
Dharmavyādha–Mātaṅga–Prasanna Saṃvādaḥ
Ethical-Discourse (Dharma, Non-violence, Household Economy, Ritual Ecology)
ព្រះវរាហៈប្រាប់ព្រះព្រឹថ្វីអំពីជីវិតរបស់ធម្មវ្យាធៈ។ ទោះរស់ជាអ្នកប្រមាញ់យូរមក ក៏គាត់កំណត់អំពើហិង្សាឲ្យតិចបំផុតត្រឹមតែសម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិត ហើយរក្សាធម៌គ្រួសារដោយសច្ចៈ ការបម្រើភ្លើងបូជា ការទទួលភ្ញៀវ និងធ្វើស្រាទ្ធៈជាប្រចាំនៅមិថិលា ក្នុងថ្ងៃបុណ្យ។ កូនស្រីអរជុនកីរៀបការជាមួយប្រសន្ន បុត្ររបស់មាតង្គៈ។ ពេលនាងត្រូវម្តាយក្មេកចោទប្រកាន់យ៉ាងតឹងរឹងថាពាក់ព័ន្ធនឹងហិង្សា ធម្មវ្យាធៈទៅផ្ទះមាតង្គៈ ហើយបដិសេធមិនបរិភោគ ដោយអះអាងថាអាហារពីធញ្ញជាតិអាចបង្កការសម្លាប់មិនឃើញចំពោះសត្វទឹក និងសត្វតូចៗជាច្រើន ខណៈជីវិកាខ្លួនយកជីវិតតិចជាង។ គាត់ដាក់វាជាការរិះគន់សីលធម៌អំពីការបរិភោគ និងជាការទាមទារឲ្យមានការបែងចែកកាតព្វកិច្ចពិធី-សីលធម៌ឲ្យត្រឹមត្រូវ ដោយយោងទៅបញ្ចមហាយជ្ញៈ។ បន្ទាប់មកគាត់ត្រឡប់ទៅតែងតាំងកូនប្រុសជាមរតក ហើយធ្វើធម្មយាត្រាទៅបុរុសោត្តមៈ សូត្រស្តូត្រព្រះវិษ្ណុអំពីការការពារពិភពលោកដោយអំណាចកោស्मिक។
Verse 1
श्रीवराह उवाच । योऽसौ वसोः शरीरे तुव्याधो भूत्वा नृपस्य ह । स स्ववृत्त्यां स्थितः कालं चतुर्वर्षसहस्रिकम् ॥ ८.१ ॥
ព្រះវរាហដ៏គួរគោរពមានព្រះបន្ទូលថា៖ អ្នកនោះដែលបានក្លាយជាអ្នកប្រមាញ់ នៅក្នុងរាងកាយរបស់វសុ ព្រះមហាក្សត្រ គាត់បានរស់នៅដោយមុខរបររបស់ខ្លួន អស់រយៈពេលបួនពាន់ឆ្នាំ។
Verse 2
एकैकं स्वकुटुम्बार्थे हत्वा वनचरं मृगम् । भृत्यातिथिहुताशानां प्रीणनं कुरुते सदा ॥ ८.२ ॥
ដោយសម្លាប់សត្វព្រៃមួយក្បាល សម្រាប់ប្រយោជន៍គ្រួសាររបស់ខ្លួន គាត់តែងតែបំពេញឲ្យពេញចិត្តដល់អ្នកពឹងផ្អែក ភ្ញៀវ និងភ្លើងយজ্ঞ (huta) ជានិច្ច។
Verse 3
मिथिलायां वरारोहे सदा पर्वणि पर्वणि । पितॄणां कुरुते श्राद्धं स्वाचारेण विचक्षणः ॥ ८.३ ॥
ឱ នារីត្រគាកស្រស់ស្អាត នៅមិថិលា អ្នកមានប្រាជ្ញា តែងធ្វើស្រាទ្ធ (śrāddha) ដល់បិត្របុព្វបុរស ជាទៀងទាត់ នៅរាល់ថ្ងៃបុណ្យប៉វ៌ណ (parvan) តាមចរិតត្រឹមត្រូវ។
Verse 4
अग्निं परिचरन् नित्यं वदन् सत्यं सुभाषितम् । प्राणयात्रानुसक्तस्तु योऽसौ जीवं न पातयेत् ॥ ८.४ ॥
គាត់បម្រើភ្លើងបរិសុទ្ធជានិច្ច និយាយពាក្យពិត និងពាក្យល្អ។ អ្នកនោះដែលខិតខំរក្សាជីវិត មិនគួរធ្វើឲ្យសត្វមានជីវិតណាមួយដួលរលំទេ (មិនគួរសម្លាប់)។
Verse 5
एवं तु वसतस्तस्य धर्मबुद्धिर्महातपाः । पुत्रस्त्वर्जुनको नाम बभूव मुनिवद्वशी ॥ ८.५ ॥
ដូច្នេះ ខណៈដែលគាត់រស់នៅទីនោះ មហាតបសីនោះ ដែលមានបញ្ញាដែលឈរលើធម៌ បានមានកូនប្រុសមួយឈ្មោះ អរជុនកៈ ដែលមានការគ្រប់គ្រងខ្លួនដូចមុនី។
Verse 6
तस्य कालेन महता चारित्रेण च धीमतः । बभूवार्ज्जुनकी नाम कन्या च वरवर्णिनी ॥ ८.६ ॥
ក្រោយមក តាមកាលវេលាយូរ និងដោយសីលាចារណ៍ដ៏ល្អឥតខ្ចោះរបស់បុរសប្រាជ្ញានោះ ក៏មានកូនស្រីមួយឈ្មោះ អារជុននគី ដែលមានពណ៌សម្បុរល្អប្រសើរ។
Verse 7
तस्याः यौवनकाले तु चिन्तयामास धर्मवित् । कस्येयं दीयते कन्या को वा योग्यश्च वै पुमान् ॥ ८.७ ॥
ប៉ុន្តែ នៅពេលនាងឈានដល់វ័យយុវវ័យ អ្នកដឹងធម៌បានគិតថា៖ «កូនស្រីនេះគួរឲ្យទៅជារបស់អ្នកណា? ហើយបុរសណាដែលសមរម្យពិតប្រាកដ?»
Verse 8
इति चिन्तयतस्तस्य मतङ्गस्य सुतं प्रति । धर्मव्याधस्य सुव्यक्तं प्रसन्नाख्यं प्रति ब्रुवन् ॥ ८.८ ॥
នៅពេលគាត់កំពុងគិតដូច្នេះ មាតង្គៈបាននិយាយយ៉ាងច្បាស់ទៅកាន់កូនប្រុសរបស់មាតង្គៈ គឺអ្នកប្រមាញ់ដែលមានចិត្តធម៌ ឈ្មោះ ប្រាសន្ន។
Verse 9
एवं सञ्चिन्त्य मातङ्गः प्रसन्नं प्रति सोद्यतः । उवाच तस्य पितरं प्रसन्नायार्ज्जुनीं भवान् । गृहाण तपतां श्रेष्ठ स्वयं दत्तां महात्मने ॥ ८.९ ॥
មាតង្គៈបានគិតរួចហើយ ក៏ប្រញាប់ទៅរកប្រាសន្ន ហើយនិយាយទៅកាន់ឪពុករបស់គាត់ថា៖ «ឱ អ្នកល្អឥតខ្ចោះក្នុងចំណោមអ្នកតបសីទាំងឡាយ សូមទទួល អរជុនី នេះ ដែលខ្ញុំផ្តល់ដោយស្ម័គ្រចិត្ត ដើម្បីបុរសមហាត្មា។»
Verse 10
मतङ्ग उवाच । प्रसन्नोऽयं मम सुतः सर्वशास्त्रविशारदः । गृह्णाम्यर्जुनकीं कन्यां त्वत्सुतां व्याधसत्तम ॥ ८.१० ॥
មតង្គបានមានពាក្យថា៖ «កូនប្រុសរបស់ខ្ញុំនេះមានចិត្តសប្បាយរីករាយ និងជំនាញល្អក្នុងសាស្ត្រទាំងអស់។ ដូច្នេះ ឱ អ្នកប្រមាញ់ដ៏ប្រសើរ ខ្ញុំទទួលយក អរជុនគី កូនស្រីរបស់អ្នក ជាភរិយារបស់គេ»។
Verse 11
एवमुक्ते तदा कन्यां धर्मव्याधो महातपाः । मतङ्गपुत्राय ददौ प्रसन्नाय च धीमते ॥ ८.११ ॥
ពេលបាននិយាយដូច្នោះហើយ នោះធម្មវ្យាធៈ អ្នកប្រមាញ់ដ៏សុចរិត មានតបស្យាធំ បានប្រគល់ក្មេងស្រីនោះឲ្យកូនប្រុសរបស់មតង្គ ដែលមានចិត្តរីករាយ និងមានប្រាជ្ញា។
Verse 12
धर्मव्याधस्तदा कन्यां दत्वा स्वगृहमीयिवान् । सा अपि श्वशुरयोर्भर्तुः शुश्रूषणपरा अभवत् ॥ ८.१२ ॥
បន្ទាប់មក ធម្មវ្យាធៈ បានប្រគល់ក្មេងស្រីនោះហើយ ក៏ត្រឡប់ទៅផ្ទះរបស់ខ្លួនវិញ។ នាងផងដែរ បានក្លាយជាអ្នកឧស្សាហ៍បម្រើយ៉ាងគោរពចំពោះឪពុកម្តាយក្មេក និងស្វាមី។
Verse 13
अथ कालेन महता सा कन्या अर्जुनकी शुभा । उक्ता श्वश्रुवा सुता पुत्रि जीवहन्तुस्त्वमीदृशी । न जानासि तपश्चर्तुं भर्त्तुराराधनं तथा ॥ ८.१३ ॥
ក្រោយពេលកន្លងទៅយូរ នាងអរជុនគី ដ៏មានមង្គល នោះ ត្រូវបានម្តាយក្មេកនិយាយថា៖ «កូនស្រីអើយ អ្នកមានសភាពដូច្នេះ ជាអ្នកសម្លាប់សត្វមានជីវិត។ អ្នកមិនដឹងធ្វើតបស្យា ហើយក៏មិនដឹងគោរពបម្រើស្វាមីដែរ»។
Verse 14
सा अपि स्वल्पापराधेन भर्त्सिता तनुमध्यमा । पितुर्वेश्मगता बाला रोदमानाऽ मुहुर्मुहुः ॥ ८.१४ ॥
នាងផងដែរ ដែលមានចង្កេះស្ដើង ត្រូវបានស្តីបន្ទោសដោយសារកំហុសតិចតួច ហើយបានទៅដល់ផ្ទះឪពុក។ ក្មេងស្រីនោះយំម្តងហើយម្តងទៀត ជាញឹកញាប់។
Verse 15
पित्रा पृष्टा किमेतत्ते पुत्रि रोदनकारणम् । एवमुक्ता तदा सा तु कथयामास भामिनी ॥ ८.१५ ॥
ព្រះបិតាសួរថា៖ «កូនស្រីអើយ នេះជាអ្វី? ហេតុអ្វីបានជាកូនយំ?» ពេលត្រូវបាននិយាយដូច្នេះ នាងស្ត្រីនោះក៏ចាប់ផ្តើមរៀបរាប់រឿងរ៉ាវ។
Verse 16
श्वश्र्वा अहम् उक्ता तीव्रेण कोपेन महता पितः । जीवहन्तुः सुतेत्युच्चैरसकृद् व्याधजेति च ॥ ८.१६ ॥
នាងនិយាយថា៖ «បិតាអើយ ម្តាយក្មេកបាននិយាយមកខ្ញុំដោយកំហឹងខ្លាំងណាស់ ហើយស្រែកឡើងជាញឹកញាប់ថា៖ ‘កូនស្រីរបស់អ្នកសម្លាប់សត្វមានជីវិត—ឯអ្នកឈ្នះ! ឯអ្នកប្រមាញ់!’»
Verse 17
एतच्छ्रुत्वा स धर्मात्मा धर्मव्याधो रुषान्वितः । मतङ्गस्य गृहं सोऽथ गत्वा जनपदैर्वृतम् ॥ ८.१७ ॥
ពេលបានឮដូច្នេះ ធម្មវ្យាធៈ អ្នកមានធម៌នោះ ក៏ពោរពេញដោយកំហឹង ហើយទៅកាន់ផ្ទះរបស់មតង្គៈ ដែលមានប្រជាជនក្នុងដែនជុំវិញ។
Verse 18
तस्यागतस्य संबन्धी मतङ्गो जयतां वरः । आसनाद्यार्ध्यपाद्येन पूजयित्वेदमब्रवीत् । किमागमनकृत्यं ते किं करोम्यागतक्रियाम् ॥ ८.१८ ॥
មតង្គៈ អ្នកឈ្នះដ៏ប្រសើរ និងជាសាច់ញាតិរបស់គាត់ បានទទួលភ្ញៀវដែលមកដល់ ដោយគោរពបូជាជាមួយអាសនៈ និងទឹកអរឃ្យា ព្រមទាំងទឹកលាងជើងតាមប្រពៃណី ហើយនិយាយថា៖ «ការមករបស់អ្នកមានបំណងអ្វី? ខ្ញុំគួរធ្វើសេវាកម្មទទួលភ្ញៀវអ្វីសម្រាប់អ្នកដែលមកដល់?»
