Adhyaya 19: The Glory of Lunar Days: The Pratipadā Observance and the Merit of Hearing Agni’s Origin
Tithi-māhātmya (Pratipadā-vrata) tathā Agni-janma-śravaṇa-phala
Ritual-Manual (Tithi-Māhātmya) / Ethical-Discourse (Merit, Purification)
ក្នុងស៊ុមសន្ទនាបង្រៀនរវាង វរាហៈ–ព្រឹថវី មហាតបា ប្រាប់ព្រះមហាក្សត្រ ប្រែពីការពិពណ៌នាវិភូតិរបស់ព្រះវិស្ណុ ទៅកាន់មហាត្ម្យៈនៃទិថិ (ថ្ងៃចន្ទគតិ)។ មានរឿងអគ្គីកើតចេញពីកំហឹងរបស់ព្រះព្រហ្ម ហើយអគ្គីសូមទិថិមួយដើម្បីឲ្យមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះទូទាំងលោក។ ព្រះព្រហ្មកំណត់អគ្គីឲ្យស្ថិតនៅទិថិទី១ “ប្រតិបទា” និងពន្យល់ថាទេវតាផ្សេងៗនឹងកើតពីទិថិបន្ទាប់ៗ។ អត្ថបទបញ្ជាក់ការថ្វាយហវិសប្រជាបត្យៈ និងអាហូតិ ដើម្បីឲ្យបិត្រ និងទេវតាពេញចិត្ត។ សម្រាប់អ្នកស្រឡាញ់អគ្គី នៅថ្ងៃប្រតិបទា គួរធ្វើតបៈ ដោយអត់អាហារ ឬរស់ដោយទឹកដោះគោ នាំឲ្យបានសុខយូរនៅស្វರ್ಗ និងសម្បត្តិពេលកើតជាមនុស្សម្ដងទៀត។ ចុងក្រោយថា ការអាន ឬស្តាប់រឿងកំណើតអគ្គីរៀងរាល់ព្រឹក អាចដោះលែងពីបាបបាន។
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 19
Verse 1
महातपा उवाच । विष्णोर्विभूतिमाहात्म्यं कथितं ते प्रसङ्गतः । तिथीनां शृणु माहात्म्यं कथ्यमानं मया नृप ॥ १९.१ ॥
មហាតបា បាននិយាយថា៖ «ក្នុងដំណើរសន្ទនារបស់យើង អំពីភាពអស្ចារ្យនៃវិភូតិ (ការបង្ហាញ) របស់ព្រះវិṣṇុ បានពន្យល់ជូនអ្នករួចហើយ។ ឥឡូវនេះ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ សូមស្តាប់អំពីភាពអស្ចារ្យនៃថ្ងៃចន្ទ (តិថិ) ដែលខ្ញុំនឹងរៀបរាប់»។
Verse 2
इत्तम्भूतो महानग्निर्ब्रह्मक्रोधोद्भवो महान् । उवाच देवं ब्रह्माणं तिथिर्मे दीयतां विभो । यस्यामहं समस्तस्य जगतः ख्यातिमाप्नुयाम् ॥ १९.२ ॥
ដូច្នេះ ភ្លើងដ៏មហិមា—អស្ចារ្យ កើតពីកំហឹងរបស់ព្រះប្រḥមា—បានទូលព្រះប្រḥមា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់ដ៏មានអំណាច សូមប្រទានឲ្យខ្ញុំ នាមកំណត់មួយ (តិថិ) ដើម្បីឲ្យខ្ញុំទទួលបានកេរ្តិ៍ឈ្មោះទូទាំងលោកទាំងមូល»។
Verse 3
ब्रह्मोवाच । देवानामथ यक्षाणां गन्धर्वाणां च सत्तम । आदौ प्रतिपदा येन त्वमुत्पन्नोऽसि पावक ॥ १९.३ ॥
ព្រះប្រḥមា បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ អ្នកប្រសើរបំផុត ក្នុងចំណោមទេវតា យក្ស និងគន្ធರ್ವ! ចូរប្រាប់ខ្ញុំអំពីដើមកំណើតដំបូង ដែលធ្វើឲ្យអ្នក—ឱ ភ្លើង (បាវក)—កើតមានឡើង»។
Verse 4
त्वत्पदात् प्रतिपदं चान्या संभविश्यन्ति देवताः । अतस्ते प्रतिपन्नामा तिथिरेषा भविष्यति ॥ १९.४ ॥
ពីស្នាមជើងដ៏បរិសុទ្ធរបស់ព្រះអង្គ នឹងមានទេវតាផ្សេងៗកើតឡើង ជំហានមួយៗ។ ដូច្នេះ ទិថីចន្ទនេះ នឹងត្រូវហៅថា «ប្រតិបាទ» (ជំហានដំបូង)។
Verse 5
तस्यां तिथौ हविष्येण प्राजापत्येन मूर्तिना । होष्यन्ति तेषां प्रीताः स्युः पितरः सर्वदेवताः ॥ १९.५ ॥
នៅទិថីនោះ ដោយហាវិស្យៈ (haviṣya) ក្នុងរបៀបប្រជាបត្យ (prājāpatya) ជាអង្គធាតុ នឹងធ្វើហោម/បូជាអគ្គិ។ ពិត្រ (បុព្វបុរស) របស់ពួកគេ រួមទាំងទេវតាទាំងអស់ នឹងពេញព្រះហឫទ័យ។
Verse 6
चतुर्विधानि भूतानि मनुष्याः पशवोऽसुराः । देवाḥ सर्वे सगन्धर्वाः प्रीताः स्युस्तर्पिते त्वयि ॥ १९.६ ॥
សត្វមានជីវិតបួនប្រភេទ—មនុស្ស សត្វ អសុរ និងទេវទាំងអស់ រួមទាំងគន្ធព្វ—នឹងពេញព្រះហឫទ័យ នៅពេលព្រះអង្គត្រូវបានបំពេញ/បូជាឲ្យសព្វគ្រប់។
Verse 7
यश्चोपवासं कुर्वीत त्वद्भक्तः प्रतिपद्दिने । क्षीराशनो वा वर्त्तेत शृणु तस्य फलं महत् ॥ १९.७ ॥
ហើយអ្នកណា ដែលជាអ្នកស្រឡាញ់បូជាព្រះអង្គ នឹងធ្វើឧបវាស (អត់អាហារ) នៅថ្ងៃប្រតិបាទា ឬរស់ដោយទឹកដោះគោ សូមស្តាប់ផលដ៏មហិមារបស់វា។
Verse 8
चतुर्युगानि षट्त्रिंशत् स्वर्लोकेऽसौ महीयते । तेजस्वी रूपसंपन्नो द्रव्यवान् जायते नरः ॥ १९.८ ॥
អស់រយៈពេលសាមសិបប្រាំមួយ ចតុរយុគ (caturyuga) គាត់នឹងត្រូវគោរពលើកតម្កើងនៅស្វರ್ಗលោក (Svarga-loka)។ បន្ទាប់មក មនុស្សនោះនឹងកើតមានពន្លឺរុងរឿង មានរូបសម្បត្តិសមបូរបែប និងមានទ្រព្យសម្បត្តិ។
Verse 9
इह जन्मन्यसौ राजा प्रेत्य स्वर्गे महीयते । तूष्णीं बभूव सोऽप्यग्निर्ब्रह्मदत्ताश्रयं ययौ ॥ १९.९ ॥
ក្នុងជីវិតនេះឯង ព្រះរាជានោះ ពេលស្លាប់ទៅ ត្រូវបានគោរពលើកតម្កើងនៅសួគ៌។ ហើយអគ្គនីក៏ស្ងៀមស្ងាត់ ហើយទៅសុំជ្រកកោនក្រោមព្រះព្រហ្មទត្ត។
Verse 10
य इदं शृणुयान्नित्यं प्रातरुत्थाय मानवः । अग्नेर् जन्म स पापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥ १९.१० ॥
មនុស្សណា ដែលរៀងរាល់ព្រឹក ក្រោយពីភ្ញាក់ឡើង ស្តាប់រឿងកំណើតអគ្គនីនេះជានិច្ច នឹងរួចផុតពីបាបទាំងឡាយ—មិនមានសង្ស័យឡើយ។
Frequently Asked Questions
The text frames ritual discipline as a means of moral-purificatory order: observing Pratipadā with restraint (upavāsa or kṣīrāśana), performing prescribed offerings, and engaging in daily śravaṇa/recitation of Agni’s origin are presented as practices that reduce pāpa and cultivate auspicious outcomes (prosperity, status, and post-mortem reward).
The key marker is the lunar tithi Pratipadā (the first day of the lunar fortnight). The chapter also recommends a daily morning practice (prātar utthāya) of hearing/reciting the account of Agni’s birth.
Direct ecological management is not explicit in this excerpt; however, the chapter links orderly calendrical observance (tithi-based discipline) with cosmic and social harmony by emphasizing Agni’s role in sacrifice (homa) and the reciprocal satisfaction of pitṛs and devas—an indirect model of balance through regulated ritual exchange rather than a direct conservation ethic.
The passage references cosmological figures rather than human dynasties: Mahātapā (a sage narrator), Brahmā, Agni (Pāvaka), devas, yakṣas, gandharvas, asuras, and pitṛs. A generic nṛpa (king) is addressed, but no named royal lineage is specified.