Adhyaya 55
Varaha PuranaAdhyaya 5556 Shlokas

Adhyaya 55: Observance of the Auspicious Dvādaśī Vow and the Sacred Account of the Kubjākāmra Tīrtha

Śubha-vrata (Dvādaśī-vrata) vidhiḥ tathā Kubjākāmra-tīrtha-māhātmya

Ritual-Manual and Tīrtha-Māhātmya (Vow Instruction with Sacred Geography)

ក្នុងបរិបទសន្ទនាវរាហៈ–ព្រឹថវី ជំពូកនេះបង្ហាញវិធីអនុវត្តព្រហ្មព្រ័តវៃષ્ણវ “សុភទ្វាទសី” ដោយចាប់ផ្តើមសង្កల్పនៅខែមារគសីរ្សៈ តមអាហារតាមទីថិជាក់លាក់ ហើយនៅថ្ងៃទ្វាទសីធ្វើពូជា ជបព្រះនាមហរិ និងធ្វើទានយ៉ាងមានរបៀបដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ដែលបានអញ្ជើញ។ បន្ទាប់មកមានរឿងគំរូអំពីស្តេចបុរាណម្នាក់អនុវត្តព្រហ្មព្រ័ត រួចទទួលទស្សនៈព្រះវិษ្ណុ សូមព្រះរាជបុត្រមានប្រាជ្ញា និងគុណធម៌ ព្រមទាំងគោលដៅចុងក្រោយដ៏មង្គល ហើយបានសម្រេចមោក្សៈ។ ចុងក្រោយ ដើមអម្ររ (ស្វាយ) ក្លាយជា “គុប្ជ” បង្កើតទីរត្ថកុប្ជាកាម្រ ដែលបានពោលថា សូម្បីស្លាប់នៅទីនោះក៏នាំទៅសេចក្តីរួចផុត។

Primary Speakers

VarāhaPṛthivī

Key Concepts

Dvādaśī-vrata (Vaiṣṇava vow discipline)Cāturmāsya-linked observance and seasonal ritual timingDāna and Brāhmaṇa-bhojana as social-ethical economyBhūmi-nyāsa and pṛthivī-karaṇa (ritualized ‘earth’ installation)Tīrtha-māhātmya of Kubjākāmra and liberation doctrineViṣṇu-stuti with avatāra enumeration and yajña-theology

Shlokas in Adhyaya 55

Verse 1

अगस्त्य उवाच । शृणु राजन् महाभाग व्रतानामुत्तमं व्रतम् । येन सम्प्राप्यते विष्णुः शुभेनैव न संशयः ॥ ५५.१ ॥

អគស្ត្យៈបានមានព្រះវាចា៖ សូមស្តាប់ ឱ ព្រះរាជាអ្នកមានភាគ្យធំ អំពីវ្រតដ៏ឧត្តមបំផុតក្នុងវ្រតទាំងឡាយ ដែលដោយវ្រតដ៏មង្គលនេះ អាចឈានដល់ព្រះវិស្ណុបាន ដោយមិនមានសង្ស័យឡើយ។

Verse 2

मार्गशीर्षेऽथ मासे तु प्रथमह्नात् समारभेत् । एकभक्तं सिते पक्षे यावत् स्याद् दशमी तिथिः ॥ ५५.२ ॥

បន្ទាប់មក ក្នុងខែមារគសីរសៈ គួរចាប់ផ្តើមពីថ្ងៃដំបូង។ ក្នុងពាក់កណ្តាលខែភ្លឺ គួរទទួលអាហារតែមួយពេលក្នុងមួយថ្ងៃ រហូតដល់ថ្ងៃទសមី (ថ្ងៃទីដប់) មកដល់។

Verse 3

ततो दशम्यां मध्याह्ने स्नात्वा विष्णुं समर्च्य च । भक्त्या संकल्पयेत् प्राग्वद् द्वादशीं पक्षतो नृप ॥ ५५.३ ॥

បន្ទាប់មក នៅថ្ងៃទសមី ពេលថ្ងៃត្រង់ ក្រោយងូតទឹក និងបូជាព្រះវិស្ណុដោយគួរសមហើយ គួរធ្វើសង្កល្បៈដោយសទ្ធា ដើម្បីអនុវត្តថ្ងៃទ្វាទសី ដូចដែលបានពណ៌នាមុន តាមពាក់កណ្តាលខែ ឱ ព្រះរាជា។

Verse 4

तामप्येवमुषित्वा च यवान् विप्राय दापयेत् । कृष्णायेति हरिर्वाच्यो दाने होमे तथार्च्चने ॥ ५५.४ ॥

បន្ទាប់ពីបានរក្សាវ្រតនោះតាមរបៀបនេះហើយ គួរផ្តល់ស្រូវបារ្លី (យវ) ដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ម្នាក់។ ក្នុងការបរិច្ចាគ ក្នុងការហូម (បូជាភ្លើង) និងក្នុងការអរចនា (បូជា) គួរអំពាវនាវព្រះហរិដោយមន្តថា «សម្រាប់ក្រឹෂ್ಣ»។

Verse 5

चातुर्मास्यमथैवं तु क्षपित्वा राजसत्तम । चैत्रादिषु पुनस्तद्वदुपोष्य प्रयतः सुधीः । सक्तुपात्राणि विप्राणां सहिरण्यानि दापयेत् ॥ ५५.५ ॥

