिष्ठन् वनं सदयितानुज आविवेश यस्मिन् विरुध्य दशकन्धर आर्तिमार्च्छत् ॥ २३ ॥

ಸರ್ವ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಹೇತುಕ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಭಗವಾನ್ ತನ್ನ ಪೂರ್ಣ ಕಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿ, ಸೀತಾಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು. ತಂದೆ ದಶರಥನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅವನು ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರನೊಂದಿಗೆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದನು; ಅವನಿಗೆ ವಿರೋಧಿಸಿದ ದಶಕಂಧರ ರಾವಣನು ಮಹಾ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಾಭವಗೊಂಡನು।

Verse 24

यस्मा अदादुदधिरूढभयाङ्गवेपो मार्गं सपद्यरिपुरं हरवद् दिधक्षो: । दूरे सुहृन्मथितरोषसुशोणद‍ृष्टय‍ा तातप्यमानमकरोरगनक्रचक्र: ॥ २४ ॥

ಭಗವಾನ್ ರಾಮಚಂದ್ರನು ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಿಯಸಖಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ನೆನೆದು ವ್ಯಥಿತನಾಗಿ, ಹರನಂತೆ ದಹಿಸುವ ಕೆಂಪಾದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ರಾವಣಪುರಿಯನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಆ ಕ್ರೋಧತಪ್ತ ದೃಷ್ಟಿಯ ಉಷ್ಣತೆಗೆ ಮಕರ, ಸರ್ಪ, ಮೊಸಳೆ ಮೊದಲಾದ ಜಲಚರಗಳು ಸುಡಲಾರಂಭಿಸಿದವು; ಭಯದಿಂದ ನಡುಗಿದ ಸಮುದ್ರವು ತಕ್ಷಣವೇ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನೀಡಿತು.

Verse 25

वक्ष:स्थलस्पर्शरुग्नमहेन्द्रवाह- दन्तैर्विडम्बितककुब्जुष ऊढहासम् । सद्योऽसुभि: सह विनेष्यति दारहर्तु- र्विस्फूर्जितैर्धनुष उच्चरतोऽधिसैन्ये ॥ २५ ॥

ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ವಕ್ಷಸ್ಥಲಕ್ಕೆ ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು ಇಂದ್ರನ ವಾಹನ ಐರಾವತದ ದಂತಗಳು ಚೂರುಚೂರಾಗಿ ಬಿದ್ದವು; ಆ ತುಂಡುಗಳು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದವು. ಇದರಿಂದ ರಾವಣನು ಗರ್ವದಿಂದ, ತಾನೇ ಸರ್ವದಿಕ್ಕುಗಳ ಜಯಶಾಲಿ ಎಂಬಂತೆ, ಸೇನೆಯ ಮಧ್ಯೆ ನಗುತ್ತಾ ಅಲೆಯತೊಡಗಿದನು; ಆದರೆ ಭಗವಾನ್ ರಾಮಚಂದ್ರನ ಧನುಸ್ಸಿನ ಗರ್ಜಿಸುವ ಟಂಕಾರ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅವನ ನಗು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣ ಎರಡೂ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಿಂತವು.

Verse 26

भूमे: सुरेतरवरूथविमर्दिताया: क्लेशव्ययाय कलया सितकृष्णकेश: । जात: करिष्यति जनानुपलक्ष्यमार्ग: कर्माणि चात्ममहिमोपनिबन्धनानि ॥ २६ ॥

ದೇವನಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಲ್ಲದ ರಾಜರ ಯುದ್ಧಬಲದಿಂದ ಭೂಮಿ ಅತಿಭಾರಿತವಾದಾಗ, ಲೋಕದ ಕಷ್ಟ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಪ್ರಭು ತನ್ನ ಅಂಶಕಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಮೂಲಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಶ್ಯಾಮಕೇಶಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸಿ ಬರುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಜನರು ಸರಿಯಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾರರು, ಮತ್ತು ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಅಸಾಧಾರಣ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 27

तोकेन जीवहरणं यदुलूकिकाया- स्त्रैमासिकस्य च पदा शकटोऽपवृत्त: । यद् रिङ्गतान्तरगतेन दिविस्पृशोर्वा उन्मूलनं त्वितरथार्जुनयोर्न भाव्यम् ॥ २७ ॥

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಪರಮೇಶ್ವರನೆಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ತಾಯಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ಪೂತನ ಎಂಬ ಮಹಾದೈತ್ಯೆಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವುದು, ಕೇವಲ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಲಿನಿಂದ ಶಕಟವನ್ನು ಉರುಳಿಸುವುದು, ಅಥವಾ ರಿಂಗುತ್ತಾ ಆಕಾಶಸ್ಪರ್ಶಿ ಯಮಲಾರ್ಜುನ ಮರಜೋಡಿಯನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಎಳೆದು ಬೀಳಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಇವು ಭಗವಂತನಿಗಷ್ಟೇ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಕರ್ಮಗಳು.

Verse 28

यद् वै व्रजे व्रजपशून् विषतोयपीतान् पालांस्त्वजीवयदनुग्रहद‍ृष्टिवृष्टय‍ा । तच्छुद्धयेऽतिविषवीर्यविलोलजिह्व- मुच्चाटयिष्यदुरगं विहरन् ह्रदिन्याम् ॥ २८ ॥

ವ್ರಜದಲ್ಲಿ ಗೋಪಬಾಲರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪಶುಗಳು ಯಮುನೆಯ ವಿಷಜಲವನ್ನು ಕುಡಿದು ಮೂರ್ಚಿತರಾದಾಗ, ಭಗವಂತನು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕರುಣಾಮಯ ದೃಷ್ಟಿವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಿದನು. ನಂತರ ಯಮುನಾ ಜಲವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಆಟವಾಡುವಂತೆ ನದಿಗೆ ಜಿಗಿದು, ವಿಷತರಂಗಗಳನ್ನು ಉಗುಳುವ ನಾಲಿಗೆಯುಳ್ಳ ಕಾಳೀಯ ನಾಗನನ್ನು ದಂಡಿಸಿದನು. ಇಂತಹ ಮಹಾಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಭಗವಂತನ ಹೊರತು ಇನ್ನಾರು ಮಾಡಬಲ್ಲರು?

Verse 29

तत् कर्म दिव्यमिव यन्निशि नि:शयानं दावाग्निना शुचिवने परिदह्यमाने । उन्नेष्यति व्रजमतोऽवसितान्तकालं नेत्रे पिधाप्य सबलोऽनधिगम्यवीर्य: ॥ २९ ॥

ಅದೇ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ವ್ರಜವಾಸಿಗಳು ನಿಶ್ಚಿಂತವಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರಲು, ಒಣ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ದಾವಾಗ್ನಿ ಹೊತ್ತಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಾಣಾಪಾಯ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆಗ ಬಲರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಕೇವಲ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಅವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು—ಇದು ಅವನ ಅಪ್ರಾಪ್ಯವೀರ್ಯದ ದಿವ್ಯಲೀಲೆ.

Verse 30

गृह्णीत यद् यदुपबन्धममुष्य माता शुल्बं सुतस्य न तु तत् तदमुष्य माति । यज्जृम्भतोऽस्य वदने भुवनानि गोपी संवीक्ष्य शङ्कितमना: प्रतिबोधितासीत् ॥ ३० ॥

ಯಶೋದಾಮಾತೆ ಮಗನ ಕೈಗಳನ್ನು ಹಗ್ಗದಿಂದ ಕಟ್ಟಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ಎಷ್ಟು ಹಗ್ಗ ಸೇರಿಸಿದರೂ ಅದು ಸದಾ ಕಡಿಮೆಯೇ ಆಯಿತು; ಅವನು ಅದರಲ್ಲಿ ಮಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬಳಿಕ ಭಗವಾನ್ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಜಂಭಿಸಿ ಬಾಯಿ ತೆರೆದನು; ಗೋಪಿಯು ಅವನ ವದನದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳನ್ನು ಕಂಡಳು. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವಳು ಸಂಶಯಗೊಂಡರೂ, ಕೊನೆಗೆ ಮಗನ ಯೋಗಮಾಯೆಯ ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಾನಗೊಂಡಳು.

Verse 31

नन्दं च मोक्ष्यति भयाद् वरुणस्य पाशाद् गोपान् बिलेषु पिहितान् मयसूनुना च । अह्न्यापृतं निशि शयानमतिश्रमेण लोकं विकुण्ठमुपनेष्यति गोकुलं स्म ॥ ३१ ॥

ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ವರుణನ ಪಾಶಭಯದಿಂದ ನಂದ ಮಹಾರಾಜನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡುವನು; ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಯನ ಮಗನು ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟ ಗೋಪಬಾಲಕರನ್ನೂ ಬಿಡಿಸುವನು. ಹಗಲು ದುಡಿದು ರಾತ್ರಿ ಅತಿಶ್ರಮದಿಂದ ನಿದ್ರಿಸುವ ವ್ರಜಜನರಿಗೆ ಅವನು ವೈಕುಂಠಲೋಕದ ಪದವಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುವನು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವನ ಪರಮ ದಿವ್ಯಕರ್ಮಗಳು.

Verse 32

गोपैर्मखे प्रतिहते व्रजविप्लवाय देवेऽभिवर्षति पशून् कृपया रिरक्षु: । धर्तोच्छिलीन्ध्रमिव सप्तदिनानि सप्त- वर्षो महीध्रमनघैककरे सलीलम् ॥ ३२ ॥

ಗೋಪರು ಕೃಷ್ಣನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಇಂದ್ರಯಜ್ಞವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದಾಗ, ಇಂದ್ರನು ವ್ರಜವನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಲು ಏಳು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಭಾರೀ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿದನು. ವ್ರಜಜನರು ಮತ್ತು ಪಶುಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರಣರಹಿತ ಕೃಪೆಯಿಂದ, ಕೇವಲ ಏಳು ವರ್ಷದ ನಿರ್ದೋಷ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಗೋವರ್ಧನ ಪರ್ವತವನ್ನು ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಛತ್ರದಂತೆ ಏಳು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದನು.

Verse 33

क्रीडन् वने निशि निशाकररश्मिगौर्यां रासोन्मुख: कलपदायतमूर्च्छितेन । उद्दीपितस्मररुजां व्रजभृद्वधूनां हर्तुर्हरिष्यति शिरो धनदानुगस्य ॥ ३३ ॥

ಚಂದ್ರಕಿರಣಗಳಿಂದ ಬೆಳಗಿದ ಆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ವನದಲ್ಲಿ ರಾಸಲೀಲೆಗೆ ಉತ್ಸುಕನಾಗಿ, ಭಗವಾನ್ ಮಧುರವಾದ, ಕೋಮಲ ಪದಗಳ ಗೀತದಿಂದ ವ್ರಜವಧುಗಳ ಕಾಮ-ಪ್ರೇಮವ್ಯಥೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉದ್ದೀಪಿಸಿದನು. ಆಗ ಕುಬೇರನ ಅನುಚರನಾದ ಧನದಾನುಗ ಶಂಖಚೂಡ ಎಂಬ ದೈತ್ಯನು ಆ ಗೋಪಿಯರನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದನು; ಭಗವಾನ್ ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ದೇಹದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿದನು.

Verse 34

ये च प्रलम्बखरदर्दुरकेश्यरिष्ट- मल्लेभकंसयवना: कपिपौण्ड्रकाद्या: । अन्ये च शाल्वकुजबल्वलदन्तवक्र- सप्तोक्षशम्बरविदूरथरुक्‍मिमुख्या: ॥ ३४ ॥ ये वा मृधे समितिशालिन आत्तचापा: काम्बोजमत्स्यकुरुसृञ्जयकैकयाद्या: । यास्यन्त्यदर्शनमलं बलपार्थभीम- व्याजाह्वयेन हरिणा निलयं तदीयम् ॥ ३५ ॥

