Adhyaya 374

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे ध्यानं नाम त्रिसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः प्राप्नुयाद्धरिमिति ख प्राप्यते फलमिति ञ अथ चतुःसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः धारणा अग्निर् उवाच धारणा मनसोध्येये संस्थितिर्ध्यानवद्द्विधा मूर्तामूर्तहरिध्यानमनोधारणतो हरिः

ಇಂತೆ ಅগ্নಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಧ್ಯಾನ’ ಎಂಬ ಮೂರುನೂರ ಎಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. (ಪಾಠಾಂತರ: ‘ಹರಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ’ / ‘ಫಲವು ಪಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ’). ಈಗ ‘ಧಾರಣಾ’ ಎಂಬ ಮೂರುನೂರ ಎಪ್ಪತ್ತೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಆರಂಭ. ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು— ಧ್ಯೇಯವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವುದೇ ಧಾರಣಾ; ಧ್ಯಾನದಂತೆ ಇದು ಎರಡು ವಿಧ. ಹರಿಯ ಸಕಾರ ಹಾಗೂ ನಿರಾಕಾರ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಧಾರಿಸಿದರೆ ಹರಿಯೇ ಲಭಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 2

यद्वाह्यावस्थितं लक्षयं तस्मान्न चलते मनः तावत् कालं प्रदेशेषु धारणा मनसि स्थितिः

ಧ್ಯೇಯವನ್ನು ಹೊರಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ ಮನಸ್ಸು ಅದರಿಂದ ಚಲಿಸದೆ ಇದ್ದರೆ, ಆ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇರುವುದನ್ನೇ ಧಾರಣಾ (ಏಕಾಗ್ರತೆ) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

Verse 3

कालावधि परिच्छिन्नं देहे संस्थापितं मनः न प्रच्यवति यल्लक्ष्याद्धारणा साभिधीयते

ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅದು ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಜಾರದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅದನ್ನೇ ಧಾರಣಾ (ಏಕಾಗ್ರತೆ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 4

धारणा द्वादशायामा ध्यानं द्वदशधारणाः ध्यानं द्वादशकं यावत्समाधिरभिधीयते

ಹನ್ನೆರಡು ಆಯಾಮಗಳು (ಕಾಲಮಾಪನ) ಧಾರಣಾ; ಹನ್ನೆರಡು ಧಾರಣೆಗಳು ಧ್ಯಾನ; ಧ್ಯಾನವು ಹನ್ನೆರಡುಗಳ ಸಮೂಹದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅದನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 5

धारणाभ्यासयुक्तात्मा यदि प्राणैर् विमुच्यते कुलैकविंशमुत्तार्य स्वर्याति परमं पदं

ಧಾರಣಾ-ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ನಿಯಮಿತವಾದ ಆತ್ಮ ಪ್ರಾಣಗಳ ಮೂಲಕ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ, ತನ್ನ ಕುಲದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಪೀಳಿಗೆಗಳನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಪರಮ ಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ।

Verse 6

यस्मिन् यस्मिन् भवेदङ्गे योगिनां व्याधिसम्भवः तत्तदङ्गं धिया व्याप्य धारयेत्तत्त्वधारणं

ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಾವ ಅಂಗದಲ್ಲಿ ರೋಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೋ, ಆ ಅಂಗವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವ-ಧಾರಣೆ (ತತ್ತ್ವದ ಮೇಲೆ ಏಕಾಗ್ರತೆ) ಅಭ್ಯಾಸಿಸಬೇಕು।

Verse 7

आग्नेयी वारुणी चैव ऐशानी चामृतात्मिका साग्निः शिखा फडन्ता च विष्णोः कार्या द्विजोत्तम

ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ! ವಿಷ್ಣುವಿನ ಶಿಖಾ-ಕರ್ಮವನ್ನು ಅಗ್ನೇಯೀ, ವಾರುಣೀ, ಐಶಾನೀ—ಅಮೃತಸ್ವರೂಪ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ—ಅಗ್ನಿಯ ಸಹಿತವಾಗಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ “ಫಟ್” ಎಂಬ ಉದ್ಗಾರದಿಂದ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು।

Verse 8

नाडीभिर्विकटं दिव्यं शूलाग्रं वेधयेच्छुभम् पादाङ्गुष्ठात् कपालान्तं रश्मिमण्डलमावृतं

ನಾಡಿಗಳ ಮೂಲಕ ಶುಭವಾದ, ದಿವ್ಯವಾದ, ಭಯಂಕರ ‘ಶೂಲಾಗ್ರ’ವನ್ನು ವೇಧಿಸಬೇಕು (ಅಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದಾಟಬೇಕು); ಪಾದದ ಅಂಗುಷ್ಠದಿಂದ ಕಪಾಲಶಿಖರವರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಕಿರಣಮಂಡಲದಿಂದ ಆವೃತವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।

Verse 9

स्वयं याति परं पदमिति ख तिर्यक्चाधोर्ध्वभागेभ्यः प्रयान्त्यो ऽतीव तेजसा चिन्तयेत् साधकेन्द्रस्तं यावत्सर्वं महामुने

“ಇದು ಸ್ವತಃ ಪರಮ ಪದಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ” ಎಂಬುದು ನಿಶ್ಚಯ. ತಿರ್ಯಕ್, ಅಧೋ ಮತ್ತು ಊರ್ಧ್ವ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಆ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಅತ್ಯಂತ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊರಟಾಗ, ಹೇ ಮಹಾಮುನೇ, ಸಾಧಕರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗುವವರೆಗೆ ಆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು।

Verse 10

भस्प्रीभूतं शरीरं स्वन्ततश् चैवीपसंहरेत् शीतश्लेष्मादयः पापं विनश्यन्ति द्विजातयः

ದೇಹವು ಭಸ್ಮವಾದ ಬಳಿಕ ಅದನ್ನು ಸ್ವಯಂ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ಓ ದ್ವಿಜನೇ! ಶೀತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮೊದಲಾದವುಗಳೂ ಪಾಪವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 11

शिरो धीरञ्च कारञ्च कण्ठं चाधोमुखे स्मरेत् ध्यायेदच्छिन्नचिन्तात्मा भुयो भूतेन चात्मना

ಅವನು ಶಿರಸ್ಸನ್ನು, ‘ಧೀ’ ಮತ್ತು ‘ಕಾ’ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಕಂಠವನ್ನು ಅಧೋಮುಖವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲಿ. ಅಚ್ಛಿನ್ನ ಧ್ಯಾನಚಿತ್ತನಾಗಿ, ಭೂತತತ್ತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಆತ್ಮವನ್ನು ಏಕೀಕರಿಸಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಧ್ಯಾನಿಸಲಿ.

Verse 12

स्फुरच्छीकरसंस्मर्शप्रभूते हिमगामिभिः धाराभिरखिलं विश्वमापूर्य भुवि चिन्तयेत्

ಮಿನುಗುವ ಸಿಂಪಡಿನ ಹನಿಗಳ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ, ಹಿಮದಂತೆ ಶೀತವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಧಾರೆಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ಸಂಪೂರ್ಣ ತುಂಬಿಹೋಗಿದೆ ಎಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.

Verse 13

ब्रह्मरन्ध्राच्च संक्षोभाद्यावदाधारमण्डलग् सुषुम्नान्तर्गतो भूत्वा संपूर्णेन्दुकृतालयं

ಬ್ರಹ್ಮರಂಧ್ರದಿಂದ ಸಂಕ್ಷೋಭ ಉಂಟಾದಾಗ ಅದು ಸುಷುಮ್ನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಆಧಾರಮಂಡಲ (ಮೂಲಾಧಾರ) ವರೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ‘ಪೂರ್ಣೇಂದು’ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುತ್ತದೆ.

Verse 14

संप्लाव्य हिमसंस्पर्शतोयेनामृतमूर्तिना क्षुत्पिपासाक्रमप्रायसन्तापपरिपीडितः

ಹಿಮಸ್ಪರ್ಶದಂತೆ ಶೀತವಾದ, ಅಮೃತಸ್ವರೂಪದ ನೀರಿನಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ನಾನಗೊಳಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆಯ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ತಾಪದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದವನು ಶಮನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 15

धारयेद्वारुणीं मन्त्रो तुष्ट्यर्थं चाप्यतन्त्रितः वारुणीधारणा प्रोक्ता ऐशानीधारणां शृणु

ಮಂತ್ರಸಾಧಕನು ಅಚಲಚಿತ್ತದಿಂದ ತೃಪ್ತ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ವಾರುಣೀ-ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ವಾರುಣೀ-ಧಾರಣೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಈಗ ಐಶಾನೀ-ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಕೇಳು.

