Adhyaya 6
Book 2 operationalizes the Vijigīṣu’s power by turning sovereignty into routines: measurement, classification, custody, audit, and enforcement. Chapter 2.6 is a technical spine for kośa-governance—defining what counts as income (āya), what counts as expenditure (vyaya), and how to treat residual balances (śeṣa) and doubtful items through praśodhana (verification/clearing). By partitioning flows into current (vartamāna), lapsed (paryuṣita), and ‘other-sourced’/exceptional (anyajāta), Kauṭilya makes revenue legible across day, fortnight, month, and year; this legibility is itself daṇḍa’s precondition, because punishment without accounts becomes arbitrary while accounts without punishment become ornamental. The chapter also links market operations (price increase, metrology differentials, interest, gains in trade) to state accounting categories, integrating commercial artha into administrative dharma. In the saptāṅga organism, kośa is the nutritive blood: these sutras specify how it is purified, replenished, and protected so that army, fort, and diplomacy can be sustained without internal decay.
Sutras
Sutra 1
समाहर्ता दुर्गं राष्ट्रं खनिं सेतुं वनं व्रजं वणिक्पथं चावेक्षेत ॥ कZ_०२.६.०१ ॥
ಸಮಾಹರ್ತನು ಕೋಟೆ, ರಾಷ್ಟ್ರ/ಜನಪದ, ಗಣಿಗಳು, ಸೇತು/ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಅರಣ್ಯ, ವ್ರಜ (ಮಂದೆಗಳು/ಮೇಯುವ ಸ್ಥಳಗಳು), ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.
Sutra 2
शुल्कं दण्डः पौतवं नागरिको लक्षणाध्यक्षो मुद्राध्यक्षः सुरा सूना सूत्रं तैलं घृतं क्षारः सौवर्णिकः पण्यसंस्था वेश्या द्यूतं वास्तुकं कारुशिल्पिगणो देवताध्यक्षो द्वारबहिरिकादेयं च दुर्गम् ॥ कZ_०२.६.०२ ॥
ದುರ್ಗ (ನಗರ) ಆದಾಯಾಧಾರದಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ—ಶುಲ್ಕ, ದಂಡ, ನೌ-ಸಾಗಣೆ/ಫೆರಿ ಶುಲ್ಕ (ಪೌತವ), ನಗರ ತೆರಿಗೆ, ಲಕ್ಷಣಾಧ್ಯಕ್ಷ (ಮಾನದಂಡ/ಗುರುತು) ಆದಾಯ, ಮುದ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ (ಟಂಕಶಾಲೆ) ಆದಾಯ, ಮದ್ಯ ಆದಾಯ, ಸೂನಾ (ವಧಶಾಲೆ) ಆದಾಯ, ಸೂತ್ರ (ನೂಲು/ವಸ್ತ್ರ) ಆದಾಯ, ಎಣ್ಣೆ, ತುಪ್ಪ, ಕ್ಷಾರ, ಸೌವರ್ಣಿಕ (ಸ್ವರ್ಣಕಾರ) ಆದಾಯ, ಪಣ್ಯಸಂಸ್ಥೆ (ನಿಯಂತ್ರಿತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ) ಆದಾಯ, ವೇಶ್ಯಾ ಆದಾಯ, ದ್ಯೂತ (ಜೂಜು) ಆದಾಯ, ವಾಸ್ತುಕ (ನಿರ್ಮಾಣ) ಆದಾಯ, ಕಾರು-ಶಿಲ್ಪಿಗಣ (ಕರಕುಶಲ-ಶಿಲ್ಪಿ ಸಂಘ) ಆದಾಯ, ದೇವತಾಧ್ಯಕ್ಷ (ದೇವಾಲಯ/ತೀರ್ಥ-ನಿರ್ವಹಣೆ) ಆದಾಯ, ಹಾಗೂ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ದ್ವಾರಬಾಹ್ಯ ತಪಾಸಣಾ ಚೌಕಿಗಳಲ್ಲಿ ವಸೂಲಿ.
