Adhyaya 20
Bali Mahārāja Upholds Truth; Vāmana Reveals the Universal Form and Takes the Two Steps
ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನ ತಂತ್ರೋಪದೇಶದಂತೆ ವಾಗ್ದಾನಿಸಿದ ದಾನವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೇಳಿದರೂ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಕ್ಷಣ ನಿಂತು ವಿಚಾರಿಸಿ, ಉಪಯೋಗಕ್ಕಿಂತ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಆರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಸತ್ಯವೇ ಮಹಾಪಾಪ, ಮರಣದಲ್ಲಿ ಧನ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಕೀರ್ತಿಯೇ ನಿಜವಾದ ಪರಂಪರೆ—ದಧೀಚಿ, ಶಿಬಿ ಮುಂತಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ವಾಮನನು ವಿಷ್ಣುವೇ, ಅಸುರರ ‘ಶತ್ರು’ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದರೂ ಪ್ರತೀಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಯಾಚನೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಗವದ್ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯ ಬಲಿಗೆ ಐಶ್ವರ್ಯನಾಶದ ಶಾಪ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಆದರೂ ಬಲಿ ಜಲದಾನ ಮಾಡಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಭೂಮಿದಾನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ವಿಂಧ್ಯಾವಳಿಯ ಪೂಜಾ-ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ. ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯಜನರು ಅವನ ನಿಷ್ಕಪಟ ದಾನವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ವಾಮನನು ವಿಶ್ವರೂಪವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ತನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಲೋಕ-ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು, ಎರಡನೆಯಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಗಳನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮೂರನೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ಸ್ಥಳ ಉಳಿಯದು—ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಹೆಜ್ಜೆ ಎಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಬಲಿಯ ಶರಣಾಗತಿ ಹೇಗೆ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗುವುದು ಎಂಬ ತಣಿವು ಮೂಡುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच बलिरेवं गृहपति: कुलाचार्येण भाषित: । तूष्णीं भूत्वा क्षणं राजन्नुवाचावहितो गुरुम् ॥ १ ॥
ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು: ಓ ರಾಜ ಪರಿಕ್ಷಿತ್! ಕುಲಪುರೋಹಿತನೂ ಗುರುವಾದ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನು ಹೀಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದಾಗ, ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಮೌನವಾಗಿದ್ದು, ಸಮ್ಯಕ್ವಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸಿ, ತನ್ನ ಗುರುವಿಗೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು।
Verse 2
श्रीबलिरुवाच सत्यं भगवता प्रोक्तं धर्मोऽयं गृहमेधिनाम् । अर्थं कामं यशो वृत्तिं यो न बाधेत कर्हिचित् ॥ २ ॥
ಶ್ರೀಬಲಿ ಹೇಳಿದರು: ಭಗವನ್! ನೀವು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಗೃಹಸ್ಥರ ನಿಜವಾದ ಧರ್ಮವೆಂದರೆ—ಅದು ಎಂದಿಗೂ ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ತಡೆಯದು. ಈ ಧರ್ಮತತ್ತ್ವವೇ ಸರಿಯೆಂದು ನನಗೂ ತೋರುತ್ತದೆ।
Verse 3
स चाहं वित्तलोभेन प्रत्याचक्षे कथं द्विजम् । प्रतिश्रुत्य ददामीति प्राह्रादि: कितवो यथा ॥ ३ ॥
ನಾನು ಮಹಾರಾಜ ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಮೊಮ್ಮಗನು. ಹಣದ ಲೋಭದಿಂದ ನಾನು ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತನ್ನು ಹೇಗೆ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿ? ‘ಕೊಡುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಲಿ? ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಎದುರು ನಾನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೋಸಗಾರನಂತೆ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಬಲ್ಲೆ?
Verse 4
न ह्यसत्यात् परोऽधर्म इति होवाच भूरियम् । सर्वं सोढुमलं मन्ये ऋतेऽलीकपरं नरम् ॥ ४ ॥
ಅಸತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಅಧರ್ಮವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭೂಮಾತೆ ಹೇಳಿದರು. ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಹಿಸಬಲ್ಲೆ; ಆದರೆ ಸುಳ್ಳುಗಾರನನ್ನು ಅಲ್ಲ.