បន្ទាប់ពីបញ្ចប់វ្រតៈចាតុರ್ಮាស្យា ដូច្នេះហើយ ឱ ព្រះរាជាដ៏ប្រសើរ អ្នកមានវិន័យ និងប្រាជ្ញា គួរតែអត់អាហារវិញ ក្នុងខែចាប់ពីចៃត្រា ដោយរបៀបដូចគ្នា ហើយគួរឲ្យប្រគេនចានម្សៅស្រូវលីង (សក្តុ) ដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ ព្រមទាំងមាស។

Verse 6

श्रावणादिषु मासेषु तद्वच्छालिं प्रदापयेत् । त्रिषु मासेषु यावच्च कार्त्तिकस्यादिरागतः ॥ ५५.६ ॥

ក្នុងខែចាប់ពីស្រាវណៈ ជាដើម គួរឲ្យប្រគេនអង្ករ ដោយរបៀបដូចគ្នា; ហើយគួរបន្តរយៈបីខែ រហូតដល់ដើមខែកាត្តិកៈ មកដល់។

Verse 7

तमप्येवं क्षपित्वा तु दशम्यां प्रयतः शुचिः । अर्चयित्वा हरिं भक्त्या मासनाम्ना विचक्षणः ॥ ५५.७ ॥

បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់រយៈពេលនោះ ដោយរបៀបនេះហើយ នៅថ្ងៃដសមី (ថ្ងៃទីដប់) អ្នកមានវិន័យ និងសុចរិត គួរបូជាព្រះហរិ ដោយភក្តី; អ្នកមានការយល់ដឹង គួរធ្វើដោយមន្ត្រតាមនាមខែ (រូបមន្តនាមខែ)។

Verse 8

संकल्पं पूर्ववद् भक्त्या द्वादश्यां संयतेन्द्रियः । एकादश्यां यथाशक्त्या कारयेत् पृथिवीं नृप ॥ ५५.८ ॥

នៅថ្ងៃទ្វាទសី (ថ្ងៃទីដប់ពីរ) ដោយភក្តី និងដោយទប់ស្កាត់អារម្មណ៍ទាំងឡាយ គួរធ្វើសង្កល្ប (ពាក្យប្តេជ្ញាវ្រតៈ) ដូចមុន; ហើយនៅថ្ងៃឯកាទសី ឱ ព្រះរាជា គួរឲ្យធ្វើពិធីសម្រាប់ព្រឹថិវី តាមសមត្ថភាព។

Verse 9

काञ्चनाङ्गां च पातालकुलपर्वतसंयुताम् । भूमिन्यासविधानेन स्थापयेत् तां हरेः पुरः ॥ ५५.९ ॥

ហើយគួរតាំងរូបនោះ—មានអវយវៈមាស និងភ្ជាប់ជាមួយក្រុមភ្នំនៃបាតាល—ដោយវិធីបញ្ញត្តិនៃការរៀបចំដី (ភូមិន្យាស) ដាក់នៅមុខព្រះហរិ។

Verse 10

सितवस्त्रयुगच्छन्नां सर्वबीजसमन्विताम् । सम्पूज्य प्रियदत्तेति पञ्चरत्नैर्विचक्षणः ॥ ५५.१० ॥

បុគ្គលមានប្រាជ្ញា ក្រោយបានបូជាដោយគោរព (នាង) គួរធ្វើទានថា «ព្រហ្មទានដោយសេចក្តីស្រឡាញ់» (priyadattā) ដោយគ្របអំណោយដោយសម្លៀកបំពាក់ពណ៌សជាគូ ហើយបំពេញដោយគ្រាប់ពូជគ្រប់ប្រភេទ ព្រមទាំងរតនៈប្រាំ។

Verse 11

जागरं तत्र कुर्वीत प्रभाते तु पुनर्द्विजान् । आमन्त्र्य संख्यया राजंśचतुर्विंशति यावतः ॥ ५५.११ ॥

គួរតែអង្គុយយាម (រក្សាវេន) នៅទីនោះ; ហើយនៅពេលព្រឹករះ ឱ ព្រះរាជា គួរអញ្ជើញពួកទ្វិជៈ (អ្នកកើតពីរដង) ម្តងទៀត ដោយរាប់ចំនួន—រហូតដល់ ២៤ នាក់។

Verse 12

तेषां एकैकशो गां च अनड्वाहं च दापयेत् । एकैकं वस्त्रयुग्मं च अङ्गुलीयकम् एव च ॥ ५५.१२ ॥

ចំពោះពួកគេម្នាក់ៗ តាមលំដាប់ គួរឲ្យមានការផ្តល់គោមួយ និងគោឈ្មោល (អណដ្វាហ) មួយ; ហើយដូចគ្នានោះ ម្នាក់ៗទទួលសម្លៀកបំពាក់ជាគូ និងចិញ្ចៀនមួយផងដែរ។

Verse 13

कटकार्णि च सौवर्णकर्णाभरणकानि च । एकैकं ग्राममेतॆषां राजा राजन् प्रदापयेत् ॥ ५५.१३ ॥

ហើយគួរផ្តល់កងដៃផង និងក្រវិលមាសផង; ហើយឱ ព្រះរាជា ព្រះមហាក្សត្រ គួរប្រទានភូមិមួយៗ ដល់អ្នកទទួលទាំងនេះ ម្នាក់មួយ។