Verse 19
व्याध उवाच । भोजनं किञ्चिदिच्छामि भोक्तुं चैतन्यवर्जितम् । कौतूहलेन येनाहमागतो भवतो गृहम् ॥ ८.१९ ॥
ព្រានបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំប្រាថ្នាចង់បរិភោគអាហារបន្តិច—អាហារដែលគ្មានចេតនា—ដោយសេចក្តីចង់ដឹង ដោយហេតុនេះហើយខ្ញុំបានមកដល់ផ្ទះរបស់អ្នក»។
Verse 20
मतङ्ग उवाच । गोधूमा व्रीिमयश्चैव संस्कृता मम वेश्मनि । भुज्यतां धर्मविच्छ्रेष्ठ यथाकामं तपोधन ॥ ८.२० ॥
មតង្គៈ បានមានព្រះវាចា៖ «ស្រូវសាលី និងធញ្ញជាតិទាំងឡាយ បានរៀបចំរួចហើយនៅក្នុងគេហដ្ឋានរបស់ខ្ញុំ។ ឱ អ្នកដឹងធម៌ដ៏ប្រសើរ សូមទទួលទានតាមព្រះហឫទ័យ ឱ អ្នកសម្បូរតបៈ»។
Verse 21
व्याध उवाच । पश्यामि कीदृशास्ते हि गोधूमा व्रीहयो यवाः । स्वरूपेण च सन्त्येते येन वो वेद्मि सत्तम ॥ ८.२१ ॥
អ្នកប្រមាញ់បានមានព្រះវាចា៖ «ខ្ញុំឃើញថាវាជាអ្វី—ស្រូវសាលី ស្រូវ និងសាលីបារ្លី។ វាមានរូបសភាពខ្លួនឯងខុសគ្នា ដោយរូបសភាពនោះហើយ ខ្ញុំស្គាល់លោក ឱ សត្ដមៈ»។
Verse 22
श्रीवराह उवाच । एवमुक्ते मतङ्गेन शूर्पं गोधूमपूरितम् । अपरं तत्र व्रीहीणां धर्मव्याधाय दर्शितम् ॥ ८.२२ ॥
ព្រះវរាហដ៏គួរគោរពមានព្រះវាចា៖ ពេលមតង្គៈនិយាយដូច្នោះ គេបានបង្ហាញកន្ត្រករែងមួយពេញដោយស្រូវសាលី ហើយនៅទីនោះក៏បានបង្ហាញកន្ត្រកមួយទៀតមានគ្រាប់ស្រូវ សម្រាប់ធម្ម-វ្យាធៈ។
Verse 23
दृष्ट्वा व्रीहीन् सगोधूमान् धर्मव्याधो वरासनात् । उत्थाय गन्तुमारभे मतङ्गेन निवारितः ॥ ८.२३ ॥
ធម្ម-វ្យាធៈ (អ្នកប្រមាញ់ដ៏ធម៌) បានឃើញគ្រាប់ស្រូវជាមួយស្រូវសាលីហើយ ក៏ក្រោកពីអាសនៈដ៏ប្រសើររបស់ខ្លួន ហើយចាប់ផ្តើមចេញទៅ ប៉ុន្តែត្រូវមតង្គៈទប់ស្កាត់។
Verse 24
किमर्थं गन्तुमारब्धं त्वया वद महामते । अभुक्तेनैव संसिद्धं मद्गृहे चान्नमुत्तमम् । पाचयित्वा स्वयं चैव कस्मात् त्वं नाद्य भुञ्जसे ॥ ८.२४ ॥
«ហេតុអ្វីបានជាលោកចាប់ផ្តើមចេញទៅ? សូមប្រាប់ខ្ញុំ ឱ មហាមតិ។ អាហារដ៏ប្រសើរនៅក្នុងផ្ទះខ្ញុំ បានរៀបចំស្រេចហើយ តែលោកមិនទាន់បានទទួលទាន។ ទោះបីលោកចម្អិនដោយខ្លួនឯងក៏ដោយ ហេតុអ្វីថ្ងៃនេះលោកមិនបរិភោគ?»
Verse 25
व्याध उवाच । सहस्रशः कोटिशश्च जीवान् हंसि दिने दिने । अथेदृशस्य पापस्य कोऽन्नं भुञ्जति सत्पुमान् ॥ ८.२५ ॥
អ្នកប្រមាញ់បាននិយាយថា៖ «រាប់ពាន់ រាប់កោដិ អ្នកសម្លាប់សត្វមានជីវិតរាល់ថ្ងៃ។ ដូច្នេះ តើបុរសសុចរិតណាម្នាក់នឹងបរិភោគអាហាររបស់អ្នកមានបាបធ្ងន់បែបនេះបានដូចម្តេច?»
Verse 26
अचैतन्यं यदि गृहे विद्यते । अन्नं सुसंस्कृतम् । इदानीमत्र संदृष्टा एते तु जलजन्तवः ॥ ८.२६ ॥
«បើនៅក្នុងគេហដ្ឋានមានអ្វីមួយដែលគ្មានចិត្តដឹង (អចេតនា) ហើយអាហារត្រូវបានរៀបចំល្អប្រសើរ នោះឥឡូវនេះ នៅទីនេះ ក៏ឃើញមានសត្វទឹកទាំងនេះពិតប្រាកដដែរ»។
Verse 27
अहमेकं कुटुम्बार्थे हन्म्यरण्ये पशुं दिने । तं चेत्पितॄभ्यः संस्कृत्य दत्त्वा भुञ्जामि सानुगः ॥ ८.२७ ॥
«ខ្ញុំ ដើម្បីចិញ្ចឹមគ្រួសារ សម្លាប់សត្វតែមួយនៅព្រៃក្នុងមួយថ្ងៃ។ បើខ្ញុំរៀបចំវាឲ្យត្រឹមត្រូវ ហើយបូជាដល់បិត្រ (pitṛs) ជាមុន រួចទើបបរិភោគជាមួយអ្នកពឹងផ្អែករបស់ខ្ញុំ—»
Verse 28
त्वं तु जीवान् बहून् हत्वा स्वकुटुम्बेन सानुगः । भुञ्जन्नेतेन सततमभो्ज्यं तन्मतं मम ॥ ८.२८ ॥
«តែអ្នកវិញ—សម្លាប់សត្វមានជីវិតជាច្រើន—ហើយជាមួយគ្រួសារ និងអ្នកបម្រើរបស់អ្នក បើបន្តបរិភោគអាហារដែលបានមកដោយវិធីនោះជានិច្ច នោះតាមមតិខ្ញុំ គឺមិនគួរបរិភោគទេ»។
Verse 29
ब्रह्मणा तु पुरा सृष्टा ओषध्यः सर्ववीरुधः । यज्ञार्थं तत्तु भूतानां भक्ष्यमित्येव वै श्रुतिः ॥ ८.२९ ॥
ពិតប្រាកដណាស់ កាលពីបុរាណ ព្រះព្រហ្មា បានបង្កើតឱសថ និងរុក្ខជាតិទាំងអស់; ហើយស្រុតិ (śruti) ប្រកាសថា វាទាំងនេះជាអាហារសម្រាប់សត្វមានជីវិត ដើម្បីគោរពរបៀបយជ្ញ (yajña)។
Verse 30
दिव्यो भौटस्तथा पैत्रो मानुषो ब्राह्म एव च । एते पञ्च महायज्ञा ब्रह्मणा निर्मिताः पुरा ॥ ८.३० ॥
ពិធីដ៏ទេវតា ពិធីធាតុ ពិធីបិត្របុរស ពិធីមនុស្ស និងពិធីព្រះព្រហ្មន៍ផង—ទាំងនេះជាយញ្ញាធំប្រាំ ដែលព្រះព្រហ្មា បានបង្កើតតាំងពីបុរាណ។
Verse 31
ब्राह्मणानां हितार्थाय इतरेषां च तन्मुखम् । इतरेषां तु वर्णानां ब्राह्मणैः कारिताः शुभाः ॥ ८.३१ ॥
ដើម្បីសេចក្តីសុខសាន្តរបស់ព្រះព្រាហ្មណ៍ ហើយឲ្យអ្នកដទៃទាំងឡាយបែរទៅរកគោលនោះ—កិច្ចកុសលដ៏មង្គលសម្រាប់វណ្ណៈផ្សេងៗ ត្រូវបានកំណត់ថា បង្កើតឡើងដោយព្រះព្រាហ្មណ៍។
Verse 32
एवं यदि विभागः स्याद् वरान्नं तद् विशुध्यति । अन्यथा व्रीहयोऽप्येते एकैकॆ मृगपक्षिणः । मन्तव्या दातृभोक्तॄणां महामांसं तु तत् स्मृतम् ॥ ८.३२ ॥
បើមានការបែងចែកភាគដូច្នេះ អាហារល្អនោះនឹងបានបរិសុទ្ធ។ បើមិនដូច្នោះ ទោះជាគ្រាប់អង្ករទាំងនេះ ក៏គួរត្រូវចាត់ទុកថា មួយៗដូចជាក្តាន់ ឬបក្សី ហើយសម្រាប់អ្នកឲ្យ និងអ្នកបរិភោគ វាត្រូវបានហៅថា «សាច់ធំ» គឺស្មើនឹងការបរិភោគសាច់។
Verse 33
मया ते दुहिता दत्ता पुत्रार्थे देवरूपिणी । सा च त्वद्भार्यया प्रोक्ता दुहिता जन्तुघातिनः ॥ ८.३३ ॥
ខ្ញុំបានប្រគល់កូនស្រីរបស់ខ្ញុំ—នាងមានរូបដូចទេវតា—ឲ្យអ្នក ដើម្បីបានកូនចៅ។ ប៉ុន្តែនាងត្រូវបានភរិយារបស់អ្នកហៅថា ជាកូនស្រីរបស់អ្នកសម្លាប់សត្វមានជីវិត។
Verse 34
अतोऽर्थमागतॊऽहं ते गृहं प्रति समीक्षितुम् । आचारं देवपूजां च अतिथीनां च तर्पणम् ॥ ८.३४ ॥
ដូច្នេះ ខ្ញុំបានមកដល់ផ្ទះរបស់អ្នក ដើម្បីពិនិត្យមើលអាកប្បកិរិយារបស់អ្នក—ទាំងការបូជាទេវតា និងការថ្វាយទឹកគោរព (តර්បណ) ដល់ភ្ញៀវ។
Verse 35
एतेषामेकमप्यत्र कुर्वन्नपि न दृश्यते । तद्गृहं गन्तुमिच्छामि पितॄणां श्राद्धकाम्यया ॥ ८.३५ ॥
ទោះបីធ្វើសូម្បីតែអំពើមួយក្នុងចំណោមអំពើទាំងនេះនៅទីនេះ ក៏មិនឃើញផលដែលប្រាថ្នាទេ។ ដូច្នេះ ដោយបំណងចង់ធ្វើពិធីស្រាទ្ធ (śrāddha) សម្រាប់បិត្រឹ (Pitṛs) ខ្ញុំប្រាថ្នាទៅកាន់គេហដ្ឋាននោះ។
Verse 36
स्वगृहे नैव भुञ्जामि पितॄणां कार्यमित्युत । अहं व्याधो जीवघाती न तु त्वं लोकहिंसकः ॥ ८.३६ ॥
«ខ្ញុំមិនបរិភោគនៅផ្ទះខ្លួនឯងទេ ដោយនិយាយថា ‘មានកិច្ចការត្រូវធ្វើសម្រាប់បិត្រឹ (បុព្វបុរស)’។ ហើយថែមទៀត ‘ខ្ញុំជាអ្នកប្រមាញ់ ជាអ្នកយកជីវិត; តែអ្នកមិនមែនជាអ្នកបំផ្លាញមនុស្សទេ’»។
Verse 37
मत्सुता जीवघातस्य यदोढा त्वत्सुतेन च । तन्महत्त्वं च संजातं प्रायश्चित्तं तपोधन ॥ ८.३७ ॥
ឱ អ្នកសម្បត្តិនៃតបស្យា (tapodhana) ពេលដែលការសម្លាប់ជីវិត (jīvaghāta) ត្រូវភ្ជាប់នឹងត្រី (matsya) ហើយក៏ភ្ជាប់នឹងកូនប្រុសរបស់អ្នកផង នោះភាពធ្ងន់ធ្ងររបស់វាបង្ហាញច្បាស់; ដូច្នេះ ការធ្វើព្រាយស្ចិត្ត (prāyaścitta) ត្រូវបានបញ្ជាក់។
Verse 38
एवमुक्त्वा स चोत्थाय शप्त्वा नारीं तदा धरे । मा स्नुषाभिः समं श्वश्र्वा विश्वासो भवतु क्वचित् ॥ ८.३८ ॥
និយាយដូច្នេះហើយ គាត់ក៏ក្រោកឡើង ហើយឱ ធរា (ផែនដី) បន្ទាប់ពីដាក់បណ្តាសាស្ត្រីនោះ គាត់បានប្រកាសថា៖ «សូមកុំឲ្យមានការជឿទុកចិត្តរវាងម្តាយក្មេក និងកូនប្រសារស្រីទាំងឡាយ នៅពេលណាមួយឡើយ»។
Verse 39
मा च स्नुषा कदाचित् स्याद् या श्वश्रूं जीवतीमिषेत् । एवमुक्त्वा गतो व्याधः स्वगृहं प्रति भामिनि ॥ ८.३९ ॥
«ហើយសូមកុំឲ្យមានកូនប្រសារស្រីណាម្នាក់ ដែលប្រាថ្នាឲ្យម្តាយក្មេកស្លាប់ ខណៈដែលនាងនៅរស់»។ និយាយដូច្នេះហើយ ឱ អ្នកមានអារម្មណ៍ក្តៅគគុក (bhāminī) អ្នកប្រមាញ់បានចាកចេញទៅកាន់ផ្ទះរបស់ខ្លួន។
Verse 40
ततो देवान् पितॄन् भक्त्या पूजयित्वा विचक्षणः । पुत्रं चार्जुनकं स्थाप्य स्वसन्ताने महातपाः ॥ ८.४० ॥
បន្ទាប់មក បុគ្គលមានប្រាជ្ញា បានបូជាទេវតា និងបិត្របុរសដោយសទ្ធា; ហើយបានដាក់កូនប្រុស អរជុនកៈ ឲ្យស្ថិតក្នុងវង្សសន្តានរបស់ខ្លួនជាអ្នកស្នងតំណែង; មហាតបសនោះក៏បន្តដំណើរធម៌របស់ខ្លួន។
Verse 41
धर्मव्याधो जगामाशु तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । पुरुषोत्तमाख्यं च परं तत्र गत्वा समाहितः । तपश्चचार नियतः पठन् स्तोत्रमिदं धरे ॥ ८.४१ ॥
ធម្មវ្យាធៈ បានទៅយ៉ាងឆាប់រហ័សកាន់ទីរថីរពិសិដ្ឋ ដែលល្បីល្បាញក្នុងលោកទាំងបី គឺទីដ៏ប្រសើរដែលហៅថា បុរុសោត្តម។ ពេលទៅដល់ទីនោះ ហើយចិត្តបានសមាធិ គាត់បានអនុវត្តតបស្យាដោយវិន័យ ព្រមទាំងអានស្តូត្រនេះ ឱ ព្រះធរណី។