Verse 5
नाहं बिभेमि निरयान्नाधन्यादसुखार्णवात् । न स्थानच्यवनान्मृत्योर्यथा विप्रप्रलम्भनात् ॥ ५ ॥
ನಾನು ನರಕ, ದಾರಿದ್ರ್ಯ, ದುಃಖಸಾಗರ, ಸ್ಥಾನಚ್ಯುತಿ ಅಥವಾ ಮರಣವನ್ನೂ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಪಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 6
यद् यद्धास्यति लोकेऽस्मिन्सम्परेतं धनादिकम् । तस्य त्यागे निमित्तं किं विप्रस्तुष्येन्न तेन चेत् ॥ ६ ॥
ಪ್ರಭುವೇ, ಮರಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧನಾದಿ ಎಲ್ಲ ವೈಭವವೂ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೀವು ನೋಡುತ್ತೀರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಾಮನದೇವನು ನೀಡಿದ ದಾನದಿಂದ ತೃಪ್ತನಾಗದಿದ್ದರೆ, ಮರಣದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ಏಕೆ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಬಾರದು?
Verse 7
श्रेय: कुर्वन्ति भूतानां साधवो दुस्त्यजासुभि: । दध्यङ्शिबिप्रभृतय: को विकल्पो धरादिषु ॥ ७ ॥
ಸಾಧುಗಳು ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗವೂ ದುಸ್ತರವಾದರೂ ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ದಧೀಚಿ, ಶಿಬಿ ಮೊದಲಾದವರು ಇದರ ಸಾಕ್ಷಿ; ಹಾಗಾದರೆ ಈ ಅಲ್ಪ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಿಡುವುದರಲ್ಲಿ ಏನು ಸಂಶಯ?
Verse 8
यैरियं बुभुजे ब्रह्मन्दैत्येन्द्रैरनिवर्तिभि: । तेषां कालोऽग्रसील्लोकान् न यशोऽधिगतं भुवि ॥ ८ ॥
ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ರೇಷ್ಠ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಿಂಜರಿಯದ ಮಹಾ ದೈತ್ಯೇಂದ್ರರು ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು; ಆದರೆ ಕಾಲವು ಅವರ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳನ್ನು ನುಂಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದದ್ದು ಅವರ ಕೀರ್ತಿಯಷ್ಟೇ; ಆದ್ದರಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಬೇಕು.
Verse 9
सुलभा युधि विप्रर्षे ह्यनिवृत्तास्तनुत्यज: । न तथा तीर्थ आयाते श्रद्धया ये धनत्यज: ॥ ९ ॥
ಹೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವವರು ಹಲವರು ಸಿಗುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ತೀರ್ಥವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಾಧುವಿಗೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಸಂಚಿತ ಧನವನ್ನು ದಾನಿಸುವುದು ಅಪರೂಪ.
Verse 10
मनस्विन: कारुणिकस्य शोभनं यदर्थिकामोपनयेन दुर्गति: । कुत: पुनर्ब्रह्मविदां भवादृशां ततो वटोरस्य ददामि वाञ्छितम् ॥ १० ॥
ದಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ದಯಾಳು ಹಾಗೂ ಕರುಣಾಮಯನಾದವನ ಶೋಭೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿಮ್ಮಂತಹ ಬ್ರಹ್ಮವಿದನಿಗೆ ದಾನ ನೀಡಿದಾಗ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಚಿಕ್ಕ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗೆ ಬೇಕಾದುದನ್ನೆಲ್ಲ ನಾನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 11
यजन्ति यज्ञंक्रतुभिर्यमादृता भवन्त आम्नायविधानकोविदा: । स एव विष्णुर्वरदोऽस्तु वा परो दास्याम्यमुष्मै क्षितिमीप्सितां मुने ॥ ११ ॥
ಹೇ ಮಹಾಮುನಿಯೇ! ನಿಮ್ಮಂತಹ ವೇದವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ಮಹಾತ್ಮರು ಯಜ್ಞಕ್ರತುಗಳ ಮೂಲಕ ಸದಾ ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದೇ ವಿಷ್ಣು ವರದಾತನಾಗಿ ಬಂದಿರಲಿ ಅಥವಾ ಶತ್ರುವಿನಂತೆ ದಂಡಿಸಲು ಬಂದಿರಲಿ—ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಕೇಳಿದ ಭೂಭಾಗವನ್ನು ನಾನು ಹಿಂಜರಿಯದೆ ನೀಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 12
यद्यप्यसावधर्मेण मां बध्नीयादनागसम् । तथाप्येनं न हिंसिष्ये भीतं ब्रह्मतनुं रिपुम् ॥ १२ ॥
ಅವನು ಸ್ವತಃ ವಿಷ್ಣುವೇ ಆದರೂ, ಭಯದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಲು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅವನು ಅಧರ್ಮವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದರೂ ಅಥವಾ ಕೊಂದರೂ, ಶತ್ರುವಾದರೂ ನಾನು ಪ್ರತೀಕಾರ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 13
एष वा उत्तमश्लोको न जिहासति यद् यश: । हत्वा मैनां हरेद् युद्धे शयीत निहतो मया ॥ १३ ॥
ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ವೇದಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಉತ್ತಮಶ್ಲೋಕ ವಿಷ್ಣುವೇ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಆತನು ತನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತ್ಯಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆತನು ನನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವನು, ಇಲ್ಲವೇ ನನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹತನಾಗಿ ಬಿದ್ದಿರುವನು.
Verse 14
श्रीशुक उवाच एवमश्रद्धितं शिष्यमनादेशकरं गुरु: । शशाप दैवप्रहित: सत्यसन्धं मनस्विनम् ॥ १४ ॥
ಶ್ರೀಶುಕದೇವ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳಿದರು—ಈ ರೀತಿ ಗುರುವಿನ ಆಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಅಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳ, ಆದೇಶವನ್ನು ಮೀರುವ, ಸತ್ಯನಿಷ್ಠ ಹಾಗೂ ಮಹಾಮನಸ್ಸಿನ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನನ್ನು ಭಗವತ್ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯನು ಶಪಿಸಿದನು।
Verse 15
दृढं पण्डितमान्यज्ञ: स्तब्धोऽस्यस्मदुपेक्षया । मच्छासनातिगो यस्त्वमचिराद्भ्रश्यसे श्रिय: ॥ १५ ॥
ನೀನು ಅಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಪಂಡಿತನೆಂದುಕೊಂಡು, ನನ್ನನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ನಿಂತಿದ್ದೀಯ. ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ನಡೆದ ನೀನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವೆ.
Verse 16
एवं शप्त: स्वगुरुणा सत्यान्न चलितो महान् । वामनाय ददावेनामर्चित्वोदकपूर्वकम् ॥ १६ ॥
ಸ್ವಗುರುವು ಹೀಗೆ ಶಪಿಸಿದರೂ ಮಹಾನ್ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಸತ್ಯದಿಂದ ಚಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಮೊದಲು ವಾಮನದೇವರಿಗೆ ಜಲಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿ ಪೂಜಿಸಿ, ನಂತರ ವಾಗ್ದಾನಿಸಿದ ಭೂಮಿದಾನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದನು.
Verse 17
विन्ध्यावलिस्तदागत्य पत्नी जालकमालिनी । आनिन्ये कलशं हैममवनेजन्यपां भृतम् ॥ १७ ॥
ಆಗ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತಳಾದ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನ ಪತ್ನಿ ವಿಂಧ್ಯಾವಲಿ ತಕ್ಷಣ ಬಂದು, ಭಗವಂತನ ಪಾದಪ್ರಕ್ಷಾಳನೆಗಾಗಿ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ದೊಡ್ಡ ಬಂಗಾರದ ಕಲಶವನ್ನು ತರಿಸಿತು.
Verse 18
यजमान: स्वयं तस्य श्रीमत् पादयुगं मुदा । अवनिज्यावहन्मूर्ध्नि तदपो विश्वपावनी: ॥ १८ ॥
ಯಜಮಾನನಾದ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಸ್ವತಃ ಹರ್ಷದಿಂದ ವಾಮನದೇವನ ಶ್ರೀಪಾದಯುಗವನ್ನು ತೊಳೆದು, ಆ ವಿಶ್ವಪಾವನ ಪಾದಾಮೃತ ಜಲವನ್ನು ತನ್ನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಿದನು; ಅದು ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 19
तदासुरेन्द्रं दिवि देवतागणा गन्धर्वविद्याधरसिद्धचारणा: । तत्कर्म सर्वेऽपि गृणन्त आर्जवं प्रसूनवर्षैर्ववृषुर्मुदान्विता: ॥ १९ ॥
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದ ದೇವಗಣಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ವಿದ್ಯಾಧರರು, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಚಾರಣರು—ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನ ಸರಳ, ಕಪಟರಹಿತ ಕೃತ್ಯದಿಂದ ಪರಮ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಅವನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹಾಡಿ, ಅವನ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಪುಷ್ಪವರ್ಷವನ್ನು ಸುರಿಸಿದರು।
Verse 20
नेदुर्मुहुर्दुन्दुभय: सहस्रशो गन्धर्वकिम्पूरुषकिन्नरा जगु: । मनस्विनानेन कृतं सुदुष्करं विद्वानदाद् यद् रिपवे जगत्त्रयम् ॥ २० ॥
ಗಂಧರ್ವರು, ಕಿಂಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಕಿನ್ನರರು ಸಾವಿರಾರು ದುಂದುಭಿ ಹಾಗೂ ತೂರ್ಯಗಳನ್ನು ಮರುಮರು ಮೊಳಗಿಸಿ, ಮಹಾ ಹರ್ಷದಿಂದ ಹಾಡಿದರು—“ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜ ಎಷ್ಟು ಮಹೋನ್ನತ! ಅತಿದುರ್ಲಭ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು; ವಿಷ್ಣು ಶತ್ರುಪಕ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿದರೂ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನೇ ದಾನಮಾಡಿದನು।”
Verse 21
तद् वामनं रूपमवर्धताद्भुतं हरेरनन्तस्य गुणत्रयात्मकम् । भू: खं दिशो द्यौर्विवरा: पयोधय- स्तिर्यङ्नृदेवा ऋषयो यदासत ॥ २१ ॥
ನಂತರ ವಾಮನರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಅನಂತ ಹರಿ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕ ಭೌತಶಕ್ತಿಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗತೊಡಗಿದನು; ಭೂಮಿ, ಆಕಾಶ, ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಸ್ವರ್ಗ, ವಿಶ್ವದ ಬಿರುಕುಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು, ಪಕ್ಷಿ-ಮೃಗಗಳು, ಮಾನವರು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳು—ಎಲ್ಲವೂ ಅವನ ದೇಹದೊಳಗೆ ಸೇರಿತು।
Verse 22
काये बलिस्तस्य महाविभूते: सहर्त्विगाचार्यसदस्य एतत् । ददर्श विश्वं त्रिगुणं गुणात्मके भूतेन्द्रियार्थाशयजीवयुक्तम् ॥ २२ ॥
ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಯಾಜಕರು, ಆಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಸಭಾಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಮಹಾವಿಭೂತಿಭರಿತ ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಂಡನು. ಆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಗುಣಮಯ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲವೂ—ಸ್ಥೂಲ ತತ್ತ್ವಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ವಿಷಯಗಳು, ಮನಸ್ಸು-ಬುದ್ಧಿ-ಅಹಂಕಾರ, ವಿವಿಧ ಜೀವಿಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಅದರ ಫಲಗಳು—ಎಲ್ಲವೂ ಅಡಕವಾಗಿದ್ದವು।
Verse 23
रसामचष्टाङ्घ्रितलेऽथ पादयो- र्महीं महीध्रान्पुरुषस्य जङ्घयो: । पतत्त्रिणो जानुनि विश्वमूर्ते- रूर्वोर्गणं मारुतमिन्द्रसेन: ॥ २३ ॥
ನಂತರ ಇಂದ್ರಾಸನದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾದ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ವಿಶ್ವಮೂರ್ತಿಯಾದ ಪ್ರಭುವಿನ ಪಾದತಳಗಳಲ್ಲಿ ರಸಾತಲಾದಿ ಅಧೋಲೋಕಗಳನ್ನು ಕಂಡನು. ಪ್ರಭುವಿನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ, ಕಾಲುಬೆರಳು/ಜಂಘೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ವತಗಳು, ಮೊಣಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಮತ್ತು ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯುವಿನ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು ನೋಡಿದನು।
Verse 24
सन्ध्यां विभोर्वाससि गुह्य ऐक्षत् प्रजापतीञ्जघने आत्ममुख्यान् । नाभ्यां नभ: कुक्षिषु सप्तसिन्धू- नुरुक्रमस्योरसि चर्क्षमालाम् ॥ २४ ॥
ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಅದ್ಭುತಕರ್ಮನಾದ ಪ್ರಭುವಿನ ವಸ್ತ್ರಗಳ ಕೆಳಗೆ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲವನ್ನು ಕಂಡನು. ಅವನ ಗುಹ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳನ್ನು, ಜಘನ-ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತನ್ನ ಅಂತರಂಗ ಸಹಚರರೊಂದಿಗೆ, ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವನ್ನು, ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಸಮುದ್ರಗಳನ್ನು, ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಗುಚ್ಛಗಳನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡಿದನು।
Verse 25
हृद्यङ्ग धर्मं स्तनयोर्मुरारे- र्ऋतं च सत्यं च मनस्यथेन्दुम् । श्रियं च वक्षस्यरविन्दहस्तां कण्ठे च सामानि समस्तरेफान् ॥ २५ ॥ इन्द्रप्रधानानमरान्भुजेषु तत्कर्णयो: ककुभो द्यौश्च मूर्ध्नि । केशेषु मेघाञ्छ्वसनं नासिकाया- मक्ष्णोश्च सूर्यं वदने च वह्निम् ॥ २६ ॥ वाण्यां च छन्दांसि रसे जलेशं भ्रुवोर्निषेधं च विधिं च पक्ष्मसु । अहश्च रात्रिं च परस्य पुंसो मन्युं ललाटेऽधर एव लोभम् ॥ २७ ॥ स्पर्शे च कामं नृप रेतसाम्भ: पृष्ठे त्वधर्मं क्रमणेषु यज्ञम् । छायासु मृत्युं हसिते च मायां तनूरुहेष्वोषधिजातयश्च ॥ २८ ॥ नदीश्च नाडीषु शिला नखेषु बुद्धावजं देवगणानृषींश्च । प्राणेषु गात्रे स्थिरजङ्गमानि सर्वाणि भूतानि ददर्श वीर: ॥ २९ ॥
ಓ ರಾಜನೇ! ಬಲಿ ಮುರಾರಿಯ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು, ಸ್ತನಗಳಲ್ಲಿ ಋತ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವನ್ನು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು; ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಹಸ್ತಾ ಶ್ರೀದೇವಿಯನ್ನು; ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ವೇದಗಳನ್ನೂ ಸಮಸ್ತ ನಾದವನ್ನೂ; ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಗಳನ್ನು; ಎರಡೂ ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು; ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನ ಲೋಕಗಳನ್ನು; ಕೂದಲಲ್ಲಿ ಮೇಘಗಳನ್ನು; ನಾಸಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾಯುವನ್ನು; ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು; ಬಾಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಕಂಡನು।
Verse 26
हृद्यङ्ग धर्मं स्तनयोर्मुरारे- र्ऋतं च सत्यं च मनस्यथेन्दुम् । श्रियं च वक्षस्यरविन्दहस्तां कण्ठे च सामानि समस्तरेफान् ॥ २५ ॥ इन्द्रप्रधानानमरान्भुजेषु तत्कर्णयो: ककुभो द्यौश्च मूर्ध्नि । केशेषु मेघाञ्छ्वसनं नासिकाया- मक्ष्णोश्च सूर्यं वदने च वह्निम् ॥ २६ ॥ वाण्यां च छन्दांसि रसे जलेशं भ्रुवोर्निषेधं च विधिं च पक्ष्मसु । अहश्च रात्रिं च परस्य पुंसो मन्युं ललाटेऽधर एव लोभम् ॥ २७ ॥ स्पर्शे च कामं नृप रेतसाम्भ: पृष्ठे त्वधर्मं क्रमणेषु यज्ञम् । छायासु मृत्युं हसिते च मायां तनूरुहेष्वोषधिजातयश्च ॥ २८ ॥ नदीश्च नाडीषु शिला नखेषु बुद्धावजं देवगणानृषींश्च । प्राणेषु गात्रे स्थिरजङ्गमानि सर्वाणि भूतानि ददर्श वीर: ॥ २९ ॥
ಓ ನೃಪನೇ! ಅವನ ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳು, ನಾಲಿಗೆಯ ರಸದಲ್ಲಿ ಜಲಾಧಿಪತಿ ವರುಣ; ಭ್ರೂಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧ-ವಿಧಿಯ ನಿಯಮಗಳು, ಕಣ್ಮುಚ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ; ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧ, ಅಧರಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಭ; ಸ್ಪರ್ಶದಲ್ಲಿ ಕಾಮ, ರೇತಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಜಲಗಳು; ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮ, ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿ; ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಮರಣ, ನಗುವಿನಲ್ಲಿ ಮಾಯೆ; ದೇಹರೋಮಗಳಲ್ಲಿ ಔಷಧಿ-ಸಸ್ಯಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು।
Verse 27
हृद्यङ्ग धर्मं स्तनयोर्मुरारे- र्ऋतं च सत्यं च मनस्यथेन्दुम् । श्रियं च वक्षस्यरविन्दहस्तां कण्ठे च सामानि समस्तरेफान् ॥ २५ ॥ इन्द्रप्रधानानमरान्भुजेषु तत्कर्णयो: ककुभो द्यौश्च मूर्ध्नि । केशेषु मेघाञ्छ्वसनं नासिकाया- मक्ष्णोश्च सूर्यं वदने च वह्निम् ॥ २६ ॥ वाण्यां च छन्दांसि रसे जलेशं भ्रुवोर्निषेधं च विधिं च पक्ष्मसु । अहश्च रात्रिं च परस्य पुंसो मन्युं ललाटेऽधर एव लोभम् ॥ २७ ॥ स्पर्शे च कामं नृप रेतसाम्भ: पृष्ठे त्वधर्मं क्रमणेषु यज्ञम् । छायासु मृत्युं हसिते च मायां तनूरुहेष्वोषधिजातयश्च ॥ २८ ॥ नदीश्च नाडीषु शिला नखेषु बुद्धावजं देवगणानृषींश्च । प्राणेषु गात्रे स्थिरजङ्गमानि सर्वाणि भूतानि ददर्श वीर: ॥ २९ ॥
ಅವನು ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನದಿಗಳನ್ನು, ನಖಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು; ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಜ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು, ದೇವಗಣಗಳನ್ನು, ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನು; ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾಣಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕಂಡನು. ಹೀಗೆ ಬಲಿ ಪ್ರಭುವಿನ ವಿರಾಟ್ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನೂ ದರ್ಶನಮಾಡಿದನು।
Verse 28
हृद्यङ्ग धर्मं स्तनयोर्मुरारे- र्ऋतं च सत्यं च मनस्यथेन्दुम् । श्रियं च वक्षस्यरविन्दहस्तां कण्ठे च सामानि समस्तरेफान् ॥ २५ ॥ इन्द्रप्रधानानमरान्भुजेषु तत्कर्णयो: ककुभो द्यौश्च मूर्ध्नि । केशेषु मेघाञ्छ्वसनं नासिकाया- मक्ष्णोश्च सूर्यं वदने च वह्निम् ॥ २६ ॥ वाण्यां च छन्दांसि रसे जलेशं भ्रुवोर्निषेधं च विधिं च पक्ष्मसु । अहश्च रात्रिं च परस्य पुंसो मन्युं ललाटेऽधर एव लोभम् ॥ २७ ॥ स्पर्शे च कामं नृप रेतसाम्भ: पृष्ठे त्वधर्मं क्रमणेषु यज्ञम् । छायासु मृत्युं हसिते च मायां तनूरुहेष्वोषधिजातयश्च ॥ २८ ॥ नदीश्च नाडीषु शिला नखेषु बुद्धावजं देवगणानृषींश्च । प्राणेषु गात्रे स्थिरजङ्गमानि सर्वाणि भूतानि ददर्श वीर: ॥ २९ ॥
ಹೀಗೆ ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಪ್ರಭುವಿನ ವಿರಾಟ್ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹೃದಯದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳವರೆಗೆ ಧರ್ಮಾದಿ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು, ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸು-ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು, ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನದಿಗಳನ್ನು, ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಗಳೊಡನೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಕಂಡನು—ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಆ ಪುರುಷೋತ್ತಮನಲ್ಲೇ ಲೀನವಾದಂತೆ।
Verse 29
हृद्यङ्ग धर्मं स्तनयोर्मुरारे- र्ऋतं च सत्यं च मनस्यथेन्दुम् । श्रियं च वक्षस्यरविन्दहस्तां कण्ठे च सामानि समस्तरेफान् ॥ २५ ॥ इन्द्रप्रधानानमरान्भुजेषु तत्कर्णयो: ककुभो द्यौश्च मूर्ध्नि । केशेषु मेघाञ्छ्वसनं नासिकाया- मक्ष्णोश्च सूर्यं वदने च वह्निम् ॥ २६ ॥ वाण्यां च छन्दांसि रसे जलेशं भ्रुवोर्निषेधं च विधिं च पक्ष्मसु । अहश्च रात्रिं च परस्य पुंसो मन्युं ललाटेऽधर एव लोभम् ॥ २७ ॥ स्पर्शे च कामं नृप रेतसाम्भ: पृष्ठे त्वधर्मं क्रमणेषु यज्ञम् । छायासु मृत्युं हसिते च मायां तनूरुहेष्वोषधिजातयश्च ॥ २८ ॥ नदीश्च नाडीषु शिला नखेषु बुद्धावजं देवगणानृषींश्च । प्राणेषु गात्रे स्थिरजङ्गमानि सर्वाणि भूतानि ददर्श वीर: ॥ २९ ॥
ಓ ರಾಜನೇ! ಬಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ಮುರಾರಿಯ ವಿರಾಟ್ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವನ್ನು, ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಋತ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವನ್ನು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು, ಉರಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಹಸ್ತಾ ಶ್ರೀದೇವಿಯನ್ನು, ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ವೇದಧ್ವನಿಗಳನ್ನು, ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಪ್ರಧಾನ ದೇವಗಣವನ್ನು, ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು, ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಲೋಕಗಳನ್ನು, ಕೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಘಗಳನ್ನು, ನಾಸಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾಯುವನ್ನು, ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು, ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಕಂಡನು। ಅವರ ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು, ಜಿಹ್ವಾರಸದಲ್ಲಿ ವರುಣ, ಭ್ರೂಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮ-ವಿಧಿಗಳು, ಪಾಪಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ, ಲಲಾಟದಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧ, ಅಧರಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಭ. ಸ್ಪರ್ಶದಲ್ಲಿ ಕಾಮ, ವೀರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಜಲ, ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮ, ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿ; ಛಾಯೆಯಲ್ಲಿ ಮರಣ, ನಗುವಿನಲ್ಲಿ ಮಾಯೆ, ರೋಮಗಳಲ್ಲಿ ಔಷಧಿಗಳು; ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು, ನಖಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲೆಗಳು, ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ-ದೇವ-ಋಷಿಗಳು, ಮತ್ತು ದೇಹೇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು—ಇಂತೆ ಪ್ರಭುವಿನ ವಿರಾಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಲಿ ಕಂಡನು।
Verse 30
सर्वात्मनीदं भुवनं निरीक्ष्य सर्वेऽसुरा: कश्मलमापुरङ्ग । सुदर्शनं चक्रमसह्यतेजो धनुश्च शार्ङ्गं स्तनयित्नुघोषम् ॥ ३० ॥
ಓ ರಾಜನೇ! ಸರ್ವಾತ್ಮನಾದ ಭಗವಂತನ ವಿರಾಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಸ್ತ ಭುವನ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನೋಡಿ, ಅವರ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅಸಹ್ಯ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಕಂಡು, ಶಾರ್ಙ್ಗ ಧನುಸ್ಸಿನ ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತ ಘೋಷವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಬಲಿಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾದ ಎಲ್ಲ ಅಸುರರು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಕುಲತೆ ಮತ್ತು ವಿಷಾದವನ್ನು ಪಡೆದರು।
Verse 31
पर्जन्यघोषो जलज: पाञ्चजन्य: कौमोदकी विष्णुगदा तरस्विनी । विद्याधरोऽसि: शतचन्द्रयुक्त- स्तूणोत्तमावक्षयसायकौ च ॥ ३१ ॥
ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತ ಧ್ವನಿಯುಳ್ಳ ಪ್ರಭುವಿನ ಪಾಂಚಜನ್ಯ ಶಂಖ, ಅತ್ಯಂತ ಬಲಿಷ್ಠ ಕೌಮೋದಕೀ ಗದೆ, ವಿದ್ಯಾಧರ ಎಂಬ ಖಡ್ಗ ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಚಂದ್ರಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಗುರಾಣಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಕ್ಷಯಸಾಯಕ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತೂಣೀರ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಪ್ರकटವಾಗಿ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದವು।
Verse 32
सुनन्दमुख्या उपतस्थुरीशं पार्षदमुख्या: सहलोकपाला: । स्फुरत्किरीटाङ्गदमीनकुण्डल: श्रीवत्सरत्नोत्तममेखलाम्बरै: ॥ ३२ ॥ मधुव्रतस्रग्वनमालयावृतो रराज राजन्भगवानुरुक्रम: । क्षितिं पदैकेन बलेर्विचक्रमे नभ: शरीरेण दिशश्च बाहुभि: ॥ ३३ ॥
ಸುನಂದ ಮುಂತಾದ ಮುಖ್ಯ ಪಾರ್ಷದರು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಲೋಕಗಳ ಲೋಕಪಾಲರೊಂದಿಗೆ, ಈಶ್ವರನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಸ್ತುತಿಸಲು ನಿಂತರು। ಪ್ರಭುವಿನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಳೆಯುವ ಕಿರೀಟ, ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಗದಗಳು, ಮೀನುಗಳಂತೆ ಮಿನುಗುವ ಕುಂಡಲಗಳು ಇದ್ದವು। ಅವರ ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀವತ್ಸ ಚಿಹ್ನೆ ಮತ್ತು ಕೌಸ್ತುಭ ರತ್ನ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು। ಅವರು ಪೀತಾಂಬರ ಧರಿಸಿ, ಮೇಖಲೆಯಿಂದ ಬದ್ಧನಾಗಿ, ಜೇನುನೊಣಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಪುಷ್ಪಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿ, ಉರುಕ್ರಮನಾದ ಭಗವಂತನು ಅಪೂರ್ವವಾಗಿ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದನು।
Verse 33
सुनन्दमुख्या उपतस्थुरीशं पार्षदमुख्या: सहलोकपाला: । स्फुरत्किरीटाङ्गदमीनकुण्डल: श्रीवत्सरत्नोत्तममेखलाम्बरै: ॥ ३२ ॥ मधुव्रतस्रग्वनमालयावृतो रराज राजन्भगवानुरुक्रम: । क्षितिं पदैकेन बलेर्विचक्रमे नभ: शरीरेण दिशश्च बाहुभि: ॥ ३३ ॥
ಓ ರಾಜನೇ! ಈ ರೀತಿ ದಿವ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದ ಉರುಕ್ರಮ ಭಗವಂತನು ಬಲಿಯ ಎದುರು ಒಂದೇ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಳೆಯಿತು; ತನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು; ಮತ್ತು ತನ್ನ ಭುಜಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದನು।
Verse 34
पदं द्वितीयं क्रमतस्त्रिविष्टपं न वै तृतीयाय तदीयमण्वपि । उरुक्रमस्याङ्घ्रिरुपर्युपर्यथो महर्जनाभ्यां तपस: परं गत: ॥ ३४ ॥
ಪ್ರಭುವು ಎರಡನೇ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿದನು; ಮೂರನೇ ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ಅಣುವಷ್ಟೂ ಸ್ಥಳ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಉರುಕ್ರಮನ ಪಾದವು ಮೇಲ್ಮೇಲಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಮಹರ್, ಜನ, ತಪೋ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿ ಪರಮಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತು।
Frequently Asked Questions
Bali judged that retracting a pledged gift to a brāhmaṇa would be adharma rooted in greed, violating satya and dāna. In Bhāgavata ethics, a guru’s instruction that contradicts core dharma and devotion is not upheld; Bali accepts personal loss to preserve truthfulness and surrender to Viṣṇu’s arrangement.
The chapter frames material opulence as temporary and detachable at death, while devotion, integrity, and the Lord’s favor are permanent. By giving everything to Vāmana, Bali is purified of possessiveness and positioned for the Lord’s direct guardianship—protection that may appear externally as dispossession.
Devas and higher beings—Gandharvas, Vidyādharas, Siddhas, Cāraṇas, Kinnaras, and Kimpuruṣas—celebrate him because he performs an exceptionally difficult act: gifting the three worlds to Viṣṇu even while knowing the Lord supports Bali’s adversaries, demonstrating rare nonduplicitous dharma.
The viśvarūpa discloses Viṣṇu as the totality of cosmic order (sthāna) and the indwelling basis of all elements, beings, and principles. It transforms a ‘small brāhmaṇa beggar’ into the absolute sovereign, establishing that the transaction is not ordinary charity but a revelation of the Lord’s ownership of all worlds.
The two steps symbolically and literally encompass the entire cosmic domain—earth and heavens—demonstrating the Lord’s complete proprietorship. The narrative then forces the ethical-theological question of surrender: if nothing remains outside God’s claim, the final offering must be the self (or one’s head), which the next chapter develops.