Adhyaya 256

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे दायविभागो नाम पञ्चपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ षट्पञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः सीमाविवादादिनिर्णयः अग्निर् उवाच सीम्नो विवादे क्षेत्रस्य सामन्ताः स्थविरा गणाः गोपाः सीमाकृषाणा ये सर्वे च वनगोचराः

ಇಂತೆ ಅಗ್ನಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ “ದಾಯವಿಭಾಗ” ಎಂಬ ೨೫೫ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ೨೫೬ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ “ಸೀಮಾವಿವಾದಾದಿ ನಿರ್ಣಯ” ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು—ಸೀಮೆಯ ಕುರಿತು ವಿವಾದ ಉಂಟಾದರೆ, ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಕ್ಕದ ಭೂಧರರು, ಹಿರಿಯರ ಸಭೆ, ಗೋಪಾಲರು, ಸೀಮಾರೇಖೆ ತಿಳಿದ ಕೃಷಕರು ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಸೀಮಾಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಕ್ಷಿ/ಜ್ಞಾತರಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸಬೇಕು।

Verse 2

नयेयुरेते सीमानं स्थलाङ्गारतुषद्रुमैः सेतुवल्मीकनिम्नास्थिचैत्याद्यैर् उपलक्षिताम्

ಇವರು (ಅಧಿಕಾರಿ/ಸಾಕ್ಷಿಗಳು) ಆ ಸೀಮೆಯವರೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕು; ಅದು ಸ್ಥಳೀಯ ಗುರುತುಗಳಿಂದ ಲಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ—ಉದಾ: ಅಂಗಾರದ ರಾಶಿ, ತೂಸು/ಹೊಟ್ಟು, ಮರಗಳು, ಸೇತು/ಬಂಧ, ವಲ್ಮೀಕ (ಎರಳುಗುಡ್ಡೆ), ಕುಳಿಗಳು/ನಿಮ್ನಭೂಮಿ, ಅಸ್ಥಿ-ಅವಶೇಷ, ಚೈತ್ಯ (ಪವಿತ್ರಸ್ಥಳ) ಇತ್ಯಾದಿ।

Verse 3

सामन्ता वा समंग्रामाश् चत्वारो ऽष्टौ दशापि वा रक्तस्रग्वसनाः सीमान्नयेयुः क्षितिधारिणः

ಅಥವಾ ಸಾಮಂತರು, ಇಲ್ಲವೆ ಗ್ರಾಮದ ಸಹವಾಸಿಗಳು—ನಾಲ್ಕು, ಎಂಟು ಅಥವಾ ಹತ್ತು ಜನರೂ—ಕೆಂಪು ಹಾರ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ ಸೀಮಾರೇಖೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕು; ಇವರೇ ಭೂಮಿಯ (ಸಾಕ್ಷ್ಯದ) ಧಾರಕರು.

Verse 4

अनृते तु पृथग्दण्ड्या राज्ञा मध्यमसाहसम् अभावे ज्ञातृचिह्नानां राजा सीम्नः प्रवत्तकः

ಆದರೆ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿದರೆ ರಾಜನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು—ಇದನ್ನು ಮಧ್ಯಮ ಸಾಹಸ (ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧ)ವೆಂದು ಗಣಿಸಬೇಕು. ಬಂಧುಗಳ ಗುರುತು/ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ರಾಜನೇ ಸೀಮಾರೇಖೆಯ ಸ್ಥಾಪಕನಾಗಬೇಕು।

Verse 5

आरामायतनग्रामनिपानोद्यानवेश्मसु एष एव विधिर्ज्ञेयो वर्षाम्वुप्रवहेषु च

ಆರಾಮ (ಉಪವನ), ಆಯತನ (ದೇವಸ್ಥಾನ-ಪ್ರಾಂಗಣ), ಗ್ರಾಮ, ನಿಪಾನ (ಜಲಸ್ಥಳ), ಉದ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಇದೇ ವಿಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಮಳೆಯ ನೀರಿನ ಹರಿವಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ.