Verse 42
नमामि विष्णुं त्रिदशारिनाशनं विशालवक्षस्थलसंश्रितश्रियम् । सुषासनं नीतिमतां परां गतिं त्रिविक्रमं मन्दरधारिणं सदा ॥ ८.४२ ॥
ខ្ញុំសូមនមស្ការ ព្រះវិષ્ણុ អ្នកបំផ្លាញសត្រូវនៃទេវតា; ព្រះស្រី (សិរី) ស្ថិតនៅលើទ្រូងទូលាយរបស់ព្រះអង្គ។ ខ្ញុំសូមនមស្ការព្រះអង្គជានិច្ច—ព្រះអង្គជាអ្នកគ្រប់គ្រងល្អ ជាគោលដៅខ្ពស់បំផុតសម្រាប់អ្នកមាននីតិធម៌; ជាត្រីវិក្រាម និងជាអ្នកកាន់ភ្នំមន្ទរ។
Verse 43
दामोदरं रञ्जितभूतलं धिया यशोऽंशुशुभ्रं भ्रमराङ्गसप्रभम् । धराधरं नरकरिपुं पुरुष्टुतं नमामि विष्णुं शरणं जनार्दनम् ॥ ८.४३ ॥
ខ្ញុំសូមនមស្ការ ព្រះវិષ્ણុ—ជនារទនៈ ជាទីពឹង; ដាមោទរៈ អ្នកបានធ្វើឲ្យផែនដីរីករាយដោយចិត្តបំណង; កេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ព្រះអង្គភ្លឺស្វាងដូចកាំរស្មី; ព្រះកាយមានពន្លឺខ្មៅដូចពណ៌ឃ្មុំ; អ្នកទ្រទ្រង់ផែនដី; សត្រូវនៃនរក; និងអ្នកដែលមនុស្សទាំងឡាយសរសើរ។
Verse 44
त्रिधा स्थितं तिग्मरथाङ्गपाणिनं नयस्थितं तृप्तमनुत्तमैर्गुणैः । निःश्रेयसाख्यं क्षपितेतरं गुरुं नमामि विष्णुं पुरुषोत्तमं त्वहम् ॥ ८.४४ ॥
ខ្ញុំសូមនមស្ការ ព្រះវិષ્ણុ ព្រះបុរុសោត្តម—ព្រះអង្គស្ថិតដោយរបៀបបីប្រការ; កាន់ចក្រមុតស្រួចនៅក្នុងព្រះហស្ត; ស្ថិតក្នុងនីតិធម៌ និងពេញចិត្តដោយគុណធម៌លើសលប់។ ព្រះអង្គត្រូវបានហៅថា និះស្រេយស (សេចក្តីល្អខ្ពស់បំផុត), ជាគ្រូដ៏គួរគោរព អ្នកបំផ្លាញអ្វីៗដែលជាឧបសគ្គ, ជាមគ្គុទេសក៍ដ៏គួរគោរព។
Verse 45
महावराहो हविषाम्बुभोजनो जनार्दनो मे हितकृच्छितीमुखः । क्षितीधरो मामुदधिक्शयो महान् स पातु विष्णुः शरणार्थिनं तु माम् ॥ ८.४५ ॥
សូមព្រះវិṣṇu ការពារខ្ញុំ—ព្រះវរាហៈដ៏មហិមា អ្នកទទួលពិសាហាវិស និងទឹក; ជនાર્ઑដនៈ អ្នកធ្វើប្រយោជន៍ដល់ខ្ញុំ មានព្រះមុខជាផែនដី; អ្នកទ្រផែនដី ជាជម្រកដ៏មហានៅកណ្ដាលសមុទ្រ—សូមព្រះវិṣṇu នោះ ការពារខ្ញុំ អ្នកស្វែងរកជម្រក។
Verse 46
मायाततं येन जगत्त्रयं कृतं यथाग्निनैकेन ततं चराचरम् । चराचरस्य स्वयमेव सर्वतः स मेऽस्तु विष्णुः शरणं जगत्पतिः ॥ ८.४६ ॥
សូមព្រះវិṣṇu ព្រះអម្ចាស់នៃលោក ទ្រង់ជាជម្រករបស់ខ្ញុំ—ដោយមាយា របស់ទ្រង់ បានបង្កើតលោកបី; ដូចភ្លើងតែមួយ ស្រោបស្រង់លើអ្វីៗទាំងចល និងអចល; ហើយទ្រង់ដោយព្រះអង្គឯង ស្ថិតនៅគ្រប់ទីទាំងអស់ ក្នុងអ្វីដែលចល និងអចល។
Verse 47
भवे भवे यश्च ससर्ज कं ततो जगत् प्रसूतं सचराचरं त्विदम् । ततश्च रुद्रात्मवति प्रलीयतेऽन्वतो हरिर्विष्णुहरस्तथोच्यते ॥ ८.४७ ॥
ក្នុងវដ្តនៃភវៈម្តងហើយម្តងទៀត ព្រះអង្គដែលបានបង្កើតលោកនេះ—សកលសត្វទាំងចល និងអចល—ក៏បង្កើតដូច្នោះ; ហើយបន្ទាប់មក វាលាយលង់ចូលទៅក្នុងសភាពដែលមានរុទ្រៈជាសារសំខាន់។ ដូច្នេះ ព្រះអង្គត្រូវបានហៅថា ហរិ—វិṣṇុ—ហរ។
Verse 48
खात्मेन्दुपृथ्वीपवनाग्निभास्कराः जलं च यस्य प्रभवन्ति मूर्त्तयः । स सर्वदा मे भगवान् सनातनो ददातु शं विष्णुरचिन्त्यरूपधृक् ॥ ८.४८ ॥
សូមព្រះវិṣṇu ព្រះអម្ចាស់ដ៏សនាតនៈ ជានិច្ច ផ្តល់សេចក្តីសុខសាន្តដល់ខ្ញុំ—ដោយរូបបង្ហាញរបស់ទ្រង់ បានកើតមាន អាកាស អាត្មា ព្រះចន្ទ ផែនដី ខ្យល់ ភ្លើង ព្រះអាទិត្យ និងទឹកផងដែរ; ទ្រង់ពាក់រូបរាងអស្ចារ្យមិនអាចគិតគូរបាន។
The text develops a comparative ethics of harm: it argues that moral evaluation should consider both visible and invisible forms of violence involved in sustaining a household. Through the dharmavyādha’s refusal to eat at Mātaṅga’s home, the chapter instructs that consumption and ritual practice require scrutiny of unintended killing (e.g., small creatures in water and grain processing) and emphasizes regulated conduct—truthfulness, hospitality, śrāddha, and the pañca-mahāyajñas—as a framework for minimizing harm while fulfilling social obligations.
The chapter specifies recurring ritual timing rather than a named season: śrāddha is performed “sadā parvaṇi parvaṇi” (on parvan days, i.e., festival/observance junctions in the lunar calendar). It also notes a long duration marker for the hunter’s life (“caturvarṣasahasrikam,” four thousand years) as narrative chronology, not a ritual schedule.
Environmental stewardship appears indirectly through the ethics of food and livelihood: the narrative foregrounds ‘hidden’ ecological harm (jalajantu and other small life forms affected by grain and water use) and frames ethical living as minimizing total injury across ecosystems. The concluding movement to Puruṣottama and the Viṣṇu-stotra further place Earth (kṣmā/kṣiti) under cosmic protection, aligning devotion with the safeguarding of terrestrial stability.
The narrative references the dharmavyādha and his son Arjunaka, his daughter Arjunakī, Mātaṅga and Mātaṅga’s son Prasanna, and invokes Brahmā as the originator of the pañca-mahāyajñas and the creation of plants for sacrificial and sustenance purposes. No explicit royal genealogy is developed here beyond the general mention of a “nṛpa” in the hunter’s earlier context.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.