ಪ್ರಲಂಬ, ಧೇನುಕ, ಬಕ, ಕೇಶೀ, ಅರಿಷ್ಟ, ಚಾಣೂರ, ಮುಷ್ಟಿಕ, ಕುವಲಯಾಪೀಡ, ಕಂಸ, ಯವನ, ನರಕಾಸುರ, ಪೌಂಡ್ರಕ ಮೊದಲಾದ ದೈತ್ಯರು ಹಾಗೂ ಶಾಲ್ವ, ದ್ವಿವಿದ, ಬಲ್ವಲ, ದಂತವಕ್ರ, ಸಪ್ತವೃಷ, ಶಂಬರ, ವಿದೂರಥ, ರುಕ್ಮೀ ಮೊದಲಾದವರು—ಇವರೆಲ್ಲ ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯೊಂದಿಗೆ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಹತರಾಗಿ ಕೆಲವರು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಯೋತಿಗೆ, ಕೆಲವರು ವೈಕುಂಠಧಾಮಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ.

Verse 35

ये च प्रलम्बखरदर्दुरकेश्यरिष्ट- मल्लेभकंसयवना: कपिपौण्ड्रकाद्या: । अन्ये च शाल्वकुजबल्वलदन्तवक्र- सप्तोक्षशम्बरविदूरथरुक्‍मिमुख्या: ॥ ३४ ॥ ये वा मृधे समितिशालिन आत्तचापा: काम्बोजमत्स्यकुरुसृञ्जयकैकयाद्या: । यास्यन्त्यदर्शनमलं बलपार्थभीम- व्याजाह्वयेन हरिणा निलयं तदीयम् ॥ ३५ ॥

ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿ ಧನುಸ್ಸು ಹಿಡಿದ ಕಾಂಬೋಜ, ಮತ್ಸ್ಯ, ಕುರು, ಸೃಂಜಯ, ಕೈಕಯ ಮೊದಲಾದ ವೀರರೂ ಬಲರಾಮ, ಅರ್ಜುನ, ಭೀಮ ಇತ್ಯಾದಿ ನಾಮವ್ಯಾಜದಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾದ ಹರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಾರೆ; ಹತರಾಗಿ ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಯೋತಿಗೆ ಅಥವಾ ಅವನ ವೈಕುಂಠನಿಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ.

Verse 36

कालेन मीलितधियामवमृश्य नृणां स्तोकायुषां स्वनिगमो बत दूरपार: । आविर्हितस्त्वनुयुगं स हि सत्यवत्यां वेदद्रुमं विटपशो विभजिष्यति स्म ॥ ३६ ॥

ಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಮಂಕಾದ ಮತ್ತು ಆಯುಷ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪವಾದ ಜನರಿಗೆ ವೇದಮಾರ್ಗ ಅತಿದೂರವೆಂದು ವಿಮರ್ಶಿಸಿ, ಭಗವಾನ್ ಸ್ವಯಂ ಸತ್ಯವತಿಯ ಪುತ್ರನಾಗಿ (ವ್ಯಾಸದೇವ) ಅವತರಿಸಿ, ವೇದವೃಕ್ಷವನ್ನು ಯುಗಾನುಸಾರ ಅನೇಕ ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುವನು.

Verse 37

देवद्विषां निगमवर्त्मनि निष्ठितानां पूर्भिर्मयेन विहिताभिरद‍ृश्यतूर्भि: । लोकान् घ्नतां मतिविमोहमतिप्रलोभं वेषं विधाय बहु भाष्यत औपधर्म्यम् ॥ ३७ ॥

ದೇವದ್ವೇಷಿಗಳು ವೇದವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠರಾಗಿ, ಮಾಯನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕಾಣದಂತೆ ಸಂಚರಿಸುವ ಪುರ/ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತಾ ವಿವಿಧ ಲೋಕಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಭಗವಾನ್ ಜನಾರ್ದನನು ಬುದ್ಧನ ಆಕರ್ಷಕ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮರುಳುಗೊಳಿಸಿ ಉಪಧರ್ಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವನು.

Verse 38

यर्ह्यालयेष्वपि सतां न हरे: कथा: स्यु: पाषण्डिनो द्विजजना वृषला नृदेवा: । स्वाहा स्वधा वषडिति स्म गिरो न यत्र शास्ता भविष्यति कलेर्भगवान् युगान्ते ॥ ३८ ॥

ಸಜ್ಜನರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹರಿಕಥೆ ಇಲ್ಲದಾಗ, ದ್ವಿಜರು ಪಾಷಂಡಿಗಳಾಗುವಾಗ, ಮತ್ತು ನೃದೇವರು (ಆಳ್ವಿಕಾರರು) ವೃಷಲಸ್ವಭಾವದವರಾಗುವಾಗ; ‘ಸ್ವಾಹಾ’, ‘ಸ್ವಧಾ’, ‘ವಷಟ್’ ಎಂಬ ಯಜ್ಞಶಬ್ದಗಳೂ ತಿಳಿಯದಾಗ—ಅಂದು ಕಲಿಯುಗಾಂತದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಪರಮ ಶಾಸ್ತನಾಗಿ ಅವತರಿಸುವನು.

Verse 39

सर्गे तपोऽहमृषयो नव ये प्रजेशा: स्थानेऽथ धर्ममखमन्वमरावनीशा: । अन्ते त्वधर्महरमन्युवशासुराद्या मायाविभूतय इमा: पुरुशक्तिभाज: ॥ ३९ ॥

ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು, ನಾನು (ಬ್ರಹ್ಮ), ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ; ಸ್ಥಿತಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು, ದೇವಗಣ, ಲೋಕಪಾಲಕರು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಲೋಕಗಳ ರಾಜರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮ, ನಂತರ ರುದ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧಪೂರ್ಣ ನಾಸ್ತಿಕಾದಿಗಳು—ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಪರಮ ಪ್ರಭುವಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ವಿಭೂತಿಗಳು.

Verse 40

विष्णोर्नु वीर्यगणनां कतमोऽर्हतीह य: पार्थिवान्यपि कविर्विममे रजांसि । चस्कम्भ य: स्वरहसास्खलता त्रिपृष्ठं यस्मात् त्रिसाम्यसदनादुरुकम्पयानम् ॥ ४० ॥

ಇಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯಾರು ವರ್ಣಿಸಬಲ್ಲರು? ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಪರಮಾಣುಗಳ ಧೂಳಿಕಣಗಳನ್ನೂ ಎಣಿಸುವ ಪಂಡಿತನಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನೇ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಾದವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತ್ರಿಪೃಷ್ಟವನ್ನು ದಾಟಿ ತ್ರಿಗುಣ-ಸಾಮ್ಯಧಾಮವರೆಗೆ ತಲುಪಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಂಪಿಸಿದನು.

Verse 41

नान्तं विदाम्यहममी मुनयोऽग्रजास्ते मायाबलस्य पुरुषस्य कुतोऽवरा ये । गायन् गुणान् दशशतानन आदिदेव: शेषोऽधुनापि समवस्यति नास्य पारम् ॥ ४१ ॥

ನಾನು ಮತ್ತು ನಿನ್ನಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ಜನಿಸಿದ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಮುನಿಗಳೂ ಮಾಯಾಬಲಸಂಪನ್ನ ಪರಮಪುರುಷನ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗಾದರೆ ನಮ್ಮ ನಂತರ ಜನಿಸಿದವರು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲರು? ಆದಿದೇವ ಶೇಷನೂ ಸಾವಿರ ಮುಖಗಳಿಂದ ಪ್ರಭುವಿನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಇಂದಿಗೂ ಅವನ ಪಾರವನ್ನು ತಲುಪಿಲ್ಲ.

Verse 42

येषां स एष भगवान् दययेदनन्त: सर्वात्मनाश्रितपदो यदि निर्व्यलीकम् । ते दुस्तरामतितरन्ति च देवमायां नैषां ममाहमिति धी: श्वश‍ृगालभक्ष्ये ॥ ४२ ॥

ಯಾರ ಮೇಲೆ ಈ ಅನಂತ ಭಗವಾನ್ ಕರುಣೆ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವರು ನಿಷ್ಕಪಟವಾಗಿ ಸರ್ವಾತ್ಮದಿಂದ ಪ್ರಭುವಿನ ಪಾದಾಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತರಾದರೆ, ಅವರು ದಾಟಲಾಗದ ದೇವಮಾಯೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಯಿಗಳು-ನರಿಗಳು ತಿನ್ನುವ ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ‘ನಾನು’ ‘ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವರು ಅರಿಯಲಾರರು.

Verse 43

वेदाहमङ्ग परमस्य हि योगमायां यूयं भवश्च भगवानथ दैत्यवर्य: । पत्नी मनो: स च मनुश्च तदात्मजाश्च प्राचीनबर्हिर्ऋभुरङ्ग उत ध्रुवश्च ॥ ४३ ॥ इक्ष्वाकुरैलमुचुकुन्दविदेहगाधि- रघ्वम्बरीषसगरा गयनाहुषाद्या: । मान्धात्रलर्कशतधन्वनुरन्तिदेवा देवव्रतो बलिरमूर्त्तरयो दिलीप: ॥ ४४ ॥ सौभर्युतङ्कशिबिदेवलपिप्पलाद- सारस्वतोद्धवपराशरभूरिषेणा: । येऽन्ये विभीषणहनूमदुपेन्द्रदत्त- पार्थार्ष्टिषेणविदुरश्रुतदेववर्या: ॥ ४५ ॥

ಓ ನಾರದಾ, ಪ್ರಭುವಿನ ಶಕ್ತಿಗಳು ಅಚಿಂತ್ಯವೂ ಅಪರಿಮಿತವೂ ಆದರೂ, ನಾವು ಶರಣಾಗತ ಭಕ್ತರು ಯೋಗಮಾಯೆಯ ಮೂಲಕ ಅವನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತೇವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸರ್ವಶಕ್ತನಾದ ಶಿವ, ದೈತ್ಯಕುಲಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಹ್ಲಾದ, ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನು, ಅವನ ಪತ್ನಿ ಶತರೂಪಾ, ಅವರ ಸಂತಾನ (ಪ್ರಿಯವ್ರತ, ಉತ್ತಾನಪಾದ, ಆಕೂತಿ, ದೇವಹೂತಿ, ಪ್ರಸೂತಿ ಇತ್ಯಾದಿ), ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿ, ಋಭು, ಅಂಗ, ಧ್ರುವ, ಇಕ್ಷ್ವಾಕು, ಐಲ, ಮುಚುಕುನ್ದ, ವಿದೇಹ (ಜನಕ), ಗಾಧಿ, ರಘು, ಅಂಬರೀಷ, ಸಗರ, ಗಯ, ನಹುಷ, ಮಾಂಧಾತಾ, ಅಲರ್ಕ, ಶತಧನ್ವ, ಅನು, ರಂತಿದೇವ, ಭೀಷ್ಮ, ಬಲಿ, ಅಮೂರ್ತ್ತರಯ, ದಿಲೀಪ, ಸೌಭರಿ, ಉತಂಕ, ಶಿಬಿ, ದೇವಲ, ಪಿಪ್ಪಲಾದ, ಸಾರಸ್ವತ, ಉದ್ದವ, ಪರಾಶರ, ಭೂರಿಷೇಣ, ವಿಭೀಷಣ, ಹನುಮಾನ್, ಶುಕದೇವ, ಅರ್ಜುನ, ಆರ್ಷ್ಟಿಷೇಣ, ವಿದುರ, ಶ್ರುತದೇವ ಮೊದಲಾದವರೂ ಅವನ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ.

Verse 44

वेदाहमङ्ग परमस्य हि योगमायां यूयं भवश्च भगवानथ दैत्यवर्य: । पत्नी मनो: स च मनुश्च तदात्मजाश्च प्राचीनबर्हिर्ऋभुरङ्ग उत ध्रुवश्च ॥ ४३ ॥ इक्ष्वाकुरैलमुचुकुन्दविदेहगाधि- रघ्वम्बरीषसगरा गयनाहुषाद्या: । मान्धात्रलर्कशतधन्वनुरन्तिदेवा देवव्रतो बलिरमूर्त्तरयो दिलीप: ॥ ४४ ॥ सौभर्युतङ्कशिबिदेवलपिप्पलाद- सारस्वतोद्धवपराशरभूरिषेणा: । येऽन्ये विभीषणहनूमदुपेन्द्रदत्त- पार्थार्ष्टिषेणविदुरश्रुतदेववर्या: ॥ ४५ ॥

ಓ ನಾರದಾ, ಪರಮೇಶ್ವರನ ಯೋಗಮಾಯಾ ಶಕ್ತಿಗಳು ಅಜ್ಞೇಯವೂ ಅಪರಿಮಿತವೂ ಆದರೂ, ನಾವು ಶರಣಾಗತ ಭಕ್ತರಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನು ಯೋಗಮಾಯೆಯಿಂದ ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೋ ತಿಳಿದಿದ್ದೇವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸರ್ವಶಕ್ತ ಶಿವ, ದೈತ್ಯಕುಲಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಹ್ಲಾದ, ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನು, ಶತರೂಪಾ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂತಾನ, ಪ್ರಾಚೀನಬರ್ಹಿ, ಋಭು, ಅಙ್ಗ, ಧ್ರುವ ಮುಂತಾದವರೂ ಅದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ.

Verse 45

वेदाहमङ्ग परमस्य हि योगमायां यूयं भवश्च भगवानथ दैत्यवर्य: । पत्नी मनो: स च मनुश्च तदात्मजाश्च प्राचीनबर्हिर्ऋभुरङ्ग उत ध्रुवश्च ॥ ४३ ॥ इक्ष्वाकुरैलमुचुकुन्दविदेहगाधि- रघ्वम्बरीषसगरा गयनाहुषाद्या: । मान्धात्रलर्कशतधन्वनुरन्तिदेवा देवव्रतो बलिरमूर्त्तरयो दिलीप: ॥ ४४ ॥ सौभर्युतङ्कशिबिदेवलपिप्पलाद- सारस्वतोद्धवपराशरभूरिषेणा: । येऽन्ये विभीषणहनूमदुपेन्द्रदत्त- पार्थार्ष्टिषेणविदुरश्रुतदेववर्या: ॥ ४५ ॥

ಇಕ್ಷ್ವಾಕು, ಐಲ, ಮುಚುಕುಂದ, ವಿದೇಹ (ಜನಕ), ಗಾಧಿ, ರಘು, ಅಂಬರೀಷ, ಸಾಗರ, ಗಯ, ನಾಹುಷ, ಮಾಂಧಾತಾ, ಅಲರ್ಕ, ಶತಧನ್ವ, ಅನು, ರಂತಿದೇವ, ದೇವವ್ರತ (ಭೀಷ್ಮ), ಬಲಿ, ಅಮೂರ್ತ್ತರಯ ಮತ್ತು ದಿಲೀಪ—ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಭಗವಂತನ ಯೋಗಮಾಯಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದವರು.

Verse 46

ते वै विदन्त्यतितरन्ति च देवमायां स्त्रीशूद्रहूणशबरा अपि पापजीवा: । यद्यद्भुतक्रमपरायणशीलशिक्षा- स्तिर्यग्जना अपि किमु श्रुतधारणा ये ॥ ४६ ॥

ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಶೂದ್ರರು, ಹೂಣರು, ಶಬರರು ಮುಂತಾದ ಪಾಪಜೀವಿಗಳಾದರೂ, ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತರ ಶರಣು ಪಡೆದು ಅವರ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಭಕ್ತಿಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಭಗವತ್-ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿದು ದೇವಮಾಯೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗಾದರೆ ಶ್ರುತಿ ಧಾರಣೆಯುಳ್ಳವರ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳಬೇಕು?

Verse 47

शश्वत् प्रशान्तमभयं प्रतिबोधमात्रं शुद्धं समं सदसत: परमात्मतत्त्वम् । शब्दो न यत्र पुरुकारकवान् क्रियार्थो माया परैत्यभिमुखे च विलज्जमाना तद् वै पदं भगवत: परमस्य पुंसो ब्रह्मेति यद् विदुरजस्रसुखं विशोकम् ॥ ४७ ॥

ಶಾಶ್ವತವೂ ಪರಮಶಾಂತವೂ ನಿರ್ಭಯವೂ ಕೇವಲ ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪವೂ ಶುದ್ಧವೂ ಸಮವೂ ಆಗಿರುವ—ಸತ್-ಅಸತ್‌ಗಳಿಗೆ ಅತೀತವಾದ ಅದೇ ಪರಮಾತ್ಮತತ್ತ್ವ. ಅಲ್ಲಿ ಫಲಾಪೇಕ್ಷಿತ ಕರ್ಮಾರ್ಥದ ಶಬ್ದಪ್ರಪಂಚವಿಲ್ಲ; ಅವನಿಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾದಾಗ ಮಾಯೆ ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಪರಮ ಪುರುಷನಾದ ಭಗವಂತನ ಪರಮಪದ—ಜ್ಞಾನಿಗಳು ‘ಬ್ರಹ್ಮ’ ಎಂದು ಅರಿಯುವ—ಅಖಂಡಾನಂದಮಯ, ಶೋಕವಿಲ್ಲದದು.

Verse 48

सध्‌रयङ् नियम्य यतयो यमकर्तहेतिं । जह्यु: स्वराडिव निपानखनित्रमिन्द्र: ॥ ४८ ॥

ಅಂತಹ ಪರಮಾತೀತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳು-ಯೋಗಿಗಳು ಮಾಡುವ ಕೃತಕ ಮನೋನಿಗ್ರಹ, ತರ್ಕವಿಚಾರ ಅಥವಾ ಧ್ಯಾನ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಸಾಧಕನು ಅವನ್ನು ಇಂದ್ರನು ಬಾವಿ ತೋಡುವ ಶ್ರಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವಂತೆ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 49

स श्रेयसामपि विभुर्भगवान् यतोऽस्य भावस्वभावविहितस्य सत: प्रसिद्धि: । देहे स्वधातुविगमेऽनुविशीर्यमाणे व्योमेव तत्र पुरुषो न विशीर्यतेऽज: ॥ ४९ ॥

ಎಲ್ಲ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಅಧಿಪತಿ ಆ ವಿಭು ಭಗವಾನನೇ; ಜೀವಿಯ ಭೌತಿಕ ಅಥವಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕರ್ಮಫಲಗಳು ಅವನಿಂದಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ದೇಹಧಾತುಗಳು ಕ್ಷಯವಾದರೂ ಅಜ ಜೀವಿ ಆಕಾಶದ ವಾಯುವಿನಂತೆ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 50

सोऽयं तेऽभिहितस्तात भगवान् विश्वभावन: । समासेन हरेर्नान्यदन्यस्मात् सदसच्च यत् ॥ ५० ॥

ಮಗನೇ, ವಿಶ್ವವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಆ ಭಗವಾನನನ್ನು ನಾನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದೆನು. ಹರಿಯನ್ನು ಹೊರತು ಸತ್ ಮತ್ತು ಅಸತ್—ಎರಡಕ್ಕೂ ಬೇರೆ ಕಾರಣವೇ ಇಲ್ಲ.

Verse 51

इदं भागवतं नाम यन्मे भगवतोदितम् । संग्रहोऽयं विभूतीनां त्वमेतद् विपुलीकुरु ॥ ५१ ॥

ಓ ನಾರದಾ, ‘ಭಾಗವತ’ವೆಂಬ ಈ ಭಗವದ್ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಭಗವಾನನು ನನಗೆ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು; ಇದು ಅವನ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಭೂತಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹ. ನೀನು ಇದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸು.

Verse 52

यथा हरौ भगवति नृणां भक्तिर्भविष्यति । सर्वात्मन्यखिलाधारे इति सङ्कल्प्य वर्णय ॥ ५२ ॥

ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಹೀಗೆ ವರ್ಣಿಸು—ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಸರ್ವಾತ್ಮನೂ ಅಖಿಲಾಧಾರನೂ ಆದ ಭಗವಾನ್ ಹರಿಯ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯುವಂತೆ.

Verse 53

मायां वर्णयतोऽमुष्य ईश्वरस्यानुमोदत: । श‍ृण्वत: श्रद्धया नित्यं माययात्मा न मुह्यति ॥ ५३ ॥

ಆ ಈಶ್ವರನ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಗಳೊಡನೆ ಇರುವ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಅವನ ಅನುಮೋದನೆಯಂತೆ ವರ್ಣಿಸಬೇಕು. ಯಾರು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನಿತ್ಯ ಕೇಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಆತ್ಮ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.