Adhyaya 2
Book 5, Chapter 2 operationalizes the Vijigīṣu’s survival logic: when the state must secure liquidity, it should not rely on moral exhortation but on a differentiated revenue schedule and enforceable collection. This passage classifies economic actors by commodity-risk and mobility (high-value goods, transporters, artisans, petty traders), then assigns graded karas (assessments) and bhāgas (shares). The aim is not merely taxation but anti-evasion architecture: compulsory cash payment (hiraṇyakara), strict non-remission to prevent precedent, and the use of state agents—including attractive royal emissaries—to ‘recover’ revenue from socially marginal yet monetizable sectors (bandhakīpoṣaka, yonipoṣaka). By tying each livelihood to a predictable obligation, the king hardens the Treasury limb, which in turn sustains the Army and enables foreign policy. The chapter’s placement in Book 5 signals ‘emergency realism’: revenue is treated as a weapon-system—segmented, surveilled, and applied once (sakṛd eva) to avoid diminishing returns and political backlash.
Sutras
Sutra 1
कोशमकोशः प्रत्युत्पन्नार्थकृच्छ्रः संगृह्णीयात् ॥ कZ_०५.२.०१ ॥
ಖಜಾನೆ ಖಾಲಿಯಾಗಿ ತಕ್ಷಣದ ಹಣಕಾಸು ಸಂಕಷ್ಟ ಉಂಟಾದಾಗ, ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲು ಅವನು ವಿಶೇಷ/ಅಸಾಧಾರಣ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು.
Sutra 2
जनपदं महान्तमल्पप्रमाणं वादेवमातृकं प्रभूतधान्यं धान्यस्यांशं तृतीयं चतुर्थं वा याचेत यथासारं मध्यमवरं वा ॥ कZ_०५.२.०२ ॥
ದೊಡ್ಡದಾಗಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಲಿ, ‘ದೇವಮಾತೃಕ’ (ಮಳೆಯಾಧಾರಿತ) ಆಗಿದ್ದರೂ ಧಾನ್ಯಸಮೃದ್ಧವಾದ ಜನಪದದಿಂದ, ಅದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಮಧ್ಯಮ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ದರದಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪಾಲು—ಮೂರನೇ ಭಾಗ ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗ—ಕೋರಬಹುದು.
Sutra 3
दुर्गसेतुकर्मवणिक्पथशून्यनिवेशखनिद्रव्यहस्तिवनकर्मोपकारिणं प्रत्यन्तमल्पप्रमाणं वा न याचेत ॥ कZ_०५.२.०३ ॥
ಕೋಟೆ ಕೆಲಸ, ಸೇತು/ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕೆಲಸ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ವಸತಿ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಗಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಗ್ರಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಆನೆ-ಕಾಡು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ರಾಜ್ಯಸೇವೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಗಡಿಭಾಗ (ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಘಟಕ)ದಿಂದ ಬೇಡಿಕೆ/ವಸೂಲಿ ಮಾಡಬಾರದು.
Sutra 4
धान्यपशुहिरण्यादि निविशमानाय दद्यात् ॥ कZ_०५.२.०४ ॥
(ಹೊಸ ಅಥವಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ) ನೆಲೆಸುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಧಾನ್ಯ, ಪಶುಸಂಪತ್ತು, ಚಿನ್ನ ಮುಂತಾದ ನೆರವು ನೀಡಬೇಕು.
Sutra 5
चतुर्थमंशं धान्यानां बीजभक्तशुद्धं च हिरण्येन क्रीणीयात् ॥ कZ_०५.२.०५ ॥
ಅವನು ನಗದು ನೀಡಿ ಧಾನ್ಯದ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಖರೀದಿಸಬೇಕು; ಆದರೆ ಬೀಜ ಮತ್ತು ಜೀವನಾಧಾರ ಭತ್ತವನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿ (ಅಂದರೆ ಬಿತ್ತನೆ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಬೇಕಾದುದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆ).
Sutra 6
अरण्यजातं श्रोत्रियस्वं च परिहरेत् ॥ कZ_०५.२.०६ ॥
ಅರಣ್ಯೋತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರೋತ್ರಿಯರ (ವಿದ್ವಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗೃಹಸ್ಥರ) ಸ್ವತ್ತನ್ನು ವಿನಾಯಿತಿ ಮಾಡಬೇಕು.
Sutra 7
तदप्यनुग्रहेण क्रीणीयात् ॥ कZ_०५.२.०७ ॥
ಅವು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿನಾಯಿತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾದವು) ಕೂಡ ಅನುಗ್ರಹ/ಸಮ್ಮತಿಯಿಂದಲೇ—ಖರೀದಿಯಿಂದ, ಬಲವಂತದಿಂದಲ್ಲ—ಪಡೆಯಬೇಕು.
Sutra 8
तस्याकरणे वा समाहर्तृपुरुषा ग्रीष्मे कर्षकाणामुद्वापं कारयेयुः ॥ कZ_०५.२.०८ ॥
ಅವರು ಹಾಗೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಸಮಾಹರ್ತೃ (ರಾಜಸ್ವ ಸಂಗ್ರಾಹಕ)ನ ಜನರು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಕರ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಬಿತ್ತನೆ/ಬೆಳೆಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕು.
Sutra 9
प्रमादावस्कन्नस्यात्ययं द्विगुणमुदाहरन्तो बीजकाले बीजलेख्यं कुर्युः ॥ कZ_०५.२.०९ ॥
ಅಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾದ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ದ್ವಿಗುಣವಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಬೀಜಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೀಜದ ಲೆಕ್ಕ/ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಬೇಕು.
Sutra 10
निष्पन्ने हरितपक्वादानं वारयेयुः अन्यत्र शाककटभङ्गमुष्टिभ्यां देवपितृपूजादानार्थं गवार्थं वा ॥ कZ_०५.२.१० ॥
ಬೆಳೆ ಸಿದ್ಧವಾದ ನಂತರ ಹಸಿರು ಅಥವಾ ಪಕ್ವವಾದ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಅವರು ತಡೆಯಬೇಕು; ಆದರೆ ತರಕಾರಿಗಳು, ಮುರಿದ ಕಾಳು/ಕಣಸುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ (gleanings), ಮತ್ತು ಮುಷ್ಟಿಮಾತ್ರ—ದೇವ-ಪಿತೃ ಪೂಜೆ, ದಾನ, ಅಥವಾ ಹಸುಗಳಿಗಾಗಿ—ವಿನಾಯಿತಿ.
Sutra 11
भिक्षुकग्रामभृतकार्थं च राशिमूलं परिहरेयुः ॥ कZ_०५.२.११ ॥
ಭಿಕ್ಷುಕರು, ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಕೂಲಿಕಾರ್ಮಿಕರಿಗಾಗಿ ಅವರು ಕಣದಲ್ಲೇ/ರಾಶಿಯ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿಂದ ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಇಡಬೇಕು।
Sutra 12
स्वसस्यापहारिणः प्रतिपातोऽष्टगुणः ॥ कZ_०५.२.१२ ॥
ತನ್ನದೇ ಬೆಳೆ ಕಳವು ಮಾಡುವವನಿಗೆ (ಅಂದರೆ ನಿಗದಿತ ಬಾಕಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕುವವನಿಗೆ) ಎಂಟುಪಟ್ಟು ದಂಡ/ಪರಿಹಾರ ವಿಧಿಸಬೇಕು।
Sutra 13
परसस्यापहारिणः पञ्चाशद्गुणः सीतात्ययः स्ववर्गस्य बाह्यस्य तु वधः ॥ कZ_०५.२.१३ ॥
ಇತರರ ಬೆಳೆ ಕಳವು ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಐವತ್ತುಪಟ್ಟು ದಂಡ/ಪರಿಹಾರ; ಇದು ‘ಸೀತಾ’ (ರಾಜ್ಯದ ಕೃಷಿ ಆದಾಯ) ವಿರುದ್ಧದ ಅಪರಾಧ. ಅಪರಾಧಿ ಸ್ವವರ್ಗದವನಾದರೆ ದಂಡ, ಹೊರಗಿನವನಾದರೆ ವಧ (ಮರಣದಂಡನೆ).
Sutra 14
चतुर्थमंशं धान्यानां षष्ठं वन्यानां तूललाक्षाक्षौमवल्ककार्पासरौमकौशेयकौषधगन्धपुष्पफलशाकपण्यानां काष्ठवेणुमांसवल्लूराणां च गृह्णीयुः दन्ताजिनस्यार्धम् ॥ कZ_०५.२.१४ ॥
ಅವರು ಧಾನ್ಯಗಳ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗ, ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಆರನೇ ಭಾಗ; ಹಾಗೆಯೇ ಹತ್ತಿ, ಲಾಕ್, ನಾರು/ಅಗಸೆ, ತೊಗಟೆ-ನಾರು, ಹತ್ತಿ ಬಟ್ಟೆಗಳು, ಉಣ್ಣೆ, ರೇಷ್ಮೆ, ಔಷಧೀಯ ವಸ್ತುಗಳು, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು, ಹೂಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ತರಕಾರಿಗಳು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸರಕುಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಮರ, ಬಿದಿರು, ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಒಣ ಮಾಂಸ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದಲೂ ಪಾಲು ಪಡೆಯಬೇಕು; ಮತ್ತು ಆನೆದಂತ ಹಾಗೂ ಚರ್ಮ/ತೋಲಿನ ಅರ್ಧವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು।
Sutra 15
तदनिसृष्टं विक्रीणानस्य पूर्वः साहसदण्डः ॥ कZ_०५.२.१५ ॥
ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ/ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಮಾರಿದರೆ ‘ಸಾಹಸ’ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಮೊದಲ (ಕನಿಷ್ಠ) ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು।
Sutra 16
इति कर्षकेषु प्रणयः ॥ कZ_०५.२.१६ ॥
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕೃಷಿಕರ ಕುರಿತು ರಾಜ್ಯದ ನೀತಿ/ನಿಯಾಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ.
Sutra 17
सुवर्णरजतवज्रमणिमुक्ताप्रवालाश्वहस्तिपण्याः पञ्चाशत्कराः ॥ कZ_०५.२.१७ ॥
ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ, ವಜ್ರ, ಮಣಿ, ಮುತ್ತು, ಪ್ರವಾಳ, ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಆನೆ—ಈ ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಐವತ್ತು (ಕರ) ಸುಂಕ ವಿಧಿಸಬೇಕು.
Sutra 18
॥ कZ_०५.२.१८ ॥
ನೂಲು, ಬಟ್ಟೆ, ತಾಮ್ರ, ವೃತ್ತ (ಲೋಹೋಪಕರಣ/ನಾಣ್ಯ-ಸಂಬಂಧಿತ ವಸ್ತು), ಕಂಚು, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯ, ಔಷಧಿ ಮತ್ತು ಶೀಧು (ಮದ್ಯ) ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ನಲವತ್ತು (ಘಟಕ) ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿಸಬೇಕು।
Sutra 19
धान्यरसलोहपण्याः शकटव्यवहारिणश्च त्रिंशत्कराः ॥ कZ_०५.२.१९ ॥
ಧಾನ್ಯ, ‘ರಸ’ (ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ದ್ರವಗಳು/ರಸಗಳು) ಮತ್ತು ಲೋಹಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಗಾಡಿ/ಶಕಟ ಸಾರಿಗೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವವರು ಮೂವತ್ತು (ಏಕಕ) ತೆರಿಗೆ/ಬಾಕಿ ಪಾವತಿಸಬೇಕು.
Sutra 20
काचव्यवहारिणो महाकारवश्च विंशतिकराः ॥ कZ_०५.२.२० ॥
ಗಾಜಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕಾರಿಗರು/ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಇಪ್ಪತ್ತು (ಏಕಕ) ತೆರಿಗೆ/ಬಾಕಿ ಪಾವತಿಸಬೇಕು.
Sutra 21
क्षुद्रकारवो बन्धकीपोषकाश्च दशकराः ॥ कZ_०५.२.२१ ॥
ಸಣ್ಣ ಕಾರಿಗರು ಮತ್ತು ‘ಬಂಧಕೀ’ (ಬಂಧಿತ ಅವಲಂಬಿತರು/ಗಿರವಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟವರು) ಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುವವರು ಹತ್ತು (ಏಕಕ) ತೆರಿಗೆ/ಬಾಕಿ ಪಾವತಿಸಬೇಕು.
Sutra 22
काष्ठवेणुपाषाणमृद्भाण्डपक्वान्नहरितपण्याः पञ्चकराः ॥ कZ_०५.२.२२ ॥
ಮರ, ಬಿದಿರು, ಕಲ್ಲು, ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಬೇಯಿಸಿದ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಐದು (ಏಕಕ) ತೆರಿಗೆ/ಬಾಕಿ ಪಾವತಿಸಬೇಕು.
Sutra 23
कुशीलवा रूपाजीवाश्च वेतनार्धं दद्युः ॥ कZ_०५.२.२३ ॥
ನಟರು/ಪ್ರದರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ‘ರೂಪ’ (ಪ್ರದರ್ಶನ/ತೋರಿಕೆ—ಶೋ ಆಧಾರಿತ ಕೆಲಸ) ಮೂಲಕ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವರು ತಮ್ಮ ಆದಾಯದ ಅರ್ಧವನ್ನು (ಬಾಕಿಯಾಗಿ) ಪಾವತಿಸಬೇಕು.
Sutra 24
हिरण्यकरं कर्मण्यानाहारयेयुः न चैषां कंचिदपराधं परिहरेयुः ॥ कZ_०५.२.२४ ॥
ಅವರ ಕೆಲಸದ ನಡುವೆಯೇ ನಗದು ತೆರಿಗೆ/ಲೆವಿಯನ್ನು ವಸೂಲಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಅವರು ಮಾಡಿದ ಯಾವುದೇ ಅಪರಾಧವನ್ನೂ ಕಡೆಗಣಿಸಬಾರದು।
Sutra 25
ते ह्यपरिगृहीतमभिनीय विक्रीणीरन् ॥ कZ_०५.२.२५ ॥
ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಸರಿಯಾಗಿ ವಶಕ್ಕೆ/ನೋಂದಣಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದ ಸರಕುಗಳನ್ನು ತಂದು ಮಾರಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ।
Sutra 26
इति व्यवहारिषु प्रणयः ॥ कZ_०५.२.२६ ॥
ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು/ಮಾರುಕಟ್ಟೆ-ನಿರ್ವಹಕರ ಕುರಿತು ಇದೇ ನಿಗದಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಪ್ರಣಯ) ಆಗಿದೆ।
Sutra 27
कुक्कुटसूकरमर्धं दद्यात्क्षुद्रपशवः षड्भागं गोमहिषाश्वतरखरोष्ट्राश्च दशभागम् ॥ कZ_०५.२.२७ ॥
ಕೋಳಿ ಮತ್ತು ಹಂದಿಗೆ ಅರ್ಧವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು; ಸಣ್ಣ ಪಶುಗಳಿಗೆ ಆರನೇ ಭಾಗ; ಮತ್ತು ಹಸು, ಎಮ್ಮೆ, ಖಚ್ಚರ್, ಕತ್ತೆ ಹಾಗೂ ಒಂಟೆಗೆ ಹತ್ತನೇ ಭಾಗ।
Sutra 28
बन्धकीपोषका राजप्रेष्याभिः परमरूपयौवनाभिः कोशं संहरेयुः ॥ कZ_०५.२.२८ ॥
ಬಂಧಕೀ/ವೇಶ್ಯಾ-ಪಾಲಕರಾದ ಮಹಿಳಾ ಏಜೆಂಟರು, ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಮತ್ತು ಯೌವನವತಿಯರಾದ ರಾಜಕೀಯ ಮಹಿಳಾ ದೂತರ ಮೂಲಕ ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಖಜಾನೆಗೆ ಸೇರಿಸಬೇಕು।
Sutra 29
इति योनिपोषकेषु प्रणयः ॥ कZ_०५.२.२९ ॥
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಯೋನಿಪೋಷಕರ ಕುರಿತು ‘ಪ್ರಣಯ’ (ಸ್ನೇಹಪೂರ್ಣ ಪ್ರಲೋಭನ) ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ।
Sutra 30
सकृदेव न द्विः प्रयोज्यः ॥ कZ_०५.२.३० ॥
ಇದನ್ನು ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬೇಕು, ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ಅಲ್ಲ।
Sutra 31
तस्याकरणे वा समाहर्ता कार्यमपदिश्य पौरजानपदान्भिक्षेत ॥ कZ_०५.२.३१ ॥
