Adhyaya 7
Kūrma Supports Mandara; Hālahala Appears; Śiva Becomes Nīlakaṇṭha
ಅಮೃತಕ್ಕಾಗಿ ದೇವ–ಅಸುರರು ಸೇರಿ ವಾಸುಕಿಯನ್ನು ಮಥನ-ರಜ್ಜುವಾಗಿ ಮಾಡಿ ಮಂದರಪರ್ವತದಿಂದ ಸಮುದ್ರಮಥನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಶುಭತೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯರು ಸರ್ಪದ ‘ಮುಂಭಾಗ’ವನ್ನು ಬೇಡಿದಾಗ, ಅಜಿತ ವಿಷ್ಣು ಮೌನವಾಗಿ ಬಾಲವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅವರ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ ಮಂದರ ಮುಳುಗಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರಭು ಕೂರ್ಮಾವತಾರ ಧರಿಸಿ ತನ್ನ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಪರ್ವತವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಮಥನಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ವೇಗ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಸತ್ತ್ವ–ರಜ–ತಮ ಗುಣಗಳ ಮೂಲಕ ದೇವರು, ಅಸುರರು ಮತ್ತು ವಾಸುಕಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಬಲ ತುಂಬಿ, ಸಹಸ್ರಬಾಹುಗಳಿಂದ ಮೇಲಿಂದ ಮಂದರವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಅಮೃತವಲ್ಲ; ಭಯಾನಕ ಹಾಲಾಹಲ ವಿಷ ಹೊರಬಂದು ಲೋಕಗಳೆಲ್ಲ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಭೀತರಾದ ದೇವರುಗಳು ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ ಸದಾಶಿವನ ಶರಣಾಗುತ್ತಾರೆ; ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಶಿವನ ವಿಶ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಪರಾತ್ಪರತ್ವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಧರ್ಮದಿಂದ, ಸತಿಯ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಶಿವ ವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾನೆ; ಕಂಠ ನೀಲವಾಗುತ್ತದೆ—ನೀಲಕಂಠ, ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಶುಭೋದ್ಭವಗಳಿಗೆ ಪೀಠಿಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच ते नागराजमामन्त्र्य फलभागेन वासुकिम् । परिवीय गिरौ तस्मिन् नेत्रमब्धिं मुदान्विता: । आरेभिरे सुरा यत्ता अमृतार्थे कुरूद्वह ॥ १ ॥
ಶ್ರೀಶುಕನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠ! ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರು ಅಮೃತದಲ್ಲಿ ಪಾಲು ನೀಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿ ನಾಗರಾಜ ವಾಸುಕಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು. ಅವನನ್ನು ಮಂದರಗಿರಿಯ ಸುತ್ತಲು ಸುತ್ತಿಸಿ ಹಗ್ಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಹರ್ಷದಿಂದ ಕ್ಷೀರಸಾಗರ ಮಥನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
Verse 2
हरि: पुरस्ताज्जगृहे पूर्वं देवास्ततोऽभवन् ॥ २ ॥
ಅಜಿತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಹರಿ ಸರ್ಪದ ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಮೊದಲು ಹಿಡಿದನು; ನಂತರ ದೇವರುಗಳು ಅವನ ಹಿಂದೆ ಸೇರಿದರು.
Verse 3
तन्नैच्छन् दैत्यपतयो महापुरुषचेष्टितम् । न गृह्णीमो वयं पुच्छमहेरङ्गममङ्गलम् । स्वाध्यायश्रुतसम्पन्ना: प्रख्याता जन्मकर्मभि: ॥ ३ ॥
ದೈತ್ಯಾಧಿಪತಿಗಳು ಮಹಾಪುರುಷನ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ‘ಹಾವಿನ ಅಮಂಗಳವಾದ ಪುಚ್ಚವನ್ನು ನಾವು ಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಶುಭವೂ ಮಹಿಮೆಯೂ ಇರುವ ಮುಂಭಾಗವನ್ನೇ ಹಿಡಿಯುತ್ತೇವೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ತಾವು ವೇದಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ-ಶ್ರವಣದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆ, ಜನ್ಮಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರೆಂದು ನೆಪವಿಟ್ಟು ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಬೇಡಿದರು.
Verse 4
इति तूष्णीं स्थितान्दैत्यान् विलोक्य पुरुषोत्तम: । स्मयमानो विसृज्याग्रं पुच्छं जग्राह सामर: ॥ ४ ॥
ಹೀಗೆ ದೈತ್ಯರು ಮೌನವಾಗಿ ನಿಂತು ದೇವರ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಅವರ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಅರಿತ ಪುರುಷೋತ್ತಮನು ನಗುತ್ತಾ, ಯಾವುದೇ ವಾದವಿಲ್ಲದೆ ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಸರ್ಪದ ಪುಚ್ಚವನ್ನು ಹಿಡಿದನು; ದೇವರುಗಳು ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು.
