Adhyaya 220

Verse 1

आणे अभिषेकमन्त्रा नामोनविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अभिषिञ्चन्तु पान्त चेति ख , ग , घ , ङ , छ , ज , ञ , ट च अथ विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सहायसम्पत्तिः पुष्कर उवाच सो ऽभिषिक्तः सहामात्यो जयेच्छत्रून्नृपोत्तमः राज्ञा सेनापतिः कार्यो ब्राह्मणः क्षत्रियो ऽथ वा

ಇವು ‘ಅಭಿಷೇಕಮಂತ್ರಗಳು’. ಹೀಗೆ ಎರಡು ನೂರು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. “ಅಭಿಷಿಞ್ಚಂತು, ಪಾಂತು ಚ” ಇತ್ಯಾದಿ—ಖ, ಗ, ಘ, ಙ, ಛ, ಜ, ಞ ಮತ್ತು ಟ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮಂತ್ರಗಳು. ಈಗ ಎರಡು ನೂರು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ಸಹಾಯಸಂಪತ್ತಿ’ (ಮಿತ್ರ-ಆಧಾರ ಸಂಪಾದನೆ) ಆರಂಭ. ಪುಷ್ಕರನು ಹೇಳಿದನು—ಅಭಿಷಿಕ್ತನಾಗಿ, ಸಚಿವರೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜನು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕು. ರಾಜನು ಸೇನಾಪತಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು—ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾಗಲಿ.

Verse 2

कुलीनो नीतिशास्त्रज्ञः प्रतीहारश् च नीतिवित् दूतश् च प्रियवादी स्यादक्षीणो ऽतिबलान्वितः

ಪ್ರತೀಹಾರ (ದ್ವಾರಾಧಿಕಾರಿ) ಕುಲೀನನಾಗಿ, ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಾಗಿ, ರಾಜ್ಯನೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿರಬೇಕು; ದೂತನು ಮಧುರಭಾಷಿ, ಅಶ್ರಾಂತ, ಮಹಾಬಲಸಂಪನ್ನನಾಗಿರಬೇಕು.

Verse 3

ताम्बूलधारी ना स्त्री वा भक्तः क्लेशसहप्रियः सान्धिविग्रहिकः कार्यः षाड्गुण्यादिविशारदः

ಸಂಧಿ-ವಿಗ್ರಹಿಕ (ಸಂಧಿ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಅಧಿಕಾರಿ) ಪುರುಷನೇ ಆಗಿರಬೇಕು—ಸ್ತ್ರೀ ಅಲ್ಲ; ಅವನು ತಾಂಬೂಲಧಾರಿ, ಭಕ್ತ (ನಿಷ್ಠಾವಂತ), ಕಷ್ಟಸಹನಪ್ರಿಯ; ಹಾಗೂ ಷಾಡ್ಗುಣ್ಯಾದಿ ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತನಾಗಿರಬೇಕು.

Verse 4

खड्गधारी रक्षकः स्यात्दारथिः स्याद्बलादिवित् सूदाध्यक्षो हितो विज्ञो महानसगतो हि सः

ಖಡ್ಗಧಾರಿ ರಕ್ಷಕನಾಗಿರಬೇಕು; ಸಾರಥಿ ಬಲಾದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನಾಗಿರಬೇಕು. ಅಡುಗೆಮನೆ‑ಪೂರೈಕೆಗಳ ಅಧೀಕ್ಷಕ ಹಿತೈಷಿ ಹಾಗೂ ನಿಪುಣನಾಗಿರಬೇಕು; ಅವನು ರಾಜಮಹಾನಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿತನು.

Verse 5

सभासदस्तु धर्मज्ञा लेखको ऽक्षरविद्धितः आह्वानकालविज्ञाः स्युर्हिता दौवारिका जनाः

ಸಭಾಸದರು ಧರ್ಮಜ್ಞರಾಗಿರಬೇಕು; ಲೇಖಕ ಅಕ್ಷರಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿರಬೇಕು. ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ಯೋಗ್ಯ ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿದ ಪರಿಚಾರಕರು ಇರಬೇಕು; ದ್ವಾರಪಾಲಕರು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹರು ಮತ್ತು ಹಿತೈಷಿಗಳು ಆಗಿರಬೇಕು.

Verse 6

रत्नादिज्ञो धनाध्यक्षः अनुद्वारे हितो नरः स्यादायुर्वेदविद्वैद्यो गजध्यक्षो ऽथ हयादिवित्

ರತ್ನಾದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಧನಾಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿರಬೇಕು; ಒಳದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಹಿತೈಷಿ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹನನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು. ವೈದ್ಯನು ಆಯುರ್ವೇದವಿದ್ ಆಗಿರಬೇಕು; ಗಜಾಧ್ಯಕ್ಷನು ಮತ್ತು ಹಯಾದಿ ವಿಷಯಜ್ಞನೂ ಇರಬೇಕು.

Verse 7

जितश्रमो गजारोहो हयाध्यक्षो हयादिवत् दुर्गाध्यक्षो हितो धीमान् स्थपतिर्वास्तुवेदवित्

ಶ್ರಮವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು ಗಜಾರೋಹಣದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿರಬೇಕು; ಹಯಾಧ್ಯಕ್ಷನು ಕುದುರೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತನಾಗಿರಬೇಕು. ದುರ್ಗಾಧ್ಯಕ್ಷನು ಹಿತೈಷಿ ಮತ್ತು ಧೀಮಂತನಾಗಿರಬೇಕು; ಸ್ಥಪತಿ ವಾಸ್ತುವೇದವಿದ್ ಆಗಿರಬೇಕು.

Verse 8

यन्त्रमुक्ते पाणिमुक्ते अमुक्ते मुक्तधारिते अस्त्राचार्यो नियुद्धे च कुशलो नृपतेर्हितः

ಯಂತ್ರದಿಂದ ಬಿಡುವ, ಕೈಯಿಂದ ಬಿಡುವ, ಬಿಡದೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿರುವ, ಮತ್ತು ಬಿಡಿಸಿದ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧಾರಣೆ‑ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇಡುವುದರಲ್ಲಿ—ಹಾಗೂ ಸಮೀಪಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ—ಕುಶಲನಾದ ಅಸ್ತ್ರಾಚಾರ್ಯನು ರಾಜನಿಗೆ ಹಿತಕರನು.

Verse 9

वृद्धश्चान्तःपुराध्यक्षः पञ्चाशद्वार्षिकाःस्त्रियः सप्तत्यव्दास्तु पुरुषाश् चरेयुः सर्वकर्मसु

ಅಂತಃಪುರದ ಅಧೀಕ್ಷಕನು ವೃದ್ಧನಾಗಿರಬೇಕು. ಐವತ್ತು ವರ್ಷ ಮೀರಿದ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ, ಎಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷ ಮೀರಿದ ಪುರುಷರೂ ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.

Verse 10

जाग्रत्स्यादायुधागारे ज्ञात्वा वृत्तिर्विधीयते उत्तमाधममध्यानि बुद्ध्वा कर्माणि पार्थिवः

ಆಯುಧಾಗಾರದಲ್ಲಿ ಅವನು ಸದಾ ಜಾಗರೂಕನಾಗಿರಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಉತ್ತಮ-ಅಧಮ-ಮಧ್ಯಮರನ್ನು ಅರಿತು ರಾಜನು ಅವರಿಗೆ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು.

Verse 11

उत्तमाधममध्यानि पुरुषाणि नियोजयेत् ज्येच्छुः पृथिवीं राजा सहायाननयोद्धितान्

ರಾಜನು ಉತ್ತಮ, ಅಧಮ, ಮಧ್ಯಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪುರುಷರನ್ನು ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು. ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಆಳಲು ಬಯಸುವ ರಾಜನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದವರನ್ನೂ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

Verse 12

धर्मिष्ठान् धर्मकायेषु शूरान् सङ्ग्रामकर्मसु निपुणानर्थकृत्येषु सर्वत्र च तथा शुचीन्

ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಧರ್ಮಿಷ್ಠರನ್ನು, ಯುದ್ಧಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶೂರರನ್ನು, ಧನ-ಆಡಳಿತ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಶುದ್ಧ ಹಾಗೂ ಭ್ರಷ್ಟರಹಿತರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು.

Verse 13

स्त्रीषु षण्डान्नियुञ्जीत तीक्ष्णान् दारुणकर्मसु यो यत्र विदितो राज्ञा शुचित्वेन तु तन्नरं

ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಷಂಡರನ್ನು (ನಪುಂಸಕರನ್ನು) ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು; ಕಠಿಣ ಹಾಗೂ ದಾರುಣ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಸ್ವಭಾವದ ಪುರುಷರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು. ರಾಜನಿಗೆ ಎಲ್ಲಿ ಯಾರು ತಮ್ಮ ಶುದ್ಧತೆಯಿಂದ ಪರಿಚಿತರಾಗಿರುವರೋ, ಅವರನ್ನು ತಕ್ಕಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು.

Verse 14

धर्मे चार्थे च कामे च नियुञ्जीताधमे ऽधमान् राजा यथार्हं कुर्याच्च उपाधाभिः परीक्षितान्

ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜನು ನೀಚರನ್ನೂ ಅತಿನೀಚರನ್ನೂ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ (ಗುಪ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ) ಪರೀಕ್ಷಿತರಾದವರನ್ನು ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಬೇಕು।

Verse 15

समन्त्रो च यथान्यायात् कुर्याद्धस्तिवनेचरान् तत्पदान्वेषणे यत्तानध्यक्षांस्तत्र कारयेत्

ಮತ್ತೆ ಯೋಗ್ಯ ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ, ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ರಾಜನು ಆನೆ-ವನಚಾರಿಗಳನ್ನು (ಹಾದಿ ಹುಡುಕುವವರನ್ನು) ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು; ಆ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು (ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರನ್ನು) ನೇಮಿಸಬೇಕು।

Verse 16

यस्मिन् कर्मणि कौशल्यं यस्य तस्मिन् नियोजयेत् पितृपैतामहान् भृत्यान् सर्वकर्मसु योजयेत्

ಯಾವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಕೌಶಲ್ಯವಿದೆಯೋ, ಅವನನ್ನೇ ಆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ತಂದೆ-ತಾತನ ಕಾಲದಿಂದ ಬಂದ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ಸೇವಕರನ್ನೂ ಎಲ್ಲ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬೇಕು।

Verse 17

विना दायादकृत्येषु तत्र ते हि समागताः परराजगृहात् प्राप्तान् जनान् संश्रयकाम्यया

ದಾಯಾದರ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸದೆ ಇದ್ದರೂ ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು; ಏಕೆಂದರೆ ಪರರಾಜನ ಗೃಹ/ರಾಜಸಭೆಯಿಂದ ಬಂದ ಜನರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆ ದೊರಕಲಿ ಎಂದು ಅವರು ಬಯಸಿದರು।

Verse 18

दुष्टानप्यथ वादुष्टान् संश्रयेत प्रयत्नतः दुष्टं ज्ञात्वा विश्वसेन्न तद्वृत्तिं वर्तयेद्वशे

ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ದುಷ್ಟನನ್ನಾದರೂ ಅದುಷ್ಟನನ್ನಾದರೂ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆಶ್ರಯಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಯಾರನ್ನು ದುಷ್ಟನೆಂದು ತಿಳಿದ ಬಳಿಕ ಅವನ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಡಬಾರದು, ಅವನ ವರ್ತನೆಯ ವಶಕ್ಕೂ ಆಗಬಾರದು।

Verse 19

देशान्तरागतान् पार्श्वे चारैज्ञात्वा हि पूजयेत् शत्रवो ऽग्निवर्षं सर्पो निस्त्रिंशमपि चैकतः

ಇತರ ದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವವರನ್ನು ಗುಪ್ತಚಾರರಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದು ರಾಜನು ಅವರನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಶತ್ರುಗಳು ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಬಹುದು—ಅಗ್ನಿವರ್ಷದಂತೆ, ಸರ್ಪದಂತೆ, ಖಡ್ಗದಂತೆ ಕೂಡ।

Verse 20

रिपननर्थकृत्येष्विति ख जनानाश्रयकाम्ययेति ख भृत्या वशिष्टं विज्ञेयाः कुभृट्याश् च तथैकतः चारचक्षुर्भवेद्राजा नियुञ्जीत सदाचरान्

(ಕೆಲವು ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ) ‘ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಿ ಅನರ್ಥವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ’ ಎಂದು; (ಕೆಲವುಗಳಲ್ಲಿ) ‘ಜನರಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ’ ಎಂದು ಓದುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಉತ್ತಮ ಸೇವಕರನ್ನೂ ಕುಸೇವಕರನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ರಾಜನಿಗೆ ಗುಪ್ತಚಾರರೇ ಕಣ್ಣುಗಳು; ಸದಾಚಾರಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೇಮಿಸಬೇಕು।

Verse 21

जनस्याविहितान् सौम्यांस् तथाज्ञातान् परस्परं वणिजो मन्त्रकुशलान् सांवत्सरचिकित्सकान्

ಓ ಸೌಮ್ಯ, ಜನರಿಂದ ಸರಿಯಾಗಿ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಡದವರು, ಪರಸ್ಪರ ಅಜ್ಞಾತರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು, ಹಾಗೆಯೇ ಋತುಚಕ್ರಾನುಸಾರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡುವ ಸಂಚಾರಿ ವೈದ್ಯರು—ಇವರ ಮೇಲೆ ರಾಜನು ನಿಗಾ ಇರಿಸಬೇಕು।

Verse 22

तथा प्रव्रजिताकारान् बलाबलविवेकिनः नैकस्य राजा श्रद्दध्याच्छ्रद्दध्याद् बहुवाक्यतः

ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರವ್ರಜಿತರಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಬಲ-ಅಬಲವನ್ನು ವಿವೇಚಿಸುವವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ (ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರಬೇಕು). ರಾಜನು ಒಬ್ಬರ ಮಾತಿನ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ನಂಬಿಕೆ ಇಡಬಾರದು; ಅನೇಕರ ಸಲಹೆಯಿಂದಲೇ ದೃಢಪಡಿಸಬೇಕು।

Verse 23

रागापरागौ भृत्यानां जनस्य च गुणागुणान् शुभानामशुभानाञ्च ज्ञानङ्कुर्याद्वशाय च

ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ರಾಜನು ತನ್ನ ಸೇವಕರ ಮತ್ತು ಜನರ ಆಸಕ್ತಿ-ವಿರಕ್ತಿ, ಗುಣ-ದೋಷ, ಹಾಗೆಯೇ ಶುಭ-ಅಶುಭಗಳನ್ನು ವಿವೇಚಿಸಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕು।

Verse 24

अनुरागकरं कर्म चरेज्जह्माद्विरागजं जनानुरागया लक्ष्म्या राजा स्याज्जनरञ्जनात्

ರಾಜನು ಜನರಲ್ಲಿ ಅನುರಾಗ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು; ಚಂಚಲತೆ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯಜನ್ಯ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಜನರ ಸದ್ಭಾವದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಿಂದ, ಜನರಂಜನೆಯಿಂದಲೇ ಅವನು ನಿಜವಾದ ರಾಜನಾಗುತ್ತಾನೆ.