Adhyaya 74
Rājasūya: Agrapūjā for Kṛṣṇa and the Slaying (and Liberation) of Śiśupāla
ಜರಾಸಂಧನ ಮೇಲೆ ಜಯ ಪಡೆದು ಬಂಧಿತ ರಾಜರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಹರ್ಷಗೊಂಡ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಅವರ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೈದಿಕ ಋತ್ವಿಜರನ್ನು ನೇಮಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಿಂದ ರಾಜರು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಸತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೋಮದಿನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಪೂಜೆ ಯಾರಿಗೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ವಾದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಸಹದೇವನು ಅಚ್ಯುತನೇ ಯಜ್ಞದ ದೇವತೆ, ಮಂತ್ರ, ಕಾಲ, ದೇಶ ಮತ್ತು ಫಲಗಳ ಪರಮಾಧಾರ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಪಾದಜಲ ಸಹಿತ ಕೃಷ್ಣನ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಸಭೆ ಜಯಘೋಷ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೃಷ್ಣಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದ ಶಿಶುಪಾಲನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ನಿಂದೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಭಕ್ತರೂ ಯೋಧರೂ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣನು ಅವರನ್ನು ತಡೆದು ಸುದರ್ಶನಚಕ್ರದಿಂದ ಶಿಶುಪಾಲನ ಶಿರಚ್ಛೇದ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಟ ತೇಜಸ್ಸು ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿ, ಭಗವಂತನ ಮೇಲಿನ ದ್ವೇಷದಲ್ಲಿಯೂ ಚಿತ್ತ ನಿಬದ್ಧವಾದರೆ ಅವರ ದಿವ್ಯಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಭೃಥ ಸ್ನಾನದಿಂದ ಯಾಗ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲರೂ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ, ದುರ್ಯೋಧನನ ಅಸೂಯೆ ಮಾತ್ರ ಮುಂದಿನ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच एवं युधिष्ठिरो राजा जरासन्धवधं विभो: । कृष्णस्य चानुभावं तं श्रुत्वा प्रीतस्तमब्रवीत् ॥ १ ॥
ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಜರಾಸಂಧನ ವಧವನ್ನೂ, ಸರ್ವಶಕ್ತನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಭಾವವನ್ನೂ ಕೇಳಿ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು।
Verse 2
श्रीयुधिष्ठिर उवाच ये स्युस्त्रैलोक्यगुरव: सर्वे लोकामहेश्वरा: । वहन्ति दुर्लभं लब्ध्वा शिरसैवानुशासनम् ॥ २ ॥
ಶ್ರೀ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದರು—ತ್ರೈಲೋಕ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಗುರುಗಳೂ, ವಿವಿಧ ಲೋಕಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳೂ ಹಾಗೂ ಅಧಿಪತಿಗಳೂ, ದುರ್ಲಭವಾದ ನಿಮ್ಮ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ।
Verse 3
स भवानरविन्दाक्षो दीनानामीशमानिनाम् । धत्तेऽनुशासनं भूमंस्तदत्यन्तविडम्बनम् ॥ ३ ॥
ಹೇ ಕಮಲನಯನ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ! ತಾವು ಅಧಿಪತಿಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ದೀನ ಮೂರ್ಖರ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನೂ ನೀವು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು—ಹೇ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ಇದು ನಿಮ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ಲೀಲಾಮಯ ವಿದಂಬನೆ.
Verse 4
न ह्येकस्याद्वितीयस्य ब्रह्मण: परमात्मन: । कर्मभिर्वर्धते तेजो ह्रसते च यथा रवे: ॥ ४ ॥
ಆದರೆ ಏಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯನಾದ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನ ತೇಜಸ್ಸು ಅವನ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ, ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ—ಸೂರ್ಯನ ತೇಜಸ್ಸು ಅದರ ಚಲನೆಯಿಂದ ಬದಲಾಗದಂತೆ.
Verse 5
न वै तेऽजित भक्तानां ममाहमिति माधव । त्वं तवेति च नानाधी: पशूनामिव वैकृती ॥ ५ ॥
ಹೇ ಅಜೇಯ ಮಾಧವನೇ! ನಿಮ್ಮ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ‘ನಾನು’ ‘ನನ್ನದು’, ‘ನೀನು’ ‘ನಿನ್ನದು’ ಎಂಬ ಭೇದಬುದ್ಧಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಪಶುಗಳಂತೆಯೇ ವಿಕೃತ ಮನೋಭಾವ.