Verse 5
कृतस्थानविभागास्त एवं कश्यपनन्दना: । ममन्थु: परमं यत्ता अमृतार्थं पयोनिधिम् ॥ ५ ॥
ಈ ರೀತಿ ಸರ್ಪವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಕಶ್ಯಪನಂದನರಾದ ದೇವರು-ದಾನವರು ಅಮೃತಾರ್ಥವಾಗಿ ಕ್ಷೀರಸಾಗರವನ್ನು ಮಥಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
Verse 6
मथ्यमानेऽर्णवे सोऽद्रिरनाधारो ह्यपोऽविशत् । ध्रियमाणोऽपि बलिभिर्गौरवात् पाण्डुनन्दन ॥ ६ ॥
ಹೇ ಪಾಂಡುನಂದನ! ಕ್ಷೀರಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮಥನದಂಡವಾಗಿ ಮಂದರ ಪರ್ವತವನ್ನು ಬಳಸಿದಾಗ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ, ದೇವ-ದಾನವರು ಬಲವಾಗಿ ಹಿಡಿದರೂ ಅದು ಭಾರದಿಂದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು.
Verse 7
ते सुनिर्विण्णमनस: परिम्लानमुखश्रिय: । आसन् स्वपौरुषे नष्टे दैवेनातिबलीयसा ॥ ७ ॥
ಅತಿಬಲವಾದ ದೈವಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪರ್ವತ ಮುಳುಗಿದುದರಿಂದ ದೇವ-ದಾನವರು ತುಂಬಾ ನಿರಾಶರಾದರು; ಅವರ ಮುಖಶ್ರೀ ಮಂಕಾಯಿತು ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯ ಕುಗ್ಗಿತು.
Verse 8
विलोक्य विघ्नेशविधिं तदेश्वरो दुरन्तवीर्योऽवितथाभिसन्धि: । कृत्वा वपु: कच्छपमद्भुतं महत् प्रविश्य तोयं गिरिमुज्जहार ॥ ८ ॥
ಅಪಾರ ವೀರ್ಯವಂತನೂ ಅಚ್ಯುತ ಸಂಕಲ್ಪವಂತನೂ ಆದ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಆ ವಿಘ್ನಕರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಅದ್ಭುತ ಮಹಾಕಚ್ಛಪ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನೀರೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮಹಾ ಮಂದರ ಪರ್ವತವನ್ನು ಎತ್ತಿದನು.
Verse 9
तमुत्थितं वीक्ष्य कुलाचलं पुन: समुद्यता निर्मथितुं सुरासुरा: । दधार पृष्ठेन स लक्षयोजन- प्रस्तारिणा द्वीप इवापरो महान् ॥ ९ ॥
ಮಂದರ ಪರ್ವತ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟುದನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವ-ದಾನವರು ಮತ್ತೆ ಮಥನಕ್ಕೆ ಉತ್ಸಾಹಿತರಾದರು. ಆ ಪರ್ವತವು ಲಕ್ಷ ಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರ ಹೊಂದಿದ ಮಹಾಕಚ್ಛಪದ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ, ದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪದಂತೆ ನೆಲಸಿತು.
Verse 10
सुरासुरेन्द्रैर्भुजवीर्यवेपितं परिभ्रमन्तं गिरिमङ्ग पृष्ठत: । बिभ्रत् तदावर्तनमादिकच्छपो मेनेऽङ्गकण्डूयनमप्रमेय: ॥ १० ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು ತಮ್ಮ ಭುಜಬಲದಿಂದ ಮಂದರ ಪರ್ವತವನ್ನು ಅದ್ಭುತ ಕೂರ್ಮಾವತಾರ ಪ್ರಭುವಿನ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ತಿರುಗಿಸಿದರು. ಆ ಆದಿಕೂರ್ಮನು ಆ ತಿರುಗಾಟವನ್ನು ದೇಹದ ಕೆರಕಾಟವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಮಧುರಾನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು.
Verse 11
तथासुरानाविशदासुरेण रूपेण तेषां बलवीर्यमीरयन् । उद्दीपयन् देवगणांश्च विष्णु- र्दैवेन नागेन्द्रमबोधरूप: ॥ ११ ॥
ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಅಸುರರಲ್ಲಿ ರಜೋಗುಣರೂಪವಾಗಿ, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ತ್ವಗುಣರೂಪವಾಗಿ, ಮತ್ತು ನಾಗೇಂದ್ರ ವಾಸುಕಿಯಲ್ಲಿ ತಮೋಗುಣರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅವರ ಬಲ-ವೀರ್ಯಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿ ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದನು.
Verse 12
उपर्यगेन्द्रं गिरिराडिवान्य आक्रम्य हस्तेन सहस्रबाहु: । तस्थौ दिवि ब्रह्मभवेन्द्रमुख्यै- रभिष्टुवद्भि: सुमनोऽभिवृष्ट: ॥ १२ ॥
ಆಮೇಲೆ ಸಹಸ್ರಬಾಹು ಪ್ರಭು ಮಂದರ ಪರ್ವತದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹಾಪರ್ವತದಂತೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ, ಒಂದು ಕೈಯಿಂದ ಮಂದರವನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿಂತನು. ಮೇಲಿನ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ, ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವರುಗಳು ಸ್ತುತಿಸಿ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದರು.
Verse 13
उपर्यधश्चात्मनि गोत्रनेत्रयो: परेण ते प्राविशता समेधिता: । ममन्थुरब्धिं तरसा मदोत्कटा महाद्रिणा क्षोभितनक्रचक्रम् ॥ १३ ॥
ಪರ್ವತದ ಮೇಲೂ ಕೆಳಗೂ ಇರುವವನಾಗಿ, ದೇವತೆಗಳು, ಅಸುರರು, ವಾಸುಕೀ ಮತ್ತು ಪರ್ವತದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ ಪ್ರಭುವಿನ ಉತ್ತೇಜನದಿಂದ ದೇವ-ಅಸುರರು ಅಮೃತಾರ್ಥವಾಗಿ ಉನ್ಮತ್ತರಾಗಿ ಮಹಾಪರ್ವತದಿಂದ ಕ್ಷೀರಸಾಗರವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಮಥಿಸಿದರು. ಸಾಗರವು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಕದಡಿ ನೀರಿನ ಮೊಸಳೆಗಳು ವ್ಯಾಕುಲವಾದರೂ ಮಥನ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.
Verse 14
अहीन्द्रसाहस्रकठोरदृङ्मुख- श्वासाग्निधूमाहतवर्चसोऽसुरा: । पौलोमकालेयबलील्वलादयो दवाग्निदग्धा: सरला इवाभवन् ॥ १४ ॥
ವಾಸುಕಿಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಯಿಗಳು ಇದ್ದವು. ಅವನ ಬಾಯಿಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಹೊಗೆ ಮತ್ತು ದಹಿಸುವ ಅಗ್ನಿ ಪೌಲೋಮ, ಕಾಲೇಯ, ಬಲಿ, ಇಲ್ವಲ ಮೊದಲಾದ ಅಸುರರನ್ನು ಹೊಡೆದು ಅವರ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿತು. ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟ ಸರಳ ಮರಗಳಂತೆ ಅವರು ಕ್ರಮೇಣ ಶಕ್ತಿಹೀನರಾದರು.
Verse 15
देवांश्च तच्छ्वासशिखाहतप्रभान् धूम्राम्बरस्रग्वरकञ्चुकाननान् । समभ्यवर्षन्भगवद्वशा घना ववु: समुद्रोर्म्युपगूढवायव: ॥ १५ ॥
ವಾಸುಕಿಯ ದಹಿಸುವ ಉಸಿರಿನ ಜ್ವಾಲೆಯಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ದೇಹಕಾಂತಿ ಮಂಕಾಯಿತು; ಅವರ ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಹಾರಗಳು, ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಮುಖಗಳು ಹೊಗೆಯಿಂದ ಕಪ್ಪಾದವು. ಆದರೆ ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲೆ ಮೋಡಗಳು ಕವಿದು ಧಾರಾಕಾರ ಮಳೆ ಸುರಿಯಿತು; ಅಲೆಗಳಿಂದ ಜಲಕಣಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಡುವ ತಂಪು ಗಾಳಿಗಳು ಬೀಸಿ ದೇವರಿಗೆ ಶಮನ ನೀಡಿದವು.
Verse 16
मथ्यमानात् तथा सिन्धोर्देवासुरवरूथपै: । यदा सुधा न जायेत निर्ममन्थाजित: स्वयम् ॥ १६ ॥
ದೇವಾಸುರರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಧರು ಬಹಳ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಕ್ಷೀರಸಾಗರವನ್ನು ಮಥಿಸಿದರೂ ಅಮೃತ ಹೊರಬರದಾಗ, ಅಜಿತನಾದ ಪರಮ ಭಗವಂತನು ಸ್ವತಃ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಮಥಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
Verse 17
मेघश्याम: कनकपरिधि: कर्णविद्योतविद्यु- न्मूर्ध्नि भ्राजद्विलुलितकच: स्रग्धरो रक्तनेत्र: । जैत्रैर्दोर्भिर्जगदभयदैर्दन्दशूकं गृहीत्वा मथ्नन् मथ्ना प्रतिगिरिरिवाशोभताथो धृताद्रि: ॥ १७ ॥
ಪ್ರಭು ಮೇಘದಂತೆ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣ; ಪೀತಾಂಬರ ಧರಿಸಿದ್ದ; ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಕುಂಡಲಗಳು; ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ಹರಡಿದ ಕೂದಲು; ಹೂವಿನ ಹಾರ, ಮತ್ತು ಕಣ್ಣುಗಳು ಗುಲಾಬಿ ಛಾಯೆಯವು. ಜಗತ್ತಿಗೆ ಅಭಯ ನೀಡುವ ತನ್ನ ವಿಜಯಶಾಲಿ ಬಲಿಷ್ಠ ಭುಜಗಳಿಂದ ವಾಸುಕಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಮಂದರ ಪರ್ವತವನ್ನು ಮಥನದಂಡವಾಗಿ ಮಾಡಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಮಥಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು; ಆಗ ಅವನು ಇಂದ್ರನೀಲ ಪರ್ವತದಂತೆ ದಿವ್ಯವಾಗಿ ಶೋಭಿಸಿದನು.
Verse 18
निर्मथ्यमानादुदधेरभूद्विषं महोल्बणं हालहलाह्वमग्रत: । सम्भ्रान्तमीनोन्मकराहिकच्छपात् तिमिद्विपग्राहतिमिङ्गिलाकुलात् ॥ १८ ॥
ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಮಥಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಮೊದಲಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕ ‘ಹಾಲಾಹಲ’ ಎಂಬ ವಿಷ ಹೊರಬಂದಿತು. ಅದರಿಂದ ಮೀನುಗಳು, ಮಕರಗಳು, ಹಾವುಗಳು, ಆಮೆಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅಶಾಂತಗೊಂಡವು; ಸಮುದ್ರವು ಭಾರಿಯಾಗಿ ಕುದಿಯಿತು ಮತ್ತು ತಿಮಿ, ಜಲಹಸ್ತಿಗಳು, ಗ್ರಾಹಗಳು, ತಿಮಿಂಗಿಲಗಳಂತಹ ಮಹಾ ಜಲಚರಗಳೂ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬಂದವು.
Verse 19
तदुग्रवेगं दिशि दिश्युपर्यधो विसर्पदुत्सर्पदसह्यमप्रति । भीता: प्रजा दुद्रुवुरङ्ग सेश्वरा अरक्ष्यमाणा: शरणं सदाशिवम् ॥ १९ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಆ ಅಸಹ್ಯ ಮತ್ತು ಅಪ್ರತಿಹತ ವಿಷವು ಮೇಲೂ ಕೆಳಗೂ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಉಗ್ರ ವೇಗದಿಂದ ಹರಡತೊಡಗಿತು. ಆಗ ಭೀತರಾದ ಪ್ರಜೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಈಶ್ವರನೊಡನೆ ದೇವತೆಗಳು, ತಮಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಶರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸದಾಶಿವನಾದ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಓಡಿದರು.
Verse 20
विलोक्य तं देववरं त्रिलोक्या भवाय देव्याभिमतं मुनीनाम् । आसीनमद्रावपवर्गहेतो- स्तपो जुषाणं स्तुतिभि: प्रणेमु: ॥ २० ॥
ದೇವತೆಗಳು ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಭವಾನಿಯೊಡನೆ ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದ ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಕಂಡರು; ಆತನು ತ್ರಿಲೋಕದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದನು. ಮೋಕ್ಷಕಾಂಕ್ಷಿ ಮುನಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ದೇವತೆಗಳು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ತುತಿಗಳೊಡನೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು।
Verse 21
श्रीप्रजापतय ऊचु: देवदेव महादेव भूतात्मन् भूतभावन । त्राहि न: शरणापन्नांस्त्रैलोक्यदहनाद् विषात् ॥ २१ ॥
ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು ಹೇಳಿದರು— ದೇವದೇವ ಮಹಾದೇವ, ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಆತ್ಮನೇ, ಭೂತಭಾವನನೇ! ನಾವು ನಿನ್ನ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇವೆ; ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನು ದಹಿಸುವ ಈ ವಿಷದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು।
Verse 22
त्वमेक: सर्वजगत ईश्वरो बन्धमोक्षयो: । तं त्वामर्चन्ति कुशला: प्रपन्नार्तिहरं गुरुम् ॥ २२ ॥
ಓ ಪ್ರಭು, ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಗಳ ಅಧೀಶ್ವರ ನೀನೇ. ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗಿ, ಶರಣಾಗತರ ದುಃಖವನ್ನು ಹರಣಮಾಡುವ ಗುರುಸ್ವರೂಪನೆಂದು ನಿನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇವೆ।
Verse 23
गुणमय्या स्वशक्त्यास्य सर्गस्थित्यप्ययान्विभो । धत्से यदा स्वदृग् भूमन्ब्रह्मविष्णुशिवाभिधाम् ॥ २३ ॥
ಓ ವಿಭೋ, ನೀನು ನಿನ್ನ ಗುಣಮಯ ಸ್ವಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಳಯವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತೀ. ಓ ಸ್ವಪ್ರಕಾಶ ಪರಮೇಶ್ವರ, ಈ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ಪ್ರವೃತ್ತನಾದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ ಎಂಬ ನಾಮಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೀ.
