Adhyaya 367

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सामान्यनामलिङ्गानि नाम षट्षष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ सप्तषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नित्यनैमीत्तिकप्राकृतप्रलयाः अग्निर् उवाच चतुर्विधस्तु प्रलयो नित्यो यः प्राणिनां लयः सदा विनाशो जातानां ब्राह्मो नैमित्तिको लयः

ಇಂತೆ ಅಗ್ನಿ ಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ‘ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಮಲಿಂಗಗಳು’ ಎಂಬ ೩೬೬ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಈಗ ೩೬೭ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ನಿತ್ಯ, ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತ ಪ್ರಳಯಗಳು’ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಳಯ ನಾಲ್ಕು ವಿಧ. ‘ನಿತ್ಯ’ ಪ್ರಳಯವೆಂದರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಿರಂತರ ಪ್ರಾಣಲಯ, ಜನಿಸಿದವರ ಸದಾ ವಿನಾಶ. ‘ನೈಮಿತ್ತಿಕ’ ಪ್ರಳಯವು ಬ್ರಹ್ಮಸಂಬಂಧಿಯಾದ (ಆವೃತ್ತಿ) ಲಯವಾಗಿದೆ.

Verse 2

चतुर्युगसहस्रान्ते प्राकृतः प्राकृतो लयः लय आत्यन्तिको ज्ञानादात्मनः परमात्मनि

ಚತುರುಗಗಳ ಸಾವಿರ ಚಕ್ರದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಜಗತ್ತಿಗೆ ‘ಪ್ರಾಕೃತ’ (ಸ್ವಾಭಾವಿಕ) ಪ್ರಳಯ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ‘ಆತ್ಯಂತಿಕ’ ಪ್ರಳಯವೆಂದರೆ ಮೋಕ್ಷಕರ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜೀವಾತ್ಮನು ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುವುದು.

Verse 3

नैमित्तिकस्य कल्पान्ते वक्ष्ये रूपं लयस्य ते चतुर्युगसहस्रान्ते क्षीणप्राये महीतले

ಕಲ್ಪಾಂತದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಪ್ರಳಯದ ರೂಪವನ್ನು ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ—ಚತುರುಗಗಳ ಸಾವಿರ ಚಕ್ರದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಬಹುತೇಕ ಕ್ಷೀಣಪ್ರಾಯವಾಗಿರುವಾಗ.

Verse 4

अनावृष्टिरतीवोग्रा जायते शतवार्षिकी ततः सत्त्वक्षयः स्याच्च ततो विष्णुर्जगत्पतिः

ಅತೀವ ಭಯಂಕರ ಅನಾವೃಷ್ಟಿ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಜೀವಿಗಳ ಸತ್ತ್ವಶಕ್ತಿ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಜಗತ್ಪತಿ ವಿಷ್ಣು (ಮುಂದಿನ ಕ್ರಮವನ್ನು) ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 5

स्थितो जलानि पिवति भानोः सप्तसु रश्मिषु भूपातालसमुद्रादितोयं नयति संक्षयं

ಸೂರ್ಯನ ಏಳು ಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಅವನು (ಸೂರ್ಯ) ಜಲಗಳನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾನೆ; ಭೂಮಿ, ಪಾತಾಳ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಾದಿಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಎಳೆದು ಕ್ಷಯಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಾನೆ, ಅಂದರೆ ಆವಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 6

ततस्तस्यानुभावेन तोयाहारोपवृंहिताः त एव रश्मयः सप्त जायन्ते सप्त भास्कराः

ಅನಂತರ ಅವನ ಅನುಭಾವದಿಂದ, ಜಲವನ್ನೇ ಆಹಾರವಾಗಿ ಪಡೆದು ಪೋಷಿತವಾದ ಆ ಕಿರಣಗಳೇ ಏಳು ವಿಧವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ; ಹೀಗಾಗಿ ಏಳು ಭಾಸ್ಕರರು (ಸೂರ್ಯರೂಪಗಳು) ಜನಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 7

दहन्त्य् अशेषं त्रैलोक्यं सपातालतलं द्विज कूर्मपृष्ठसमा भूः स्यात्ततः कालाग्निरुद्रकः

ಹೇ ದ್ವಿಜ! ಅವನು ಪಾತಾಳತಲ ಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವನ್ನು ನಿಶ್ಶೇಷವಾಗಿ ದಹಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆಗ ಭೂಮಿ ಕೂರ್ಮಪೃಷ್ಠದಂತೆ ಸಮತಲವಾಗುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಕಾಲಾಗ್ನಿ-ರುದ್ರನು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 8

शेषाहिश्वाससम्पातात् पातालानि दहत्यधः पातालेभ्यो भुवं विष्णुर्भुवः स्वर्गं दहत्यतः

ಶೇಷನಾಗನ ಉಸಿರಿನ ಪ್ರಚಂಡ ವೇಗದ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಕೆಳಗಿನ ಪಾತಾಳಗಳು ದಹಿಸುತ್ತವೆ; ಪಾತಾಳಗಳಿಂದ ಮುಂದಾಗಿ ವಿಷ್ಣು ಭೂಮಿಯನ್ನು, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮುಂದಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೂ ದಹಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 9

