Adhyaya 2

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये प्रश्नो नाम प्रथमोध्यायः अथ द्वितीयो ऽध्यायः मत्स्यावतारवर्णनं वशिष्ठ उवाच मत्स्यादिरूपिणं विष्णुं ब्रूहि सर्गादिकारणम् पुराणं ब्रह्म चाग्नेयं यथा विष्णोः पुरा श्रुतम्

ಇಂತೆ ಆದಿಮಹಾಪುರಾಣವಾದ ಆಗ್ನೇಯಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ಪ್ರಶ್ನ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಈಗ ಎರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ‘ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರವರ್ಣನ’ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ವಶಿಷ್ಠರು ಹೇಳಿದರು—ಮತ್ಸ್ಯಾದಿ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು, ಸೃಷ್ಟ್ಯಾದಿಗಳ ಕಾರಣವನ್ನು, ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಆಗ್ನೇಯಪುರಾಣರೂಪ ಬ್ರಹ್ಮೋಪದೇಶವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿರಿ.

Verse 2

अग्निर् उवाच मत्स्यावतारं वक्ष्ये ऽहं वसिष्ठ शृणु वै हरेः अवतारक्रिया दुष्ट- नष्ट्यै सत्पालनाय हि

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು—ವಶಿಷ್ಠನೇ, ಕೇಳು; ನಾನು ಹರಿಯ ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವತಾರದ ಕ್ರಿಯೆ ದುಷ್ಟರ ನಾಶಕ್ಕೂ ಸಜ್ಜನರ ಪಾಲನೆಗೂ ಆಗಿದೆ.

Verse 3

आसीदतीतकल्पान्ते ब्राह्मो नैमित्तिको लयः समुद्रोपप्लुतास्तत्र लोका भूरादिका मुने

ಓ ಮುನಿಯೇ! ಹಿಂದಿನ ಕಲ್ಪಾಂತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಪ್ರಕಾರದ ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಪ್ರಳಯ ಸಂಭವಿಸಿತು; ಅಲ್ಲಿ ಭೂ ಮೊದಲಾದ ಲೋಕಗಳು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಮುಳುಗಿದವು.

Verse 4

मनुर्वैवस्वतस्तेपे तपो वै भुक्तिमुक्तये एकदा कृतमालायां कुर्वतो जलतर्पणं

ವೈವಸ್ವತ ಮನು ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಒಮ್ಮೆ ಕೃತಮಾಲಾ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿ ಜಲತರ್ಪಣ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ,

Verse 5

तस्याञ्जल्युदके मत्स्यः स्वल्प एको ऽभ्यपद्यत क्षेप्तुकामं जले प्राह न मां क्षिप नरोत्तम

ಅವನ ಅಂಜಲಿಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಒಂಟಿ ಮೀನು ಬಂದು ಸೇರಿತು. ಅದನ್ನು ನೀರಿಗೆ ಎಸೆಯಲು ಹೊರಟಾಗ ಅದು ಹೇಳಿತು—“ಓ ನರೋತ್ತಮ, ನನ್ನನ್ನು ಎಸೆಯಬೇಡ.”

Verse 6

ब्रह्मावगम्यते इति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः अगोत्रचरणं परमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः न मां क्षिप नृपोत्तम इति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः प्>ग्राहादिभ्यो भयं मे ऽद्य तच् छ्रुत्वा कलशे ऽक्षिपत् स तु वृद्धः पुनर्मत्स्यः प्राह तं देहि मे वृहत्

ಪಾಠಾಂತರಗಳು: ‘ಬ್ರಹ್ಮಾವಗಮ್ಯತೆ’—(ಖ, ಗ, ಘ); ‘ಅಗೋತ್ರಚರಣಂ ಪರಮ್’—(ಗ); ‘ನ ಮಾಂ ಕ್ಷಿಪ ನೃಪೋತ್ತಮ’—(ಖ, ಗ, ಘ); ಹಾಗೂ ‘ಇಂದು ನನಗೆ ಗ್ರಾಹಾದಿಗಳ ಭಯ’. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನು ಅದನ್ನು ಕಲಶದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟನು. ನಂತರ ಮೀನು ಬೆಳೆದು ಹೇಳಿತು—“ನನಗೆ ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರೆ ಕೊಡು.”

Verse 7

स्थानमेतद्वचः श्रुत्वा राजाथोदञ्चने ऽक्षिपत् तत्र वृद्धो ऽब्रवीद्भूपं पृथु देहि पदं मनो

ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜನು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಿದನು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವೃದ್ಧನು ರಾಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಓ ಪೃಥು, ನಿನ್ನ ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸು.”

Verse 8

सरोवरे पुनः क्षिप्तो ववृधे तत्प्रमाणवान् ऊचे देहि वृहत् स्थानं प्राक्षिपच्चाम्बुधौ ततः

ಸರವೋವರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅವನು ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ವೃದ್ಧಿಯಾದನು. ನಂತರ “ನನಗೆ ವಿಶಾಲ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೊಡಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಆಮೇಲೆ ಅವನನ್ನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಎಸೆದರು.

Verse 9

लक्षयोजनविस्तीर्णः क्षणमात्रेण सो ऽभवत् मत्स्यं तमद्भुतं दृष्ट्वा विस्मितः प्राब्रवीन् मनुः

ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲೇ ಅವನು ಲಕ್ಷಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿಬಿಟ್ಟನು. ಆ ಅದ್ಭುತ ಮತ್ಸ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಮನುವು ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡು ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 10

को भवान् ननु वै विष्णुर् नारायण नमोस्तुते मायया मोहयसि मां किमर्थं त्वं जनार्दन

ನೀನು ಯಾರು? ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೀನು ವಿಷ್ಣು—ನಾರಾಯಣ; ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಹೇ ಜನಾರ್ದನ, ನಿನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ನನನ್ನು ಏಕೆ ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತೀಯ?

Verse 11

मनुनोक्तो ऽब्रवीन्मत्स्यो मनुं वै पालने रतम् अवतीर्णो भवायास्य जगतो दुष्टनष्टये

ಮನುವಿನ ಮಾತಿಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ, ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ ಮನುವಿಗೆ ಮತ್ಸ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—“ಈ ಲೋಕದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ, ದುಷ್ಟರ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಅವತರಿಸಿದ್ದೇನೆ.”

Verse 12

सप्तमे दिवसे त्वब्धिः प्लावयिष्यति वै जगत् उपस्थितायां नावि त्वं वीजादीनि विधाय च

ಏಳನೇ ದಿನ ಸಮುದ್ರವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಲಿದೆ. ದೋಣಿ ಬಂದಾಗ ನೀನು ಬೀಜಗಳು ಮೊದಲಾದ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಇಡು.

Verse 13

सप्तर्षिभिः परिवृतो निशां ब्राह्मीं चरिष्यसि उपस्थितस्य मे शृङ्गे निबध्नीहि महाहिना

ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಪರಿವೃತನಾಗಿ ನೀ ಬ್ರಹ್ಮರಾತ್ರಿಯನ್ನು ದಾಟುವೆ. ನಾನು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮಹಾಸರ್ಪದಿಂದ ಅದನ್ನು ನನ್ನ ಶೃಂಗಕ್ಕೆ ಬಿಗಿದುಕೋ.

Verse 14

इत्युक्त्वान्तर्दधे मत्स्यो मनुः कालप्रतीक्षकः स्थितः समुद्र उद्वेले नावमारुरुहे तदा

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮತ್ಸ್ಯನು ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಮನು ನಿಗದಿತ ಕಾಲವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತನು; ನಂತರ ಸಮುದ್ರವು ಉಕ್ಕಿ ಹರಿದಾಗ ಅವನು ದೋಣಿಗೆ ಏರಿದನು.

Verse 15

एकशृङ्गधरो मत्स्यो हैमो नियुतयोजनः हौ मनुरिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ननु विष्णुस्त्वमिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः इत्य् उक्तान्तर्हितो मत्स्य इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः इत्य् उक्त्वा देवमत्स्यात्मा बृहत्कारणसङ्गत इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः नावम्बबन्ध तच्छृङ्गे मत्स्याख्यं च पुराणकम्

ಒಂದು ಶೃಂಗವನ್ನು ಧರಿಸಿದ, ಸ್ವರ್ಣವರ್ಣದ, ಅನೇಕ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಮತ್ಸ್ಯನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ದೇವಸ್ವರೂಪ (ವಿಷ್ಣುರೂಪ) ಮತ್ಸ್ಯನು ದೋಣಿಯನ್ನು ಆ ಶೃಂಗಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದನು; ಇದುವೇ ‘ಮತ್ಸ್ಯ’ ಎಂಬ ಪುರಾಣಪ್ರಸಂಗ.

Verse 16

शुश्राव मत्स्यात्पापघ्नं संस्तुवन् स्तुतिभिश् च तं ब्रह्मवेदप्रहर्तारं हयग्रीवञ्च दानवं

ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ, ಪಾಪಹರನಾದ ಮತ್ಸ್ಯನಿಂದ ಅವನು ಕೇಳಿದನು—ಬ್ರಹ್ಮನ ವೇದಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ ದಾನವ ಹಯಗ್ರೀವನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು.

Verse 17

अवधीत्, वेदमत्स्याद्यान् पालयामास केशवः प्राप्ते कल्पे ऽथ वाराहे कूर्मरूपो ऽभवद्धरिः

ಕೇಶವನು ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರಾದಿ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ವೇದಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ (ಅಪಹರಿಸಿದವರನ್ನು) ಸಂಹರಿಸಿದನು. ನಂತರ ವಾರಾಹಕಲ್ಪ ಬಂದಾಗ ಹರಿ ಕೂರ್ಮರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು.