
Mathurā-māhātmyaṃ, Ardhacandra-tīrtha-vidhiḥ, Yajñopavīta-vidhānaṃ ca
Ritual-Manual and Sacred-Geography (Tīrtha-Māhātmya)
ព្រះវរាហៈលើកតម្កើងមថុរា ជាភូមិសក្ការៈអស្ចារ្យលើសគេក្នុងបីលោក ពោរពេញដោយសាន្និធិព្រះក្រឹស្ណៈ និងមានមជ្ឈមណ្ឌលអរធចន្ទ្រ (ពាក់កណ្តាលព្រះចន្ទ) ជាទីរត្ថសំខាន់។ ក្នុងសន្ទនា ព្រះព្រឹថវីសួរអំពីពិធីយជ្ញោបវីត (ខ្សែសក្ការៈ) ដែលតិចតួចតែមានប្រសិទ្ធិភាព; ព្រះវរាហៈបង្ហាញវិធីអនុវត្តតាមទិស និងវិន័យ៖ ចាប់ផ្តើមពីទិសត្បូង បញ្ចប់នៅទិសជើង រក្សាមោន ស្នាន បន្ទាប់មកបូជា ធ្វើទាន និងបម្រើអាហារដល់ព្រាហ្មណ៍។ បន្ទាប់មកមានរឿងមូលហេតុនៃការមកទស្សនាមថុរារបស់គរុឌ ដែលព្រះក្រឹស្ណៈពន្យល់ថា រូបទេវតាត្រូវបានយល់ឃើញស្របតាមស្ថានភាពវិញ្ញាណរបស់សហគមន៍មថុរា។ ជំពូកនេះភ្ជាប់ការអនុវត្តពិធីជាមួយផលនៃមោក្ខៈ និងបង្កប់ភាពសក្ការៈលើដីមថុរា ជាមជ្ឈមណ្ឌលបរិស្ថាន-សក្ការៈដ៏ថេរ និងមានស្ថិតិជានិច្ច។
Verse 1
श्रीवराह उवाच ॥ मथुरायाः परं क्षेत्रं त्रैलोक्ये न च विद्यते ॥ तस्यां वसाम्यहं देवि मथुरायां च सर्वदा ॥
ព្រះស្រីវរាហៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ ក្នុងត្រៃលោក មិនមានដែនបរិសុទ្ធណាលើសមធុរា។ ឱ ទេវី ខ្ញុំស្ថិតនៅមធុរាជានិច្ច។
Verse 2
सर्वेषामेव तीर्थानां मथुरा च परं महत् ॥ कृष्णेन क्रीडितं तत्र तच्छुद्धं हि पदे पदे ॥
ក្នុងចំណោមទីរថទាំងអស់ មធុរាមហាអស្ចារ្យយ៉ាងខ្លាំង។ នៅទីនោះព្រះក្រឹស្ណៈបានលេងលីឡា ដូច្នេះគេរាប់ថាបរិសុទ្ធគ្រប់ជំហាន។
Verse 3
चक्रस्थितं हि तत्सर्वं कृष्णस्यैव पदेन तु ॥ तत्र मध्यं तु तत्स्थानमर्द्धचन्द्रे प्रतिष्ठितम् ॥
ដែនបរិសុទ្ធទាំងមូលនោះស្ថិតដូចជា ‘កង់’ មានស្នាមជើងរបស់ព្រះក្រឹស្ណៈជាសញ្ញា។ ហើយនៅខាងក្នុង ចំណុចកណ្ដាលត្រូវបានស្ថាបនានៅក្នុងទម្រង់ ‘ព្រះចន្ទកន្លះ’។
Verse 4
तत्रैव वासिनो लोका मुक्तिं यान्ति न संशयः ॥ कृष्णस्य दक्षिणा कोटिरुत्तरा कोटिमध्यतः ॥
អ្នកដែលរស់នៅទីនោះផ្ទាល់ នឹងទៅដល់មោក្សៈ—គ្មានសង្ស័យឡើយ។ (ដែននេះ) ត្រូវបានពិពណ៌នាដោយ ‘គែម’ ខាងត្បូង និង ‘គែម’ ខាងជើងរបស់ព្រះក្រឹស្ណៈ ហើយមានផ្នែកកណ្ដាលនៅចន្លោះគែមទាំងពីរ។
Verse 5
तस्माद्धि मरणं चात्र द्वे कोटी सर्वकर्मसु ॥ अर्द्धचन्द्रे तु यः स्नानं करोति नियताशनः ॥