Verse 24
त्वं ब्रह्म परमं गुह्यं सदसद्भावभावनम् । नानाशक्तिभिराभातस्त्वमात्मा जगदीश्वर: ॥ २४ ॥
ನೀನು ಪರಮ ಗುಹ್ಯವಾದ, ಸ್ವಪ್ರಕಾಶ ಪರಬ್ರಹ್ಮ; ಸತ್-ಅಸತ್ ಭಾವಗಳಿಗೂ ಕಾರಣನು. ನಾನಾ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ನೀನು ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತೀ; ನೀನೇ ಜಗದೀಶ್ವರ ಆತ್ಮನು.
Verse 25
त्वं शब्दयोनिर्जगदादिरात्मा प्राणेन्द्रियद्रव्यगुण: स्वभाव: । काल: क्रतु: सत्यमृतं च धर्म- स्त्वय्यक्षरं यत् त्रिवृदामनन्ति ॥ २५ ॥
ಹೇ ಪ್ರಭು! ನೀವೇ ವೇದವಾಣಿಯ ಆದಿಸ್ರೋತ. ನೀವೇ ಜಗತ್ತಿನ ಆದಿಕಾರಣ, ಪ್ರಾಣ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಪಂಚಭೂತಗಳು, ತ್ರಿಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ಮಹತ್ತತ್ತ್ವ. ನೀವೇ ಶಾಶ್ವತ ಕಾಲ, ಸಂಕಲ್ಪ ಹಾಗೂ ‘ಸತ್ಯ’ ಮತ್ತು ‘ಋತ’ ಎಂಬ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗಗಳು. ಅ-ಉ-ಮ ತ್ರಿವರ್ಣ ‘ಓಂ’ಗೆ ಆಶ್ರಯವೂ ನೀವೇ॥೨೫॥
Verse 26
अग्निर्मुखं तेऽखिलदेवतात्मा क्षितिं विदुर्लोकभवाङ्घ्रिपङ्कजम् । कालं गतिं तेऽखिलदेवतात्मनो दिशश्च कर्णौ रसनं जलेशम् ॥ २६ ॥
ಹೇ ಅಖಿಲದೇವತಾತ್ಮಾ, ಲೋಕಪಿತಾ! ಪಂಡಿತರು ಹೇಳುವಂತೆ—ಅಗ್ನಿ ನಿನ್ನ ಮುಖ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ನಿನ್ನ ಕಮಲಪಾದಗಳು; ಕಾಲವೇ ನಿನ್ನ ಗತಿ, ದಿಕ್ಕುಗಳು ನಿನ್ನ ಕಿವಿಗಳು, ಜಲಾಧಿಪತಿ ವರುಣನು ನಿನ್ನ ನಾಲಿಗೆ॥೨೬॥
Verse 27
नाभिर्नभस्ते श्वसनं नभस्वान् सूर्यश्च चक्षूंषि जलं स्म रेत: । परावरात्माश्रयणं तवात्मा सोमो मनो द्यौर्भगवन् शिरस्ते ॥ २७ ॥
ಹೇ ಭಗವಾನ್! ಆಕಾಶ ನಿನ್ನ ನಾಭಿ, ವಾಯು ನಿನ್ನ ಶ್ವಾಸ, ಸೂರ್ಯ ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಮತ್ತು ಜಲ ನಿನ್ನ ವೀರ್ಯ. ಉನ್ನತ-ನಿಮ್ನ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ನೀನೇ ಆಶ್ರಯ. ಚಂದ್ರದೇವನು ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು, ದ್ಯುಲೋಕ ನಿನ್ನ ಶಿರಸ್ಸು॥೨೭॥
Verse 28
कुक्षि: समुद्रा गिरयोऽस्थिसङ्घा रोमाणि सर्वौषधिवीरुधस्ते । छन्दांसि साक्षात् तव सप्त धातव- स्त्रयीमयात्मन् हृदयं सर्वधर्म: ॥ २८ ॥
ಹೇ ಪ್ರಭು! ನೀವೇ ತ್ರಯೀ—ಮೂರು ವೇದಗಳ ಸాక్షಾತ್ ಸ್ವರೂಪ. ಏಳು ಸಮುದ್ರಗಳು ನಿನ್ನ ಕುಕ್ಷಿ, ಪರ್ವತಗಳು ನಿನ್ನ ಎಲುಬುಗಳು. ಎಲ್ಲ ಔಷಧಿಗಳು, ಲತೆಗಳು, ಸಸ್ಯಗಳು ನಿನ್ನ ದೇಹರೋಮಗಳು. ಗಾಯತ್ರಿ ಮೊದಲಾದ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ನಿನ್ನ ದೇಹದ ಏಳು ಧಾತುಗಳಂತೆ; ವೈದಿಕ ಧರ್ಮವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿನ್ನ ಹೃದಯಸಾರ॥೨೮॥
Verse 29
मुखानि पञ्चोपनिषदस्तवेश यैस्त्रिंशदष्टोत्तरमन्त्रवर्ग: । यत् तच्छिवाख्यं परमात्मतत्त्वं देव स्वयंज्योतिरवस्थितिस्ते ॥ २९ ॥
ಹೇ ಈಶ್ವರ! ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ನಿನ್ನ ಐದು ಮುಖಗಳು; ಅವುಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮೂವತ್ತೆಂಟು ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಸಮೂಹ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ. ಹೇ ದೇವಾ! ‘ಶಿವ’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುವ ನಿನ್ನ ಪರಮಾತ್ಮತತ್ತ್ವ ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶ; ನೀನೇ ಪರಮಸತ್ಯವಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದೀ॥೨೯॥
Verse 30