Verse 6
श्रीशुक उवाच इत्युक्त्वा यज्ञिये काले वव्रे युक्तान् स ऋत्विज: । कृष्णानुमोदित: पार्थो ब्राह्मणान् ब्रह्मवादिन: ॥ ६ ॥
ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲ ಬರುವವರೆಗೆ ಕಾಯ್ದನು. ನಂತರ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ವೇದಪಾರಂಗತರೂ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳೂ ಆದ ಯೋಗ್ಯ ಋತ್ವಿಜರನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ನೇಮಿಸಿದನು।
Verse 7
द्वैपायनो भरद्वाज: सुमन्तुर्गोतमोऽसित: । वसिष्ठश्च्यवन: कण्वो मैत्रेय: कवषस्त्रित: ॥ ७ ॥ विश्वामित्रो वामदेव: सुमतिर्जैमिनि: क्रतु: । पैल: पराशरो गर्गो वैशम्पायन एव च ॥ ८ ॥ अथर्वा कश्यपो धौम्यो रामो भार्गव आसुरि: । वीतिहोत्रो मधुच्छन्दा वीरसेनोऽकृतव्रण: ॥ ९ ॥
ಅವನು ಕೃಷ್ಣ-ದ್ವೈಪಾಯನ (ವ್ಯಾಸ), ಭರದ್ವಾಜ, ಸುಮಂತು, ಗೌತಮ, ಅಸಿತ, ವಸಿಷ್ಠ, ಚ್ಯವನ, ಕಣ್ವ, ಮೈತ್ರೇಯ, ಕವಷ ಮತ್ತು ತ್ರಿತರನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದನು. ಹಾಗೆಯೇ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ವಾಮದೇವ, ಸುಮತಿ, ಜೈಮಿನಿ, ಕ್ರತು, ಪೈಲ, ಪರಾಶರ, ಗರ್ಗ, ವೈಶಂಪಾಯನ, ಅಥರ್ವ, ಕಶ್ಯಪ, ಧೌಮ್ಯ, ಭಾರ್ಗವ ರಾಮ, ಆಸುರಿ, ವೀತಿಹೋತ್ರ, ಮಧುಚ್ಛಂದಾ, ವೀರಸೇನ ಮತ್ತು ಅಕೃತವ್ರಣ—ಇವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಯಜ್ಞದ ಋತ್ವಿಜರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದನು।
Verse 8
द्वैपायनो भरद्वाज: सुमन्तुर्गोतमोऽसित: । वसिष्ठश्च्यवन: कण्वो मैत्रेय: कवषस्त्रित: ॥ ७ ॥ विश्वामित्रो वामदेव: सुमतिर्जैमिनि: क्रतु: । पैल: पराशरो गर्गो वैशम्पायन एव च ॥ ८ ॥ अथर्वा कश्यपो धौम्यो रामो भार्गव आसुरि: । वीतिहोत्रो मधुच्छन्दा वीरसेनोऽकृतव्रण: ॥ ९ ॥
ಯಜ್ಞಾರ್ಥವಾಗಿ ದ್ವೈಪಾಯನಾದಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನೇ ಋತ್ವಿಜರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ವೇದಪಾರಂಗತರೂ ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠರೂ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ಸಹಾಯದಿಂದ ರಾಜನು ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು।
Verse 9
द्वैपायनो भरद्वाज: सुमन्तुर्गोतमोऽसित: । वसिष्ठश्च्यवन: कण्वो मैत्रेय: कवषस्त्रित: ॥ ७ ॥ विश्वामित्रो वामदेव: सुमतिर्जैमिनि: क्रतु: । पैल: पराशरो गर्गो वैशम्पायन एव च ॥ ८ ॥ अथर्वा कश्यपो धौम्यो रामो भार्गव आसुरि: । वीतिहोत्रो मधुच्छन्दा वीरसेनोऽकृतव्रण: ॥ ९ ॥
ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಾದಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಯಜ್ಞದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರನ್ನು ವರಣಮಾಡಿದುದರಿಂದ ರಾಜನ ಯಜ್ಞವು ಪರಮ ಪಾವನವಾಗಿಯೂ ಶೋಭಾಯಮಾನವಾಗಿಯೂ ಆಯಿತು।
Verse 10
उपहूतास्तथा चान्ये द्रोणभीष्मकृपादय: । धृतराष्ट्र: सहसुतो विदुरश्च महामति: ॥ १० ॥ ब्राह्मणा: क्षत्रिया वैश्या: शूद्रा यज्ञदिदृक्षव: । तत्रेयु: सर्वराजानो राज्ञां प्रकृतयो नृप ॥ ११ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಆಹ್ವಾನಿತರಾದ ಇತರರಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣ, ಭೀಷ್ಮ, ಕೃಪ ಮೊದಲಾದವರು; ಪುತ್ರರೊಡನೆ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಮಹಾಮತಿ ವಿದುರನೂ ಇದ್ದರು. ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೋಡುವ ಆಸೆಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು, ಶೂದ್ರರು—ಎಲ್ಲರೂ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದರು. ನಿಜಕ್ಕೂ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರು ತಮ್ಮ ಪರಿವಾರ-ಪರಿಕರಗಳೊಡನೆ ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು।
Verse 11
उपहूतास्तथा चान्ये द्रोणभीष्मकृपादय: । धृतराष्ट्र: सहसुतो विदुरश्च महामति: ॥ १० ॥ ब्राह्मणा: क्षत्रिया वैश्या: शूद्रा यज्ञदिदृक्षव: । तत्रेयु: सर्वराजानो राज्ञां प्रकृतयो नृप ॥ ११ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಆಹ್ವಾನಿತರಲ್ಲಿ ದ್ರೋಣ, ಭೀಷ್ಮ, ಕೃಪ, ಪುತ್ರರೊಡನೆ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಮಹಾಮತಿ ವಿದುರನೂ ಇದ್ದರು. ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೋಡಲು ಉತ್ಸುಕರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯ, ಶೂದ್ರರು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ರಾಜರೂ ತಮ್ಮ ಪರಿವಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು.