Verse 14

तन्मध्यमं सयुग्मं तु सर्वमाद्यं प्रदापयेत् । स्वशक्त्याभरणं चैव दरिद्रस्य स्वशक्तितः ॥ ५५.१४ ॥

គួរផ្តល់ជាមុនសិន នូវអ្វីៗទាំងអស់ដែលមានគុណភាពមធ្យម ហើយជាគូ។ ហើយគួរផ្តល់គ្រឿងអលង្ការដល់អ្នកក្រីក្រ ផងដែរ តាមសមត្ថភាពរបស់ខ្លួន។

Verse 15

यथाशक्त्या महीṃ कृत्वा काञ्चनीं गोयुगं तथा । वस्त्रयुग्मं च दातव्यं यथाविभवशक्तितः ॥ ५५.१५ ॥

តាមសមត្ថភាពរបស់ខ្លួន គួររៀបចំអំណោយតំណាង «ផែនដី» ឲ្យធ្វើពីមាស ហើយដូចគ្នានោះផ្តល់គោជាគូ និងផ្តល់សម្លៀកបំពាក់ជាគូ តាមទ្រព្យសម្បត្តិ និងកម្លាំងដែលមាន។

Verse 16

गां युग्माभरणात् सर्वं सहिरण्यं च कारयेत् । एवं कृते तथा कृष्णशुक्लद्वादश्यमेव च ॥ ५५.१६ ॥

គួររៀបចំការផ្តល់គោមួយ (ឬគោ) ជាមួយគ្រឿងអលង្ការជាគូ ហើយឲ្យរៀបចំអ្វីៗទាំងអស់ជាមួយមាសផងដែរ។ ពេលរៀបចំរួចហើយ គួរធ្វើពិធីនេះនៅថ្ងៃទ្វាទសី (ថ្ងៃទី១២) ទាំងក្នុងពាក់កណ្ដាលខ្មៅ ឬពាក់កណ្ដាលស។

Verse 17

रौप्यां वा पृथिवीं कृत्वा यथाविभवशक्तितः । दापयेद् ब्राह्मणानां तु तथा तेषां च भोजनम् । उपानहौ यथाशक्त्या पादुके छत्रिकां तथा ॥ ५५.१७ ॥

ដោយធ្វើរូបតំណាង «ផែនដី» ជាប្រាក់ តាមទ្រព្យសម្បត្តិ និងសមត្ថភាព គួរឲ្យមានការផ្តល់ទានដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ ហើយផ្តល់អាហារឲ្យពួកគេផងដែរ; ហើយតាមសមត្ថភាព គួរផ្តល់ស្បែកជើង—សាន់ដាល់—និងឆ័ត្រតូចផង។

Verse 18

एतान् दत्त्वा वदेदेवं कृष्णो दामोदरॊ मम । प्रीयतां सर्वदा देवो विश्वरूपो हरिर्मम ॥ ५५.१८ ॥

ក្រោយពេលផ្តល់ទាំងនេះហើយ គួរអានថា៖ «ក្រឹષ્ણ ដាមោទរ ជារបស់ខ្ញុំ; សូមឲ្យព្រះហរិ ដែលមានរូបសកល សព្វពេលពេញចិត្តចំពោះខ្ញុំ»។

Verse 19

दाने च भोजने चैव कृत्वा यत् फलमाप्यते । तन्न शक्यं सहस्रेण वर्षाणामपि कीर्तितुम् ॥ ५५.१९ ॥

ផលដែលទទួលបានដោយការធ្វើទាន និងការផ្តល់អាហារ មិនអាចពណ៌នាបានគ្រប់គ្រាន់ទេ ទោះបីនិយាយអស់ពាន់ឆ្នាំក៏ដោយ។

Verse 20

तथाप्युद्देशतः किञ्चित् फलं वक्ष्यामि तेऽनघ । व्रतस्यास्य पुरा वृत्तं शुभान्यस्य शृणुष्व तत् ॥ ५५.२० ॥

ទោះជាយ៉ាងណា ខ្ញុំនឹងប្រាប់អ្នក ដោយសង្ខេប អំពីផលខ្លះៗនៃវ្រតនេះ ឱ អ្នកគ្មានទោស។ សូមស្តាប់ផងដែរ នូវរឿងរ៉ាវដ៏មង្គល អំពីរបៀបដែលវ្រតនេះត្រូវបានអនុវត្តកាលពីបុរាណ។

Verse 21

आसीदादियुगे राजा ब्रह्मवादी दृढव्रतः । स पुत्रकामः पप्रच्छ ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । तस्येदं व्रतमाचख्यौ ब्रह्मा स कृतवांस्तथा ॥ ५५.२१ ॥

នៅក្នុងយុគដើម មានព្រះមហាក្សត្រមួយអង្គ ជាអ្នកពោលព្រះព្រហ្មវិទ្យា និងមានវ្រតដ៏មាំមួន។ ព្រះអង្គប្រាថ្នាបុត្រា ក៏សួរព្រះព្រហ្មា ព្រះអធិបតីដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់; ព្រះព្រហ្មាបានពន្យល់វ្រតនេះ ហើយព្រះមហាក្សត្របានអនុវត្តតាមដូច្នោះ។

Verse 22

तस्य व्रतान्ते विश्वात्मा स्वयं प्रत्यक्षतां ययौ । तुष्टश्चोवाच भो राजन् वरो मे व्रियतां वरः ॥ ५५.२२ ॥

នៅចុងបញ្ចប់នៃវ្រតរបស់ព្រះអង្គ ព្រះវិશ્વાત્મា បានបង្ហាញព្រះអង្គដោយផ្ទាល់ ដោយព្រះអង្គឯង។ ព្រះអង្គពេញព្រះហឫទ័យ ហើយមានព្រះបន្ទូលថា «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ចូរជ្រើសពរ ពីខ្ញុំ—ពរដែលអ្នកប្រាថ្នា»។

Verse 23

राजोवाच । पुत्रं मे देहि देवेश वेदमन्त्रविशारदम् । याजकं यजनासक्तं कीर्त्या युक्तं चिरायुषम् । असंख्यातगुणं चैव ब्रह्मभूतमकल्मषम् ॥ ५५.२३ ॥

ព្រះមហាក្សត្របានទូលថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតាទាំងឡាយ សូមប្រទានបុត្រាម្នាក់ដល់ខ្ញុំ—ឲ្យមានជំនាញក្នុងវេដ និងមន្តសក្ការៈ; ជាយាជក (បូជាចារ្យ) ដែលស្រឡាញ់ពិធីយជ្ញ; មានកិត្តិយស និងអាយុវែង; មានគុណធម៌រាប់មិនអស់; ស្ថិតក្នុងព្រហ្ម (brahman) និងគ្មានមលទោស»។

Verse 24

एवमुक्त्वा ततो राजा पुनर्वचनमब्रवीत् । ममाप्यन्ते शुभं स्थानं प्रयच्छ परमेश्वर । यत्तन्मुनिपदं नाम यत्र गत्वा न शोचति ॥ ५५.२४ ॥

បន្ទាប់ពីទូលដូច្នោះ ព្រះមហាក្សត្របានទូលបន្តថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ សូមប្រទានទីស្ថានដ៏មង្គលដល់ខ្ញុំផង នៅចុងជីវិត—គឺទីកន្លែងដែលហៅថា ‘មុនិបទ’ (munipada) ជាស្ថានរបស់ព្រះមុនី ដែលអ្នកណាទៅដល់ហើយ មិនសោកស្តាយទៀតឡើយ»។

Verse 25

एवमस्त्विति तं देवः प्रोक्त्वा चादर्शनं गतः । तस्यापि राज्ञः पुत्रोऽभूद्वत्सप्रीर्नाम नामतः ॥ ५५.२५ ॥

«សូមឲ្យដូច្នោះ»—ព្រះទេវតាបានមានព្រះបន្ទូលហើយ ក៏លាក់ខ្លួនបាត់ពីទស្សនៈ។ ហើយស្តេចនោះក៏មានព្រះរាជបុត្រា មួយអង្គ មាននាមថា វត្សប្រ៊ី (Vatsaprī)។

Verse 26

वेदवेदाङ्गसम्पन्नो यज्ञयाजी बहुश्रुतः । तस्य कीर्त्तिर्महाराज विस्तृता धरणीतले ॥ ५५.२६ ॥

ពោរពេញដោយចំណេះដឹងវេដៈ និងវេដាង្គៈ ជាអ្នកប្រតិបត្តិយជ្ញៈ និងស្តាប់រៀនច្រើន—កិត្តិយសរបស់គាត់ ឱ មហារាជ បានរីកសាយពាសពេញលើផ្ទៃផែនដី។

Verse 27

राजाऽपि तं सुतं लब्ध्वा विष्णुदत्तं प्रतापिनम् । जगाम तपसे युक्तः सर्वद्वन्द्वान् प्रहाय सः ॥ ५५.२७ ॥

ស្តេចក៏ដូចគ្នា ដោយបានទទួលព្រះរាជបុត្រនោះ—វិෂ្ណុទត្ត (Viṣṇudatta) អ្នកមានតេជៈ—ក៏ចេញទៅប្រតិបត្តិតបៈ; មានវិន័យក្នុងអាសេតិកៈ ហើយបានបោះបង់ទ្វន្ទ្វទាំងអស់ (ដូចជា សុខ និងទុក្ខ)។

Verse 28

आराधयामास हरिं निराहारो जितेन्द्रियः । हिमवत्पर्वते रम्ये स्तुतिं कुर्वंस्तदा नृपः ॥ ५५.२८ ॥

នៅពេលនោះ ស្តេចបានអារាធនាព្រះហរិ (Hari) ដោយអត់អាហារ និងគ្រប់គ្រងឥន្ទ្រីយ៍។ លើភ្នំហិមវត (Himavat) ដ៏ស្រស់ស្អាត គាត់បានថ្វាយស្តូត្រសរសើរ។

Verse 29

भद्राश्व उवाच । कीदृशी सा स्तुतिर्ब्रह्मन् यां चकार स पार्थिवः । किं च तस्याभवद् देवं स्तुवतः पुरुषोत्तमम् ॥ ५५.२९ ॥

ភទ្រាស្វ (Bhadrāśva) បាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រាហ្មណ៍, ស្តូត្រនោះមានលក្ខណៈដូចម្តេច ដែលស្តេចបានតែង? ហើយនៅពេលគាត់សរសើរព្រះបុរសោត្តម (Puruṣottama) ព្រះទេវតា នោះមានអ្វីកើតឡើងចំពោះគាត់?»

Verse 30

दुर्वासा उवाच । हिमवन्तं समाश्रित्य राजा तद्गतमानसः । स्तुतिं चकार देवाय विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ ५५.३० ॥

ទុរវាសា បានមានព្រះវាចា៖ ដោយយកភ្នំហិមវាន (ហិមាល័យ) ជាទីពឹងពាក់ ព្រះរាជា—ចិត្តរបស់ព្រះអង្គជ្រាបជ្រែងក្នុងការចងចាំព្រះ—បានសូត្រស្តូត្រព្រះវិស្ណុ ព្រះវិស្ណុដ៏មានអានុភាពលើសលប់។

Verse 31

राजोवाच । क्षराक्षरं क्षीरसमुद्रशायिनं क्षितीधरं मूर्तिमतां परं पदम् । अतीन्द्रियं विश्वभुजां पुरः कृतं निराकृतं स्तौमि जनार्दनं प्रभुम् ॥ ५५.३१ ॥

ព្រះរាជា មានព្រះវាចា៖ «ខ្ញុំសូមស្តូត្រព្រះជនារទនៈ ព្រះអម្ចាស់—ព្រះអង្គជាទាំងអ្វីដែលរលាយទៅ និងអ្វីដែលមិនរលាយ; សម្រាកលើសមុទ្រទឹកដោះ; ទ្រទ្រង់ផែនដី; ជាបទដ្ឋានខ្ពស់បំផុតក្នុងចំណោមរូបកាយទាំងឡាយ; លើសពីអារម្មណ៍; ត្រូវបានដាក់ជាមុខគេក្នុងការអភិរក្សលោក; ហើយទោះជាយ៉ាងណា ក៏អស្ថិតក្នុងលក្ខខណ្ឌ មិនជាប់រូប។»

Verse 32

त्वमादिदेवः परमार्थरूपी विभुः पुराणः पुरुषोत्तमश्च । अतीन्द्रियो वेदविदां प्रधानः प्रपाहि मां शङ्खगदास्त्रपाणे ॥ ५५.३२ ॥

«ព្រះអង្គជាព្រះដើមកំណើត (អាទិទេវ) មានរូបជាសច្ចធម៌ខ្ពស់បំផុត—ព្រះអង្គពេញលេញគ្របដណ្តប់ ស្ថិតយូរអង្វែង និងជាពុរសោត្តម។ លើសពីអារម្មណ៍ ជាអ្នកដ៏ប្រសើរនៃអ្នកដឹងវេដា—សូមការពារខ្ញុំ ឱ ព្រះអង្គអ្នកកាន់ស័ង្ខ កដា និងអាវុធទាំងឡាយ។»

Verse 33

कृतं त्वया देव सुरासुराणां संकीर्त्यतेऽसौ च अनन्तमूर्ते । सृष्ट्यर्थमेतत् तव देव विष्णो न चेष्टितं कूटगतस्य तत्स्यात् ॥ ५५.३३ ॥

«ឱ ព្រះជាម្ចាស់—អ្នកមានរូបអនន្ត—សកម្មភាពដែលព្រះអង្គបានធ្វើ ទាក់ទងទាំងទេវ និងអសុរ នេះត្រូវបានគេសូត្រសរសើរ។ ឱ ព្រះវិស្ណុដ៏ទេវៈ នេះគឺសម្រាប់គោលបំណងនៃការបង្កើត; វាមិនមែនជាកិច្ចការដែលអាចចាត់ទុកថាជារបស់អ្នកស្ថិតនៅក្នុងអវ្យក្ត (កូតស្ថ) ទេ។»

Verse 34

तथैव कूर्मत्वमृगत्‍वमुच्चैस् त्वया कृतं रूपमनेक रूप । सर्वज्ञभावादसकृच्छ जन्म संकीर्त्यते तेऽच्युत नैतदस्ति ॥ ५५.३४ ॥

«ដូចគ្នានេះដែរ សភាពជាគួម៌ (អវតារក្រពើ) និងជាសត្វ—រូបដ៏ខ្ពស់ទាំងនោះរបស់ព្រះអង្គ ឱ អ្នកមានរូបជាច្រើន—ត្រូវបាននិយាយថាព្រះអង្គបានទទួលយក។ ប៉ុន្តែដោយសារព្រះអង្គជាសព្វជ្ញា គេបានសូត្របន្តបន្ទាប់ថាព្រះអង្គកើតជាញឹកញាប់; ឱ អច្យុត នេះមិនមែនជាការពិតទេ។»

Verse 35

नृसिंह नमो वामन जमदग्निनाम दशास्यगोत्रान्तक वासुदेव । नमोऽस्तु ते बुद्ध कल्किन् खगेश शम्भो नमस्ते विबुधारिनाशन ॥ ५५.३५ ॥

សូមនមស្ការ នរ​សിംហៈ; សូមនមស្ការ វាមនៈ; សូមនមស្ការ ជាមដគ្និ; និង វាសុទេវៈ អ្នកបញ្ចប់វង្សនៃអ្នកក្បាលដប់ (រាវណៈ)។ សូមនមស្ការ ដល់ព្រះពុទ្ធ; ដល់ កល្កិន; ដល់ម្ចាស់នៃបក្សី (គរុឌ); ឱ សម្ភូ—សូមនមស្ការ ដល់ព្រះអង្គ អ្នកបំផ្លាញសត្រូវនៃទេវតា។

Verse 36

नमोऽस्तु नारायण पद्मनाभ नमो नमस्ते पुरुषोत्तमाय । नमः समस्तामरसङ्घपूज्य नमोऽस्तु ते सर्वविदां प्रधान ॥ ५५.३६ ॥

សូមនមស្ការ ដល់ នារាយណៈ បទ្មនាភៈ; សូមនមស្ការ សូមនមស្ការ ដល់ ពុរុសោត្តមៈ។ សូមនមស្ការ ដល់ព្រះអង្គ ដែលត្រូវបានគោរពដោយសមាគមអមរទាំងមូល; សូមនមស្ការ ដល់ព្រះអង្គ អ្នកលើកំពូលក្នុងចំណោមអ្នកមានវិជ្ជាទាំងអស់។

Verse 37

नमः करालास्य नृसिंहमूर्त्ते नमो विशालाद्रिसमान कूर्म । नमः समुद्रप्रतिमान मत्स्य नमामि त्वां क्रोडरूपिननन्त ॥ ५५.३७ ॥

សូមនមស្ការ ដល់រូបនរ​សിംហៈ មុខគួរភ័យខ្លាច; សូមនមស្ការ ដល់រូបគូរមៈ ដែលស្មើភ្នំធំទូលាយ។ សូមនមស្ការ ដល់រូបមត្ស្យៈ ដូចសមុទ្រ; ខ្ញុំសូមកោតក្បាលចំពោះព្រះអង្គ ឱ អនន្តៈ អ្នកបានទទួលរូបក្រូដ (ជ្រូកព្រៃ)។

Verse 38

सृष्ट्यर्थमेतत्तव देव चेष्टितं न मुख्यपक्षे तव मूर्तिता विभो । अजानता ध्यानमिदं प्रकाशितं नैभिर्विना लक्ष्यसे त्वं पुराण ॥ ५५.३८ ॥

សកម្មភាពនេះរបស់ព្រះអង្គ ឱ ព្រះទេវៈ គឺធ្វើឡើងសម្រាប់គោលបំណងនៃការបង្កើត; រូបកាយរបស់ព្រះអង្គ ឱ ព្រះអង្គគ្របដណ្តប់ទាំងអស់ មិនមែនជាស្ថានភាពសំខាន់បំផុតនៃសភាពដើមទេ។ សម្រាប់អ្នកមិនដឹង ការបង្រៀនអំពីសមាធិនេះត្រូវបានបង្ហាញ; បើគ្មានមធ្យោបាយទាំងនេះ ឱ ព្រះបុរាណ ព្រះអង្គមិនងាយត្រូវបានដឹងឃើញឡើយ។

Verse 39

आद्यो मखस्त्वं स्वयमेव विष्णो मखाङ्गभूतोऽसि हविस्त्वमेव । पशुर्भवानृत्विगिज्यं त्वमेव त्वां देवसङ्घा मुनयो यजन्ति ॥ ५५.३९ ॥

ព្រះអង្គជាយញ្ញដើម (មខៈ) ដោយខ្លួនឯង ឱ វិស្ណុ; ព្រះអង្គជាអង្គធាតុនៃយញ្ញ ហើយព្រះអង្គតែមួយគត់ជាហវិស (គ្រឿងបូជា)។ ព្រះអង្គជាបសុ (សត្វបូជា); ព្រះអង្គក៏ជាអំណាចព្រះសាស្ត្រាចារ្យដែលត្រូវគោរពដោយឫត្វិជ (អ្នកបំពេញយញ្ញ)។ សមាគមទេវតា និងមុនីទាំងឡាយ បូជាព្រះអង្គ។

Verse 40

यदेतस्मिन् जगद्ध्रुवं चलाचलं सुरादिकालानलसंस्थमुत्तमम् । न त्वं विभक्तोऽसि जनार्दनेश प्रयच्छ सिद्धिं हृदयेप्सितां मे ॥ ५५.४० ॥

ព្រោះសកលលោកដ៏ប្រសើរនេះ—ទាំងអចល និងចល—ឈរមាំមួននៅក្នុងព្រះអង្គ ស្ថិតស្ថេរទោះឆ្លងកាត់ភ្លើងកាលបញ្ចប់យុគ; ព្រះអង្គមិនបានបែកចេញពីវាទេ ឱ ព្រះជនារទនៈ។ សូមប្រទានសិទ្ធិ/ការសម្រេចដែលចិត្តខ្ញុំប្រាថ្នា។

Verse 41

नमः कमलपत्राक्ष मूर्तामूर्त नमो हरे । शरणं त्वां प्रपन्नोऽस्मि संसारान्मां समुद्धर ॥ ५५.४१ ॥

សូមនមស្ការ ព្រះអង្គមានភ្នែកដូចស្លឹកផ្កាឈូក; សូមនមស្ការ ព្រះហរិ ដែលទាំងបង្ហាញរូប និងលាក់រូប។ ខ្ញុំបានចូលជ្រកកោនក្នុងព្រះអង្គហើយ; សូមលើកខ្ញុំឡើង និងសង្គ្រោះខ្ញុំពីសំសារៈ (វដ្តកំណើតមរណៈ)។

Verse 42

एवं स्तुतस्तदा देवस्तेन राज्ञा महात्मना । विशालाम्रतलस्थेन तुतोष परमेश्वरः ॥ ५५.४२ ॥

ដូច្នេះ ព្រះទេវៈត្រូវបានសរសើរនៅពេលនោះ ដោយព្រះរាជាដ៏មានមហាត្មា ដែលស្ថិតនៅលើទីទូលាយក្រោមដើមស្វាយ; ព្រះបរមេស្វរៈបានពេញព្រះហឫទ័យ។

Verse 43

कुब्जरूपी ततो भूत्वा आजगाम हरिः स्वयम् । तस्मिन्नागत मात्रे तु सीप्याम्रः कुब्जकोऽभवत् ॥ ५५.४३ ॥

បន្ទាប់មក ព្រះហរិបានយាងមកដោយព្រះអង្គឯង ដោយទទួលរូបជាមនុស្សខ្នងកោង។ ហើយនៅពេលទើបតែយាងមកដល់នោះ មនុស្សខ្នងកោងបានក្លាយ (បម្លែង) ជា «សីព្យាម្រ»។

Verse 44

तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं स राजा संशितव्रतः । विशालस्य कथं कौब्ज्यमिति चिन्तापरोऽभवत् ॥ ५५.४४ ॥

ព្រះរាជាដែលបានប្តេជ្ញាវ្រតយ៉ាងមាំមួន បានឃើញអស្ចារ្យដ៏ធំនោះហើយ ក៏ជ្រួលជ្រាបក្នុងការគិតថា៖ «វិសាលៈហេតុអ្វីបានជាមានរូបខ្នងកោង?»

Verse 45

तस्य चिन्तयतो बुद्धिर्बभौ तं ब्राह्मणं प्रति । अनेनागतमात्रेण कृतमेतन्न संशयः ॥ ५५.४५ ॥

ពេលគាត់ពិចារណា បញ្ញារបស់គាត់បានបង្វែរទៅរកព្រះព្រាហ្មណ៍នោះថា៖ «ដោយការមកដល់របស់លោកតែប៉ុណ្ណោះ ការនេះបានសម្រេចហើយ—មិនមានសង្ស័យឡើយ»។

Verse 46

तस्मादेषैव भविता भगवान् पुरुषोत्तमः । एवमुक्त्वा नमश्चक्रे तस्य विप्रस्य स नृपः ॥ ५५.४६ ॥

«ដូច្នេះ មនុស្សនេះឯងនឹងក្លាយជាព្រះបុរសោត្តមដ៏មានព្រះភាគ»។ និយាយដូច្នេះហើយ ព្រះមហាក្សត្រនោះបានធ្វើនមស្ការ​ចំពោះព្រះព្រាហ្មណ៍នោះ។

Verse 47

अनुग्रहाय भगवन् नूनं त्वं पुरुषोत्तमः । आगतोऽसि स्वरूपं मे दर्शयस्वाधुना हरे ॥ ५५.४७ ॥

ឱ ព្រះអម្ចាស់ដ៏មានព្រះភាគ! ពិតប្រាកដណាស់ ព្រះអង្គជាពុរសោត្តម បានមកដោយព្រះករុណា។ ឱ ហរិ! សូមបង្ហាញឥឡូវនេះ នូវរូបសភាពពិតរបស់ព្រះអង្គដល់ខ្ញុំ។

Verse 48

एवमुक्तस्तदा देवः शङ्खचक्रगदाधरः । बभौ तत्पुरतः सौम्यो वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ५५.४८ ॥

ពេលត្រូវបានអំពាវនាវដូច្នេះ ព្រះទេវតាដែលកាន់ស័ង្ខ ចក្រ និងគដា បានបង្ហាញខ្លួននៅមុខគាត់ ដោយទម្រង់សុភាពស្រទន់ ហើយបានមានព្រះបន្ទូលពាក្យទាំងនេះ។

Verse 49

वरं वृणीष्व राजेन्द्र यत्ते मनसि वर्तते । मयि प्रसन्ने त्रैलोक्य तिलमात्रमिदं नृप ॥ ५५.४९ ॥

«ឱ រាជេន្រ្ត ជាព្រះមហាក្សត្រល្អបំផុត ចូរជ្រើសពរ តាមអ្វីដែលស្ថិតនៅក្នុងចិត្តរបស់អ្នក។ ពេលខ្ញុំពេញព្រះហឫទ័យ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ ទាំងបីលោកក៏មានតម្លៃត្រឹមគ្រាប់ល្ងប៉ុណ្ណោះ»។

Verse 50

एवमुक्तस्ततो राजा हर्षोत्फुल्लितलोचनः । मोक्षं प्रयच्छ देवेशेत्युक्त्वा नोवाच किञ्चन ॥ ५५.५० ॥

ដូច្នេះ ព្រះរាជា ត្រូវបានទូលបង្គំដូច្នោះ ហើយភ្នែករីកធំដោយសេចក្តីរីករាយ បានទូលថា៖ «សូមប្រទានមោក្សៈ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតា» ហើយបន្ទាប់ពីនិយាយរួច ក៏មិនបាននិយាយអ្វីទៀត។

Verse 51

एवमुक्तः स भगवान् पुनर्वाक्यमुवाच ह । मय्यागते विशालोऽयमाम्रः कुब्जत्वमागतः ॥ यस्मात्तस्मात्तीर्थमिदं कुब्जकाम्रं भविष्यति ॥ ५५.५१ ॥

ព្រះមានព្រះភាគ ត្រូវបានទូលដូច្នោះ ហើយបានមានព្រះវាចាឡើងវិញថា៖ «ពេលខ្ញុំមកដល់ ដើមស្វាយធំទូលាយនេះបានកោងចុះ។ ដូច្នេះ ទីរមណីយដ្ឋានបរិសុទ្ធនេះ នឹងត្រូវហៅថា ‘គុប្ជក-អាម្រ’ (ដើមស្វាយកោង)»។

Verse 52

तिर्यग्योन्यादयोऽप्यस्मिन् ब्राह्मणान्ता यदि स्वकम् । कलेवरं त्यजिष्यन्ति तेषां पञ्चशतानि च । विमानानि भविष्यन्ति योगिनां मुक्तिरेव च ॥ ५५.५२ ॥

សត្វដែលកើតក្នុងយោនីសត្វទាបៗ ក៏ដូចជាអ្នកដល់ថ្នាក់ព្រាហ្មណ៍—បើនៅទីនេះ ពួកគេបោះបង់កាយរបស់ខ្លួន—សម្រាប់ពួកគេ នឹងមានវិមានប្រាំរយកើតឡើង; ចំណែកឯយោគី នឹងបានតែមោក្សៈប៉ុណ្ណោះ។

Verse 53

एवमुक्त्वा नृपं देवः शङ्खाग्रेण जनार्दनः । पस्पर्श स्पृष्टमात्रोऽसौ परं निर्वाणमाप्तवान् ॥ ५५.५३ ॥

ព្រះជនារទនៈ បានមានព្រះវាចាដូច្នោះទៅកាន់ព្រះរាជា ហើយបានប៉ះព្រះអង្គដោយចុងស័ង្ខ; ព្រះរាជា ត្រឹមតែត្រូវប៉ះប៉ុណ្ណោះ ក៏បានឈានដល់និរវាណដ៏អធិក។

Verse 54

तस्मात्त्वमपि राजेन्द्र तं देवं शरणं व्रज । येन भूयः पुनः शोच्यपदवीं नो प्रयास्यसि ॥ ५५.५४ ॥

ដូច្នេះ ឱ ព្រះរាជាដ៏ប្រសើរ អ្នកក៏គួរចូលទៅសុំជ្រកកោននៅព្រះទេវៈនោះដែរ; ដោយអំណាចនោះ អ្នកនឹងមិនត្រឡប់ទៅដល់ស្ថានភាពដែលគួរឲ្យសោកស្តាយម្តងទៀតឡើយ។

Verse 55

य इदं शृणुयान्नित्यं प्रातरुत्थाय मानवः । पठेद्यश्चरितं ताभ्यां मोक्षधर्मार्थदो भवेत् ॥ ५५.५५ ॥

មនុស្សណាដែលភ្ញាក់ឡើងព្រឹកមុន ហើយស្តាប់ជានិច្ច និងសូត្រឡើងវិញនូវរឿងព្រះធម៌ដ៏បរិសុទ្ធនេះ ដោយការអនុវត្តទាំងនេះ នឹងទទួល និងក្លាយជាអ្នកប្រទាននូវមោក្សៈ ធម៌ និងអត្ថៈ។

Verse 56

शुभव्रतमिदं पुण्यं यश्च कुर्याज्जनेश्वर । स सर्वसम्पदं चेह भुक्त्वेते तल्लयं व्रजेत् ॥ ५५.५६ ॥

ឱ ព្រះអម្ចាស់ក្នុងចំណោមមនុស្សទាំងឡាយ វ្រតៈដ៏មង្គលនេះមានបុណ្យធម៌; អ្នកណាដែលអនុវត្តវា នឹងរីករាយនូវសម្បត្តិទាំងអស់នៅលោកនេះ ហើយបន្ទាប់មកនឹងទៅដល់ការលាយរលំក្នុងព្រះតត់ (ការរលាយចូលចុងក្រោយ)។

Frequently Asked Questions

The text foregrounds disciplined observance (vrata) as a combined ethical–ritual program: regulated fasting, controlled senses, and socially oriented giving (dāna) and feeding (bhojana) are presented as mechanisms for personal purification and communal order. Philosophically, the narrative links devotion to Viṣṇu with a yajña-theology (Viṣṇu as sacrifice and its components) and culminates in a liberation-oriented model where correct practice and focused stuti lead to mokṣa.

The observance begins in Mārgaśīrṣa (Mārgaśīrṣe… māse) and is structured around the bright fortnight (śukla/sita pakṣa), with emphasis on Daśamī, Ekādaśī, and Dvādaśī tithis. The chapter also references Cāturmāsya and reiterative observances across months (e.g., Caitra and Śrāvaṇa sequences) up to Kārttika, indicating a sustained seasonal cycle of vow-keeping.

Environmental meaning is conveyed through ritualized “earth-forms” and place-making: the bhūmi-nyāsa procedure and the installation of a pṛthivī representation before Hari sacralize terrestrial space as an object of careful handling and gifting ethics. The etiological account of Kubjākāmra tīrtha further binds ecological markers (a mango tree’s transformation) to moral geography, presenting the landscape as a carrier of memory, merit, and regulated human action.

The chapter references Agastya as an authoritative transmitter of vrata knowledge and includes Durvāsas as the narrator of the king’s stuti episode. A paradigmatic ancient king (unnamed in the provided passage) is described as brahmavādī and dṛḍha-vrata; he receives a son named Vatsaprī, characterized by Veda–Vedāṅga learning and ritual competence. The narrative also invokes Viṣṇu’s avatāra names within the stuti (e.g., Nṛsiṃha, Vāmana, Rāma/Jamadagni lineage reference, Buddha, Kalkin), situating the episode within broader Purāṇic cultural memory.