छाया त्वधर्मोर्मिषु यैर्विसर्गो नेत्रत्रयं सत्त्वरजस्तमांसि । साङ्ख्यात्मन: शास्त्रकृतस्तवेक्षा छन्दोमयो देव ऋषि: पुराण: ॥ ३० ॥
ಹೇ ದೇವಾ! ಅಧರ್ಮದ ಅಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಛಾಯೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಅದರಿಂದ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಅಧಾರ್ಮಿಕ ಸೃಷ್ಟಿಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್—ಇವೇ ನಿನ್ನ ತ್ರಿನೇತ್ರಗಳು. ಛಂದಸ್ಸಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸಮಸ್ತ ವೈದಿಕ ವಾಙ್ಮಯ ನಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು; ಋಷಿಗಳು ನಿನ್ನ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿ ಪಡೆದು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.
Verse 31
न ते गिरित्राखिललोकपाल- विरिञ्चवैकुण्ठसुरेन्द्रगम्यम् । ज्योति: परं यत्र रजस्तमश्च सत्त्वं न यद् ब्रह्म निरस्तभेदम् ॥ ३१ ॥
ಹೇ ಗಿರೀಶಾ! ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿರೂಪ ಬ್ರಹ್ಮ ಇರುವಲ್ಲಿ ಸತ್ತ್ವ-ರಜಸ್-ತಮಸ್ ಗುಣಗಳು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಲೋಕಪಾಲಕರಿಗೂ ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅಥವಾ ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಭೇದರಹಿತವಾದ ಆ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ವಿರಿಂಚ (ಬ್ರಹ್ಮ), ವೈಕುಂಠನಾಥ ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಸುರೇಂದ್ರ ಮಹೇಂದ್ರರೂ ಸಹ ಗ್ರಹಿಸಲಾರರು.
Verse 32
कामाध्वरत्रिपुरकालगराद्यनेक- भूतद्रुह: क्षपयत: स्तुतये न तत् ते । यस्त्वन्तकाल इदमात्मकृतं स्वनेत्र- वह्निस्फुलिङ्गशिखया भसितं न वेद ॥ ३२ ॥
ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಅಗ್ನಿಯ ಜ್ವಾಲೆ ಮತ್ತು ಸ್ಫುಲಿಂಗಗಳಿಂದ ಈ ನಿನ್ನದೇ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಜಗತ್ತು ಭಸ್ಮವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಅದು ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೀನು ತಿಳಿಯದಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತೀ. ಹಾಗಾದರೆ ದಕ್ಷಯಜ್ಞ, ತ್ರಿಪುರಾಸುರ ಮತ್ತು ಕಾಲಕೂಟ ವಿಷವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು ಏನು ದೊಡ್ಡದು? ಇಂತಹ ಕೃತ್ಯಗಳು ನಿನ್ನ ಸ್ತುತಿಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲ.
Verse 33
ये त्वात्मरामगुरुभिर्हृदि चिन्तिताङ्घ्रि- द्वन्द्वं चरन्तमुमया तपसाभितप्तम् । कत्थन्त उग्रपरुषं निरतं श्मशाने ते नूनमूतिमविदंस्तव हातलज्जा: ॥ ३३ ॥
ಆತ್ಮಾರಾಮರಾದ ಮಹಾಪುರುಷರು, ಜಗತ್ತಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುವವರು, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನಿನ್ನ ಪಾದಯುಗ್ಮವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅರಿಯದವರು, ನಿನ್ನನ್ನು ಉಮೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಚರಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಕಾಮಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ತಿರುಗುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಉಗ್ರನೂ ದ್ವೇಷಿಯೂ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಲಜ್ಜಾಹೀನರು; ನಿನ್ನ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಾರರು.