Sutra 3
सीता भागो बलिः करो वणिक् नदीपालस्तरो नावः पत्तनं विविचितं वर्तनी रज्जुश्चोररज्जुश्च राष्ट्रम् ॥ कZ_०२.६.०३ ॥
ರಾಜ್ಯ (ಜನಪದ) ಆದಾಯದ ಆಧಾರ—ಸೀತಾ (ರಾಜಕೀಯ ಕೃಷಿಭೂಮಿ), ಭಾಗ (ಉತ್ಪಾದನದಲ್ಲಿನ ರಾಜ್ಯದ ಪಾಲು), ಬಲಿ (ಧಾರ್ಮಿಕ/ಉಪಹಾರ-ಕರ), ಕರ (ತೆರಿಗೆ), ವಣಿಕ-ಶುಲ್ಕ, ನದೀಪಾಲ ಹಾಗೂ ನದಿ-ಶುಲ್ಕಗಳು, ತರ (ಘಾಟ್/ದಾಟಿಕೆ ಶುಲ್ಕ), ನಾವ (ದೋಣಿ/ಫೆರಿ ಶುಲ್ಕ), ಪಟ್ಟಣ (ನಗರ/ಬಂದರು ಶುಲ್ಕ), ವಿವಿಚಿತ (ವಿವಿಧ/ಅನಿಯಮಿತ ವಸೂಲಿ), ವರ್ತನಿ (ಮಾರ್ಗ ಆದಾಯ), ರಜ್ಜು (ಹಗ್ಗ/ಟೋಲ್ ಶುಲ್ಕ), ಚೋರರಜ್ಜು (ಕಳ್ಳರ ನಿಯಂತ್ರಣ/ಪುನಃಪ್ರಾಪ್ತಿ ಸಂಬಂಧಿತ ವಸೂಲಿ), ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ (ಇತರೆ ಆದಾಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು)।
Sutra 4
सुवर्णरजतवज्रमणिमुक्ताप्रवालशङ्खलोहलवणभूमिप्रस्तररसधातवः खनिः ॥ कZ_०२.६.०४ ॥
ಖನಿ (ಗಣಿಗಳು) ಮೂಲಕ ಆದಾಯ—ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ, ವಜ್ರ, ಮಣಿ, ಮುತ್ತು, ಪ್ರವಾಳ, ಶಂಖ, ಲೋಹಗಳು, ಉಪ್ಪು, ಮಣ್ಣು/ಭೂಮಿ-ಘಟಕಗಳು, ಕಲ್ಲು, ಖನಿಜ ಸಾರ, ಮತ್ತು ಅಯಸ್ಕಗಳು।
Sutra 5
पुष्पफलवाटषण्डकेदारमूलवापाः सेतुः ॥ कZ_०२.६.०५ ॥
ಸೇತು (ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟು/ತಟಬಂಧ ಇಲಾಖೆ) ಮೂಲಕ ಆದಾಯ—ಹೂ-ಹಣ್ಣು ತೋಟಗಳು, ವಾಟ/ಉಪವನ-ಖಂಡಗಳು, ಕೇದಾರ (ಬೆಳೆ ಹೊಲಗಳು), ಕಂದಮೂಲಗಳು, ಮತ್ತು ವಾಪಿ (ಕೆರೆಗಳು/ಜಲಾಶಯಗಳು/ನೀರಾವರಿ ಕಾರ್ಯಗಳು)।
Sutra 6
पशुमृगद्रव्यहस्तिवनपरिग्रहो वनम् ॥ कZ_०२.६.०६ ॥
ವನ (ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ) ಎಂದರೆ—ಪಶುಗಳು, ಮೃಗಗಳು (ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು), ಅರಣ್ಯ ದ್ರವ್ಯ/ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಮತ್ತು ಹಸ್ತಿವನ (ಆನೆ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಅರಣ್ಯ)ಗಳ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಂಗ್ರಹ/ಹಿಡಿತ।
Sutra 7
गोमहिषमजाविकं खरोष्त्रमश्वाश्वतरं च व्रजः ॥ कZ_०२.६.०७ ॥
ವ್ರಜ (ರಾಜಕೀಯ ಪಶುಮಂದೆಗಳು) ಎಂದರೆ—ಹಸು, ಎಮ್ಮೆ, ಮೇಕೆ ಮತ್ತು ಕುರಿ, ಕತ್ತೆ ಮತ್ತು ಒಂಟೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಖಚ್ಚರ।
Sutra 8
स्थलपथो वारिपथश्च वणिक्पथः ॥ कZ_०२.६.०८ ॥
ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮಾರ್ಗಗಳು (ವಣಿಕ್ಪಥ) ಎರಡು—ಸ್ಥಲಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಜಲಮಾರ್ಗ.
Sutra 9
इत्यायशरीरम् ॥ कZ_०२.६.०९ ॥
ಇಂತೆ ‘ಆಯ-ಶರೀರ’ (ರಾಜಸ್ವ-ಶರೀರ/ರಾಜಸ್ವ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳ ಸಂರಚನೆ) ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
Sutra 10
मूल्यं भागो व्याजी परिघः कॢप्तम् (क्लृप्तम्) रूपिकमत्ययश्चायमुखम् ॥ कZ_०२.६.१० ॥
‘ಆಯ-ಮುಖಗಳು’ (ಆಯಮುಖ) ಇವು—ಮೂಲ್ಯ; ಭಾಗ; ವ್ಯಾಜೀ; ಪರಿಘ; ಕೢಪ್ತಂ/ಕ್ಲೃಪ್ತಂ; ರೂಪಿಕಂ; ಮತ್ತು ಅತ್ಯಯ।
Sutra 11
देवपितृपूजादानार्थं स्वस्तिवाचनमन्तःपुरं महानसम् दूतप्रावर्तिमं कोष्ठागारमायुधागारम् पण्यगृहं कुप्यगृहं कर्मान्तो विष्टिः पत्त्यश्वरथद्विपपरिग्रहो गोमण्डलम् पशुमृगपक्षिव्यालवाटाः काष्ठतृणवाटाश्चेति व्ययशरीरम् ॥ कZ_०२.६.११ ॥
‘ವ್ಯಯ-ಶರೀರ’ದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ವೆಚ್ಚಗಳು—ದೇವ-ಪಿತೃ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ದಾನ; ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ; ಅಂತಃಪುರ; ಮಹಾನಸ (ರಾಜ ಅಡುಗೆಮನೆ); ದೂತ-ಪ್ರಾವರ್ತಿಮ (ದೌತ್ಯ/ಕೂರಿಯರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ); ಕೋಷ್ಠಾಗಾರ; ಆಯುಧಾಗಾರ; ಪಣ್ಯಗೃಹ; ಕುಪ್ಯಗೃಹ; ಕರ್ಮಾಂತ (ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು); ವಿಷ್ಟಿ (ಬೆಗಾರ/ಬಲವಂತದ ಶ್ರಮ); ಪತ್ತಿ, ಅಶ್ವ, ರಥ, ದ್ವಿಪಗಳ ಪರಿಗ್ರಹ (ಪೋಷಣೆ/ನಿರ್ವಹಣೆ); ಗೋಮಂಡಲ; ಪಶು, ಮೃಗ, ಪಕ್ಷಿ, ವ್ಯಾಲಗಳ ವಾಟೆಗಳು; ಹಾಗೂ ಕಾಷ್ಠ ಮತ್ತು ತೃಣದ ವಾಟೆಗಳು/ಸಂಗ್ರಹಗಳು.
Sutra 12
राजवर्षं मासः पक्षो दिवसश्च व्युष्टम् वर्षाहेमन्तग्रीष्माणां तृतीयसप्तमा दिवसोनाः पक्षाः शेषाः पूर्णाः पृथगधिमासकः इति कालः ॥ कZ_०२.६.१२ ॥
ರಾಜಕೀಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಲಗಣನೆ ಹೀಗಿದೆ: ರಾಜವರ್ಷ, ತಿಂಗಳು, ಪಕ್ಷ, ದಿನ ಮತ್ತು ವ್ಯುಷ್ಟ (ಕಳೆದ ದಿನ). ಮಳೆ, ಹಿಮಂತ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಷ್ಮ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪಕ್ಷಗಳು 3ನೇ ಅಥವಾ 7ನೇ ದಿನದಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ; ಉಳಿದವು ಪೂರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅಧಿಕಮಾಸವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕಾಲ-ಪ್ರಮಾಣ.
Sutra 13
करणीयं सिद्धं शेषमायव्ययौ नीवी च ॥ कZ_०२.६.१३ ॥
ದಾಖಲಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯಗಳು—ಕರಣೀಯ (ಮಾಡಬೇಕಾದ/ಬಾಕಿ), ಸಿದ್ಧ (ಪೂರ್ಣಗೊಂಡದ್ದು), ಶೇಷ (ಉಳಿಕೆ), ಆದಾಯ–ವ್ಯಯ, ಮತ್ತು ನೀವಿ (ನಗದು ಸಂಗ್ರಹ/ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಬಂಡವಾಳ)।
Sutra 14
संस्थानं प्रचारः शरीरावस्थापनमादानं सर्वसमुदयपिण्डः संजातं एतत्करणीयम् ॥ कZ_०२.६.१४ ॥
‘ಕರಣೀಯ’ (ಬಾಕಿ) ಎಂದು ಗಣಿಸುವವು—ಸಂಸ್ಥಾನ (ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಘಟಕಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ), ಪ್ರಚಾರ (ಕಾರ್ಯಾರಂಭ/ಚಲನೆ), ಶರೀರಾವಸ್ಥಾಪನ (ಸಿಬ್ಬಂದಿ/ಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ), ಆದಾನ (ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕಾದ ವಸೂಲಿ), ಮತ್ತು ಸಂಜಾತ ಸರ್ವಸಮುದಯಪಿಂಡ (ಮೌಲ್ಯಮಾಪಿತ/ಉದ್ಭವಿಸಿದ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯದ ಗುಚ್ಛ)—ಇವೆಲ್ಲ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಉಳಿದ ಕೆಲಸಗಳು।
Sutra 15
कोशार्पितं राजहारः पुरव्ययश्च प्रविष्टं परमसंवत्सरानुवृत्तं शासनमुक्तं मुखाज्ञप्तं चापातनीयं एतत्सिद्धम् ॥ कZ_०२.६.१५ ॥
‘ಸಿದ್ಧ/ನಿರ್ಣೀತ’ ಎಂದು ಗಣಿಸುವವು—ಕೋಶಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿತ (ಖಜಾನೆಗೆ ಜಮಾ) ಮಾಡಿದದ್ದು, ರಾಜಹಾರ (ರಾಜದಾಯ/ಲೆವಿ), ಪ್ರವಿಷ್ಟ (ದಾಖಲಾದ) ಪುರವ್ಯಯ (ನಗರ/ಕೋಟೆ ವೆಚ್ಚ), ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ನಿರ್ಣೀತ ನಿಯಮದಂತೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸಿದದ್ದು, ಲಿಖಿತ ಶಾಸನದಿಂದ ಆದೇಶಿತ, ಮೌಖಿಕ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಆದೇಶಿತ, ಮತ್ತು ಅಪಾತನೀಯ (ಮನ್ನಾ/ಕಡಿತಗೊಳಿಸಬೇಕಾದದ್ದು)—ಇವೆಲ್ಲ ಸಿದ್ಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ।
Sutra 16
सिद्धिकर्मयोगः दण्डशेषमाहरणीयं बलात्कृतप्रतिष्टब्धमवमृष्टं च प्रशोध्यं एतच्छेषमसारमल्पसारं च ॥ कZ_०२.६.१६ ॥
‘ಶೇಷ/ಉಳಿಕೆ’ಯಲ್ಲಿ—ಸಿದ್ಧ ಕಾರ್ಯಗಳ ಶುದ್ಧ ಫಲಿತಾಂಶ; ಇನ್ನೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕಾದ ದಂಡಶೇಷ (ಉಳಿದ ದಂಡ/ಜರಿಮೆ); ಆಹರಣೀಯ (ವಸೂಲಿಸಬಹುದಾದ) ಮೊತ್ತಗಳು; ಬಲವಂತವಾಗಿ ತಡೆದು/ಅಡ್ಡಗಟ್ಟಿದ ಮೊತ್ತಗಳು; ಮತ್ತು ಅವಮೃಷ್ಟ (ದುರುಪಯೋಗ/ಅಪಹರಣೆ) ಮಾಡಿದ ಮೊತ್ತ—ತನಿಖೆ ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿ/ಮರುಪಡೆಯಬೇಕಾದದ್ದು—ಇವೆ ಸೇರಿವೆ. ಇಂತಹ ಉಳಿಕೆ ಅಸಾರ (ಮರುಪಡೆಯಲಾಗದ) ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಸಾರ (ಭಾಗಶಃ ಮಾತ್ರ ಮರುಪಡೆಯಬಹುದಾದ) ಆಗಿರಬಹುದು।
Sutra 17
वर्तमानः पर्युषितोऽन्यजातश्चायः ॥ कZ_०२.६.१७ ॥
ಆದಾಯ (ಸ್ವೀಕೃತಿಗಳು) ಮೂರು ವಿಧ—ವರ್ತಮಾನ (ಪ್ರಸ್ತುತ), ಪರ್ಯುಷಿತ (ಹಳೆಯದು/ಹಿಂದಿನಿಂದ ಮುಂದುವರಿದದ್ದು), ಮತ್ತು ಅನ್ಯಜಾತ (ಇತರೆ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ಉಂಟಾದದ್ದು)।
Sutra 18
दिवसानुवृत्तो वर्तमानः ॥ कZ_०२.६.१८ ॥
‘ಪ್ರಸ್ತುತ’ ಆದಾಯವೆಂದರೆ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ದೊರೆಯುತ್ತಾ, ದಿನನಿತ್ಯವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗುವುದು.
Sutra 19
परमसांवत्सरिकः परप्रचारसंक्रान्तो वा पर्युषितः ॥ कZ_०२.६.१९ ॥
‘ಕ್ಯಾರಿ-ಓವರ್/ಹಳೆಯ’ ಆದಾಯವೆಂದರೆ ಹಿಂದಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದದ್ದು, ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಂದು ಕಚೇರಿ/ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ (ಪರಪ್ರಚಾರ) ಯಿಂದ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ ಪ್ರಸ್ತುತಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು.
Sutra 20
नष्टप्रस्मृतमायुक्तदण्डः पार्श्वं पारिहीणिकमौपायनिकं डमरगतकस्वमपुत्रकं निधिश्चान्यजातः ॥ कZ_०२.६.२० ॥
‘ಹೊಸಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವ/ಇತರೆ ಮೂಲ’ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಕಳೆದು ನಂತರ ನೆನಪಾಗಿ ಮರುಪಡೆಯಲಾದ ಆಸ್ತಿ; ಅಧಿಕಾರಿಗಳ (ಆಯುಕ್ತರ) ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಿದ ದಂಡ; ಪಾರ್ಶ್ವ/ಪೂರಕ ಸ್ವೀಕೃತಿಗಳು; ಪಾರಿಹೀಣಿಕ (ಜಪ್ತಿ/ತ್ಯಜಿತ ಆಸ್ತಿ); ಔಪಾಯನಿಕ (ಉಡುಗೊರೆ/ಕರ-ಭೇಟ್); ಬಂಡಾಯ/ಡಮರ-ಗತಕನ ಆಸ್ತಿ; ಅಪುತ್ರಕ (ವಾರಸಿಲ್ಲದ) ಆಸ್ತಿ; ಮತ್ತು ಪತ್ತೆಯಾದ ನಿಧಿ (ಧನಸಂಪತ್ತು)।
Sutra 21
विक्षेपव्याधितान्तरारम्भशेषं च व्ययप्रत्यायः ॥ कZ_०२.६.२१ ॥
ವ್ಯಯ-ಪ್ರತ್ಯಾಯ (ವೆಚ್ಚ-ಸರಿಹೊಂದಿಕೆ/ಪರಿಹಾರ)ಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ವಿಕ್ಷೇಪ (ಮಾರ್ಗಮಾರ್ಪಾಡು/ಅಡಚಣೆ), ವ್ಯಾಧಿತ (ಅನಾರೋಗ್ಯ/ಅಸಮರ್ಥತೆ), ಅಂತರ (ವಿಚ್ಛೇದ/ತಡೆ), ಅಥವಾ ಆರಂಭ-ಶೇಷ (ಭಾಗಶಃ/ಅಪೂರ್ಣ ಆರಂಭ) ಕಾರಣದಿಂದ ಉಳಿದ ಬಾಕಿಗಳು.
Sutra 22
विक्रिये पण्यानामर्घवृद्धिरुपजा मानोन्मानविशेषो व्याजी क्रयसंघर्षे वार्धवृद्धिः इत्यायः ॥ कZ_०२.६.२२ ॥
ಆಯ (ರಾಜಸ್ವ)ದಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: (1) ಉಪಜಾ—ಸರಕುಗಳನ್ನು ಮಾರುವಾಗ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ; (2) ವ್ಯಾಜೀ—ಮಾನ ಮತ್ತು ಉನ್ಮಾನ (ಪ್ರಮಾಣಿತ ಅಳತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ಅಳತೆಗಳು)ಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಲಾಭ; (3) ಖರೀದಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ/ಬಿಡ್ನಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಲಾಭ।
Sutra 23
नित्यो नित्योत्पादिको लाभो लाभोत्पादिक इति व्ययः ॥ कZ_०२.६.२३ ॥
ಆದಾಯ ಎರಡು ವಿಧ—(1) ನಿತ್ಯ—ನಿಯಮಿತ/ಪುನಃಪುನಃ ಬರುವ ಆದಾಯ; (2) ನಿತ್ಯೋತ್ಪಾದಕ—ನಿತ್ಯ ಆದಾಯವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವ ಆದಾಯ. ವ್ಯಯವೆಂದರೆ ಲಾಭವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವದು (ಲಾಭೋತ್ಪಾದಕ).
Sutra 24
दिवसानुवृत्तो नित्यः ॥ कZ_०२.६.२४ ॥
ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಮುಂದುವರಿಯುವುದು ನಿತ್ಯ (ಪುನರಾವರ್ತಿತ) ಆದಾಯ.
Sutra 25
पक्षमाससंवत्सरलाभो लाभः ॥ कZ_०२.६.२५ ॥
ಪಕ್ಷ, ತಿಂಗಳು ಅಥವಾ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಗಳಿಕೆಯೇ ಲಾಭ.
Sutra 26
तयोरुत्पन्नो नित्योत्पादिको लाभोत्पादिक इति व्ययः ॥ कZ_०२.६.२६ ॥
ಈ ಎರಡರಿಂದ (ನಿತ್ಯ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಲಾಭ) ಉಂಟಾಗುವುದು ನಿತ್ಯೋತ್ಪಾದಕ; ವ್ಯಯವೆಂದರೆ ಲಾಭವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವದು (ಲಾಭೋತ್ಪಾದಕ).
Sutra 27
संजातादायव्ययविशुद्धा नीवी प्राप्ता चानुवृत्ता च ॥ कZ_०२.६.२७ ॥
ಆದಾಯ-ವ್ಯಯಗಳ ಲೆಕ್ಕದ ನಂತರ ಉಳಿಯುವ ಶುದ್ಧ ಶೇಷವೇ ನೀವಿ (ಖಜಾನೆಯ ಸಂಗ್ರಹ/ಕಾರ್ಯನಿಧಿ); ಅದು ದೊರಕಿದುದೂ, ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುವುದೂ ಆಗಿದೆ.
Sutra 28
ह्रासं व्ययस्य च प्राज्ञः साधयेच्च विपर्ययम् ॥ कZ_०२.६.२८च्द् ॥
ಮತ್ತು ವಿವೇಕಿಯಾದ ಆಡಳಿತಗಾರನು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಸಬೇಕು; ಅದರ ವಿರುದ್ಧವಾದುದನ್ನು (ಆದಾಯ ಕುಸಿತ, ವೆಚ್ಚ ಏರಿಕೆ) ತಡೆಯಬೇಕು.
Frequently Asked Questions
Stable kośa through auditable revenue and controlled expenditure: arrears are recoverable, doubtful items are verified rather than arbitrarily seized, and net reserve (nīvī) is clarified—enabling predictable provisioning of fort/army and reducing corruption-driven scarcity.
Daṇḍa is implied via ‘daṇḍaśeṣa’ and ‘āyuktadaṇḍa’: officials who conceal, misclassify, or fail to remit recoverable balances are subject to fines/penalties proportionate to loss and culpability, alongside recovery (āharaṇa) of the enforceable remainder after verification (praśodhana).