Verse 6

मर्यादायाः प्रभेदेषु क्षेत्रस्य हरणे तथा मर्यादायाश् च दण्ड्याः स्युरधमोत्तममध्यमाः

ಸೀಮಾ-ಗುರುತುಗಳ ಭಂಗ/ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗೂ ಹೊಲದ ಹರಣ (ಅತಿಕ್ರಮಣ) ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಿಗಳನ್ನು ದೋಷದ ಹೀನ, ಮಧ್ಯಮ, ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟದಂತೆ ದಂಡಿಸಬೇಕು.

Verse 7

न निषेध्यो ऽल्पबाधस्तु सेतुः कल्याणकारकः परभूमिं हरन् कूपः स्वल्पक्षेत्रो बहूदकः

ಸ್ವಲ್ಪ ಅಡಚಣೆ ಮಾತ್ರ ಉಂಟುಮಾಡಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಕರವಾಗಿರುವ ಸೇತು (ಕಟ್ಟು/ಮೇಡು) ನಿಷೇಧಿಸಬಾರದು. ಆದರೆ ಪರಭೂಮಿಯನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವ ಬಾವಿ—ಸ್ವಲ್ಪ ಜಾಗ ಹಿಡಿದು ಬಹಳ ನೀರು ಕೊಟ್ಟರೂ—ಅನುಮತಾರ್ಹವಲ್ಲ.

Verse 8

स्वामिने यो ऽनिवेद्यैव क्षेत्रे सेतुं प्रकल्पयेत् उत्पन्ने स्वामिनो भोगस्तदभावे महीपतेः

ಸ್ವಾಮಿಗೆ ತಿಳಿಸದೇ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಸೇತು (ಕಟ್ಟು/ನೀರಾವರಿ ಕಾರ್ಯ) ನಿರ್ಮಿಸಿದವನು—ಫಲ ಬಂದಾಗ ಭೋಗಾಧಿಕಾರ ಸ್ವಾಮಿಗೇ; ಸ್ವಾಮಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ರಾಜನಿಗೇ ಸೇರಿದೆ.

Verse 9

फालाहतमपि क्षेत्रं यो न कुर्यान्न कारयेत् चत्वारो ऽथ दशापि वेति ख , ग , ञ च स प्रदाप्यो ऽकृष्टफलं क्षेत्रमन्येन कारयेत्

ನೇಗಿಲಿನಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾದ ಹೊಲವನ್ನೂ ಯಾರು ತಾವೇ ಬೆಳೆಸದೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಂದಲೂ ಬೆಳೆಸಿಸದೆ ಬಿಡುವರೋ—(ಪಾಠಭೇದದಂತೆ ನಾಲ್ಕು ಅಥವಾ ಹತ್ತು) ಅವರು ಅಕೃಷ್ಠ (ಬೆಳೆಸದೆ ಬಿಟ್ಟ) ಬೆಳೆಗಾಗಿ ನಿಗದಿತ ಫಲವನ್ನು (ಅಂದಾಜು ಉತ್ಪಾದನೆ) ಪಾವತಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಆ ಹೊಲವನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಂದ ಬೆಳೆಸಿಸಬೇಕು.

Verse 10

मासानष्टौ तु महिषी सत्यघातस्य कारिणी दण्डनीया तदर्धन्तु गौस्तदर्धमजाविकं

ಸತ್ಯಘಾತ (ಸತ್ಯಭಂಗ) ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ದಂಡ ಹೀಗಿದೆ—ಎಂಟು ತಿಂಗಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಹಿಷಿ (ಹೆಣ್ಣು ಎಮ್ಮೆ) ದಂಡನೀಯ/ಜಪ್ತಿ; ಅದರ ಅರ್ಧ ಗೋವು; ಅದರ ಅರ್ಧ ಮೇಕೆ ಅಥವಾ ಕುರಿ.

Verse 11

भक्षयित्वोपविष्टानां यथोक्ताद् द्विगुणो दमः सममेषां विवीतेपि स्वराष्ट्रं महिषीसमम्

ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕೂತು ಸ್ವಾಧೀನ ಮಾಡಿಕೊಂಡಂತೆ ವರ್ತಿಸುವವರಿಗೆ, ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ದಂಡದ ದ್ವಿಗುಣ ದಮ ವಿಧಿಸಬೇಕು. ವಿವಾದ ಇದ್ದರೂ ಸ್ವರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮತೆಯಿಂದ, ಮಹಿಷಿ (ಎಮ್ಮೆ) ಸಮಮೌಲ್ಯದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 12

यावत् सत्यं विनष्टन्तु तावत् क्षेत्री फलं लभेत् पालस्ताड्यो ऽथ गोस्वामी पूर्वोक्तं दण्डमर्हति

ಸತ್ಯವು ಸ್ಥಿರವಾಗುವವರೆಗೆ (ವಾಸ್ತವ ತಿಳಿಯುವವರೆಗೆ) ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಬೆಳೆದವನೇ ಫಲ/ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ. ಕಾವಲುಗಾರನಿಗೆ ತಾಡನೆ ವಿಧಿಸಬೇಕು; ಪಶುಸ್ವಾಮಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ದಂಡಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನು।

Verse 13

पथि ग्रामविवीतान्ते क्षेत्रे दोषो न विद्यते अकामतः कामचारे चौरवद्दण्डमर्हति

ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಗ್ರಾಮದ ಗಡಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಹೊಲದ ಮೇಲೆ ಹಾದು ಹೋಗುವುದರಲ್ಲಿ ದೋಷವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲದೆ ಪರರ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಅಲೆದಾಡುವವನು ಕಳ್ಳನಂತೆ ದಂಡನೀಯನು।

Verse 14

महोत्क्षोत्सृष्टपशवः सूतिकागन्तुका च गौः पालो येषान्तु मोच्या दैवराजपरिप्लुताः

ಮಹೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಬಿಡಲಾದ ಪಶುಗಳು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕರು ಹಾಕಿದ (ಸೂತಿಕಾ) ಹಸು, ಮತ್ತು ಅತಿಥಿ/ತಿರುಗಾಡುವ ಹಸು—ಇವುಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಪಾಲಕ ದಂಡದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ದೈವ ಅಥವಾ ರಾಜವಿಪತ್ತಿಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರೂ ದಂಡವಿಮುಕ್ತರು।

Verse 15

यथार्पितान् पशून् गोपोः सायं प्रत्यर्पयेत्तथा प्रमादमृतनष्टांश् च प्रदाप्यः कृतवेतनः

ವೇತನ ಪಡೆದ ಗೋಪಾಲನು ಸಂಜೆ ವೇಳೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದಂತೆಯೇ ಪಶುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬೇಕು. ಅವನ ಅಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಯಾವುದಾದರೂ ಸತ್ತರೆ ಅಥವಾ ಕಳೆದುಹೋದರೆ, ವೇತನ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕು।

Verse 16

पालदोषविनाशे तु पाले दण्डो विधीयते अर्धत्रयोदशपणः स्वामिनो द्रव्यमेव च

ಪಾಲಕನ ಅಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ನಷ್ಟವಾದರೆ ಪಾಲಕನಿಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ—ಹನ್ನೆರಡೂವರೆ ಪಣಗಳ ದಂಡ, ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವಾಮಿಯ ವಸ್ತುವನ್ನೂ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು।

Verse 17

ग्रामेच्छया गोप्रचारो भूमिराजवशेन वा द्विजस्तृणैधःपुष्पाणि सर्वतः स्ववदाहरेत्

ಗ್ರಾಮದ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ರಾಜಾಧಿಕಾರದಿಂದಾಗಲಿ ಗೋಚರ ಇರುವಲ್ಲಿ, ದ್ವಿಜನು ಹುಲ್ಲು, ಇಂಧನಕಟ್ಟಿಗೆ, ಹೂಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದಲೂ ತನ್ನದಂತೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು।

Verse 18

धनुःशतं परीणाहो ग्रामक्षेत्रान्तरं भवेत् द्वे शते खर्वटस्य स्यान्नगरस्य चतुःशतम्

ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೃಷಿಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮಧ್ಯದ ಸೀಮಾ-ಪರಿಧಿ ನೂರು ಧನುಗಳಾಗಿರಬೇಕು; ಖರ್ವಟ (ಮಾರುಕಟ್ಟೆ-ಹಳ್ಳಿ)ಗೆ ಎರಡು ನೂರು, ನಗರಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ನೂರು ಧನುಗಳಾಗಿರಬೇಕು।

Verse 19

स्वं लभेतान्यविक्रीतं क्रेतुर्दोषो ऽप्रकाशिते हीनाद्रहो हीनमूल्ये वेलाहीने च तस्करः