ಅದು ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಸಮಾಹರ್ತೃ (ಸಂಗ್ರಾಹಕ) ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಪಟ್ಟಣವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದವಾಸಿಗಳಿಂದ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಬೇಡಬೇಕು।
Sutra 32
योगपुरुषाश्चात्र पूर्वमतिमात्रं दद्युः ॥ कZ_०५.२.३२ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಯೋಗಪುರುಷರು (ನೆಡಲಾದ ಏಜೆಂಟರು) ಮೊದಲು ಕೇವಲ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂಕೇತ ಮೊತ್ತವನ್ನೇ ಕೊಡಬೇಕು।
Sutra 33
एतेन प्रदेशेन राजा पौरजानपदान्भिक्षेत ॥ कZ_०५.२.३३ ॥
ಇದೇ ವಿಧಾನದಿಂದ ರಾಜನು ಪಟ್ಟಣವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದವಾಸಿಗಳಿಂದ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಬೇಡಬೇಕು।
Sutra 34
कापटिकाश्चैनानल्पं प्रयच्छतः कुत्सयेयुः ॥ कZ_०५.२.३४ ॥
ಮತ್ತು ಕಪಟಿಗಳು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಕೊಡುವವರನ್ನು ನಾಚಿಕೆಪಡಿಸಿ/ನಿಂದಿಸಬೇಕು।
Sutra 35
सारतो वा हिरण्यमाढ्यान्याचेत यथोपकारं वा स्ववशा वा यदुपहरेयुः ॥ कZ_०५.२.३५ ॥
ಅವನು ಶ್ರೀಮಂತರಿಂದ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ (ಸಾರವಾಗಿ) ಅಥವಾ ಪಡೆದ ಉಪಕಾರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬೇಡಬೇಕು; ಅಥವಾ ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಅವರಿಂದ ಎಷ್ಟು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
Sutra 36
स्थानच्छत्रवेष्टनविभूषाश्चैषां हिरण्येन प्रयच्छेत् ॥ कZ_०५.२.३६ ॥
ಪ್ರತಿದಾನವಾಗಿ ಅವನು ಅವರಿಗೆ ಹಣದಿಂದ ಖರೀದಿಸಿದ ಹುದ್ದೆಗಳು/ಸ್ಥಾನಗಳು, ಛತ್ರ-ಗೌರವ, ವಿಧಿವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ವಿಭೂಷಣೆಗಳು (ವೇಷ್ಟನ-ವಿಭೂಷೆಗಳು) ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.
Sutra 37
पाषण्डसंघद्रव्यमश्रोत्रियोपभोग्यं देवद्रव्यं वा कृत्यकराः प्रेतस्य दग्धगृहस्य वा हस्ते न्यस्तमित्युपहरेयुः ॥ कZ_०५.२.३७ ॥
ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ನಿಯೋಜಿತರಾದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ‘ನಮಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ’ ಎಂಬ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಪಾಷಂಡ-ಸಂಘಗಳ ಆಸ್ತಿ, ಅಶ್ರೋತ್ರಿಯರು ಉಪಭೋಗಿಸುವ ಧನ, ಅಥವಾ ದೇವದ್ರವ್ಯ; ಹಾಗೆಯೇ ಮೃತನ ಅಥವಾ ಬೆಂದ ಮನೆಯ ಆಸ್ತಿಯನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
Sutra 38
देवताध्यक्षो दुर्गराष्ट्रदेवतानां यथास्वमेकस्थं कोशं कुर्यात्तथैव चोपहरेत् ॥ कZ_०५.२.३८ ॥
ದೇವತಾಧ್ಯಕ್ಷನು ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರವರ ಪಾಲಿನಂತೆ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಏಕೀಕೃತ ಖಜಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಅದರಿಂದಲೇ ತದನುಗುಣವಾಗಿ ಹಿಂಪಡೆಯಬೇಕು/ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.
