Adhyaya 5

Verse 1

नारद उवाच देवदेव नमस्तेऽस्तु भूतभावन पूर्वज । तद् विजानीहि यज्ज्ञानमात्मतत्त्वनिदर्शनम् ॥ १ ॥

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದೇವದೇವ, ಹೇ ಭೂತಭಾವನ, ಹೇ ಪೂರ್ವಜ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ದಯವಿಟ್ಟು ಜೀವಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸುವ ಆ ಪರಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.

Verse 2

यद्रूपं यदधिष्ठानं यत: सृष्टमिदं प्रभो । यत्संस्थं यत्परं यच्च तत् तत्त्वं वद तत्त्वत: ॥ २ ॥

ಹೇ ಪಿತೃಪ್ರಭು, ಈ ಪ್ರಕಟ ಜಗತ್ತಿನ ರೂಪವೇನು, ಅದರ ಅಧಿಷ್ಠಾನವೇನು, ಇದು ಯಾವ ಮೂಲದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು, ಹೇಗೆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಯಾರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ—ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಹೇಳಿರಿ।

Verse 3

सर्वं ह्येतद् भवान् वेद भूतभव्यभवत्प्रभु: । करामलकवद् विश्वं विज्ञानावसितं तव ॥ ३ ॥

ಹೇ ಪಿತೃಪ್ರಭು, ಭೂತ-ಭವಿಷ್ಯ-ವರ್ತಮಾನವೆಲ್ಲವೂ ನಿಮಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ; ನಿಮ್ಮ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿಯಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ವಶದಲ್ಲಿದೆ।

Verse 4

यद्विज्ञानो यदाधारो यत्परस्त्वं यदात्मक: । एक: सृजसि भूतानि भूतैरेवात्ममायया ॥ ४ ॥

ಹೇ ತಂದೆ, ನಿಮ್ಮ ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲವೇನು? ನೀವು ಯಾರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದೀರಿ? ಯಾರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುತ್ತೀರಿ? ನಿಮ್ಮ ನಿಜ ಸ್ಥಾನವೇನು? ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಆತ್ಮಮಾಯೆಯಿಂದ ಭೂತತತ್ತ್ವಗಳ ಮೂಲಕ ಒಬ್ಬರೇ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತೀರಾ?

Verse 5

आत्मन् भावयसे तानी न पराभावयन् स्वयम् । आत्मशक्तिमवष्टभ्य ऊर्णनाभिरिवाक्लम: ॥ ५ ॥

ಹೇ ಆತ್ಮನ್, ನೀವು ಸ್ವಯಂ ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತೀರಿ; ಇತರರಿಂದ ಸೋಲುವುದಿಲ್ಲ. ಜೇಡ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಲಸದೆ ಜಾಲ ನೆಯುವಂತೆ, ನೀವು ಆತ್ಮಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತೀರಿ।

Verse 6

नाहं वेद परं ह्यस्मिन्नापरं न समं विभो । नामरूपगुणैर्भाव्यं सदसत् किञ्चिदन्यत: ॥ ६ ॥

ಹೇ ವಿಭೋ, ನನಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಹೀನ, ಸಮ—ಇವುಗಳ ಅರಿವು ಇಲ್ಲ; ನಾಮ-ರೂಪ-ಗುಣಗಳಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದ ಯಾವುದಾದರೂ—ಸತ್ ಅಥವಾ ಅಸತ್, ನಿತ್ಯ ಅಥವಾ ಅನಿತ್ಯ—ಅದು ನಿಮ್ಮ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಮೂಲದಿಂದಲ್ಲ, ನಿಮ್ಮಿಂದಲೇ.

Verse 7

स भवानचरद् घोरं यत् तप: सुसमाहित: । तेन खेदयसे नस्त्वं पराशङ्कां च यच्छसि ॥ ७ ॥

ನೀವು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಘೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದ್ದೀರಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದರೂ ನಿಮ್ಮಿಗಿಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಇದ್ದಾರೋ ಎಂಬ ಸಂಶಯ ನಮಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 8

एतन्मे पृच्छत: सर्वं सर्वज्ञ सकलेश्वर । विजानीहि यथैवेदमहं बुध्येऽनुशासित: ॥ ८ ॥

ಹೇ ಸರ್ವಜ್ಞಾ, ಸಕಲೇಶ್ವರಾ! ನಾನು ಕೇಳಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದಯವಿಟ್ಟು ಉಪದೇಶವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ನಾನು ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುವಂತೆ.

Verse 9

ब्रह्मोवाच सम्यक् कारुणिकस्येदं वत्स ते विचिकित्सितम् । यदहं चोदित: सौम्य भगवद्वीर्यदर्शने ॥ ९ ॥

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವತ್ಸ ನಾರದಾ, ನೀನು ಕರುಣಾಮಯನು; ನಿನ್ನ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಹೇ ಸೌಮ್ಯ, ನಾನೂ ಭಗವಂತನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನೋಡುವಂತೆ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

Verse 10

नानृतं तव तच्चापि यथा मां प्रब्रवीषि भो: । अविज्ञाय परं मत्त एतावत्त्वं यतो हि मे ॥ १० ॥

ಹೇ ಭೋಃ! ನನ್ನ ಕುರಿತು ನೀನು ಹೇಳಿದ್ದು ಅಸತ್ಯವಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನಿಗಿಂತ ಪರವಾದ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವಾದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ನನ್ನ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಜೀವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮೋಹಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

Verse 11

येन स्वरोचिषा विश्वं रोचितं रोचयाम्यहम् । यथार्कोऽग्निर्यथा सोमो यथर्क्षग्रहतारका: ॥ ११ ॥

ಯಾವನ ಸ್ವಪ್ರಭೆಯಿಂದ ವಿಶ್ವ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗಿದೆಯೋ, ಅವನದೇ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನೂ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ; ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಅಗ್ನಿ, ಚಂದ್ರ, ಆಕಾಶಮಂಡಲ, ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ತೋರುವಂತೆ.

Verse 12

तस्मै नमो भगवते वासुदेवाय धीमहि । यन्मायया दुर्जयया मां वदन्ति जगद्गुरुम् ॥ १२ ॥

ಆ ಭಗವಾನ್ ವಾಸುದೇವ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅವರ ಅಜೇಯ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಜನರು ನನಗೆ ಜಗದ್ಗುರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 13

विलज्जमानया यस्य स्थातुमीक्षापथेऽमुया । विमोहिता विकत्थन्ते ममाहमिति दुर्धिय: ॥ १३ ॥

ಅವನ ಮಾಯೆ ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಪಥದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲಾರದು; ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಮೋಹಿತರಾದ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಗಳು ‘ನಾನು’ ‘ನನ್ನದು’ ಎಂದು ಅರ್ಥರಹಿತವಾಗಿ ಹೊಗಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 14

द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च । वासुदेवात्परो ब्रह्मन्न च चान्योऽर्थोऽस्ति तत्त्वत: ॥ १४ ॥

ದ್ರವ್ಯ, ಕರ್ಮ, ಕಾಲ, ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಜೀವ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ವಾಸುದೇವನ ವಿಭಕ್ತ ಅಂಶಗಳು; ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್, ತತ್ತ್ವತಃ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ।

Verse 15

नारायणपरा वेदा देवा नारायणाङ्गजा: । नारायणपरा लोका नारायणपरा मखा: ॥ १५ ॥

ವೇದಗಳು ನಾರಾಯಣಪರ; ದೇವತೆಗಳು ನಾರಾಯಣನ ಅಂಗಜ ಸೇವಕರು; ಲೋಕಗಳು ನಾರಾಯಣಪರ, ಯಜ್ಞಗಳೂ ನಾರಾಯಣನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ಮಾತ್ರ।

Verse 16

नारायणपरो योगो नारायणपरं तप: । नारायणपरं ज्ञानं नारायणपरा गति: ॥ १६ ॥

ಯೋಗ ನಾರಾಯಣಪರ, ತಪಸ್ಸು ನಾರಾಯಣಪರ; ಜ್ಞಾನ ನಾರಾಯಣಪರ, ಪರಮ ಗತಿಯೂ ನಾರಾಯಣದಲ್ಲೇ।

Verse 17

तस्यापि द्रष्टुरीशस्य कूटस्थस्याखिलात्मन: । सृज्यं सृजामि सृष्टोऽहमीक्षयैवाभिचोदित: ॥ १७ ॥

ಆ ದ್ರಷ್ಟಾ ಈಶ್ವರನು, ಕೂಟಸ್ಥನು, ಅಖಿಲಾತ್ಮನು—ಅವನ ಕೇವಲ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ, ಅವನಿಂದಲೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಾನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಾನೂ ಅವನಿಂದಲೇ ಸೃಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

Verse 18

सत्त्वं रजस्तम इति निर्गुणस्य गुणास्त्रय: । स्थितिसर्गनिरोधेषु गृहीता मायया विभो: ॥ १८ ॥

ನಿರ್ಗುಣನಾದ ವಿಭು ಭಗವಾನ್ ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಲಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 19

कार्यकारणकर्तृत्वे द्रव्यज्ञानक्रियाश्रया: । बध्नन्ति नित्यदा मुक्तं मायिनं पुरुषं गुणा: ॥ १९ ॥

ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳು ದ್ರವ್ಯ, ಜ್ಞಾನ, ಕ್ರಿಯೆಗಳಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ, ನಿತ್ಯಮುಕ್ತನಾದ ಜೀವವನ್ನು ಕಾರ್ಯ-ಕಾರಣ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿ, ಕರ್ತೃತ್ವದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊರೆಸುತ್ತವೆ.

Verse 20

स एष भगवाल्लिंङ्गैस्त्रिभिरेतैरधोक्षज: । स्वलक्षितगतिर्ब्रह्मन् सर्वेषां मम चेश्वर: ॥ २० ॥

ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ನಾರದಾ! ಈ ಅಧೋಕ್ಷಜ ಭಗವಾನ್ ಈ ಮೂರು ಗುಣಲಿಂಗಗಳಿಂದ ಜೀವಿಗಳ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಅಗ್ರಾಹ್ಯನು; ಆದರೂ ತನ್ನ ಸ್ವಲಕ್ಷಣಗತಿಯಿಂದ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವವನು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ—ನನಗೂ—ಈಶ್ವರನು.

Verse 21

कालं कर्म स्वभावं च मायेशो मायया स्वया । आत्मन् यद‍ृच्छया प्राप्तं विबुभूषुरुपाददे ॥ २१ ॥

ಹೇ ಆತ್ಮನ್! ಮಾಯೆಯ ಅಧೀಶನಾದ ಭಗವಾನ್ ತನ್ನ ಸ್ವಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಾಲ, ಕರ್ಮ (ಜೀವಿಗಳ ವಿಧಿ) ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ತನ್ನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಲಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 22

कालाद् गुणव्यतिकर: परिणाम: स्वभावत: । कर्मणो जन्म महत: पुरुषाधिष्ठितादभूत् ॥ २२ ॥

ಆದ್ಯ ಪುರುಷನು (ಕಾರಣಾರ್ಣವಶಾಯಿ ವಿಷ್ಣು) ಅವತರಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ನಂತರ ಕಾಲವು ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು; ಕಾಲಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಸ್ವಭಾವತಃ ತ್ರಿಗುಣಗಳ ವ್ಯತಿಕರ ಮತ್ತು ಪರಿನಾಮ ಸಂಭವಿಸಿ, ಪುರುಷಾಧಿಷ್ಠಾನದಿಂದ ಕರ್ಮಗಳ ಜನನ ಆಯಿತು.

Verse 23

महतस्तु विकुर्वाणाद्रज:सत्त्वोपबृंहितात् । तम:प्रधानस्त्वभवद् द्रव्यज्ञानक्रियात्मक: ॥ २३ ॥

ಮಹತ್ತತ್ತ್ವವು ಅಲುಗಾಡಿ ವಿಕುರ್ವಾಣವಾದಾಗ ಭೌತಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಮೊದಲು ರಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸತ್ತ್ವದ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಪರಿವರ್ತನೆ; ನಂತರ ತಮೋಗುಣದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯದಿಂದ ದ್ರವ್ಯ, ಅದರ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆ ಜ್ಞಾನಸಂಬಂಧಿ ವಿವಿಧ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 24

सोऽहङ्कार इति प्रोक्तो विकुर्वन् समभूत्‍त्रिधा । वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्चेति यद्भिदा । द्रव्यशक्ति: क्रियाशक्तिर्ज्ञानशक्तिरिति प्रभो ॥ २४ ॥

ಅದು ವಿಕಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತ ‘ಅಹಂಕಾರ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ತ್ರಿಧಾ ಆಯಿತು—ವೈಕಾರಿಕ, ತೈಜಸ, ತಾಮಸ. ಪ್ರಭೋ, ಈ ಭೇದವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ದ್ರವ್ಯಶಕ್ತಿ, ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿ, ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ನಾರದ, ನೀನು ಇದನ್ನು ಅರಿಯಲು ಸಮರ್ಥನು.

Verse 25

तामसादपि भूतादेर्विकुर्वाणादभून्नभ: । तस्य मात्रा गुण: शब्दो लिङ्गं यद् द्रष्टृद‍ृश्ययो: ॥ २५ ॥

ತಾಮಸ ಅಹಂಕಾರ (ಭೂತಾದಿ) ವಿಕಾರಗೊಂಡಾಗ ಪಂಚಮಹಾಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು—ಆಕಾಶ—ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು. ಅದರ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮಾತ್ರೆ ‘ಶಬ್ದ’ ಗುಣ; ಅದು ದ್ರಷ್ಟೃ–ದೃಶ್ಯ ಸಂಬಂಧದ ಲಿಂಗದಂತೆ ಇದೆ.

Verse 26

नभसोऽथ विकुर्वाणादभूत् स्पर्शगुणोऽनिल: । परान्वयाच्छब्दवांश्च प्राण ओज: सहो बलम् ॥ २६ ॥ वायोरपि विकुर्वाणात् कालकर्मस्वभावत: । उदपद्यत तेजो वै रूपवत् स्पर्शशब्दवत् ॥ २७ ॥ तेजसस्तु विकुर्वाणादासीदम्भो रसात्मकम् । रूपवत् स्पर्शवच्चाम्भो घोषवच्च परान्वयात् ॥ २८ ॥ विशेषस्तु विकुर्वाणादम्भसो गन्धवानभूत् । परान्वयाद् रसस्पर्शशब्दरूपगुणान्वित: ॥ २९ ॥

ಆಕಾಶವು ವಿಕಾರಗೊಂಡಾಗ ಸ್ಪರ್ಶಗುಣವುಳ್ಳ ವಾಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು; ಪರಾನ್ವಯದಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿ ಶಬ್ದವೂ ಇದ್ದು, ಪ್ರಾಣ, ಓಜಸ್ಸು, ಸಹ, ಬಲಗಳ ಆಧಾರವೂ ಆಯಿತು. ವಾಯು ವಿಕಾರಗೊಂಡಾಗ ಕಾಲ–ಕರ್ಮ–ಸ್ವಭಾವಾನುಸಾರ ರೂಪಗುಣವುಳ್ಳ ತೇಜಸ್ಸು ಹುಟ್ಟಿತು; ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ಶಬ್ದವೂ ಇದ್ದವು. ತೇಜಸ್ಸು ವಿಕಾರಗೊಂಡಾಗ ರಸಾತ್ಮಕ ಜಲವು ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು; ಅದರಲ್ಲಿ ರೂಪ, ಸ್ಪರ್ಶ, ಶಬ್ದಗಳೂ ಇದ್ದವು. ಜಲವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಕಾರಗೊಂಡಾಗ ಗಂಧಗುಣವುಳ್ಳ ಪೃಥ್ವಿ ಹುಟ್ಟಿತು; ಪರಾನ್ವಯದಿಂದ ರಸ, ಸ್ಪರ್ಶ, ಶಬ್ದ, ರೂಪ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತು.

Verse 27

नभसोऽथ विकुर्वाणादभूत् स्पर्शगुणोऽनिल: । परान्वयाच्छब्दवांश्च प्राण ओज: सहो बलम् ॥ २६ ॥ वायोरपि विकुर्वाणात् कालकर्मस्वभावत: । उदपद्यत तेजो वै रूपवत् स्पर्शशब्दवत् ॥ २७ ॥ तेजसस्तु विकुर्वाणादासीदम्भो रसात्मकम् । रूपवत् स्पर्शवच्चाम्भो घोषवच्च परान्वयात् ॥ २८ ॥ विशेषस्तु विकुर्वाणादम्भसो गन्धवानभूत् । परान्वयाद् रसस्पर्शशब्दरूपगुणान्वित: ॥ २९ ॥

ಆಕಾಶದ ವಿಕಾರದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಗುಣಯುಕ್ತ ವಾಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು; ಪರಾನ್ವಯದಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿ ಶಬ್ದವೂ ಇದ್ದು, ಪ್ರಾಣ, ಓಜಸ್ಸು, ಸಹ ಮತ್ತು ಬಲ ಪ್ರಕಟವಾದವು. ವಾಯುವಿನ ವಿಕಾರದಿಂದ ಕಾಲ–ಕರ್ಮ–ಸ್ವಭಾವಾನುಸಾರ ತೇಜಸ್ಸು (ಅಗ್ನಿ) ಜನಿಸಿತು—ರೂಪಯುಕ್ತವೂ ಸ್ಪರ್ಶ-ಶಬ್ದಯುಕ್ತವೂ. ತೇಜಸ್ಸಿನ ವಿಕಾರದಿಂದ ರಸಾತ್ಮಕ ಜಲ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು—ರೂಪ, ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ಘೋಷ (ನಾದ) ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ. ಜಲದ ವಿಕಾರದಿಂದ ಪೃಥ್ವಿ ಗಂಧಯುಕ್ತವಾಗಿ, ಪೂರ್ವವತ್ ರಸ, ಸ್ಪರ್ಶ, ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ರೂಪ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಯಿತು.

Verse 28

नभसोऽथ विकुर्वाणादभूत् स्पर्शगुणोऽनिल: । परान्वयाच्छब्दवांश्च प्राण ओज: सहो बलम् ॥ २६ ॥ वायोरपि विकुर्वाणात् कालकर्मस्वभावत: । उदपद्यत तेजो वै रूपवत् स्पर्शशब्दवत् ॥ २७ ॥ तेजसस्तु विकुर्वाणादासीदम्भो रसात्मकम् । रूपवत् स्पर्शवच्चाम्भो घोषवच्च परान्वयात् ॥ २८ ॥ विशेषस्तु विकुर्वाणादम्भसो गन्धवानभूत् । परान्वयाद् रसस्पर्शशब्दरूपगुणान्वित: ॥ २९ ॥

ತೇಜಸ್ಸಿನ ವಿಕಾರದಿಂದ ರಸಾತ್ಮಕ ಜಲ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು; ಪರಾನ್ವಯದಿಂದ ಅದು ರೂಪಯುಕ್ತ, ಸ್ಪರ್ಶಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ಘೋಷ (ನಾದ) ಯುಕ್ತವಾಯಿತು.

Verse 29

नभसोऽथ विकुर्वाणादभूत् स्पर्शगुणोऽनिल: । परान्वयाच्छब्दवांश्च प्राण ओज: सहो बलम् ॥ २६ ॥ वायोरपि विकुर्वाणात् कालकर्मस्वभावत: । उदपद्यत तेजो वै रूपवत् स्पर्शशब्दवत् ॥ २७ ॥ तेजसस्तु विकुर्वाणादासीदम्भो रसात्मकम् । रूपवत् स्पर्शवच्चाम्भो घोषवच्च परान्वयात् ॥ २८ ॥ विशेषस्तु विकुर्वाणादम्भसो गन्धवानभूत् । परान्वयाद् रसस्पर्शशब्दरूपगुणान्वित: ॥ २९ ॥

ಜಲದ ವಿಕಾರದಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೃಥ್ವಿ ಗಂಧಯುಕ್ತವಾಯಿತು; ಪರಾನ್ವಯದಿಂದ ಅದು ರಸ, ಸ್ಪರ್ಶ, ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ರೂಪ ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಯಿತು.

Verse 30

वैकारिकान्मनो जज्ञे देवा वैकारिका दश । दिग्वातार्कप्रचेतोऽश्विवह्नीन्द्रोपेन्द्रमित्रका: ॥ ३० ॥

ಸತ್ತ್ವ (ವೈಕಾರಿಕ)ದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಜನಿಸಿತು; ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹಚಲನಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ವೈಕಾರಿಕ ಹತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದರು—ದಿಗ್ಪಾಲರು, ವಾಯು, ಸೂರ್ಯ, ಪ್ರಚೇತ (ವರುಣ), ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರು, ಅಗ್ನಿ, ಇಂದ್ರ, ಉಪೇಂದ್ರ (ವಾಮನ/ವಿಷ್ಣು), ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿ (ಬ್ರಹ್ಮ).

Verse 31

तैजसात् तु विकुर्वाणादिन्द्रियाणि दशाभवन् । ज्ञानशक्ति: क्रियाशक्तिर्बुद्धि: प्राणश्च तैजसौ । श्रोत्रं त्वग्घ्राणद‍ृग्जिह्वा वागदोर्मेढ्राङ्‌घ्रिपायव: ॥ ३१ ॥

ರಜೋಗುಣ (ತೈಜಸ)ದ ವಿಕಾರದಿಂದ ಹತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು; ಹಾಗೆಯೇ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿ, ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣವೂ ತೈಜಸದಿಂದಲೇ ಪ್ರಕಟವಾದವು. ಅವು—ಕಿವಿ, ಚರ್ಮ, ಮೂಗು, ಕಣ್ಣು, ನಾಲಿಗೆ, ವಾಣಿ, ಕೈಗಳು, ಜನನೇಂದ್ರಿಯ, ಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಯು (ವಿಸರ್ಜನ ದ್ವಾರ)।

Verse 32

यदैतेऽसङ्गता भावा भूतेन्द्रियमनोगुणा: । यदायतननिर्माणे न शेकुर्ब्रह्मवित्तम ॥ ३२ ॥

ಹೇ ನಾರದಾ, ಬ್ರಹ್ಮವಿದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಭೂತಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳು ಒಂದಾಗದೆ ಇರುವವರೆಗೆ ದೇಹಾಧಾರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗದು.

Verse 33

तदा संहृत्य चान्योन्यं भगवच्छक्तिचोदिता: । सदसत्त्वमुपादाय चोभयं ससृजुर्ह्यद: ॥ ३३ ॥

ಆಗ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಭಗವಂತನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಒಂದಾಗಿ, ಸತ್-ಅಸತ್ ಎಂಬ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಾಗೂ ದ್ವಿತೀಯ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ಈ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.

Verse 34

वर्षपूगसहस्रान्ते तदण्डमुदकेशयम् । कालकर्मस्वभावस्थो जीवोऽजीवमजीवयत् ॥ ३४ ॥

ಹೀಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಯುಗಸಮೂಹಗಳವರೆಗೆ ಆ ಅಂಡಗಳು ಕಾರಣಜಲದಲ್ಲಿ ಶಯನವಾಗಿದ್ದವು; ನಂತರ ಕಾಲ, ಕರ್ಮ, ಸ್ವಭಾವಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾತನಾದ ಜೀವೇಶ್ವರನು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ನಿರ್ಜೀವವನ್ನು ಸಜೀವಗೊಳಿಸಿದನು.

Verse 35

स एव पुरुषस्तस्मादण्डं निर्भिद्य निर्गत: । सहस्रोर्वङ्‌घ्रिबाह्वक्ष: सहस्राननशीर्षवान् ॥ ३५ ॥

ಅದೇ ಪುರುಷನು (ಮಹಾವಿಷ್ಣು) ಕಾರಣಜಲದಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಕಟನಾಗಿ, ಅಂಡವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ವಿರಾಟರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು—ಸಾವಿರ ಕಾಲುಗಳು, ಕೈಗಳು, ಕಣ್ಣುಗಳು, ಮುಖಗಳು, ತಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ।

Verse 36

यस्येहावयवैर्लोकान् कल्पयन्ति मनीषिण: । कट्यादिभिरध: सप्त सप्तोर्ध्वं जघनादिभि: ॥ ३६ ॥

ಮಹಾ ಚಿಂತಕರು ಈ ವಿಶ್ವದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೋಕಗಳು ಭಗವಂತನ ವಿರಾಟ್ದೇಹದ ವಿಭಿನ್ನ ಅಂಗಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವೆಂದು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ—ಕಟಿ ಮೊದಲಾದ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಏಳು ಲೋಕಗಳು, ಜಘನ ಮೊದಲಾದ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಮೇಲೆ ಏಳು ಲೋಕಗಳು।

Verse 37

पुरुषस्य मुखं ब्रह्म क्षत्रमेतस्य बाहव: । ऊर्वोर्वैश्यो भगवत: पद्‍भ्यां शूद्रो व्यजायत ॥ ३७ ॥

ಭಗವಂತನ ಮುಖವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಭುಜಗಳು ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ತೊಡೆಗಳು ವೈಶ್ಯರು, ಪಾದಗಳಿಂದ ಶೂದ್ರರು ಜನಿಸಿದರು.

Verse 38

भूर्लोक: कल्पित: पद्‍भ्यां भुवर्लोकोऽस्य नाभित: । हृदा स्वर्लोक उरसा महर्लोको महात्मन: ॥ ३८ ॥

ಭೂಲೋಕಾದಿ ಅಧೋಲೋಕಗಳು ಭಗವಂತನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ; ಭುವರ್ಲೋಕವು ಅವನ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ; ಸ್ವರ್ಲೋಕವು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ; ಮಹರ್ಲೋಕವು ಮಹಾತ್ಮನ ಉರಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 39

ग्रीवायां जनलोकोऽस्य तपोलोक: स्तनद्वयात् । मूर्धभि: सत्यलोकस्तु ब्रह्मलोक: सनातन: ॥ ३९ ॥

ಪ್ರಭುವಿನ ವಿರಾಟರೂಪದಲ್ಲಿ ಉರಸ್ಥಳದ ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಗ್ರೀವೆಯವರೆಗೆ ಜನಲೋಕ ಮತ್ತು ತಪೋಲೋಕ; ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸತ್ಯಲೋಕ. ಆದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ (ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಧಾಮ) ಶಾಶ್ವತವಾಗಿದೆ.

Verse 40

तत्कट्यां चातलं क्लृप्तमूरुभ्यां वितलं विभो: । जानुभ्यां सुतलं शुद्धं जङ्घाभ्यां तु तलातलम् ॥ ४० ॥ महातलं तु गुल्फाभ्यां प्रपदाभ्यां रसातलम् । पातालं पादतलत इति लोकमय: पुमान् ॥ ४१ ॥

ಪ್ರಿಯ ನಾರದನೇ! ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಅಧೋಲೋಕಗಳಿವೆ. ಪ್ರಭುವಿನ ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಅತಲ, ತೊಡೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿತಲ, ಮೊಣಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸುತಲ, ಜಂಘೆಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾತಲ, ಗುಲ್ಫಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾತಲ, ಪಾದಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಸಾತಲ, ಮತ್ತು ಪಾದತಳದಲ್ಲಿ ಪಾತಾಳ—ಇಂತೆ ವಿರಾಟ್ಪುರುಷನು ಲೋಕಮಯನು.

Verse 41

तत्कट्यां चातलं क्लृप्तमूरुभ्यां वितलं विभो: । जानुभ्यां सुतलं शुद्धं जङ्घाभ्यां तु तलातलम् ॥ ४० ॥ महातलं तु गुल्फाभ्यां प्रपदाभ्यां रसातलम् । पातालं पादतलत इति लोकमय: पुमान् ॥ ४१ ॥

ಪ್ರಿಯ ನಾರದನೇ! ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಅಧೋಲೋಕಗಳಿವೆ. ಪ್ರಭುವಿನ ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಅತಲ, ತೊಡೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿತಲ, ಮೊಣಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸುತಲ, ಜಂಘೆಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾತಲ, ಗುಲ್ಫಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾತಲ, ಪಾದಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಸಾತಲ, ಮತ್ತು ಪಾದತಳದಲ್ಲಿ ಪಾತಾಳ—ಇಂತೆ ವಿರಾಟ್ಪುರುಷನು ಲೋಕಮಯನು.

Verse 42

भूर्लोक: कल्पित: पद्‍भ्यां भुवर्लोकोऽस्य नाभित: । स्वर्लोक: कल्पितो मूर्ध्ना इति वा लोककल्पना ॥ ४२ ॥

ಕೆಲವರು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಪಾದಗಳವರೆಗೆ ಭೂರ್ಳೋಕ, ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಭುವರ್ಲೋಕ, ಮತ್ತು ವಕ್ಷದಿಂದ ಶಿರಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ಸ್ವರ್ಲೋಕ; ಇದುವೇ ಲೋಕಕಲ್ಪನೆ.