ವಸ್ತು ತನ್ನದೇ ಆಗಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಗಿರದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಬೇಕು. ದೋಷ ಪ್ರಕಟಿಸದಿದ್ದರೆ ತಪ್ಪು ಖರೀದಿದಾರನದು. ಯೋಗ್ಯ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಪಡೆದ ವ್ಯವಹಾರ ಅಮಾನ್ಯ; ನಿಗದಿತ ಕಾಲಮಿತಿಯಿಲ್ಲದೆ ದಾವೆ ಮಾಡಿದರೆ (ದಾವೆದಾರ) ಕಳ್ಳನೆಂದು ಪರಿಗಣನೆ।

Verse 20

नष्टापहृतमासाद्य हर्तारं ग्राहयेन्नरम् देशकालातिपत्तौ वा गृहीत्वा स्वयमर्पयेत्

ಕಳೆದುಹೋದ ಅಥವಾ ಕದ್ದ ವಸ್ತು ಸಿಕ್ಕಾಗ ಮನುಷ್ಯನು ಕಳ್ಳನನ್ನು ಹಿಡಿಸಬೇಕು; ಅಥವಾ ಯೋಗ್ಯ ದೇಶ-ಕಾಲ (ನ್ಯಾಯಕ್ರಮದ ಅವಕಾಶ) ಕಳೆದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತಾನೇ ಅಧಿಕಾರಿಗೆ/ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕು।

Verse 21

विक्रेतुर्दर्शनाच्छुद्धिः स्वामी द्रव्यं नृपो दमम् क्रेता मूल्यं समाप्नोति तस्माद्यस्तत्र विक्रयी

ವಿಕ್ರೇತನು ಅಧಿಕಾರಿಯ ಮುಂದೆ ಕೇವಲ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಶುದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಸಂಶಯನಿವಾರಣೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಾಮಿಗೆ ದ್ರವ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ರಾಜನು ದಂಡ (ಜರಿಮೆ) ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಕ್ರೇತನು ಕೊಟ್ಟ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಮಾರಿದವನೇ ಹೊಣೆಗಾರನು.

Verse 22

आगमेनोपभोगेन नष्टं भाव्यमतो ऽन्यथा पञ्चबन्धो दमस्तस्य राज्ञे तेनाप्यभाविते

ಅನ್ಯಾಯ ಸಂಪಾದನೆ (ಆಗಮ) ಅಥವಾ ದುರುಪಯೋಗ (ಉಪಭೋಗ)ದಿಂದ ಏನು ನಷ್ಟವಾದರೂ ಅದನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಮರಳಿ ನೀಡಬೇಕು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಪರಾಧಿಗೆ ಪಂಚಬಂಧ (ಐದು ವಿಧದ ಬಂಧನ/ನಿಗ್ರಹ) ಮತ್ತು ಹಣದ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬೇಕು. ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರವಾಗದಿದ್ದರೂ ರಾಜನೇ ಇದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಬೇಕು.

Verse 23

हृतं प्रनष्टं यो द्रव्यं परहस्तादवाप्नुयात् अनिवेद्य नृपे दण्ड्यः स तु षन्नयतिं पणान्

ಇತರರ ವಶದಿಂದ ಕದ್ದೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ಕಳೆದುಹೋದ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಮರಳಿ ಪಡೆದು, ರಾಜನಿಗೆ ತಿಳಿಸದೆ ಇಟ್ಟರೆ ಅವನು ದಂಡನೀಯನು. ಅವನ ದಂಡ ತೊಂಬತ್ತಾರು ಪಣಗಳು (paṇa).

Verse 24

शौल्किकैः स्थानपालैर् वा नष्टापहृतमाहृतं अर्वाक् संवत्सरात् स्वामी लभते परतो नृपः

ಸುಂಕಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ಸ್ಥಳಪಾಲರು (ಸ್ಥಳೀಯ ರಕ್ಷಕರು) ಕಳೆದುಹೋದ ಅಥವಾ ಕದ್ದೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ತಂದು ಒಪ್ಪಿಸಿದರೆ, ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗೆ ಸ್ವಾಮಿ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ರಾಜನು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 25

पणानेकशफे दद्याच्चतुरः पञ्च मानुषे महिषोष्ट्रगवां द्वौ द्वौ पादं पादमजाविके

ಒಂದು ಖುರವಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗೆ (ಆಧಾರ) ಒಂದು ಪಣಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಕೊಡಬೇಕು; ಮಾನವನಿಗೆ ಐದು. ಎಮ್ಮೆ, ಒಂಟೆ, ಹಸುಗಳಿಗೆ ತಲಾ ಎರಡು; ಮೇಕೆ ಮತ್ತು ಕುರಿಗಳಿಗೆ ತಲಾ ಒಂದು-ಚತುರ್ಥಾಂಶ (ಪಾದ) ಕೊಡಬೇಕು.

Verse 26

स्वकुटुम्बाविरोधेन देयं दारसुतादृते नान्वये सति सर्वस्वं देयं यच्चान्यसंश्रुतम्

ಸ್ವಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಅಥವಾ ಕಲಹ ಉಂಟಾಗದಂತೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ಪತ್ನಿ‑ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಸಿದು ದಾನ ಮಾಡಬಾರದು. ವಂಶದಲ್ಲಿ ವಾರಸುದಾರನಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಇತರರಿಗೆ ವಾಗ್ದಾನಿಸದ ಅಥವಾ ಕಾಯ್ದಿರಿಸದ ಧನসহ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ದಾನ ಮಾಡಬಹುದು।

Verse 27

प्रतिग्रहः प्रकाशः स्यात् स्थावरस्य विशेषतः देयं प्रतिश्रुतञ्चैव दत्वा नापहरेत् पुनः

ದಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ಥಾವರ ಆಸ್ತಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ. ದಾನವಾಗಿ ವಾಗ್ದಾನಿಸಿದುದನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕು; ಒಮ್ಮೆ ನೀಡಿದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಹಿಂಪಡೆಯಬಾರದು।

Verse 28

दशैकपञ्चसप्ताहमासत्र्यहार्धमासिकं वीजायोवाह्यरत्नस्त्रीदोह्यपुंसां प्रतीक्षणम्

ಫಲಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುವಿಕೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ—ಹತ್ತು ದಿನ, ಹನ್ನೊಂದು ದಿನ, ಐದು ಅಥವಾ ಏಳು ದಿನ, ಒಂದು ತಿಂಗಳು, ಮೂರು ದಿನ, ಅರ್ಧಮಾಸ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಸಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಬೀಜ ಮತ್ತು ಅದರ ವಹನ (ಗರ್ಭಧಾರಣೆ/ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ) ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ‑ಪುರುಷರಿಗೆ ಇವು ಪರಿಶೀಲನಾ ಸಮಯಗಳು।

Verse 29

अग्नौ सुवर्णमक्षीणं द्विपलं रजते शते अष्टौ त्रपुणि सीसे च ताम्रे पञ्चदशायसि

ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮಾರ್ಪಣಕ್ಕೆ—ಕ್ಷಯವಾಗದ ಚಿನ್ನ ಎರಡು ಪಲ; ಬೆಳ್ಳಿ ನೂರು ಪಲ; ತ್ರಪು (ಟಿನ್) ಮತ್ತು ಸೀಸ ತಲಾ ಎಂಟು ಪಲ; ತಾಮ್ರ ಯಥಾವಿಧಿ; ಕಬ್ಬಿಣ ಹದಿನೈದು ಪಲ ಎಂದು ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ।

Verse 30

शते दशपलावृद्धिरौर्णे कार्पासिके तथा मध्ये पञ्चपला ज्ञेया सूक्ष्मे तु त्रिपला मता

ಉಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀ ನೂರಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಪಲ ಹೆಚ್ಚಳವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮಧ್ಯಮ ಸಣ್ಣತನದಲ್ಲಿ ಐದು ಪಲ; ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪಲ ಎಂದು ಮನ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 31

कार्मिके रोमबद्धे च त्रिंशद्भागः क्षयो मतः न क्षयो न च वृद्धिस्तु कौशेये वल्कलेषु च

ಕಾರ್ಮಿಕ ವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ರೋಮಬದ್ಧ (ಉಣ್ಣೆ) ವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಮுப்பತ್ತರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಕ್ಷಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕೌಶೇಯ (ರೇಷ್ಮೆ) ಹಾಗೂ ವಲ್ಕಲ ವಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಳತೆ/ತೂಕದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯವೂ ವೃದ್ಧಿಯೂ ಇರಬಾರದು।

Verse 32

देशं कालञ्च भोगञ्च ज्ञात्वा नष्टे बलाबलम् द्रव्याणां कुशला ब्रूयुर्यत्तद्दाप्यमसंशयम्

ದೇಶ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗವಿಧಾನವನ್ನು ತಿಳಿದು, ನಷ್ಟವಾದ ದ್ರವ್ಯದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಗಳ ಬಲಾಬಲವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿ, ವಸ್ತುನಿಪುಣರು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಎಷ್ಟು ಪರಿಹಾರ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಬೇಕು।

Verse 33

बलाद्दासीकृतश् चौरैर् विक्रीतश्चापि मुच्यते स्वामिप्राणप्रदो भक्तत्यागात्तन्निष्क्रयादपि

ಕಳ್ಳರು ಬಲವಂತವಾಗಿ ದಾಸನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದವನು, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾರಲ್ಪಟ್ಟವನೂ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಯಜಮಾನನ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸಿದರೆ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಯಜಮಾನನು ಹಕ್ಕನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ, ಅಥವಾ ನಿಗದಿತ ವಿಮೋಚನಧನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೂ ದಾಸನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 34

प्रव्रज्यावसितो राज्ञो दास आमरणान्तिकः वर्णानामानुलोम्येन दास्यं न प्रतिलोमतः

ಪ್ರವ್ರಜ್ಯಾ (ಸನ್ಯಾಸ)ದಿಂದ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟವನು ಅಥವಾ ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಫಲನಾದವನು ರಾಜನ ದಾಸನಾಗಿ, ಮರಣದವರೆಗೆ ಸೇವೆಗೆ ಬದ್ಧನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ದಾಸ್ಯವು ಅನೂಲೋಮ ಕ್ರಮದಲ್ಲೇ ವಿಧೇಯ, ಪ್ರತಿಲೋಮವಾಗಿ ಅಲ್ಲ।

Verse 35

कृतशिल्पोपि निवसेत् कृतकालं गुरोर्गृहे अन्तेवासी गुरुप्राप्तभोजनस्त्रत्फलप्तदः

ಶಿಲ್ಪ/ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಲಿತರೂ ನಿಗದಿತ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಗುರುಗೃಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬೇಕು. ಅಂತೇವಾಸಿಯಾಗಿ ಗುರುದಿಂದ ದೊರಕುವ ಆಹಾರವನ್ನೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ವ್ರತಫಲದ ಭಾಗಿಯಾಗಲಿ/ಪ್ರದಾತನಾಗಲಿ।

Verse 36

राजा कृत्वा पुरे स्थानं ब्राह्मणान्न्यस्य तत्र तु त्रैविद्यं वृत्तिमद्ब्रूयात् स्वधर्मः पाल्यतामिति

ರಾಜನು ನಗರದಲ್ಲಿ ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ನೆಲೆಸಿಸಿ, ತ್ರಿವೇದಪಾರಂಗತರೂ ಧರ್ಮ್ಯ ಜೀವನವೃತ್ತಿಯುಳ್ಳ ಪಂಡಿತರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ—“ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿರಿ” ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು.

Verse 37

निजधर्माविरोधेन यस्तु सामयिको भवेत् सो ऽपि यत्नेन संरक्ष्यो धर्मो राजकृतश् च यः

ನಿಜಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗದೆ ಉಂಟಾಗುವ ಯಾವುದೇ ಸಾಮಯಿಕ ನಿಯಮವನ್ನೂ ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಧರ್ಮವನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

Verse 38

गणद्रव्यं हरेद्यस्तु संविदं लङ्घयेच्च यः सर्वस्वहरणं कृत्वा तं राष्ट्राद्विप्रवासयेत्

ಗಣ/ಸಂಘದ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಕದ್ದವನು ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದವನು—ಅವನ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನು ಜಪ್ತಿ ಮಾಡಿ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಹೊರಡಿಸಬೇಕು.

Verse 39

कर्तव्यं वचनं सर्वैः समूहहितवादिभिः यस्तत्र विपरीतः स्यात्स दाप्यः प्रथमं दमम्

ಸಮೂಹಹಿತವನ್ನು ಹೇಳುವವರ ಮಾತನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಪಾಲಿಸಬೇಕು; ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆವವನು ಮೊದಲು ದಂಡ (ದಂಡಶುಲ್ಕ) ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

Verse 40

समूहकार्यप्रहितो यल्लभेत्तत्तदर्पयेत् एकादशगुणं दाप्यो यद्यसौ नार्पयेत् स्वयम्

ಸಮೂಹಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿತನಾದವನು ಅದರಿಂದ ಏನು ಪಡೆದರೂ ಅದನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು; ಅವನು ಸ್ವತಃ ಸಲ್ಲಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅವನಿಂದ ಹನ್ನೊಂದು ಪಟ್ಟು ಪಾವತಿಸಬೇಕು.

Verse 41

वेदज्ञाः शुचयो ऽलुब्धा भवेयुः कार्यचिन्तकाः कर्तव्यं वचनं तेषां समूहहितवादिनां

ಅವರು ವೇದಜ್ಞರು, ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧರು, ಲೋಭರಹಿತರು, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವಿಚಾರಕರು ಆಗಿರಬೇಕು. ಸಮೂಹಹಿತವನ್ನು ಹೇಳುವವರ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು.

Verse 42

श्रेणिनैगमपाखण्डिगणानामप्ययं विधिः भेदञ्चैषां नृपो रक्षेत् पूर्ववृत्तिञ्च पालयेत्

ಇದೇ ವಿಧಿ ಶ್ರೇಣಿಗಳು, ನೈಗಮರು (ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಮುದಾಯಗಳು) ಮತ್ತು ಪಾಖಂಡಿಗಣಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜನು ಅವರ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಪೂರ್ವಾಚಾರಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು.

Verse 43

गृहीतवेतनः कर्म त्यजन् द्विगुणमावहेत् अगृहीते समं दाप्यो भृत्यै रक्ष्य उपस्करः

ವೇತನ ಪಡೆದು ಕೆಲಸ ತ್ಯಜಿಸಿದ ಭೃತ್ಯನು ದ್ವಿಗುಣ ದಂಡಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನು. ವೇತನ ಪಡೆಯದೇ ಇದ್ದರೆ ಸಮಾನ ಬಾಕಿಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು; ಭೃತ್ಯದ ಉಪಕರಣಗಳು/ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

Verse 44

दाप्यस्तु दशमं भागं बाणिज्यपशुसस्यतः अनिश्चित्य भृतिं यस्तु कारयेत्स महीक्षिता

ರಾಜನು ವ್ಯಾಪಾರ, ಪಶುಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಉತ್ಪನ್ನದಿಂದ ದಶಮಾಂಶವನ್ನು ತೆರಿಗೆಯಾಗಿ ವಿಧಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ವೇತನ ನಿಶ್ಚಯಿಸದೆ ಸೇವೆ ಮಾಡಿಸುವ ಆಡಳಿತಗಾರನು ಅನ್ಯಾಯ ರಾಜನು.

Verse 45

देशं कालञ्च यो ऽतीयात् कर्म कुर्याच्च यो ऽन्यथा तत्र तु स्वामिनश्छन्दो ऽधिकं देयं कृते ऽधिके

ಯಾರು ಯೋಗ್ಯ ದೇಶ-ಕಾಲವನ್ನು ಮೀರಿ ಅಥವಾ ವಿಧಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಯ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಕೊಡಬೇಕು. ಕೆಲಸ ನಿಯೋಜಿತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರತಿಫಲ ನೀಡಬೇಕು.

Verse 46

यो यावत् कुरुते कर्म तावत्तस्य तु वेतनम् उभयोरप्यसाध्यञ्चेत् साध्ये कुर्याद्यथाश्रुतम्

ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ ಅಷ್ಟೇ ಅವನ ವೇತನ. ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿ ಕೇಳಿದಂತೆ ಸಾಧ್ಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 47

अराजदैविकन्नष्टं भाण्डं दाप्यस्तु वाहकः प्रस्थानविघ्नकृच्चैव प्रदाप्यो द्विगुणां भृतिम्