Verse 16

व्योम्नि ब्रह्ममये पद्मे प्राणापाणे क्षयङ्गते प्रसादं चिन्तयेद् विष्णोर्यावच्चिन्ता क्षयं गता

ಅಂತರವ್ಯೋಮದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಮಯ ಪದ್ಮದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಣಾಪಾನಗಳು ಶಮನಗೊಂಡಾಗ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರಸಾದಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಚಿಂತನೆಯೂ ಲಯವಾಗುವವರೆಗೆ.

Verse 17

महाभावञ्जपेत् सर्वं ततो व्यापक ईश्वरः अर्धेन्दुं परमं शान्तं निराभासन्निरञ्जनं

ಮಹಾಭಾವಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಜಪಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕನಾದ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಅರ್ಧಚಂದ್ರಸಮಾನ ಪರಮಶಾಂತ, ನಿರಾಭಾಸ, ನಿರಂಜನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.

Verse 18

असत्यं सत्यमाभाति तावत्सर्वं चराचरं यावत् स्वस्यन्दरूपन्तु न दृष्टं गुरुवक्त्रतः

ಗುರುವಿನ ಮುಖದಿಂದ (ಉಪದೇಶದಿಂದ) ತನ್ನ ಅಂತರೂಪವನ್ನು ಕಾಣುವವರೆಗೆ, ಅಸತ್ಯವೇ ಸತ್ಯದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ; ಚರಾಚರ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಸತ್ಯವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

Verse 19

दृष्ठे तस्मिन् परे तत्त्वे आब्रह्म सचराचरं पाठो ऽयमादर्शदोषेण दुष्टः वीरश्चेति ञ प्रमातृमानमेयञ्च ध्यानहृत्पद्मकल्पनं

ಆ ಪರತತ್ತ್ವವು ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರವಾದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮನ ತನಕ ಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತು ಏಕತ್ವವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪಾಠ ಲಿಪಿಕದೋಷದಿಂದ ದೂಷಿತ; ಅಭಿಪ್ರಾಯ—ಪ್ರಮಾತೃ-ಮಾನ-ಮೇಯ ತ್ರಯವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಧ್ಯಾನವು ಹೃತ್ಪದ್ಮ-ಕಲ್ಪನೆಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ.

Verse 20

मातृमोदकवत्सर्वं जपहोमार्चनादिकं विष्णुमन्त्रेण वा कुर्यादमृतां धारणां वदे

ಮಾತೃಮೋದಕ ವಿಧಿಯಂತೆ ಜಪ, ಹೋಮ, ಅರ್ಚನೆ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕು; ಅಥವಾ ವಿಷ್ಣುಮಂತ್ರದ ಮೂಲಕವೇ ಸಮಸ್ತ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಈಗ ‘ಅಮೃತಾ’ ಎಂಬ ಧಾರಣೆಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 21

संपूर्णेन्दुनिभं ध्यायेत् कमलं तन्त्रिमुष्टिगम् शिरःस्थं चिन्तयेद् यत्नाच्छशाङ्कायुतवर्चसं

ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತೆ ಇರುವ ಕಮಲವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಅದರ ಕರ್ಣಿಕೆ ವೀಣೆಯ ಮುಷ್ಟಿಯಂತಿರಲಿ. ಅದನ್ನು ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವೆಂದು ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಿ, ಕೋಟಿ ಚಂದ್ರರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವೆಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು.

Verse 22

सम्पूर्णमण्डलं व्योम्नि शिवकल्लोलपूर्णितं तथा हृत्कमले ध्यायेत्तन्मध्ये स्वतनुं स्मरेत् साधको विगतक्लेशो जायते धारणादिहिः

ಅಂತರ್ವ್ಯೋಮದಲ್ಲಿ ಶಿವಕಲ್ಲೋಲಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಂಡಲವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಹೃತ್ಕಮಲದಲ್ಲಿಯೂ ಅದನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ದೇಹರೂಪವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ಈ ಧಾರಣೆಯಿಂದಲೇ ಸಾಧಕನು ಇಹಲೋಕದಲ್ಲೇ ಕ್ಲೇಶರಹಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.