Adhyaya 233
Chapter 233 — Ṣāḍguṇya (The Six Measures of Royal Policy) and Foreign Daṇḍa
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ದಂಡದಿಂದ ವಿದೇಶ ನೀತಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತಾ, ಪುಷ್ಕರನು ಬಾಹ್ಯ ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ಬಲಪ್ರಯೋಗದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ರಾಜನೀತಿಯ ಷಾಡ್ಗುಣ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ದಂಡ ಎರಡು ವಿಧ—ಪ್ರಕಟ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತ; ಲೂಟಿ, ಗ್ರಾಮ‑ಬೆಳೆ ನಾಶ, ಅಗ್ನಿಸಂಯೋಗ, ವಿಷಪ್ರಯೋಗ, ಗುರಿತಪ್ಪದ ವಧ, ಅಪವಾದ/ನಿಂದೆ, ನೀರು ದೂಷಣೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಶತ್ರುವಿನ ಆಧಾರವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವುದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಯುದ್ಧ ಲಾಭಕರವಲ್ಲದಾಗ ಅಥವಾ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕ್ಷಯವಾಗುವಾಗ ‘ಉಪೇಕ್ಷೆ’ಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ನಿಲುವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕೆಂದು ಸೂಚನೆ. ಬಳಿಕ ಮಾಯೋಪಾಯಗಳು—ಕೃತಕ ಶಕುನ‑ನಿಮಿತ್ತಗಳು, ಶಕುನಗಳ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ (ಉಲ್ಕೆಯಂತ ಅಗ್ನಿ ಸಾಧನಗಳು), ಪ್ರಚಾರ, ಯುದ್ಧನಾದ, ‘ಇಂದ್ರಜಾಲ’ ಯುದ್ಧಮಾಯೆ—ಶತ್ರು ಮನೋಬಲ ಕುಗ್ಗಿಸಿ ಸ್ವಪಕ್ಷ ಬಲಪಡಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿತ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಂಧಿ, ವಿಗ್ರಹ, ಯಾನ, ಆಸನ, ದ್ವೈಧೀಭಾವ, ಸಂಶ್ರಯ/ಸಂಶಯ ಎಂಬ ಆರು ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಸಂಹಿತೆಗೊಳಿಸಿ, ಸಮಾನ ಅಥವಾ ಬಲಿಷ್ಠನೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ, ಹಾಗೂ ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರ ಯಾವಾಗ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬೇಕು, ಯಾವಾಗ ಕೂಚಿಸಬೇಕು, ಯಾವಾಗ ದ್ವಿನೀತಿ, ಯಾವಾಗ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಕ್ತಿಯ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महाओपुराणे यात्रामण्डलचिन्तादिर्नाम द्वात्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ त्रयस्त्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः षाड्गुण्यं पुष्कर उवाच सामभेदौ मया प्रोक्तौ दानदण्डौ तथैव च दण्डः स्वदेशे कथितः परदेशे व्रवीमि ते
ಇಂತೆ ಅಗ್ನಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಯಾತ್ರಾಮಂಡಲಚಿಂತಾದಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ದ್ವಿಶತ-ದ್ವಾತ್ರಿಂಶ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು. ಈಗ ‘ಷಾಡ್ಗುಣ್ಯ’—ನೀತಿಯ ಆರು ಉಪಾಯಗಳು—ಎಂಬ ದ್ವಿಶತ-ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶ ಅಧ್ಯಾಯವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಷ್ಕರನು ಹೇಳಿದನು—ಸಾಮ ಮತ್ತು ಭೇದ, ಹಾಗೆಯೇ ದಾನ ಮತ್ತು ದಂಡಗಳನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಿ ದಂಡನೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳಿದೆನು; ಈಗ ಪರದೇಶ ಸಂಬಂಧಿತ ನೀತಿಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ।
Verse 2
शत्रुं जिहीर्षुरुच्छिन्द्यादिति घ , ञ च प्रकाशश्चाप्रकाशश् च द्विविधो दण्ड उच्यते लुण्ठनं ग्रामघातश् च शस्यघातो ऽग्निदीपनं
ಶತ್ರುವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುವವನು ಅವನ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಹಾಗೂ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕಬೇಕು—ಎಂದು ನಿಯಮ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದಂಡವು ಎರಡು ವಿಧ—ಪ್ರಕಾಶ (ಬಹಿರಂಗ) ಮತ್ತು ಅಪ್ರಕಾಶ (ಗುಪ್ತ). ಇದರಲ್ಲಿ ಲೂಟ, ಗ್ರಾಮಘಾತ, ಶಸ್ಯಘಾತ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿದೀಪನ (ಅಗ್ನಿಸಂಯೋಗ) ಸೇರಿವೆ.
Verse 3
प्रकाशो ऽथ विषं वह्निर्विविधैः पुरुषैर् बधः दूषणञ्चैव साधूनामुदकानाञ्च दूषणं
ಮತ್ತೂ ರಹಸ್ಯ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವುದು, ವಿಷಪ್ರಯೋಗ, ಅಗ್ನಿಪ್ರಯೋಗ, ವಿವಿಧ ಜನರಿಂದ ಹತ್ಯೆ, ಸಜ್ಜನರ ನಿಂದನೆ, ಹಾಗೆಯೇ ನೀರಿನ ದೂಷಣ—ಇವುಗಳೂ (ಕೃತ್ಯಗಳು) ಆಗಿವೆ.
Verse 4
दण्डप्रणयणं प्रोक्तमुपेक्षां शृणु भार्गव यदा मन्यते नृपती रणे न मम विग्रहः
ದಂಡನೀತಿಯ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಈಗ, ಹೇ ಭಾರ್ಗವ, ‘ಉಪೇಕ್ಷೆ’ಯನ್ನು ಕೇಳು—ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಜನು ‘ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ವಿಘ್ರಹ (ಸ್ಪರ್ಧೆ) ಇಲ್ಲ’ ಎಂದು ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದಾಗ.
Verse 5
अनर्थायानुबन्धः स्यात् सन्धिना च तथा भवेत् सामलब्धास्पदञ्चात्र दानञ्चार्थक्षयङ्करं
ಸಂಧಿಯಿಂದ ಅನರ್ಥಗಳ ಸರಣಿ ಉಂಟಾಗಬಹುದು; ಶಾಂತಿ-ಸಂಧಿಯಿಂದಲೂ ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿ, ಸಾಮದಿಂದ ದೃಢ ಆಧಾರ ದೊರಕದಿದ್ದರೆ, ದಾನವೂ ಸಂಪತ್ತಿನ ಕ್ಷಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 6
भेददण्डानुबन्धः स्यात्तदोपेक्षां समाश्रयेत् न चायं मम शक्नोति किञ्चित् कर्तुमुपद्रवं
ಭೇದ ಮತ್ತು ದಂಡದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ನಂತರ ಉಪೇಕ್ಷೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ ನನಗೆ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಉಪದ್ರವವನ್ನೂ ಅಥವಾ ಹಾನಿಯನ್ನೂ ಮಾಡಲು ಶಕ್ತನಲ್ಲ.
Verse 7
न चाहमस्य शक्नोमि तत्रोपेक्षां समाश्रयेत् अवज्ञोपहतस्तत्र राज्ञा कार्यो रिपुर्भवेत्
ಆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಉಪೇಕ್ಷೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಲಾರೆ; ಅವಮಾನದಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡವನು ಅಲ್ಲಿ ಶತ್ರುವಾಗುತ್ತಾನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನು ಅವನನ್ನು ಶತ್ರುವಿನಂತೆ ನಡೆಸಬೇಕು.
Verse 8
मायोपायं प्रवक्ष्यामि उत्पातैर् अनृतैश् चरत् शत्रोरुद्वेजनं शत्रोः शिविरस्थस्य पक्षिणः
ನಾನು ಒಂದು ಮಾಯೋಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಕಲ್ಪಿತ ಅಪಶಕುನಗಳು ಮತ್ತು ಸುಳ್ಳು ವರದಿಗಳನ್ನು ಹರಡುತ್ತಾ ಸಂಚರಿಸಿ ಶತ್ರುವಿನಲ್ಲಿ ಭೀತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬೇಕು; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶತ್ರು ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು (ಬಳಸಿ) ಆತಂಕ ಹುಟ್ಟಿಸಬೇಕು.
Verse 9
स्थूलस्य तस्य पुच्छस्थां कृत्वोल्कां विपुलां द्विज विसृजेच्च ततश् चैवमुल्कापातं प्रदर्शयेत्
ಹೇ ದ್ವಿಜ! ಆ ಸ್ಥೂಲ (ಯಂತ್ರ/ಪ್ರಕ್ಷೇಪ್ಯ)ದ ಪುಚ್ಛಭಾಗಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಅಗ್ನಿಶಲಾಕೆ (ಉಲ್ಕಾ)ಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿ, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು; ಹೀಗೆ ‘ಉಲ್ಕಾಪಾತ’ ಎಂಬ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದು.
Verse 10
एवमन्ये दर्शनीया उत्पाता बहवो ऽपि च उद्वेजनं तथा कुर्यात् कुहकैर् विविधैर् द्विषां
ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ದೃಶ್ಯ ಅಪಶಕುನಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದು; ಹಾಗೆಯೇ ವಿವಿಧ ಮೋಸತಂತ್ರಗಳಿಂದ ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಿ ಆತಂಕವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬೇಕು.
Verse 11
सांवत्सरास्तापसाश् च नाशं ब्रूयुः प्ररस्य च जिगीषुः पृथिवीं राजा तेन चोद्वेजयेत् परान्
ಸಾಂವತ್ಸರರು (ವಾರ್ಷಿಕ ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು) ಮತ್ತು ತಪಸ್ವಿಗಳು ಶತ್ರುವಿನ ನಾಶವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಬಯಸುವ ರಾಜನು ಅದನ್ನೇ ಆಧಾರವಾಗಿ ಎದುರಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭೀತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಬೇಕು.
Verse 12
देवतानां प्रसादश् च कीर्तनीयः परस्य तु आगतन्नो ऽमित्रबलं प्रहरध्वमभीतवत्
ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಸಾದವನ್ನೂ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನೂ ಕೀರ್ತಿಸಬೇಕು; ಶತ್ರುಬಲ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಬಂದಾಗ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಶತ್ರುಸೈನ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಹರಿಸಿರಿ।
Verse 13
एवं ब्रूयाद्रणे प्राप्ते भग्नाः सर्वे परे इति क्ष्वेडाः किलकिलाः कार्या वाच्यः शत्रुर्हतस् तथा
ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾದಾಗ ಹೀಗೆ ಘೋಷಿಸಬೇಕು—“ಎಲ್ಲ ಶತ್ರುಪಕ್ಷವೂ ಭಗ್ನವಾಗಿದೆ!”; ಜೋರಾದ ರಣನಾದ ಮತ್ತು ಕಿಲಕಿಲ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ “ಶತ್ರು ಹತನಾದ” ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು।
Verse 14
देवाज्ञावृंहितो राजा सन्नद्धः समरं प्रति इन्द्रजालं प्रवक्ष्यामि इन्द्रं कालेन दर्शयेत्
ದೇವಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ಬಲವರ್ಧಿತನಾದ ರಾಜನು, ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸನ್ನದ್ಧನಾಗಿ ಸಮರದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ। ಈಗ ನಾನು ಇಂದ್ರಜಾಲ (ಮಾಯಾಯುದ್ಧವಿದ್ಯೆ)ವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನನ್ನು ದೃಶ್ಯಗೊಳಿಸಬೇಕು।
Verse 15
चतुरङ्गं बलं राजा सहायार्थं दिवौकसां बलन्तु दर्शयेत् प्राप्तं रक्तवृष्टिञ्चेन्द्रपौ
ದಿವೌಕಸರ ಸಹಾಯಾರ್ಥ ರಾಜನು ಚತುರಂಗ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಇಂದ್ರಧ್ವಜಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಕ್ತವೃಷ್ಟಿ ಎಂಬ ಅಪಶಕುನ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು।
Verse 16
छिन्नानि रिपुशीर्षाणि प्रासादाग्रेषु दर्शयेत् षाड्गुण्यं सम्प्रवक्ष्यामि तद्वरौ सन्धिविग्रहौ
ಶತ್ರುಗಳ ಛಿನ್ನ ಶಿರಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಅರಮನೆಗಳ ಶಿಖರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು (ಭೀತಿಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ)। ಈಗ ನಾನು ಷಾಡ್ಗುಣ್ಯ—ರಾಜನೀತಿಯ ಆರು ಉಪಾಯಗಳು—ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಎರಡು ಸಂಧಿ ಮತ್ತು ವಿಗ್ರಹ (ಯುದ್ಧ/ವೈರ) ಆಗಿವೆ।
Verse 17
सन्धिश् च विग्रहश् चैव यानमासनमेव च द्वैधीभावः संशयश् च षड्गुणाः परिकीर्तिताः
ಸಂಧಿ ಮತ್ತು ವಿಗ್ರಹ, ಯಾನ (ಅಭಿಯಾನ) ಮತ್ತು ಆಸನ (ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದು), ದ್ವೈಧೀಭಾವ ಮತ್ತು ಸಂಶಯ—ಇವು ರಾಜನೀತಿಯ ಷಡ್ಗುಣಗಳೆಂದು ಕೀರ್ತಿತವಾಗಿವೆ.
Verse 18
पणबन्धः स्मृतः सन्धिरपकारस्तु विग्रहः जिगीषोः शत्रुविषये यानं यात्राभिधीयते
ಪಣಬಂಧ (ಶರತ್ತು/ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಿಂದ ಬಂಧಿತ ಒಪ್ಪಂದ)ವೇ ಸಂಧಿ; ಅಪಕಾರ (ಹಾನಿಕರ ಕೃತ್ಯ)ವೇ ವಿಗ್ರಹ. ಜಿಗೀಷು (ವಿಜಯೇಚ್ಛುಕ) ರಾಜನು ಶತ್ರುವಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಸ್ಥಾನವೇ ಯಾನ, ಅದನ್ನೇ ಯಾತ್ರೆ/ಅಭಿಯಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Verse 19
विग्रहेण स्वके देशे स्थितिरासनमुच्यते बलार्धेन प्रयाणन्तु द्वैधीभावः स उच्यते
ವಿಗ್ರಹ ಇರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ‘ಆಸನ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಸೇನೆಯ ಅರ್ಧಬಲದೊಂದಿಗೆ ಹೊರಡುವುದನ್ನು ‘ದ್ವೈಧೀಭಾವ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
Verse 20
उदासीनो मध्यगो वा संश्रयात्संशयः स्मृतः समेन सन्धिरन्वेष्यो ऽहीनेन च बलीयसा
ಉದಾಸೀನನಾಗಿರುವವನು ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಸ್ಥನಾಗಿರುವವನು, ಸಂಶ್ರಯ (ಆಶ್ರಯ) ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ‘ಸಂಶಯ’ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಸ್ಮೃತವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಧಿಯನ್ನು ಸಮಾನನೊಂದಿಗೆ ಹುಡುಕಬೇಕು, ಇಲ್ಲವೇ—ಹೀನನೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲ—ಬಲಿಷ್ಠನೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಬೇಕು.
Verse 21
हीनेन विग्रहः कार्यः स्वयं राज्ञा बलीयसा तत्रापि शुद्धपार्ष्णिस्तु बलीयांसं समाश्रयेत्
ಬಲಿಷ್ಠ ರಾಜನು ಸ್ವತಃ ಹೀನನೊಂದಿಗೆ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು; ಆದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಶುದ್ಧಪಾರ್ಷ್ಣಿ (ನಿರ್ದೋಷಾಚಾರಿಯು) ಬಲಿಷ್ಠನನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು.
Verse 22
आसीनः कर्मविच्छेदं शक्तः कर्तुं रिपोर्यदा अशुद्धपार्ष्णिश्चासीत विगृह्य वसुधाधिपः
ರಾಜನು ಆಸೀನನಾಗಿಯೇ ಶತ್ರುವಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಚ್ಛೇದಿಸಲು ಶಕ್ತನಾದಾಗ, ಭೂಪತಿ ವಿರೋಧಭಾವದಿಂದ ಕುಳಿತು, ಮಡಮೆಗಳು ಅಸ್ಥಿರ/ಅಶುದ್ಧ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರಲಿ।
Verse 23
अशुद्धपार्ष्णिर्बलवान् द्वैधीभावं समाश्रयेत् बलिना विगृहीतस्तु यो ऽसन्देहेन पार्थिवः
ಆಧಾರ ಅಸ್ಥಿರವಾದ (ಅಶುದ್ಧಪಾರ್ಷ್ಣಿ) ಬಲಿಷ್ಠ ರಾಜನು ದ್ವೈಧೀಭಾವ ನೀತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಲಿ; ಆದರೆ ಬಲಿಷ್ಠನಿಂದ ವಶಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜನು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಅವನಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಿ।
Verse 24
संश्रयस्तेन वक्तव्यो गुणानामधमो गुणः प्रासादाग्रे प्रदर्शयेदिति ट विगृहीतस्तु इति ख बहुक्षयव्ययायासं तेषां यानं प्रकीर्तितं
ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಶ್ರಯ (ಆಶ್ರಯ/ಆಧಾರ) ಕುರಿತು ಹೇಳಬೇಕು; ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತಿ ಕೀಳಾದ ಗುಣ. ‘ಪ್ರಾಸಾದಾಗ್ರೇ ಪ್ರದರ್ಶಯೇತ್’ ಎಂಬುದು ṭ-ಪಾಠ, ‘ವಿಗೃಹೀತಸ್ತು’ ಎಂಬುದು ಖ-ಪಾಠ. ಅವರ ಯಾನವು ಬಹು ನಷ್ಟ, ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಶ್ರಮ ಉಂಟುಮಾಡುವುದೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ।
Verse 25
बहुलाभकरं पश्चात्तदा राजा समाश्रयेत् सर्वशक्तिविहीनस्तु तदा कुर्यात्तु संश्रयं
ಆಮೇಲೆ ರಾಜನು ಬಹು ಲಾಭಕರವಾದ ಸಂಶ್ರಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಲಿ; ಮತ್ತು ಅವನು ಸರ್ವಶಕ್ತಿವಿಹೀನನಾದಾಗ, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಂಶ್ರಯ (ಶರಣು) ಪಡೆಯಲಿ।
Frequently Asked Questions
Sandhi (treaty), vigraha (war/hostility), yāna (march/expedition), āsana (remaining stationed), dvaidhībhāva (dual policy/partial deployment), and saṃśraya (seeking refuge/overlordship; discussed alongside saṃśaya/neutral doubt).
It explicitly names daṇḍa as twofold—public (prakāśa) and secret (aprakāśa)—and associates it with disruptive acts such as plunder, arson, poisoning, targeted killing, defamation, and contamination of resources to cut off the enemy.
It advises seeking alliance with an equal, or—if not inferior—with one who is stronger, and frames saṃśraya (dependence/refuge) as a last-resort posture when power is depleted or a stronger force dominates.
Through māyopāya and Indrajāla: engineered portents, false reports, visible ‘meteor’ effects, proclamations of divine favor, and battlefield announcements designed to instill panic in the enemy and confidence in one’s own troops.