ರಾಜಕಾರ್ಯ ಅಥವಾ ದೈವಾಪತ್ತು ಹೊರತು ಇತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಸರಕು ನಷ್ಟವಾದರೆ, ವಾಹಕನು ಅದರ ಬೆಲೆ ಪಾವತಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಯಾಣ/ಪ್ರಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿ ಮಾಡುವವನು ಒಪ್ಪಿದ ಕೂಲಿಯ ದ್ವಿಗುಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 48

प्रक्रान्ते सप्तमं भागं चतुर्थं पथि संत्यजन् भृतिमर्धपथे सर्वां प्रदाप्यस्त्याजकोअपि च

ಪ್ರಯಾಣ ಆರಂಭಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಏಳನೇ ಭಾಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವಾಗ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗವನ್ನು. ಹಾಗೆಯೇ ತ್ಯಜಿಸುವವನು ಕೂಡ ಅರ್ಧಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೂಲಿಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 49

ग्लहे शतिकवृद्धेस्तु सभिकः पञ्चकं गतं गृह्णीयाद्धूर्तकितवादितराद्दशकं शतं

ಪಣವು ನೂರರಂತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಸಭಿಕನು (ಜೂಜುಮನೆ ಅಧಿಕಾರಿ) ಐದು (ಘಟಕ) ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಆದರೆ ಧೂರ್ತ, ಕಿತವ (ಮೋಸಗಾರ ಜೂಜುಗಾರ) ಮೊದಲಾದವರಿಂದ ನೂರ ಹತ್ತು ದಂಡವನ್ನು ವಸೂಲಿಸಬೇಕು.

Verse 50

स सम्यक्पालितो दद्याद्राज्ञे भागं यथाकृतं जितमुद्ग्राहयेज्जेत्रे दद्यात्सत्यं वचः क्षमी

ರಾಜನಿಂದ ಸಮ್ಯಕ್ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು ವಿಧಿಯಂತೆ ರಾಜನಿಗೆ ನಿಗದಿತ ಪಾಲನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ಗೆಲುವಿನ ಬಾಕಿಯನ್ನು ಜಯಶಾಲಿಯೇ ವಸೂಲಿಸಬೇಕು; ಅವನು ಸತ್ಯವಚನಿಯಾಗಿದ್ದು ಕ್ಷಮಾಶೀಲನಾಗಿರಬೇಕು.

Verse 51

प्राप्ते नृपतिना भागे प्रसिद्धे धूर्तमण्डले जितं सशभिके स्थाने दापयेदन्यथा न तु

ರಾಜನಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ಭಾಗ ದೊರೆತ ನಂತರ, ಜೂಜುಗಾರರ ಮಂಡಳಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ/ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿದ್ದರೆ, ಗೆದ್ದ ಹಣವನ್ನು ಅದೇ ಆಟದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಸಭಿಕ (ಸಭಾಧಿಕಾರಿ) ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಪಾವತಿಸಬೇಕು; ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ।

Verse 52

द्रष्टारो व्यवहाराणां साक्षिणश् च त एव हि राज्ञा सचिह्ना निर्वास्याः कूटाक्षोपधिदेविनः

ವ್ಯವಹಾರಗಳ ದ್ರಷ್ಟಾರರು ನಿಜಕ್ಕೂ ಸಾಕ್ಷಿಗಳೇ; ಅವರು ಕಪಟಸಾಕ್ಷಿಗಳು, ಲಂಚದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವವರು, ಅಥವಾ ಸುಳ್ಳು ನೆಪಗಳಿಂದ ಮೋಸ ಮಾಡುವವರಾದರೆ, ರಾಜನು ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗುರುತು ಹಾಕಿ ನಾಡುಬಿಟ್ಟು ಹೊರಡಿಸಬೇಕು।

Verse 53

द्यूतमेकमुखं कार्यं तस्करज्ञानकारणात् एष एव विधिर्ज्ञेयः प्राणिद्यूते समाह्वये

ಕಳ್ಳರನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದರಿಂದ ಜೂಜನ್ನು ಏಕಮುಖವಾಗಿ (ಒಂದು ಕೇಂದ್ರ/ಒಂದು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ) ನಡೆಸಬೇಕು; ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸಮಾಹ್ವಯಿಸಿದ ಪ್ರಾಣಿದ್ಯೂತ (ಜೀವಿಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆ)ದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ನಿಯಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು।