Adhyaya 196: Description of the City of Dharmarāja (Yama)

Verse 1

अथ धर्मराजपुरवर्णनम् ॥ वैशम्पायन उवाच ॥ तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ऋषीणां भावितात्मनाम् ॥ उवाच वाक्यं वाक्यज्ञः सर्वं निरवशेषतः ॥

ឥឡូវនេះ ជាសេចក្តីពិពណ៌នានគររបស់ធម្មរាជ (យម)។ វៃសម្បាយណៈបានមានព្រះវាចា៖ លុះបានស្តាប់ពាក្យរបស់ព្រះឥសីទាំងឡាយដែលបានបណ្តុះចិត្តហើយ អ្នកជំនាញវាចាបាននិយាយគ្រប់យ៉ាងដោយមិនខ្វះអ្វីឡើយ។

Verse 2

नाचिकेत उवाच ॥ श्रूयतां द्विजशार्दूलाः कथ्यमानं मया द्विजाः ॥ योजनानां सहस्रं तु विस्ताराद्द्विगुणायतम् ॥

នាចិកេតៈបាននិយាយថា៖ «សូមស្តាប់ចុះ ឱ ទ្វិជសារទូលទាំងឡាយ ឱ ទ្វិជទាំងឡាយ ខ្ញុំនឹងពិពណ៌នា។ ទទឹងរបស់វា មានមួយពាន់យោជនៈ ហើយបណ្តោយមានទ្វេគុណនៃនោះ»។

Verse 3

द्विगुणं परिवेषेण तद्वै प्रेतपतेः पुरम् ॥ भवनैरावृतं दिव्यैर्याम्बूनदमयैः शुभैः ॥

នគរនោះរបស់ព្រះអម្ចាស់នៃអ្នកលាចាក (ព្រេតបតិ) ត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយរបង/ជញ្ជាំងជាន់ក្រៅមានទំហំទ្វេគុណ ហើយត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយអគារទេវភាពដ៏មង្គល ដែលធ្វើពីមាសជាំបូនដ (jāmbūnada)។

Verse 4

हर्म्यप्रासादसंबाधमहाट्टालसमन्वितम् ॥ सौवर्णेनैव महता प्राकारॆणाभिवेष्टितम् ॥

ពេញទៅដោយហរម្យ និងប្រាសាទដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ មានអট্টាលដ៏ធំៗប្រកបជាមួយ ហើយត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយព្រំជញ្ជាំងមាសដ៏មហិមា។

Verse 5

कैलासशिखराकारैर्भवनैरुपशोभितम् ॥ तत्र वै विमला नद्यस्तोयपूर्णाः सुशोभनाः ॥

តុបតែងដោយអគារដែលមានរាងដូចកំពូលភ្នំកៃលាស; នៅទីនោះមានទន្លេដ៏បរិសុទ្ធ ស្រស់ស្អាត ពេញដោយទឹក។

Verse 6

दीर्घिकाश्च तथा कान्ता नलिन्यश्च सरांसि च ॥ तडागाश्चैव कूपाश्च वृक्षषण्डाः सुशोभनाः

នៅទីនោះមានស្រះទឹកវែងៗ ព្រៃបូកក្រអូបស្រស់ស្អាត និងបឹងធំៗ; ហើយក៏មានអាងស្តុកទឹក អណ្ដូង និងក្រុមដើមឈើតុបតែងល្អឥតខ្ចោះ។

Verse 7

नरनारीसमाकीर्णा गजवाजिसमाकुलाः ॥ नानादेशसमुत्थानैर्नानाजातिभिरेव च

ក្រុងនោះពេញទៅដោយបុរសនារី ចង្អៀតដោយដំរី និងសេះ ហើយមានមនុស្សមកពីប្រទេសនានា និងសហគមន៍ជាច្រើនប្រភេទរស់នៅ។

Verse 8

सर्वजीवैस्तथाकीर्णं तस्य राज्ञः पुरोत्तमम् ॥ क्वचिद्युद्धं क्वचिद्द्वन्द्वं तेन बद्धो यमालये

ក្រុងដ៏ប្រសើររបស់ព្រះរាជានោះ ត្រូវបានបំពេញដោយសត្វមានជីវិតគ្រប់ប្រភេទ។ កន្លែងមួយមានសង្គ្រាម កន្លែងមួយមានការប្រកួតទ្វេភាគ; ដោយហេតុនោះ គាត់ត្រូវបានចងក្រងនៅក្នុងទីស្ថានរបស់យម។

Verse 9

क्वचिद्गायन् हसांश्चैव क्वचिद्दुःखेन दुःखितः ॥ क्वचित्क्रीडन् यथाकर्म क्वचिद्भुञ्जन् क्वचित्स्वपन्

កន្លែងមួយ គាត់ច្រៀង និងសើច; កន្លែងមួយ គាត់ទុក្ខសោកដោយសារទុក្ខវេទនា។ កន្លែងមួយ គាត់លេងតាមកម្មរបស់ខ្លួន; កន្លែងមួយ គាត់បរិភោគ កន្លែងមួយ គាត់ដេក។

Verse 10

स्वकर्मभिः प्रदृश्यन्ते स्थूलाः सूक्ष्माश्च जन्तवः ॥ मया दृष्टा द्विजश्रेष्ठास्तस्य राज्ञः पुरोत्तमे

សត្វមានជីវិត—ទាំងរឹងធ្ងន់ និងល្អិតល្អន់—ត្រូវបានឃើញតាមកម្មរបស់ខ្លួន។ ឱ ទ្វិជៈដ៏ប្រសើរ! ខ្ញុំបានឃើញពួកវានៅក្នុងក្រុងដ៏ល្អឥតខ្ចោះរបស់ព្រះរាជានោះ។

Verse 11

अङ्गानि चैव सीदन्ति मनो विह्वलतीव मे ॥ दिव्यभावाः स्पृशन्त्येते चिन्तयानस्य तत्फलम्

អវយវៈរបស់ខ្ញុំប្រាកដជាខ្សោយចុះ ហើយចិត្តរបស់ខ្ញុំដូចជាវង្វេងស្រពិចស្រពិល។ ពេលខ្ញុំសមាធិគិតអំពីផលនៃវា សភាពទេវភាពទាំងនេះក៏មកប៉ះពាល់ខ្ញុំ។

Verse 12

तथापि कथयिष्यामि यथादृष्टं तथाश्रुतम् ॥ पुष्पोदका नाम तत्र नदीनाṃ प्रवरा नदी

ទោះជាយ៉ាងណា ខ្ញុំនឹងពោលរៀបរាប់តាមដែលបានឃើញ និងតាមដែលបានឮ។ នៅទីនោះ មានទន្លេមួយជាទន្លេប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមទន្លេទាំងឡាយ មាននាមថា «ពុស្បោទកា»។

Verse 13

दृश्यते न च दृश्येत नानावृक्षसमाकुला ॥ सुवर्णकृतसोपाना दिव्यकाञ्चनवालुका

វាហាក់ដូចជាមើលឃើញ—ហើយក៏ហាក់ដូចជាមើលមិនឃើញ—អស្ចារ្យយ៉ាងខ្លាំង; ពោរពេញដោយដើមឈើនានា។ មានជណ្តើរធ្វើពីមាស និងមានខ្សាច់មាសដ៏ទេវភាព។

Verse 14

प्रसन्नेन च तोयेन शीतलेन सुगन्धिना ॥ पुष्प्यत्फलवनाकीर्णा नाना पक्षिसमाकुला

ដោយទឹកដ៏ថ្លា—ត្រជាក់ និងក្រអូប—ច្រាំងរបស់វាពោរពេញដោយព្រៃដែលមានផ្កា និងផ្លែ ហើយក៏សម្បូរទៅដោយបក្សីជាច្រើនប្រភេទ។

Verse 15

भ्राजते सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी ॥ तस्यास्तीरे मया दृष्टाः पादपाश्च सहस्रशः

វារុងរឿងភ្លឺចែងចាំង ជាទន្លេល្អបំផុតក្នុងចំណោមទន្លេទាំងឡាយ ជាអ្នកបំផ្លាញបាបទាំងអស់។ នៅលើច្រាំងរបស់វា ខ្ញុំបានឃើញដើមឈើរាប់ពាន់។

Verse 16

अमराः क्रीडमानाश्च जलक्रीडां पुनःपुनः ॥ विशालजघना यस्यां गन्धर्वाः सामगा इव

នៅទីនោះ ពួកអមតៈលេងកម្សាន្តក្នុងល្បែងទឹកម្តងហើយម្តងទៀត; ហើយក្នុងទន្លេនោះ មានស្ត្រីត្រគាកទូលាយស្ថិតនៅ ខណៈពួកគន្ធರ್ವៈច្រៀងដូចជាអ្នកច្រៀងបទសាមន។

Verse 17

भुजङ्गावनताङ्ग्यश्च किन्नर्यश्च सुगायनाः ॥ दिव्यभूषणसम्भोगैः क्रीडन्त्यत्र समागताः

នៅទីនេះ មានស្ត្រីដែលអវយវៈបត់បែនយ៉ាងស្រស់ស្អាតដូចពស់ និងកិន្នរីដែលច្រៀងពិរោះ បានមកប្រមូលផ្តុំគ្នា ហើយលេងកម្សាន្តដោយរីករាយនឹងគ្រឿងអលង្ការទិព្វ។

Verse 18

एवं नारीसहस्राणि तत्र दिव्यानि नित्यशः ॥ क्रीडन्ति सलिले तत्र प्रासादेषु शुभेषु च

ដូច្នេះ នៅទីនោះមានស្ត្រីទិព្វរាប់ពាន់ ដែលជានិច្ចកាលលេងកម្សាន្តក្នុងទឹក ហើយក៏រីករាយនៅក្នុងប្រាសាទអភិមង្គលផងដែរ។

Verse 19

प्रमदाश्च जले तत्र कामरूपाः सुमेखलाः ॥ रमयन्त्यो नरास्तत्र यथाकामं यथासुखम्

ហើយនៅទីនោះក្នុងទឹក មានស្ត្រីគួរឲ្យរីករាយ—អាចបម្លែងរូបរាងតាមបំណង តុបតែងដោយខ្សែក្រវាត់ដ៏ស្រស់ស្អាត—ដែលបម្រើកម្សាន្តបុរសនៅទីនោះ តាមចំណង់ និងតាមសុខស្រួល។

Verse 20

तां नदीं क्षोभयन्त्यस्ताः क्रीडन्ति सहिताः प्रियैः ॥ गायन्ति सलिले काश्चिन्मधुरं मधुविह्वलाः

ពួកនាងធ្វើឲ្យទន្លេនោះរលករំភើប ដោយលេងកម្សាន្តរួមជាមួយសហាយជាទីស្រឡាញ់; ហើយខ្លះៗដែលស្រវឹងដោយភាពផ្អែមល្ហែម (ដូចទឹកឃ្មុំរដូវនិទាឃ) ច្រៀងយ៉ាងពិរោះក្នុងទឹក។

Verse 21

जलतूर्यनिनादेन भूषणानां स्वनेन च ॥ भाति सा निम्नगा दिव्या दिव्यरत्नैरलंकृता

ដោយសូរស័ព្ទនៃឧបករណ៍តន្ត្រីទឹក និងសំឡេងក្រវ៉ាត់ក្រវ៉ែងនៃគ្រឿងអលង្ការ ទន្លេទិព្វនោះភ្លឺរលោង—តុបតែងដោយរតនៈទិព្វ។

Verse 22

वैवस्वती नाम महानदी सा शुभा नदीनां प्रवरा अतिरम्या ॥ प्रयाति मध्ये नगरस्य नित्यं मातेव पुत्रं परिपालयन्ती

ទន្លេធំនោះមាននាមថា «វైవស្វតី»—ជាមង្គល ជាទីប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមទន្លេ និងស្រស់ស្អាតយ៉ាងក្រៃលែង។ នាងហូរឆ្លងកណ្ដាលទីក្រុងជានិច្ច ការពារដូចម្តាយថែរក្សាកូន។

Verse 23

तोयानुरूपा च मनोहरा च दिव्येन तोयेन सदैव पूर्णा ॥ यस्यास्तु हंसाः पुलिनेषु मत्ताः कुन्देन्दुवर्णाः प्रचरन्ति नित्यम्

នាងសមស្របនឹងទឹករបស់នាង និងមានសោភ័ណភាព គឺពេញលេញជានិច្ចដោយទឹកទិព្វ។ នៅលើច្រាំងរបស់នាង មានហង្សជាច្រើន—ស្រវឹងដោយសេចក្តីរីករាយ—ស ដូចផ្កាគុន្ទ និងព្រះចន្ទ ហែលលេងជានិច្ច។

Verse 24

रथाङ्गसाह्वैः प्रवरैश्च पद्मैः प्रतप्तजाम्बूनद कर्णिकाभिः ॥ या दृश्यते चैव मनोज्ञरूपा सुवर्णसोपानयुता सुकान्ता

នាងត្រូវបានឃើញថាមានរូបរាងគួរជាទីពេញចិត្ត—តុបតែងដោយផ្កាឈូកល្អឥតខ្ចោះដែលហៅថា «រថាង្គ» និងមានផ្នែកកណ្ដាលផ្កា (កណ្ណិកា) ដូចមាសជាំបូនដដែលក្តៅភ្លឺ។ នាងស្រស់ស្អាត ហើយមានជណ្តើរមាសភ្ជាប់។

Verse 25

यस्यास्तु तोयं विमलं सुगन्धि स्वादु प्रसन्नं त्वमृतोपमं च ॥ वृक्षास्तु यस्या वनखण्डजाताः सदा शुभैः पुष्पफलैरुपेताः

ទឹករបស់នាងស្អាតបរិសុទ្ធ មានក្លិនក្រអូប ផ្អែម និងស្ងប់ស្ងាត់—ប្រៀបដូចអម្រឹត។ ហើយដើមឈើរបស់នាង ដែលកើតក្នុងព្រៃជាចំណែកៗ តែងតែពេញដោយផ្កា និងផ្លែដ៏មង្គលជានិច្ច។

Verse 26

नार्यः सुरूपा मदविह्वलाश्च क्रीडन्ति ता यत्र मनोज्ञरूपाः ॥ यस्यां जनः क्रीडनताडनाद्यैर्विवर्णतां याति न वै कदाचित् ॥

នៅទីនោះ ស្ត្រីមានរូបសម្បត្តិស្រស់ស្អាត មានអារម្មណ៍រីករាយដូចស្រវឹងល្មម លេងកម្សាន្តដោយរូបរាងគួរឱ្យចាប់ចិត្ត។ នៅស្ថាននោះ មនុស្សមិនដែលស្លេកស្លាំង ឬបាត់បង់ពណ៌សម្បុរឡើយ ទោះនៅក្នុងការលេង ការទះទង្គិច និងកិច្ចកម្សាន្តផ្សេងៗក៏ដោយ។

Verse 27

या देवतानामपि पूजनीया तापनिधीनां च तथा मुनीनाम् ॥ या दृश्यते तोयभरेण कान्ताकृतिः कवीनामिव निर्मलार्था ॥

នាង/អង្គនោះ—ពន្លឺសិរីរុងរឿងដ៏សក្ការៈ—គួរឲ្យគោរពបូជាសូម្បីតែដោយទេវតា ហើយដោយអ្នកជាគំនរទ្រព្យនៃតបៈ និងមុនីផងដែរ។ នាង/អង្គនោះត្រូវបានឃើញដោយភាពពេញលេញនៃទឹក មានរូបរាងស្រស់ស្អាត—ដូចពាក្យកវី ដែលមានន័យបរិសុទ្ធច្បាស់លាស់។

Verse 28

वादित्रगीतस्वनतालयुक्ता गायन्ति नार्यः सहिताः सदा हि ॥ कन्याकुलानां मृदुभाषितानि मनोहराणां च वनेषु तेषु ॥

ដោយមានសំឡេង និងចង្វាក់នៃវាទ្យ និងបទចម្រៀង ស្ត្រីទាំងឡាយរួមគ្នាច្រៀងជានិច្ច។ ហើយនៅក្នុងព្រៃសួនទាំងនោះ មានពាក្យពេចន៍ទន់ភ្លន់ គួរឱ្យស្រឡាញ់ របស់ក្រុមក្មេងស្រីក្រមុំ។

Verse 29

कुर्वन्ति संहर्षमिव स्वनेन मनोज्ञरूपा दिवि देवतानाम् ॥ मृदङ्गनादश्च सुतन्त्रियुक्तगीतध्वनिश्चैव सुवंशयुक्तः ॥

ដោយសំឡេងរបស់ពួកនាងដែលមានរូបសម្បត្តិន่ាចាប់ចិត្ត នាងៗហាក់បង្កើតសេចក្តីរីករាយ ដូចជាសម្រាប់ទេវតានៅស្ថានសួគ៌។ នៅទីនោះក៏មានសំឡេងកង្វក់នៃម្រទង្គ សំឡេងចម្រៀងដែលភ្ជាប់ជាមួយវាទ្យខ្សែ និងសូរស័ព្ទផ្អែមល្ហែមដែលរួមជាមួយសុវំស (ខ្លុយឫស្សី)។

Verse 30

प्रासादकुञ्जेषु विहार्यमाणा न तृप्तिमेवं बहु ताः प्रयान्ति ॥ गन्धः सुगन्धोऽगुरुचन्दनानां वातः शुभो वाति सुशीतमन्दः ॥

កំពុងកម្សាន្តនៅក្នុងសួនច្បារនៃប្រាសាទ នាងៗមិនទាន់ឆ្អែតចិត្តឡើយ ទោះបានរីករាយច្រើនក៏ដោយ។ ក្លិនក្រអូបនៃអគ្រុ (ឈើក្រអូប) និងចន្ទន៍រំលេចពេញអាកាស ហើយខ្យល់មង្គលបក់មកត្រជាក់ស្រាល និងទន់ភ្លន់។

Verse 31

क्वचित् सुगन्धः प्रचचार भूयः प्रासादरोधं प्रविरूढमार्गः ॥ क्वचिज्जनाः क्रीडनकावसक्ताः क्वचिच्च नारीनरगीतशब्दाः ॥

នៅកន្លែងខ្លះ ក្លិនក្រអូបរាលដាលម្តងហើយម្តងទៀត ដូចជាស្វែងរកផ្លូវដែលលូតឡើងតាមជញ្ជាំងព្រះបរមរាជវាំង។ នៅកន្លែងខ្លះ មនុស្សជាប់ចិត្តនឹងការលេងកម្សាន្ត ហើយនៅកន្លែងខ្លះ មានសំឡេងចម្រៀងដែលស្ត្រីនិងបុរសច្រៀង។

Verse 32

तथाऽपरे क्रीडनकाः सकान्ताः सुवर्णवेदीकृतसानुशोभाः ॥ विमानभूताः प्रचरन्ति तोये प्रमत्तनारीनरसं्कुलाश्च ॥

ដូច្នេះដែរ អ្នកដទៃទៀត—រីករាយក្នុងការលេង និងមានគូស្នេហ៍រួម—តុបតែងដោយជាន់រាបដែលបង្កើតដូចវេទិកាមាស ធ្វើដំណើរលើទឹកដូចជាបានក្លាយជាវិមានលើអាកាស ហើយពោរពេញដោយស្ត្រីនិងបុរសដែលស្រវឹងសប្បាយ។

Verse 33

शक्यो विभागो न हि रम्यताया ह्यसौ दिनैर्वा बहुभिः प्रवक्तुम् ॥ नैषा कथा कर्मसमाधियुक्ता शक्त्या प्रवक्तुं दिवसैरनल्पैः ॥

ពិតប្រាកដណាស់ មាត្រដ្ឋានទាំងមូលនៃភាពរម្យរមន់នោះ មិនអាចពណ៌នាបានទេ ទោះបីចំណាយពេលជាច្រើនថ្ងៃក៏ដោយ។ រឿងរ៉ាវនេះភ្ជាប់ជាមួយវិន័យនៃការប្រតិបត្តិកម្ម និងសមាធិអារម្មណ៍មួយចំណុច ដូច្នេះមិនអាចនិទានឲ្យគ្រប់គ្រាន់បាន ទោះប្រើពេលវេលា និងកម្លាំងយ៉ាងច្រើនក៏ដោយ។

Verse 34

क्वचिन्नृत्यन् क्वचित्तिष्ठन् क्वचिद्बन्धनसंस्थितः ॥ एवं शतसहस्राणि तस्य राज्ञः पुरोत्तमे ॥

កន្លែងខ្លះកំពុងរាំ កន្លែងខ្លះកំពុងឈរ កន្លែងខ្លះស្ថិតនៅក្នុងសភាពនៃការចងក្រង/ការគ្រប់គ្រងខ្លួន—ដូច្នេះហើយ នៅក្នុងទីក្រុងដ៏ប្រសើររបស់ព្រះរាជានោះ មានទិដ្ឋភាពរាប់សែនៗ។

Verse 35

तत्रापरे वृक्षषण्डा नित्यपुष्पफलान्विताः ॥ ते च कामप्रदा नित्यं तथा द्विजसमायुताः ॥

នៅទីនោះក៏មានក្រុមដើមឈើជាច្រើន ដែលមានផ្កា និងផ្លែជានិច្ច។ ពួកវាបន្តផ្តល់អ្វីៗតាមបំណងជានិច្ច ហើយទីនោះក៏មានពួកទ្វិជ (អ្នកកើតពីរដង/បណ្ឌិត) មកប្រមូលផ្តុំជាញឹកញាប់ផងដែរ។

Verse 36

जलं च दत्तं बहुभिर्नरैश्च तस्याः स्वरूपप्रतिमा च निष्ठा ॥ प्रासादपङ्क्तिर्ज्वलनप्रकाशा तस्यास्तु तीरे बहुभक्तिरम्याः ॥

មនុស្សជាច្រើនបានបរិច្ចាគទឹក ហើយក៏មានការប្រតិស្ឋានរូបនាងជាព្រះបដិមាដោយមាំមួនផងដែរ។ នៅលើច្រាំងរបស់នាង មានជួរប្រាសាទភ្លឺរលោងដូចពន្លឺអណ្តាតភ្លើង ស្រស់ស្អាតដោយភក្តិច្រើន។