Adhyaya 225

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे राजधर्मो नाम चतुर्विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजधर्माः पुष्कर उवाच स्वयमेव कर्म दैवाख्यं विद्धि देहान्तरार्जितं तस्मात् पौरुषमेवेह श्रेष्ठमाहुर्मनीषिणः

ಇಂತೆ ಅಗ್ನಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ರಾಜಧರ್ಮ’ ಎಂಬ 224ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ‘ರಾಜಧರ್ಮಾಃ’ ಎಂಬ 225ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಷ್ಕರನು ಹೇಳಿದನು—‘ದೈವ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು ನಿಜವಾಗಿ ಸ್ವಕೃತ ಕರ್ಮವೇ; ಅದು ಇನ್ನೊಂದು ದೇಹದಲ್ಲಿ (ಪೂರ್ವಜನ್ಮದಲ್ಲಿ) ಸಂಚಿತವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪುರುಷಪ್ರಯತ್ನವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 2

प्रतिकूलं तथा दैवं पौरुषेण विहन्यते सात्त्विकात् कर्मणः पूर्वात् सिद्धिः स्यात्पौरुषं विना

ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದ ದೈವವನ್ನೂ ಪುರುಷಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ತಡೆದು ಜಯಿಸಬಹುದು; ಹಾಗೆಯೇ ಪೂರ್ವದ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಕರ್ಮದಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಕೂಡ ಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 3

पौरुषं दैवसम्पत्त्या काले फलति भार्गव दैवं पुरुषकारश् च द्वयं पुंसः फलावहं

ಓ ಭಾರ್ಗವ! ದೈವಸಹಾಯ ದೊರೆತಾಗ ಪುರುಷಪ್ರಯತ್ನವು ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ದೈವವೂ ಪುರುಷಕಾರವೂ—ಎರಡೂ ಸೇರಿ ಫಲಪ್ರದವಾಗಿವೆ.

Verse 4

कृषेर्वृष्टिसमायोगात् काले स्युः फलसिद्धयः सधर्मं पौरुषं कुर्यान्नालसो न च दैववान्

ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಉಳುಮೆ‑ಬಿತ್ತನೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಫಲಸಿದ್ಧಿ ಆಗುವಂತೆ, ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳ ಫಲವೂ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ಪುರುಷಾರ್ಥ ಮಾಡಬೇಕು—ಆಲಸ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ದೈವವನ್ನೇ ನಂಬದೆ.

Verse 5

सामादिभिरुपायैस्तु सर्वे सिद्ध्यन्त्युपक्रमाः साम चोपप्रदानञ्च भेददण्डौ तथापरौ

ಸಾಮಾದಿ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಉಪಕ್ರಮಗಳೂ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ. ಸಾಮ (ಸಮಾಧಾನ), ದಾನ (ಉಪಹಾರ), ಭೇದ (ವಿಭೇದ), ದಂಡ (ಶಿಕ್ಷೆ/ಬಲಪ್ರಯೋಗ) ಇವು ಇತರ ಉಪಾಯಗಳು.

Verse 6

मायोपेक्षेन्द्रजालञ्च उपायाः सप्त ताञ्छृणु द्विविधं कथितं साम तथ्यञ्चातथ्यमेव च

ಮಾಯಾ, ಉಪೇಕ್ಷೆ, ಇಂದ್ರಜಾಲ ಇತ್ಯಾದಿ—ಈ ಏಳು ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಕೇಳು. ಸಾಮವನ್ನು ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ತಥ್ಯ (ಸತ್ಯ) ಮತ್ತು ಅತಥ್ಯ (ಅಸತ್ಯ).

Verse 7

तत्राप्यतथ्यं साधूनामाक्रोशायैव जायते महाकुलीना ह्य् ऋजवो धर्मनित्या जितेन्द्रियाः

ಅಲ್ಲಿಯೂ ಸಜ್ಜನರ ಕುರಿತು ಅತಥ್ಯ ವಚನವು ಕೇವಲ ನಿಂದನೆ/ಆಕ್ರೋಶಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಮಹಾಕುಲೀನರು ಋಜುಗಳು, ಧರ್ಮನಿತ್ಯರು, ಇಂದ್ರಿಯಜಿತರು.

Verse 8

सामसाध्या अतथ्यैश् च गृह्यन्ते राक्षसा अपि तथा तदुप्रकाराणां कृतानाञ्चैव वर्णनं

ಸಾಮದಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ, ಅತಥ್ಯ (ಮೋಸ/ಅಸತ್ಯ) ವಚನಗಳಿಂದಲೂ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಮಗಳ ವಿವರಣೆಯೂ ಇದೆ.

Verse 9

परस्परन्तु ये द्विष्टाः क्रुद्धभीतावमानिताः तेषान्भेदं प्रयुञ्जीत परमं दर्शयेद्भयं

ಪರಸ್ಪರ ದ್ವೇಷಿಗಳಾದ—ಕ್ರುದ್ಧರು, ಭೀತರು ಅಥವಾ ಅವಮಾನಿತರಾದ—ಅವರ ನಡುವೆ ಭೇದವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ, ಪರಮ ಭಯವನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕು।

Verse 10

आत्मीयान् दर्शयेदाशां येन दोषेण बिभ्यति परास्तेनैव ते भेद्या रक्ष्यो वै ज्ञातिभेदकः

ತಮ್ಮವರಲ್ಲಿ ಯಾವ ದೋಷದ ಭಯವಿದೆಯೋ, ಅದನ್ನೇ ತೋರಿಸಿ ಲಾಭದ ಆಶೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕು; ಅದೇ ದುರ್ಬಲತೆಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ವಿಭಜಿಸಬಹುದು. ಬಂಧುಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪ್ರೇರಕನು ರಕ್ಷ್ಯನು।

Verse 11

सामन्तकोषो वाह्यस्तु मन्त्रामात्यात्मजादिकः अन्तःकोषञ्चोपशाम्य कुर्वन् शत्रोश् च तं जयेत्

ಸಾಮಂತರು ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಸಹಾಯಕ ಸಂಪತ್ತುಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಅಮಾತ್ಯರು, ರಾಜಪುತ್ರರು ಮೊದಲಾದವರು—ಇದೇ ‘ಬಾಹ್ಯ ಕೋಶ’. ‘ಅಂತಃಕೋಶ’ವನ್ನೂ ಶಮನಗೊಳಿಸಿ ಸುರಕ್ಷಿತಗೊಳಿಸಿ, ನಂತರ ಶತ್ರುವನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕು।

Verse 12

उपायश्रेष्ठं दानं स्याद्दानादुभयलोकभाक् न सो ऽस्ति नाम दानेन वशगो यो न जायते

ಉಪಾಯಗಳಲ್ಲಿ ದಾನವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ದಾನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಇಹಲೋಕ-ಪರಲೋಕ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಪಾಲುಗಾರನಾಗುತ್ತಾನೆ. ದಾನದಿಂದ ವಶವಾಗದವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ।

Verse 13

परस्मादर्शयेद्भयमिति ञ मन्त्रामात्यानुजादिक इति ञ दानवानेव शक्नोति संहतान् भेदितुं परान् त्रयासाध्यं साधयेत्तं दण्डेन च कृतेन च

‘ಶತ್ರುವಿಗೆ ಭಯವನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕು’—ಎಂಬ ನীতি; ಮತ್ತು ‘ಮಂತ್ರ, ಅಮಾತ್ಯ, ಅನುಜ/ಸಹಾಯಕರು ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು’—ಎಂಬ ನೀತಿ. ಸಂಪನ್ಮೂಲವಂತ ರಾಜನೇ ಏಕಗೊಂಡ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸಬಲ್ಲನು. ಮೂರು (ಸಾಮ-ದಾನ-ಭೇದ)ಗಳಿಂದ ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದನ್ನು ದಂಡದಿಂದಲೂ ಕಾರ್ಯಪ್ರಯೋಗದಿಂದಲೂ ಸಾಧಿಸಬೇಕು।

Verse 14

दण्डे सर्वं स्थितं दण्डो नाशयेद्दुष्प्रणीकृतः अदण्ड्यान् दण्डयन्नश्येद्दण्ड्यान्राजाप्यदण्डयन्

ದಂಡದಲ್ಲೇ ಸಮಸ್ತ ಕ್ರಮ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ದಂಡವನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ವಿಧಿಸಿದರೆ ಅದು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅ-ದಂಡ್ಯರನ್ನು ದಂಡಿಸುವವನು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ; ದಂಡ್ಯರನ್ನು ದಂಡಿಸದ ರಾಜನೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 15

दैवदैत्योरगनराः सिद्धा भूताः पतत्रिणः उत्क्रमेयुः स्वमर्यादां यदि दण्डान् न पालयेत्

ದಂಡವನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ ದೇವರು, ದೈತ್ಯರು, ಉರಗರು, ಮಾನವರು, ಸಿದ್ಧರು, ಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳು—ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಿಯತ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರುತ್ತಾರೆ.

Verse 16

यस्माददान्तान् दमयत्यदण्ड्यान्दण्डयत्यपि दमनाद्दण्डनाच्चैव तस्माद्दण्ड विदुर्बुधाः

ಇದು ಅಡಂಗದವರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅ-ದಂಡ್ಯರನ್ನೂ ದಂಡಿಸುತ್ತದೆ; ನಿಯಮನ ಮತ್ತು ದಂಡನ ಎರಡನ್ನೂ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದನ್ನು ‘ದಂಡ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 17

तेजसा दुर् निरीक्ष्यो हि राजा भास्करवत्ततः लोकप्रसादं गच्छेत दर्शनाच्चन्द्रवत्ततः

ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ರಾಜನು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಕಠಿಣನಾಗಿರಬೇಕು; ಆದರೆ ದರ್ಶನ ನೀಡಿ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಜನರ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು.

Verse 18

जगद्व्याप्नोति वै चारैर् अतो राजा समीरणः दोषनिग्रहकारित्वाद्राजा वैवस्वतः प्रभुः

ಗೂಢಚಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅವನು ಸಮಸ್ತ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುವಂತೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನು ‘ಸಮೀರಣ’ (ಗಾಳಿ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ದೋಷ-ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವ ಕಾರಣ ರಾಜನು ‘ವೈವಸ್ವತ’ (ಯಮಸಮಾನ ನ್ಯಾಯಾಧಿಪತಿ) ಪ್ರಭು ಎನ್ನಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 19

यदा दहति दुर्बुद्धिं तदा भवति पावकः यदा दानं द्विजातिभ्यो दद्यात् तस्माद्धनेश्वरः

ಯಾವಾಗ ಮನುಷ್ಯನು ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ದಹಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಅವನು ಪಾವಕನಂತೆ ಶುದ್ಧಿಕರನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ದ್ವಿಜರಿಗೆ ದಾನ ನೀಡಿದರೆ, ಆ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಅವನು ಧನಾಧಿಪತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 20

धनधाराप्रवर्षित्वाद्देवादौ वरुणः स्मृतः क्षमया धारयंल्लेकान् पार्थिवः पार्थिवो भवेत्

ಧನಧಾರೆಗಳನ್ನು ಸುರಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದ ದೇವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಾಗಿ ವರುಣನು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತು ಕ್ಷಮೆಯಿಂದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ಭೂಪತಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ‘ಪಾರ್ಥಿವ’ (ಭೂಮಿಯ ರಾಜ) ಆಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 21

उत्साहमन्त्रशक्त्याद्यै रक्षेद्यस्माद्धरिस्ततः

ಉತ್ಸಾಹ, ಮಂತ್ರ, ಶಕ್ತಿ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಸಾಧಕನು ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ, ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ‘ರಕ್ಷಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.