Mantra 2

Sukta 93

Sanskrit (Devanagari)

मनसा होमैर्हरसा घृतेन शर्वायास्त्र उत राज्ञे भवाय । नमस्येऽभ्यो नम एभ्यः कृणोम्यन्यत्रास्मदघविषा नयन्तु

IAST Transliteration

mánasā homáir hárasā ghṛténa śárvāyā́stre utá rā́jñe bhávāya | namasyé’bhyo náma ebhyaḥ kṛṇomy anyátrā́smád agháviṣā nayantu ||

English Translation (Griffith/Whitney)

With mind, with oblations, with ardent force, with ghee, to Śarva, to the Weapon, and to the King, to Bhava—unto the reverence-worthy I make obeisance, obeisance unto these: let the evil-venomed bear (their bane) elsewhere, away from us.

Translation

ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಹೋಮ-ಆಹುತಿಗಳಿಂದ, ತೀವ್ರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ತುಪ್ಪದಿಂದ—ಶರ್ವನಿಗೆ, ಅಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ರಾಜನಿಗೆ, ಭವನಿಗೆ—ವಂದನೀಯರಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ಇವರಿಗೆ ನಮಃ. ದುಷ್ಟ-ವಿಷವಿರುವವರು (ಅಘವಿಷಾ) ನಮ್ಮಿಂದ ದೂರ, ಬೇರೆಡೆಗೆ (ಅಪಾಯವನ್ನು) ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಿ.

Word by Word

• मनसा: by/with the mind
• मनसा: करण
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)

• होमैः: with oblations (offerings)
• होमैः: करण
• Type: Noun
• Root: होम (प्रातिपदिक) < √हु (जुहोति)

• हरसा: with delight/joy (gladness)
• हरसा: करण
• Type: Noun
• Root: हरस् (प्रातिपदिक)

• घृतेन: with ghee
• घृतेन: करण
• Type: Noun
• Root: घृत (प्रातिपदिक)

• शर्वाय: to Śarva
• शर्वाय: सम्प्रदान
• Type: Noun (Proper/Deity name)
• Root: शर्व (प्रातिपदिक; शिव/रुद्र-नाम)

• अस्त्र: (as) a weapon
• अस्त्र: (सम्बोधन/वाक्य-सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: अस्त्र (प्रातिपदिक)

• उत: and also
• उत: (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: उत

• राज्ञे: to the king
• राज्ञे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)

• भवाय: to Bhava
• भवाय: सम्प्रदान
• Type: Noun (Proper/Deity name)
• Root: भव (प्रातिपदिक; शिव-नाम)

• नमस्येभ्यः: to the venerable ones (worthy of homage)
• नमस्येभ्यः: सम्प्रदान
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: नमस्य (प्रातिपदिक; ‘वन्दनीय/पूजनीय’)

• नमः: homage
• नमः: (सम्बोधन/भाववाचक)
• Type: Noun (interjectional)
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)

• एभ्यः: to these
• एभ्यः: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• कृणोमि: I make / I offer
• कृणोमि: कर्तृ (अहं)
• Type: Verb
• Root: √कृ (करोति/कृणोति)

• अन्यत्र: elsewhere
• अन्यत्र: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यत्र

• अस्मत्: from us / of us
• अस्मत्: अपादान (वियोग-अर्थे) / सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अघविषा: with evil poison/baneful venom
• अघविषा: करण
• Type: Noun
• Root: अघविष (प्रातिपदिक; ‘evil-poison/baneful venom’)

• नयन्तु: let them lead/drive (it) away
• नयन्तु: कर्तृ (ते) + कर्म (तत्/अघम्)
• Type: Verb
• Root: √नी (नयति)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (Aṅgiras/Atharvan line; hymn ascribed variably in ancillary lists)

Devata: Rudra as Śarva and Bhava; also Astra (personified weapon-power), and ‘Rājan’ as protective sovereignty

Chandas: Anuṣṭubh (predominant in AV 6)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Confront danger directly → propitiate it → send it away in calm authority.","listener_experience":"A sense of stern protection; fear is met with ritual command and reverence.","intensity":7}