Verse 34
तत् तस्य ते सदसतो: परत: परस्य नाञ्ज: स्वरूपगमने प्रभवन्ति भूम्न: । ब्रह्मादय: किमुत संस्तवने वयं तु तत्सर्गसर्गविषया अपि शक्तिमात्रम् ॥ ३४ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಚರಾಚರ ಸೃಷ್ಟಿಗೂ ಅತೀತನಾದ ಪರಾತ್ಪರ ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು ಯಾರಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳಿಗೂ ಅದು ಅರ್ಥವಾಗದಿದ್ದರೆ, ನಾವು ಸ್ತುತಿ ಹೇಗೆ ಮಾಡಬಲ್ಲೆವು? ನಾವು ಬ್ರಹ್ಮನ ಸೃಷ್ಟಿಯೊಳಗಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಜೀವಿಗಳು, ಅಲ್ಪಶಕ್ತಿಯಷ್ಟೇ. ಆದರೂ ನಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಮಟ್ಟಿಗೆ ಭಾವವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದೇವೆ.
Verse 35
एतत् परं प्रपश्यामो न परं ते महेश्वर । मृडनाय हि लोकस्य व्यक्तिस्तेऽव्यक्तकर्मण: ॥ ३५ ॥
ಓ ಮಹೇಶ್ವರಾ! ನಾವು ಇಷ್ಟರಷ್ಟೇ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ; ನಿನ್ನ ಪರಮ ಸ್ವರೂಪ ನಮ್ಮಿಗೆ ಗ್ರಹಣೀಯವಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಪ್ರಾಕಟ್ಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮಂಗಳ ಮತ್ತು ಸುಖವೃದ್ಧಿ ತರುತ್ತದೆ; ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೀರಿದ ನಿನ್ನ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಯಾರೂ ಅರಿಯರು.
Verse 36
श्रीशुक उवाच तद्वीक्ष्य व्यसनं तासां कृपया भृशपीडित: । सर्वभूतसुहृद् देव इदमाह सतीं प्रियाम् ॥ ३६ ॥
ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದ ವಿಷದಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ಬಹಳ ಕಳವಳಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಸರ್ವಭೂತಸುಹೃದ ದೇವ ಶಿವನು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ದ್ರವಿಸಿ, ತನ್ನ ನಿತ್ಯಪ್ರಿಯೆ ಸತಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
Verse 37
श्रीशिव उवाच अहो बत भवान्येतत् प्रजानां पश्य वैशसम् । क्षीरोदमथनोद्भूतात् कालकूटादुपस्थितम् ॥ ३७ ॥
ಶ್ರೀಶಿವನು ಹೇಳಿದರು—ಅಹೋ ಭವಾನಿ! ಕ್ಷೀರಸಾಗರ ಮಥನದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಕಾಲಕೂಟ ವಿಷದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳು ಎಂತಹ ಭಯಾನಕ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಾರೆ ನೋಡಿ.
Verse 38
आसां प्राणपरीप्सूनां विधेयमभयं हि मे । एतावान्हि प्रभोरर्थो यद् दीनपरिपालनम् ॥ ३८ ॥
ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುವ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಅಭಯವನ್ನು ನೀಡುವುದು ನನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯ. ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪ್ರಭುವಿನ ಪರಮ ಧರ್ಮವೆಂದರೆ ದುಃಖಿತ ಆಶ್ರಿತರನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸುವುದೇ.
Verse 39
प्राणै: स्वै: प्राणिन: पान्ति साधव: क्षणभङ्गुरै: । बद्धवैरेषु भूतेषु मोहितेष्वात्ममायया ॥ ३९ ॥
ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಭಗವಂತನ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ವೈರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಸಾಧು-ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಕ್ಷಣಭಂಗುರ ಜೀವವನ್ನೂ ಪಣಕ್ಕಿಟ್ಟು, ವೈರದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 40
पुंस: कृपयतो भद्रे सर्वात्मा प्रीयते हरि: । प्रीते हरौ भगवति प्रीयेऽहं सचराचर: । तस्मादिदं गरं भुञ्जे प्रजानां स्वस्तिरस्तु मे ॥ ४० ॥
ಹೇ ಭದ್ರೇ ಭವಾನೀ! ಪರರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಶುಭಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಸರ್ವಾತ್ಮನಾದ ಹರಿಯು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹರಿಭಗವಂತನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದರೆ ನಾನೂ ಸಮಸ್ತ ಚರಾಚರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಈ ವಿಷವನ್ನು ಪಾನಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ನನಗೂ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ.
Verse 41
श्रीशुक उवाच एवमामन्त्र्य भगवान्भवानीं विश्वभावन: । तद् विषं जग्धुमारेभे प्रभावज्ञान्वमोदत ॥ ४१ ॥
ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಈ ರೀತಿ ಭವಾನಿಯನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಿ ವಿಶ್ವಭಾವನನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನು ಆ ವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಶಿವನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದ ಭವಾನೀ ಅವನಿಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದಳು.
Verse 42
तत: करतलीकृत्य व्यापि हालाहलं विषम् । अभक्षयन्महादेव: कृपया भूतभावन: ॥ ४२ ॥
ನಂತರ ಭೂತಭಾವನನಾದ ಮಹಾದೇವನು ಕರುಣೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಹಾಲಾಹಲ ವಿಷವನ್ನು ತನ್ನ ಕರತಲದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಾನಮಾಡಿದನು.
Verse 43
तस्यापि दर्शयामास स्ववीर्यं जलकल्मष: । यच्चकार गले नीलं तच्च साधोर्विभूषणम् ॥ ४३ ॥
ಕ್ಷೀರಸಾಗರದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಆ ವಿಷವು ನಿಂದೆಯಂತೆ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಶಿವನ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ರೇಖೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿತು. ಆದರೆ ಆ ನೀಲಚಿಹ್ನೆಯೇ ಈಗ ಆ ಸಾಧುಸ್ವರೂಪ ಪ್ರಭುವಿನ ಆಭರಣವೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
Verse 44
तप्यन्ते लोकतापेन साधव: प्रायशो जना: । परमाराधनं तद्धि पुरुषस्याखिलात्मन: ॥ ४४ ॥
ಸಾಧುಗಳು ಲೋಕದ ದುಃಖದಿಂದ ದ್ರವಿಸಿ ಬಹುಸಾರ ಸ್ವಯಂ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ತಾಪವನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಅಖಿಲಾತ್ಮ ಪರಮಪುರುಷ ಭಗವಂತನ ಪರಮ ಆರಾಧನೆ ಎಂದು ಗಣ್ಯವಾಗಿದೆ.
Verse 45
निशम्य कर्म तच्छम्भोर्देवदेवस्य मीढुष: । प्रजा दाक्षायणी ब्रह्मा वैकुण्ठश्च शशंसिरे ॥ ४५ ॥
ದೇವದೇವನಾದ, ವರಪ್ರದಾತ ಶಂಭುವಿನ ಆ ಕರ್ಮವನ್ನು ಕೇಳಿ ದಾಕ್ಷಾಯಣಿ ಭವಾನಿ, ಪ್ರಜೆ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವೈಕುಂಠನಾಥ ವಿಷ್ಣು—ಎಲ್ಲರೂ ಅದನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು।
Verse 46
प्रस्कन्नं पिबत: पाणेर्यत् किञ्चिज्जगृहु: स्म तत् । वृश्चिकाहिविषौषध्यो दन्दशूकाश्च येऽपरे ॥ ४६ ॥
ಶಿವನು ವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವನ ಕೈಯಿಂದ ಚಿಮ್ಮಿ ಬಿದ್ದ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಷವನ್ನು ವೃಶ್ಚಿಕಗಳು, ನಾಗಗಳು, ವಿಷೌಷಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷದಂಶಿ ಜೀವಿಗಳು ಕುಡಿದವು।
Frequently Asked Questions
The asuras sought the ‘auspicious’ front out of pride in status and ritual calculation, rejecting the tail as inauspicious. In the churning, Vāsuki’s fiery breath and smoke primarily afflicted the demons near the head, draining their strength—showing how adharmic motivation converts ‘auspiciousness’ into suffering under the Lord’s higher arrangement.
Kūrma-avatāra embodies rakṣā and līlā: when the cosmic enterprise collapses (Mandara sinks), the Lord becomes the very support (ādhāra) of the work. The mountain’s rotation becomes ‘scratching’ pleasure to Him, teaching that what is burden for worlds is effortless play for Bhagavān, while still being real protection for creation.
Hālahala emerges from the Ocean of Milk as the first result of intense churning. The narrative teaches a moral-cosmic sequence: purification and boons often follow the surfacing of latent toxicity. The Lord’s plan allows danger to manifest so that dharma (Śiva’s protective sacrifice) and divine dependence (seeking shelter) are revealed before amṛta appears.
Although Viṣṇu is present, the devas approach Sadāśiva because Śiva’s cosmic role includes bearing and neutralizing destructive forces, and because devotion in the Bhāgavata honors the Lord’s devotees as empowered protectors. The episode also establishes Śiva’s unique compassion and his service to Hari’s larger purpose.
Śiva, capable of containing cosmic dissolution energies, takes the poison into his palm and drinks it; its potency manifests as a blue mark on his throat rather than killing him. Nīlakaṇṭha (‘blue-throated’) becomes a theological symbol: voluntary acceptance of suffering for universal welfare is the highest worship of Hari present in all hearts, and Śiva’s ‘scar’ becomes an ornament of compassion.