अम्बरीषमिवाभाति त्रैलोक्यमखिलं तथा ततस्तापरीतास्तु लोकद्वयनिवासिनः

ಹೀಗೆ ಸಮಸ್ತ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವು ಭಟ್ಟಿಯಂತೆ ದಹಿಸಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣಿತು; ನಂತರ ಎರಡು ಲೋಕಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳು ತೀವ್ರ ತಾಪದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದರು।

Verse 10

गाचन्ति ते महर्लोकं महर्लोकाज्जनं ततः रुद्ररूपी जगद्दग्ध्वा मुखनिश्वासतो हरेः

ಅವರು ಮಹರ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಮಹರ್ಲೋಕದಿಂದ ನಂತರ ಜನಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ। ಹರಿ ರುದ್ರರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ತನ್ನ ಮುಖನಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 11

उत्तिष्टन्ति ततो मेधा नानारूपाः सविद्युतः शतं वर्षाणि वर्षन्तः शमयन्त्यग्निमुत्थितम्

ಆಮೇಲೆ ನಾನಾರೂಪಗಳಾಗಿ, ವಿದ್ಯುತ್‌ ಮಿಂಚುತ್ತಾ ಮೇಘಗಳು ಏಳುತ್ತವೆ. ಅವು ನೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿ ಎದ್ದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 12

सप्तर्षिस्थानमाक्रम्य स्थिते ऽम्भसि शतं मरुत् मुखनिश्वासतो विष्णोर्नाशं नयति तान्घनान्

ಜಲವು ಸಪ್ತರ್ಷಿ-ಮಂಡಲದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಸ್ಥಿರವಾದಾಗ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮುಖನಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ನೂರು ಮರುತರು ಆ ಮೇಘಗಳನ್ನು ನಾಶಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 13

वायुं पीत्वा हरिः शेषे शेते चैकार्णवे प्रभुः ब्रह्मरूपधरः सिद्धैर् जलगैर् मुनिभिस्तुतः

ವಾಯುವನ್ನು ಆಪಾನಮಾಡಿ ಪ್ರಭು ಹರಿ ಏಕಾರ್ಣವದಲ್ಲಿ ಶೇಷನ ಮೇಲೆ ಶಯನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಸಿದ್ಧರು ಹಾಗೂ ಜಲವಾಸಿ ಮುನಿಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 14

आत्ममायामयीं दिव्यां योगनिद्रां समास्थितः आत्मानं वसिदेवाख्यं चिन्तयन्मधुसूदनः

ಮಧುಸೂದನನು ತನ್ನ ಆತ್ಮಮಾಯಾಮಯ ದಿವ್ಯ ಯೋಗನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ವಾಸುದೇವವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತನ್ನ ಸ್ವಾತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 15

कल्पं शेते प्रबुद्धो ऽथ ब्रह्मरूपी सृजत्य् असौ द्विपरार्धन्ततो व्यक्तं प्रकृतौ लीयते द्विज

ಅವನು ಒಂದು ಕಲ್ಪಪೂರ್ತಿ ಯೋಗಶಯನದಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು ಬ್ರಹ್ಮರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೇ ದ್ವಿಜ, ಎರಡು ಪರಾರ್ಧಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತ ಜಗತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 16

स्थानात् स्थानं दशगुणमेकस्माद्गुण्यते स्थले ततो ऽष्टादशमे भागे परार्धमभिधीयते

ಒಂದು ಸ್ಥಾನಮೌಲ್ಯದಿಂದ ಮುಂದಿನ ಸ್ಥಾನಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಖ್ಯೆ ದಶಗುಣವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಅಷ್ಟಾದಶ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ‘ಪರಾರ್ಧ’ ಎಂಬ ಏಕಕವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 17

परार्धं द्विगुणं यत्तु प्राकृतः प्रलयः स्मृतः अनावृष्ट्याग्निसम्पर्कात् कृते संज्वलने द्विज

ಪರಾರ್ಧದ ದ್ವಿಗುಣವಾದುದೇ ಪ್ರಾಕೃತ ಪ್ರಳಯವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಓ ದ್ವಿಜ, ಅನಾವೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ದಹನ ಉಂಟಾದಾಗ ಆ ಪ್ರಳಯ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 18

महदादेर्विकारस्य विशेषान्तस्य संक्षये कृष्णेच्छाकारिते तस्मिन् सम्प्राप्ते प्रतिसञ्चरे

ಮಹತ್‌ನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ವಿಶೇಷಗಳವರೆಗೆ ಇರುವ ವಿಕಾರವು ಕ್ಷಯವಾಗಿ ಲಯವಾಗುವಾಗ—ಕೃಷ್ಣನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಡೆಯುವ ಆ ಪ್ರತಿಸಂಚಾರ ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ—

Verse 19

आपो ग्रसन्ति वै पूर्वं भूमिर्गन्धादिकं गुणं आत्मगन्धात्ततो भूमिः प्रलयत्वाय कल्पते

ಮೊದಲು ಜಲವು ಭೂಮಿಯ ಗಂಧಾದಿ ಗುಣವನ್ನು ಗ್ರಸಿಸುತ್ತದೆ; ನಂತರ ತನ್ನದೇ ಗಂಧವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಭೂಮಿ ಪ್ರಳಯಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 20

रसात्मिकाश् च तिष्ठन्ति ह्य् आपस्तासां रसो गुणः पीयते ज्योतिषा तासु नष्टास्वग्निश् च दीप्यते

ಜಲವು ರಸಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಅದರ ಗುಣ ‘ರಸ’. ಆ ರಸವನ್ನು ಜ್ಯೋತಿ (ತೇಜಸ್ಸು) ಕುಡಿಯುತ್ತದೆ; ಜಲ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದಾಗ ಅಗ್ನಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 21

ज्योतिषो ऽपि गुणं रूपं वायुर्ग्रसति भास्करं नष्टे ज्योतिषि वायुश् चबली दोधूयते महान्

ವಾಯು ಜ್ಯೋತಿಯ ಗುಣವನ್ನೂ ರೂಪವನ್ನೂ ಸಹ ಗ್ರಸಿಸಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನೂ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಜ್ಯೋತಿ ನಾಶವಾದಾಗ ಆ ಮಹಾಬಲ ವಾಯು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಉಕ್ಕಿ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.

Verse 22

वायोरपि गुणं स्पर्शमाकाशं ग्रसते ततः वायौ नष्टे तु चाकाशन्नीरवं तिष्ठति द्विज

ನಂತರ ಆಕಾಶವು ವಾಯುವಿನ ಗುಣವಾದ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನೂ ಗ್ರಸಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಯು ನಾಶವಾದಾಗ, ಓ ದ್ವಿಜ, ಆಕಾಶವು ನಿಶ್ಶಬ್ದವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 23

आकाशस्याथ वै शब्दं भूतादिर्ग्रसते च खं अभिमानात्मकं खञ्च भूतादिं ग्रसते महान्

ನಂತರ ಆಕಾಶದ ಗುಣವಾದ ‘ಶಬ್ದ’ವು ಭೂತಾದಿಯಲ್ಲಿ (ಮೂಲಕಾರಣದಲ್ಲಿ) ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ; ಭೂತಾದಿ ಆಕಾಶವನ್ನೂ ಗ್ರಸಿಸುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಅಭಿಮಾನಸ್ವರೂಪವಾದ ಅಹಂಕಾರತತ್ತ್ವವು ಆ ಆಕಾಶವನ್ನು ಗ್ರಸಿಸುತ್ತದೆ; ಅನಂತರ ಮಹತ್ ಭೂತಾದಿಯನ್ನೂ ಗ್ರಸಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 24

भूमिर्याति लयञ्चाप्सु आपो ज्योतिषि तद्ब्रजेत् वायौ वायुश् च खे खञ्च अहङ्कारे लयं स च

ಭೂಮಿ ಜಲದಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಜಲವು ಜ್ಯೋತಿಯಲ್ಲಿ (ತೇಜಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ) ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಜ್ಯೋತಿ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ; ವಾಯು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ; ಮತ್ತು ಆಕಾಶವೇ ಅಹಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 25

महात्तत्वे महान्तञ्च प्रकृतिर्ग्रसते द्विज व्यक्ताव्यक्ता च प्रकृतिर्व्यक्तस्याव्यक्तके लयः

ಓ ದ್ವಿಜ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವವನ್ನೂ ಮಹಾನ್ ತತ್ತ್ವವನ್ನೂ ಎರಡನ್ನೂ ಗ್ರಸಿಸುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತವೂ ಅವ್ಯಕ್ತವೂ ಆದ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ವ್ಯಕ್ತವು ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 26

पुमाने काक्षरः शुद्धः सो ऽप्यंशः परमात्मनः प्रकृतिः पुरुषश् चैतौ लीयेते परमात्मनि

ಪುರುಷನು (ಚೈತನ್ಯಸತ್ತ್ವ) ಅಕ್ಷಯನೂ ಶುದ್ಧನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ; ಅವನೂ ಪರಮಾತ್ಮನ ಅಂಶವೇ. ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷ—ಇರಡೂ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 27

न सन्ति यत्र सर्वेशे नामजात्यादिकल्पनाः सत्तामात्रात्मके ज्ञेये ज्ञानात्मन्यात्महः परे

ಆ ಸರ್ವೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಹೆಸರು, ಜಾತಿ ಮೊದಲಾದ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಲ್ಲ. ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ತತ್ತ್ವವು ಕೇವಲ ‘ಸತ್ತಾಮಾತ್ರ’ ಸ್ವರೂಪ; ಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪವಾದ ಆ ಪರಮದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹಂತಕರು (ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆತ್ಮವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವರು) ನೆಲೆಸುವುದಿಲ್ಲ.