Verse 12
ततस्ते देवयजनं ब्राह्मणा: स्वर्णलाङ्गलै: । कृष्ट्वा तत्र यथाम्नायं दीक्षयां चक्रिरे नृपम् ॥ १२ ॥
ನಂತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಋತ್ವಿಜರು ಬಂಗಾರದ ನಂಗಲಗಳಿಂದ ಯಜ್ಞಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುಮೆ ಮಾಡಿ, ಶಾಸ್ತ್ರಸಮ್ಮತ ಪರಂಪರೆಯಂತೆ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಯಜ್ಞದ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು.
Verse 13
हैमा: किलोपकरणा वरुणस्य यथा पुरा । इन्द्रादयो लोकपाला विरिञ्चिभवसंयुता: ॥ १३ ॥ सगणा: सिद्धगन्धर्वा विद्याधरमहोरगा: । मुनयो यक्षरक्षांसि खगकिन्नरचारणा: ॥ १४ ॥ राजानश्च समाहूता राजपत्न्यश्च सर्वश: । राजसूयं समीयु: स्म राज्ञ: पाण्डुसुतस्य वै । मेनिरे कृष्णभक्तस्य सूपपन्नमविस्मिता: ॥ १५ ॥
ಯಜ್ಞದ ಉಪಕರಣಗಳು ಬಂಗಾರದವು; ಪುರಾತನದಲ್ಲಿ ವರుణನ ರಾಜಸೂಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತೆಯೇ. ಇಂದ್ರಾದಿ ಲೋಕಪಾಲರು ಬ್ರಹ್ಮ-ಶಿವರೊಂದಿಗೆ; ಗಣಗಳೊಡನೆ ಸಿದ್ಧ-ಗಂಧರ್ವರು; ವಿದ್ಯಾಧರರು, ಮಹೋರಗರು, ಮುನಿಗಳು, ಯಕ್ಷ-ರಾಕ್ಷಸರು, ಖಗಗಳು, ಕಿನ್ನರರು, ಚಾರಣರು; ಹಾಗೆಯೇ ಭೂಮಿಯ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಅವರ ರಾಣಿಯರು—ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಪಾಂಡುಪುತ್ರ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ರಾಜಸೂಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ಕೃಷ್ಣಭಕ್ತನಿಗೆ ಇದು ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅವರು ಅಚ್ಚರಿಪಡಲಿಲ್ಲ.
Verse 14
हैमा: किलोपकरणा वरुणस्य यथा पुरा । इन्द्रादयो लोकपाला विरिञ्चिभवसंयुता: ॥ १३ ॥ सगणा: सिद्धगन्धर्वा विद्याधरमहोरगा: । मुनयो यक्षरक्षांसि खगकिन्नरचारणा: ॥ १४ ॥ राजानश्च समाहूता राजपत्न्यश्च सर्वश: । राजसूयं समीयु: स्म राज्ञ: पाण्डुसुतस्य वै । मेनिरे कृष्णभक्तस्य सूपपन्नमविस्मिता: ॥ १५ ॥
ಯಜ್ಞದ ಉಪಕರಣಗಳು ಬಂಗಾರದವು; ಪುರಾತನದಲ್ಲಿ ವರుణನ ರಾಜಸೂಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತೆಯೇ. ಇಂದ್ರಾದಿ ಲೋಕಪಾಲರು ಬ್ರಹ್ಮ-ಶಿವರೊಂದಿಗೆ; ಗಣಗಳೊಡನೆ ಸಿದ್ಧ-ಗಂಧರ್ವರು; ವಿದ್ಯಾಧರರು, ಮಹೋರಗರು, ಮುನಿಗಳು, ಯಕ್ಷ-ರಾಕ್ಷಸರು, ಖಗಗಳು, ಕಿನ್ನರರು, ಚಾರಣರು; ಹಾಗೆಯೇ ಭೂಮಿಯ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಅವರ ರಾಣಿಯರು—ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಪಾಂಡುಪುತ್ರ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ರಾಜಸೂಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ಕೃಷ್ಣಭಕ್ತನಿಗೆ ಇದು ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅವರು ಅಚ್ಚರಿಪಡಲಿಲ್ಲ.
Verse 15
हैमा: किलोपकरणा वरुणस्य यथा पुरा । इन्द्रादयो लोकपाला विरिञ्चिभवसंयुता: ॥ १३ ॥ सगणा: सिद्धगन्धर्वा विद्याधरमहोरगा: । मुनयो यक्षरक्षांसि खगकिन्नरचारणा: ॥ १४ ॥ राजानश्च समाहूता राजपत्न्यश्च सर्वश: । राजसूयं समीयु: स्म राज्ञ: पाण्डुसुतस्य वै । मेनिरे कृष्णभक्तस्य सूपपन्नमविस्मिता: ॥ १५ ॥
ಯಜ್ಞದ ಉಪಕರಣಗಳು ಬಂಗಾರದವು; ಪುರಾತನದಲ್ಲಿ ವರుణನ ರಾಜಸೂಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತೆಯೇ. ಇಂದ್ರಾದಿ ಲೋಕಪಾಲರು ಬ್ರಹ್ಮ-ಶಿವರೊಂದಿಗೆ; ಗಣಗಳೊಡನೆ ಸಿದ್ಧ-ಗಂಧರ್ವರು; ವಿದ್ಯಾಧರರು, ಮಹೋರಗರು, ಮುನಿಗಳು, ಯಕ್ಷ-ರಾಕ್ಷಸರು, ಖಗಗಳು, ಕಿನ್ನರರು, ಚಾರಣರು; ಹಾಗೆಯೇ ಭೂಮಿಯ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಅವರ ರಾಣಿಯರು—ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಪಾಂಡುಪುತ್ರ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ರಾಜಸೂಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ಕೃಷ್ಣಭಕ್ತನಿಗೆ ಇದು ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅವರು ಅಚ್ಚರಿಪಡಲಿಲ್ಲ.
Verse 16
अयाजयन् महाराजं याजका देववर्चस: । राजसूयेन विधिवत् प्रचेतसमिवामरा: ॥ १६ ॥
ದೇವಸಮಾನ ತೇಜಸ್ವಿಗಳಾದ ಯಾಜಕರು ವೇದವಿಧಿಯಂತೆ ಮಹಾರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು; ಹಿಂದೆ ಅಮರರು ವರುಣ (ಪ್ರಚೇತಸ)ನಿಗೆ ಮಾಡಿದಂತೆ।
Verse 17
सूत्येऽहन्यवनीपालो याजकान् सदसस्पतीन् । अपूजयन् महाभागान् यथावत् सुसमाहित: ॥ १७ ॥
ಸೋಮರಸ ಹಿಂಡುವ ದಿನ ಭೂಪತಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಅತ್ಯಂತ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಯಾಜಕರನ್ನೂ ಸಭೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಧಿಪತಿಗಳನ್ನೂ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದನು।
Verse 18
सदस्याग्र्यार्हणार्हं वै विमृशन्त: सभासद: । नाध्यगच्छन्ननैकान्त्यात् सहदेवस्तदाब्रवीत् ॥ १८ ॥
ಸಭಾಸದರು ‘ಮೊದಲು ಯಾರಿಗೆ ಅಗ್ರಪೂಜೆ?’ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿದರು; ಆದರೆ ಅರ್ಹರು ಅನೇಕರು ಇದ್ದುದರಿಂದ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಸಹದೇವನು ಮಾತಾಡಿದನು।
Verse 19
अर्हति ह्यच्युत: श्रैष्ठ्यं भगवान् सात्वतां पति: । एष वै देवता: सर्वा देशकालधनादय: ॥ १९ ॥
[ಸಹದೇವನು ಹೇಳಿದನು:] ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅಚ್ಯುತನು—ಭಗವಾನ್, ಸಾತ್ವತರ ಅಧಿಪತಿ—ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನು. ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ, ದೇಶ-ಕಾಲ-ಧನಾದಿ ಪೂಜಾಂಗಗಳೂ ನಿಜವಾಗಿ ಅವನೇ।
Verse 20
यदात्मकमिदं विश्वं क्रतवश्च यदात्मका: । अग्निराहुतयो मन्त्रा साङ्ख्यं योगश्च यत्पर: ॥ २० ॥ एक एवाद्वितीयोऽसावैतदात्म्यमिदं जगत् । आत्मनात्माश्रय: सभ्या: सृजत्यवति हन्त्यज: ॥ २१ ॥
ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವೂ ಅವನ ಮೇಲೆಯೇ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ; ಮಹಾಯಾಗಗಳು, ಅವುಗಳ ಅಗ್ನಿ, ಆಹುತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳೂ ಅವನ ಸ್ವರೂಪವೇ. ಸಾಂಖ್ಯವೂ ಯೋಗವೂ ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಆ ಏಕೈಕ ಅದ್ವಿತೀಯ ಪ್ರಭುವನ್ನೇ. ಓ ಸಭ್ಯರೇ, ಜನನವಿಲ್ಲದ ಆ ಭಗವಾನ್ ತನ್ನನ್ನೇ ಆಧಾರವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಪೋಷಿಸಿ, ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಅವನ ಮೇಲೆಯೇ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ।
Verse 21
यदात्मकमिदं विश्वं क्रतवश्च यदात्मका: । अग्निराहुतयो मन्त्रा साङ्ख्यं योगश्च यत्पर: ॥ २० ॥ एक एवाद्वितीयोऽसावैतदात्म्यमिदं जगत् । आत्मनात्माश्रय: सभ्या: सृजत्यवति हन्त्यज: ॥ २१ ॥
ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವೂ ಅವನ ಮೇಲೆಯೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ; ಯಜ್ಞಗಳು, ಅಗ್ನಿ, ಆಹುತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳೂ ಅವನ ಸ್ವರೂಪವೇ. ಸಾಂಖ್ಯವೂ ಯೋಗವೂ ಆ ಏಕೈಕ ಅದ್ವಿತೀಯ ಪರಮನೆಡೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿವೆ. ಹೇ ಸಭಾಸದರೆ, ಆ ಅಜನಾದ ಭಗವಾನ್ ತನ್ನನ್ನೇ ಆಶ್ರಯವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಪಾಲಿಸಿ, ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಅವನ ಮೇಲೆಯೇ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ।
Verse 22
विविधानीह कर्माणि जनयन् यदवेक्षया । ईहते यदयं सर्व: श्रेयो धर्मादिलक्षणम् ॥ २२ ॥
ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ನಾನಾವಿಧ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಅವನ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಲಕ್ಷ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 23
तस्मात् कृष्णाय महते दीयतां परमार्हणम् । एवं चेत् सर्वभूतानामात्मनश्चार्हणं भवेत् ॥ २३ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಪರಮಾರ್ಹಣ—ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪೂಜೆ-ಗೌರವ—ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ಆತ್ಮವನ್ನೂ ಗೌರವಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 24
सर्वभूतात्मभूताय कृष्णायानन्यदर्शिने । देयं शान्ताय पूर्णाय दत्तस्यानन्त्यमिच्छता ॥ २४ ॥
ತಾನು ನೀಡುವ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅನಂತ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವವನು, ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಆತ್ಮನಾದ, ಅನನ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ, ಪರಮ ಶಾಂತನೂ ಪೂರ್ಣನೂ ಆದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೇ ಗೌರವಾರಾಧನೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು।
Verse 25
इत्युक्त्वा सहदेवोऽभूत् तूष्णीं कृष्णानुभाववित् । तच्छ्रुत्वा तुष्टुवु: सर्वे साधु साध्विति सत्तमा: ॥ २५ ॥
[ಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಮುಂದುವರೆದು:] ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿದ ಸಹದೇವನು ಮೌನನಾದನು. ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಸಜ್ಜನರೆಲ್ಲ ‘ಸಾಧು! ಸಾಧು!’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಅವನನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು।
Verse 26
श्रुत्वा द्विजेरितं राजा ज्ञात्वा हार्दं सभासदाम् । समर्हयद्धृषीकेशं प्रीत: प्रणयविह्वल: ॥ २६ ॥
ದ್ವಿಜರು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನು ಸಭಾಸದರ ಹೃದಯಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿದನು. ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವಿಹ್ವಲನಾಗಿ ಇಂದ್ರಿಯಾಧಿಪತಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿದನು.
Verse 27
तत्पादाववनिज्याप: शिरसा लोकपावनी: । सभार्य: सानुजामात्य: सकुटुम्बो वहन्मुदा ॥ २७ ॥ वासोभि: पीतकौषेयैर्भूषणैश्च महाधनै: । अर्हयित्वाश्रुपूर्णाक्षो नाशकत् समवेक्षितुम् ॥ २८ ॥
ಭಗವಾನ್ ಕೃಷ್ಣನ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯಿಸಿ, ಮಹಾರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಆ ಲೋಕಪಾವನ ಚರಣಾಮೃತ ಜಲವನ್ನು ಆನಂದದಿಂದ ತನ್ನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ, ನಂತರ ಪತ್ನಿ, ಸಹೋದರರು, ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಗಳ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೂ ಛಿಂಡಿದನು.
Verse 28
तत्पादाववनिज्याप: शिरसा लोकपावनी: । सभार्य: सानुजामात्य: सकुटुम्बो वहन्मुदा ॥ २७ ॥ वासोभि: पीतकौषेयैर्भूषणैश्च महाधनै: । अर्हयित्वाश्रुपूर्णाक्षो नाशकत् समवेक्षितुम् ॥ २८ ॥
ನಂತರ ಅವನು ಹಳದಿ ರೇಷ್ಮೆ ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಾಭರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿದನು; ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಭುವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೋಡುವುದೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ.
Verse 29
इत्थं सभाजितं वीक्ष्य सर्वे प्राञ्जलयो जना: । नमो जयेति नेमुस्तं निपेतु: पुष्पवृष्टय: ॥ २९ ॥
ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಸತ್ಕಾರವಾಗುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲರೂ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ‘ನಮೋ, ಜಯ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಅವನಿಗೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರು; ಮೇಲಿಂದ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು.
Verse 30
इत्थं निशम्य दमघोषसुत: स्वपीठा- दुत्थाय कृष्णगुणवर्णनजातमन्यु: । उत्क्षिप्य बाहुमिदमाह सदस्यमर्षी संश्रावयन् भगवते परुषाण्यभीत: ॥ ३० ॥
ಕೃಷ್ಣನ ದಿವ್ಯ ಗುಣಗಳ ಕೀರ್ತನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ದಮಘೋಷನ ಮಗ (ಶಿಶುಪಾಲ) ಅಸಹ್ಯ ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿದನು. ತನ್ನ ಆಸನದಿಂದ ಎದ್ದು, ಕೈಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಸಭೆಗೆ ಭಗವಂತನ ವಿರುದ್ಧ ಕಠೋರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
Verse 31
ईशो दुरत्यय: काल इति सत्यवती श्रुति: । वृद्धानामपि यद् बुद्धिर्बालवाक्यैर्विभिद्यते ॥ ३१ ॥
[ಶಿಶುಪಾಲನು ಹೇಳಿದನು:] ‘ಕಾಲವೇ ದುರತ್ಯಯ ನಿಯಂತ’ ಎಂಬ ಶ್ರುತಿ ಇಂದು ಸತ್ಯವೆಂದು ತೋರಿತು; ಏಕೆಂದರೆ ವೃದ್ಧರ ಬುದ್ಧಿಯೂ ಬಾಲಕನ ಮಾತಿನಿಂದ ತಿರುಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ।
Verse 32
यूयं पात्रविदां श्रेष्ठा मा मन्ध्वं बालभाषितम् । सदसस्पतय: सर्वे कृष्णो यत् सम्मतोऽर्हणे ॥ ३२ ॥
ಹೇ ಸಭಾಧಿಪತಿಗಳೇ! ಯೋಗ್ಯಪಾತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿಯುವಲ್ಲಿ ನೀವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠರು; ಬಾಲಕನ ಮಾತನ್ನು ನಂಬಬೇಡಿ. ಅವನು ‘ಕೃಷ್ಣನೇ ಅರ್ಚನೆಗೆ ಅರ್ಹ’ ಎಂದರೂ ಅದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಬೇಡಿ।
Verse 33
तपोविद्याव्रतधरान् ज्ञानविध्वस्तकल्मषान् । परमऋषीन्ब्रह्मनिष्ठाल्ँ लोकपालैश्च पूजितान् ॥ ३३ ॥ सदस्पतीनतिक्रम्य गोपाल: कुलपांसन: । यथा काक: पुरोडाशं सपर्यां कथमर्हति ॥ ३४ ॥
ತಪಸ್ಸು, ವಿದ್ಯೆ, ವ್ರತಧಾರಣೆ ಹೊಂದಿದವರು; ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪಾಪಮಲ ನಾಶ ಮಾಡಿದವರು; ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠ ಪರಮಋಷಿಗಳು—ಅವರನ್ನು ಲೋಕಪಾಲರೂ ಪೂಜಿಸುವರು—ಇಂತಹ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಭಾಸದರನ್ನು ಮೀರಿ ಈ ಗೋಪಾಲ, ಕುಲದ ಕಳಂಕ, ಪೂಜೆಗೆ ಹೇಗೆ ಅರ್ಹನು?
Verse 34
तपोविद्याव्रतधरान् ज्ञानविध्वस्तकल्मषान् । परमऋषीन्ब्रह्मनिष्ठाल्ँ लोकपालैश्च पूजितान् ॥ ३३ ॥ सदस्पतीनतिक्रम्य गोपाल: कुलपांसन: । यथा काक: पुरोडाशं सपर्यां कथमर्हति ॥ ३४ ॥
ಕಾಗೆ ಪವಿತ್ರ ಪುರೋಡಾಶವನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಅರ್ಹವಲ್ಲದಂತೆ, ಈ ಗೋಪಾಲ—ಕುಲದ ಕಳಂಕ—ನಿಮ್ಮ ಸಪರ್ಯಾ-ಪೂಜೆಗೆ ಹೇಗೆ ಅರ್ಹನು?
Verse 35
वर्णाश्रमकुलापेत: सर्वधर्मबहिष्कृत: । स्वैरवर्ती गुणैर्हीन: सपर्यां कथमर्हति ॥ ३५ ॥
ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಹಾಗೂ ಕುಲಧರ್ಮದಿಂದ ದೂರವಾದವನು, ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕೃತನು, ಸ್ವೇಚ್ಛಾಚಾರಿ ಮತ್ತು ಗುಣಹೀನನು—ಇಂತಹವನು ಪೂಜೆಗೆ ಹೇಗೆ ಅರ್ಹನು?
Verse 36
ययातिनैषां हि कुलं शप्तं सद्भिर्बहिष्कृतम् । वृथापानरतं शश्वत् सपर्यां कथमर्हति ॥ ३६ ॥
ಯಯಾತಿಯು ಈ ಯಾದವರ ಕುಲವನ್ನು ಶಪಿಸಿದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಸಜ್ಜನರಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕೃತರಾಗಿ ಸದಾ ಮದ್ಯಪಾನಾಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಿರಲು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಪೂಜಾರ್ಹನು ಹೇಗೆ?
Verse 37
ब्रह्मर्षिसेवितान् देशान् हित्वैतेऽब्रह्मवर्चसम् । समुद्रं दुर्गमाश्रित्य बाधन्ते दस्यव: प्रजा: ॥ ३७ ॥
ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಗಳು ಸೇವಿಸಿದ ಪುಣ್ಯದೇಶಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧರ್ಮದ ತೇಜಸ್ಸಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಅವರು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿನ ದುರ್ಗಮ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ದಸ್ಯುಗಳಂತೆ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಾರೆ.
Verse 38
एवमादीन्यभद्राणि बभाषे नष्टमङ्गल: । नोवाच किञ्चिद्भगवान्यथा सिंह: शिवारुतम् ॥ ३८ ॥
ಹೀಗೆ ನಷ್ಟಮಂಗಳನಾದ ಶಿಶುಪಾಲನು ಇತ್ಯಾದಿ ಅನೇಕ ಅಪಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಭಗವಂತನು ಏನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ; ಸಿಂಹವು ನರಿಯ ಕೂಗನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದಂತೆ.
Verse 39
भगवन्निन्दनं श्रुत्वा दु:सहं तत् सभासद: । कर्णौ पिधाय निर्जग्मु: शपन्तश्चेदिपं रुषा ॥ ३९ ॥
ಭಗವಂತನ ಕುರಿತು ಇಂತಹ ಅಸಹ್ಯ ನಿಂದೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಭೆಯ ಕೆಲವರು ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೊರಟುಹೋದರು; ಕೋಪದಿಂದ ಚೇದಿ ರಾಜನನ್ನು ಶಪಿಸಿದರು.
Verse 40
निन्दां भगवत: शृण्वंस्तत्परस्य जनस्य वा । ततो नापैति य: सोऽपि यात्यध: सुकृताच्च्युत: ॥ ४० ॥
ಭಗವಂತನ ಅಥವಾ ಅವನ ನಿಷ್ಠಾಭಕ್ತನ ನಿಂದೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಲೇ ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ತಕ್ಷಣ ದೂರವಾಗದವನು, ತನ್ನ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಚ್ಯುತ होकर ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅಧೋಗತಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.
Verse 41
तत: पाण्डुसुता: क्रुद्धा मत्स्यकैकयसृञ्जया: । उदायुधा: समुत्तस्थु: शिशुपालजिघांसव: ॥ ४१ ॥
ಆಗ ಪಾಂಡುಪುತ್ರರು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದರು. ಮತ್ಸ್ಯ, ಕೈಕಯ ಮತ್ತು ಸೃಂಜಯ ವೀರರೊಂದಿಗೆ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಆಸನಗಳಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತರು—ಶಿಶುಪಾಲನ ವಧೆಗೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಿ.
Verse 42
ततश्चैद्यस्त्वसम्भ्रान्तो जगृहे खड्गचर्मणी । भर्त्सयन् कृष्णपक्षीयान् राज्ञ: सदसि भारत ॥ ४२ ॥
ಆಮೇಲೆ ಚೈದ್ಯನಾದ ಶಿಶುಪಾಲನು ಅಚಲವಾಗಿ ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಗುರಾಣಿ ಹಿಡಿದನು. ಹೇ ಭಾರತ, ರಾಜಸಭೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷೀಯರನ್ನು ನಿಂದಿಸಿ ಅವಮಾನಿಸಿದನು.
Verse 43
तावदुत्थाय भगवान् स्वान् निवार्य स्वयं रुषा । शिर: क्षुरान्तचक्रेण जहारपततो रिपो: ॥ ४३ ॥
ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಎದ್ದು ತಮ್ಮ ಭಕ್ತರನ್ನು ತಡೆದರು. ನಂತರ ಕೋಪದಿಂದ ಕ್ಷುರಧಾರ ಸುದರ್ಶನಚಕ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಶತ್ರುವಿನ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದರು.
Verse 44
शब्द: कोलाहलोऽथासीच्छिशुपाले हते महान् । तस्यानुयायिनो भूपा दुद्रुवुर्जीवितैषिण: ॥ ४४ ॥
ಶಿಶುಪಾಲನು ಹತನಾದಾಗ ಮಹಾ ಗದ್ದಲ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಹಲ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅವನ ಅನುಯಾಯಿ ಕೆಲ ರಾಜರು ಜೀವ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಸಭೆಯಿಂದ ಓಡಿ ಹೋದರು.
Verse 45
चैद्यदेहोत्थितं ज्योतिर्वासुदेवमुपाविशत् । पश्यतां सर्वभूतानामुल्केव भुवि खाच्च्युता ॥ ४५ ॥
ಶಿಶುಪಾಲನ ದೇಹದಿಂದ ಒಂದು ದೀಪ್ತ ಜ್ಯೋತಿ ಹೊರಟು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಆಕಾಶದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳುವ ಉಲ್ಕೆಯಂತೆ ವಾಸುದೇವ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.
Verse 46
जन्मत्रयानुगुणितवैरसंरब्धया धिया । ध्यायंस्तन्मयतां यातो भावो हि भवकारणम् ॥ ४६ ॥
ಮೂರು ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷಭಾವದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದ ಶಿಶುಪಾಲನು ಕೊನೆಗೆ ಪ್ರಭುವಿನ ದಿವ್ಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಪಡೆದನು; ಭಾವವೇ ಭವಕಾರಣ.
Verse 47
ऋत्विग्भ्य: ससदस्येभ्यो दक्षिणां विपुलामदात् । सर्वान् सम्पूज्य विधिवच्चक्रेऽवभृथमेकराट् ॥ ४७ ॥
ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಋತ್ವಿಜರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸಭಾಸದರಿಗೆ ಅಪಾರ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ, ವೇದವಿಧಿಯಂತೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಿ, ನಂತರ ಅವಭೃಥ ಸ್ನಾನವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
Verse 48
साधयित्वा क्रतु: राज्ञ: कृष्णो योगेश्वरेश्वर: । उवास कतिचिन्मासान् सुहृद्भिरभियाचित: ॥ ४८ ॥
ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಪರವಾಗಿ ಆ ಮಹಾಯಜ್ಞವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದ ಯೋಗೇಶ್ವರೇಶ್ವರ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು, ಸುಹೃದರ ವಿನಂತಿಯಿಂದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳು ಅಲ್ಲಿ ತಂಗಿದನು.
Verse 49
ततोऽनुज्ञाप्य राजानमनिच्छन्तमपीश्वर: । ययौ सभार्य: सामात्य: स्वपुरं देवकीसुत: ॥ ४९ ॥
ನಂತರ ದೇವಕೀಸುತನಾದ ಪ್ರಭುವು, ಇಚ್ಛಿಸದ ರಾಜನಿಂದಲೂ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ಪತ್ನಿಯರು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಹೊರಟನು.
Verse 50
वर्णितं तदुपाख्यानं मया ते बहुविस्तरम् । वैकुण्ठवासिनोर्जन्म विप्रशापात् पुन: पुन: ॥ ५० ॥
ವೈಕುಂಠದ ಆ ಇಬ್ಬರು ನಿವಾಸಿಗಳ ಜನ್ಮಕಥೆಯನ್ನು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಶಾಪದಿಂದ ಅವರು ಪುನಃ ಪುನಃ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮಿಸಬೇಕಾದುದನ್ನು—ನಾನು ನಿನಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ವಿವರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದೇನೆ.
Verse 51
राजसूयावभृथ्येन स्नातो राजा युधिष्ठिर: । ब्रह्मक्षत्रसभामध्ये शुशुभे सुरराडिव ॥ ५१ ॥
ರಾಜಸೂಯ ಯಜ್ಞದ ಅವಭೃಥ್ಯ ಸ್ನಾನದಿಂದ ಶುದ್ಧನಾದ ರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದೇವರಾಜ ಇಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು।
Verse 52
राज्ञा सभाजिता: सर्वे सुरमानवखेचरा: । कृष्णं क्रतुं च शंसन्त: स्वधामानि ययुर्मुदा ॥ ५२ ॥
ರಾಜನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಿದ ದೇವರು, ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಖೇಚರರು ಎಲ್ಲರೂ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನೂ ಆ ಮಹಾಯಜ್ಞವನ್ನೂ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ಹೊರಟರು।
Verse 53
दुर्योधनमृते पापं कलिं कुरुकुलामयम् । यो न सेहे श्रियं स्फीतां दृष्ट्वा पाण्डुसुतस्य ताम् ॥ ५३ ॥
ಪಾಪಿ ದುರ್ಯೋಧನನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲರೂ ತೃಪ್ತರಾದರು—ಅವನು ಕಲಿಯುಗದ ಮೂರ್ತರೂಪ, ಕುರುಕುಲದ ರೋಗ; ಪಾಂಡುಪುತ್ರನ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿರುವ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಸಹಿಸಲಿಲ್ಲ।
Verse 54
य इदं कीर्तयेद् विष्णो: कर्म चैद्यवधादिकम् । राजमोक्षं वितानं च सर्वपापै: प्रमुच्यते ॥ ५४ ॥
ವಿಷ್ಣು ಭಗವಂತನ ಈ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು—ಶಿಶುಪಾಲವಧ, ರಾಜರ ವಿಮೋಚನೆ, ರಾಜಸೂಯ ಯಜ್ಞದ ವಿಸ್ತಾರ—ಕೀರ್ತಿಸುವವನು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Frequently Asked Questions
Sahadeva’s reasoning is that Kṛṣṇa is not merely one qualified guest among many but the very ground of yajña: the devas invoked, the mantras and fires, the sacred time and place, and the capacity for results all rest upon Him as the advaya-tattva (nondual Absolute). Thus honoring Kṛṣṇa is simultaneously honoring all beings and all sacrificial principles, making agrapūjā a theological conclusion rather than a political preference.
The chapter states that consciousness determines one’s destination: sustained absorption in the Lord—whether through devotion or antagonism—creates direct contact with His transcendence. Śiśupāla’s three-lifetime fixation culminates in the dissolution of enmity at death, symbolized by the effulgence entering Kṛṣṇa. Traditional Vaiṣṇava readings distinguish this from pure bhakti (which yields loving service), yet affirm that intense God-absorption can still grant a form of mukti.
The text gives a clear dharmic protocol: one should immediately leave the place where criticism of the Supreme Lord or His faithful devotee is heard; otherwise one risks spiritual decline and loss of pious merit. This frames śravaṇa (hearing) as a sacred channel that must be protected from aparādha (offense).
Yudhiṣṭhira appoints renowned Vedic authorities as priests (ṛtviks), while the sacrifice draws a vast interplanetary assembly: major devas (e.g., Indra, Brahmā, Śiva), Siddhas, Gandharvas, Vidyādharas, Nāgas, sages, Yakṣas, Rākṣasas, and earthly kings—showing the rite’s cosmic recognition, yet culminating in Kṛṣṇa’s supremacy over all participants.