Sutra 39
दैवतचैत्यं सिद्धपुण्यस्थानमौपपादिकं वा रात्राव् उत्थाप्य यात्रासमाजाभ्यामाजीवेत् ॥ कZ_०५.२.३९ ॥
ರಾತ್ರಿ ದೈವ-ಚೈತ್ಯವನ್ನು, ‘ಸಿದ್ಧ’ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಥವಾ ಕೃತಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪವಿತ್ರಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಯಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜೀವನೋಪಾಯ (ಆದಾಯ) ಗಳಿಸಬೇಕು।
Sutra 40
चैत्योपवनवृक्षेण वा देवताभिगमनमनार्तवपुष्पफलयुक्तेन ख्यापयेत् ॥ कZ_०५.२.४० ॥
ಅಥವಾ, ಚೈತ್ಯ-ಉಪವನದ ಋತುವಿನ ಹೊರಗೆ ಹೂ-ಹಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಮರದ ಮೂಲಕ ದೇವತೆ ‘ಬಂದಿದೆ/ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕು।
Sutra 41
मनुष्यकरं वा वृक्षे रक्षोभयं प्ररूपयित्वा सिद्धव्यञ्जनाः पौरजानपदानां हिरण्येन प्रतिकुर्युः ॥ कZ_०५.२.४१ ॥
ಅಥವಾ, ಮರಕ್ಕೆ ಮಾನವನ ಕೈಯನ್ನು ತೂಗಿಸಿ ‘ರಾಕ್ಷಸ-ಭಯ’ ಎಂದು ರೂಪಿಸಿ, ಸಿದ್ಧ ಅಚ್ಚರಿಕಾರರಂತೆ ನಟಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಪಟ್ಟಣವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣರಿಂದ ಚಿನ್ನ ಪಡೆಯಬೇಕು।
Sutra 42
सुरुङ्गायुक्ते वा कूपे नागमनियतशिरस्कं हिरण्योपहारेण दर्शयेत् ॥ कZ_०५.२.४२ ॥
ಅಥವಾ, ಸುರಂಗವಿರುವ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ತಲೆ ಅನಿಯತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ ‘ನಾಗ’ವನ್ನು ಚಿನ್ನದ ಅರ್ಪಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ತೋರಿಸಬೇಕು।
Sutra 43
नागप्रतिमायामन्तश्छन्नायां चैत्यच्छिद्रे वल्मीकच्छिद्रे वा सर्पदर्शनमाहारेण प्रतिबद्धसंज्ञं कृत्वा श्रद्दधानानां दर्शयेत् ॥ कZ_०५.२.४३ ॥
ಒಳಗೆ ಮರೆಮಾಡಿದ ನಾಗಪ್ರತಿಮೆಯೊಂದಿಗೆ, ಚೈತ್ಯದ ರಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಲ್ಮೀಕ (ಎರಳುಗುಡ್ಡ)ದ ರಂಧ್ರದಲ್ಲಿ, ಆಹಾರ ಸೂಚನೆಗಳಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ (ಕಂಡಿಷನ್ ಮಾಡಿ) ಹಾವಿನ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿ, ನಂಬುವವರಿಗೆ ತೋರಿಸಬೇಕು।
Sutra 44
अश्रद्दधानानामाचमनप्रोक्षणेषु रसमुपचार्य देवताभिशापं ब्रूयात् अभित्यक्तं वा दंशयित्वा ॥ कZ_०५.२.४४ ॥
ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲದವರ ಆಚಮನ-ನೀರು ಅಥವಾ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ-ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ರಸ/ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ‘ದೇವತೆಯ ಶಾಪ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಬೇಕು; ಅಥವಾ ಅವರ ಮೇಲೆ ಬಿಡಲಾದ (ಹಾವು/ಪ್ರಾಣಿ ಇತ್ಯಾದಿ) ಮೂಲಕ ಕಚ್ಚಿಸಬೇಕು।
Sutra 45
योगदर्शनप्रतीकारेण वा कोशाभिसंहरणं कुर्यात् ॥ कZ_०५.२.४५ ॥
ಅಥವಾ ಯೋಗಶಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ‘ಪ್ರತಿಕಾರ/ಉಪಾಯ’ಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಖಜಾನೆಗೆ ಸಂಗ್ರಹ/ಸಂಚಯ ಮಾಡಬೇಕು।
Sutra 46
वैदेहकव्यञ्जनो वा प्रभूतपण्यान्तेवासी व्यवहरेत ॥ कZ_०५.२.४६ ॥
ಅಥವಾ ವೈದೇಹಕ (ವೃತ್ತಿಪರ ವ್ಯಾಪಾರಿ/ಹಣಕಾಸುದಾರ) ಎಂಬ ವೇಷದಲ್ಲಿರುವ ಏಜೆಂಟ್, ಅಪಾರ ಸರಕುಗಳಿರುವ ಅಂತೆವಾಸಿ (ವಸತಿ ಶಿಷ್ಯ/ಬೋರ್ಡರ್)ಯಂತೆ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸಬೇಕು।
Sutra 47
स यदा पण्यमूल्ये निक्षेपप्रयोगैरुपचितः स्यात्तदैनं रात्रौ मोषयेत् ॥ कZ_०५.२.४७ ॥
ನಿಕ್ಷೇಪ/ಅಮಾನತ ಕಾರ್ಯಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಸರಕುಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ (ಸಂಚಿತವಾಗಿ) ಬಂದಾಗ, ಆಗ ಅವನನ್ನು ರಾತ್ರಿ ದೋಚಬೇಕು।
Sutra 58
तेन दोषेणेतरे पर्यादातव्याः ॥ कZ_०५.२.५८ ॥
ಅದೇ ದೋಷದ ಆಧಾರದಿಂದ ಇತರರನ್ನೂ ಸಹ ಸುತ್ತುವರಿದು ಹಿಡಿಯಬೇಕು.
Sutra 59
सिद्धव्यञ्जनो वा दूष्यं जम्भकविद्याभिः प्रलोभयित्वा ब्रूयात् अक्षयहिरण्यं राजद्वारिकं स्त्रीहृदयमरिव्याधिकरमायुष्यं पुत्रीयं वा कर्म जानामि इति ॥ कZ_०५.२.५९ ॥
ಅಥವಾ ‘ಸಿದ್ಧ’ ಎಂಬ ವೇಷಧಾರಿಯಾದ ಗುಪ್ತಚರನು ಮಾಯಾಜಾಲ ವಿದ್ಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಗುರಿಯನ್ನು ಪ್ರಲೋಭಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬೇಕು: ‘ಅಕ್ಷಯ ಬಂಗಾರ, ರಾಜದ್ವಾರ ಪ್ರವೇಶ, ಸ್ತ್ರೀಹೃದಯವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದು, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸುವುದು, ಆಯುಷ್ಯ ವೃದ್ಧಿ, ಅಥವಾ ಪುತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಕರ್ಮ ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ.’
Sutra 60
प्रतिपन्नं चैत्यस्थाने रात्रौ प्रभूतसुरामांसगन्धमुपहारं कारयेत् ॥ कZ_०५.२.६० ॥
ಮತ್ತು ಅವನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ರಾತ್ರಿ ಚೈತ್ಯಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮದ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾಂಸದ ತೀವ್ರ ವಾಸನೆಯಿರುವ ಅರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಬೇಕು.
Sutra 61
एकरूपं चात्र हिरण्यं पूर्वनिखातं प्रेताङ्गं प्रेतशिशुर्वा यत्र निहितः स्यात्ततो हिरण्यमस्य दर्शयेदत्यल्पमिति च ब्रूयात् ॥ कZ_०५.२.६१ ॥
ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ವಿಧದ ಬಂಗಾರವನ್ನು ಮುಂಚೆಯೇ ಹೂತುಿಡಬೇಕು—ಶವದ ಅಂಗವೊಂದು ಅಥವಾ ಸತ್ತ ಶಿಶುವನ್ನು ಇಟ್ಟಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ; ನಂತರ ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಬಂಗಾರ ತೋರಿಸಿ, ‘ಇದು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು.
Sutra 62
प्रभूतहिरण्यहेतोः पुनरुपहारः कर्तव्य इति स्वयमेवैतेन हिरण्येन श्वोभूते प्रभूतमौपहारिकं क्रीणीहि इति ॥ कZ_०५.२.६२ ॥
‘For the sake of abundant gold, another offering must be made’: thus he should have the target himself (using this gold) buy, for the next day, a large quantity of offering-materials.
Sutra 63
स तेन हिरण्येनाउपहारिकक्रये गृह्येत ॥ कZ_०५.२.६३ ॥
He should then be seized while purchasing the offering-materials with that gold.
Sutra 64
मातृव्यञ्जनया वा पुत्रो मे त्वया हतः इत्यवकुपिता स्यात् ॥ कZ_०५.२.६४ ॥
Or, by an agent disguised as a mother, she should become loudly enraged, saying: ‘You have killed my son!’
Sutra 65
संसिद्धमेवास्य रात्रियागे वनयागे वनक्रीडायां वा प्रवृत्तायां तीक्ष्णा विशस्याभित्यक्तमतिनयेयुः ॥ कZ_०५.२.६५ ॥
When he has set out for a night-sacrifice, a forest-sacrifice, or a forest-amusement, sharp agents should kill him and carry him off, as though abandoned.
Sutra 66
दूष्यस्य वा भृतकव्यञ्जनो वेतनहिरण्ये कूटरूपं प्रक्षिप्य प्ररूपयेत् ॥ कZ_०५.२.६६ ॥
Or, in the case of a corruptible target, an agent disguised as a hired servant should slip counterfeit coin into his wage-gold and then expose it (as evidence).
Sutra 67
कर्मकरव्यञ्जनो वा गृहे कर्म कुर्वाणः स्तेनकूटरूपकारकोपकरणमुपनिदध्यात् चिकित्सकव्यञ्जनो वा गरमगदापदेशेन ॥ कZ_०५.२.६७ ॥
ಅಥವಾ ಮನೆಕೆಲಸದವನ ವೇಷದಲ್ಲಿರುವ ಗುಪ್ತಚರನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಕಳ್ಳತನ ಮತ್ತು ನಕಲಿ ತಯಾರಿಕೆಯ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸಿಡಬೇಕು; ಅಥವಾ ವೈದ್ಯನ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಔಷಧಿ ನೀಡುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ ವಿಷಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಬೇಕು.
Sutra 68
प्रत्यासन्नो वा दूष्यस्य सत्त्री प्रणिहितमभिषेकभाण्डममित्रशासनं च कापटिकमुखेनाचक्षीत कारणं च ब्रूयात् ॥ कZ_०५.२.६८ ॥
ಅಥವಾ ದೂಷ್ಯ/ಸಂದೇಹಿತನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿತ ಮಹಿಳಾ ಗುಪ್ತಚರಳು, ವೇಷಧಾರಿ ಮೋಸಗಾರನ ಮುಖಾಂತರ, ನೆಡಲಾದ ಅಭಿಷೇಕಪಾತ್ರೆಯನ್ನು (ಅಧಿಕಾರ ಕಬಳಿಕೆಗೆ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಸಾಕ್ಷ್ಯ) ಮತ್ತು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಶತ್ರು-ಆದೇಶವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಂಬಬಹುದಾದ ‘ಕಾರಣ’ ಕಥನವನ್ನೂ ಹೇಳಬೇಕು.
Sutra 69
एवं दूष्येष्वधार्मिकेषु च वर्तेत नेतरेषु ॥ कZ_०५.२.६९ ॥
ಇಂತಹ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದೂಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಅಧಾರ್ಮಿಕರ ಮೇಲಷ್ಟೇ ವರ್ತಿಸಬೇಕು—ಇತರರ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲ.
Sutra 70
आत्मच्छेदभयादामं वर्जयेत्कोपकारकम् ॥ कZ_०५.२.७०च्द् ॥
ಸ್ವವಿನಾಶದ ಭಯದಿಂದ ಅಪಕ್ವವಾದುದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು—ಕೋಪ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು.
Frequently Asked Questions
A solvent kośa enables regular wages, provisioning, and security; predictable, graded rates reduce arbitrary extortion, stabilize markets, and sustain the army and public works without sudden confiscations.
This unit implies strict recovery: compulsory hiraṇyakara collection, denial of remissions (‘na… aparādhaṃ parihareyuḥ’), and coercive/secret enforcement against evasion (including seizure/sale of unregistered goods: ‘aparigṛhītam… vikrīṇīran’).
Read Arthashastra in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.