ដូច្នេះ សូម្បីតែការស្លាប់នៅទីនេះ ក៏ត្រូវបាននិយាយថា ផ្តល់ផលបុណ្យជាពីរដងក្នុងពិធីកម្មទាំងអស់។ ហើយអ្នកណាដែលងូតទឹកនៅតំបន់ ‘ព្រះចន្ទកន្លះ’ ដោយរក្សាវិន័យអាហារឲ្យទៀងទាត់…
Verse 6
तेन वै चाक्षया लोकाः प्राप्ताश्चैव न संशयः ॥ दक्षिणस्यां समारभ्य उत्तरस्यां समापयेत् ॥ यज्ञोपवीतमात्रेण त्रायन्ते च कुलं बहु ॥
ដោយ (ការអនុវត្ត) នោះ មនុស្សបានឈានដល់លោកអមតៈមិនរលាយ—គ្មានសង្ស័យឡើយ។ ចាប់ផ្តើមពីខាងត្បូង ហើយបញ្ចប់នៅខាងជើង។ ដោយតែ “មាត្រា” នៃយជ្ញោបវីត (ខ្សែសក្ការៈ) ប៉ុណ្ណោះ ក៏មានការប្រាប់ថា អាចការពារ/សង្គ្រោះមនុស្សជាច្រើនក្នុងវង្សត្រកូលបាន។
Verse 7
पृथिव्युवाच ॥ यज्ञोपवीत मात्राया विधानं कीदृशं प्रभो ॥
ព្រះនាងព្រឹថវីមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់ វិធាន (នីតិវិធី) សម្រាប់ ‘មាត្រាប៉ុណ្ណោះ’ នៃយជ្ញោបវីត (យជ្ញោបវីត-មាត្រា) មានរបៀបដូចម្តេច?»
Verse 8
तयोर्मध्ये स्थितो देव आकारात्सोमचक्रता ॥ तौ देवौ क्षेत्रफलदौ स्नानदानादिकर्मणि ॥
នៅចន្លោះចំណុចទាំងពីរ មានទេវតាស្ថិតនៅក្នុងរូប “សោមចក្រ”។ ទេវតាទាំងពីរនោះប្រទានផលនៃក្សេត្រសក្ការៈ ក្នុងអំពើដូចជា ការងូតទឹកបរិសុទ្ធ ការបរិច្ចាគទាន និងពិធីកម្មផ្សេងៗ។
Verse 9
यथामानं हि कर्तव्यं तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥ श्रीवराह उवाच ॥ यज्ञोपवीतस्य विधिं शृणुष्व वरवर्णिनि ॥
តាមមាត្រដែលត្រឹមត្រូវ អ្វីៗដែលត្រូវធ្វើទាំងអស់ អ្នកគួរប្រាប់ឲ្យច្បាស់។ ព្រះស្រីវរាហមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ចូរស្តាប់ នាងមានពណ៌សម្បុរល្អ អំពីវិធីនៃយជ្ញោបវីត»។
Verse 10
मनुजा येन विधिना मुक्तिं यान्ति न संशयः ॥ अनेन विधिना चैव उत्तरस्यां समापयेत् ॥ गृहान्निःसृत्य मौनेन यावत्स्नानं समाचरेत् ॥
ដោយវិធានដែលមនុស្សឈានដល់មោក្ខៈ—គ្មានសង្ស័យ—ដោយវិធាននេះเอง គួរបញ្ចប់នៅចំណុចខាងជើង។ ចេញពីផ្ទះហើយរក្សាមោនៈ (ស្ងៀមស្ងាត់) រហូតដល់បំពេញវត្តស្នាន (ការងូតទឹកបរិសុទ្ធ) ឲ្យសម្រេច។
Verse 11
पूजां कृष्णस्य कृत्वा वै ततो ब्रूयाद्वसुन्धरे ॥ स्नाने समाप्ते विधिवद्देवदेवस्य चैव हि ॥
ក្រោយបានធ្វើបូជាព្រះក្រឹෂ្ណៈរួចហើយ គួរបន្ទាប់មកអំពាវនាវទៅកាន់អ្នក ឱ វសុន្ធរា។ ហើយពេលពិធីស្នាន (ងូតទឹកបរិសុទ្ធ) បានបញ្ចប់ត្រឹមត្រូវតាមវិធី គួរធ្វើបន្តតាមក្បួនសម្រាប់ទេវទេវៈ (ទេវនៃទេវទាំងឡាយ) ផងដែរ។
Verse 12
कृष्णस्य कृत्वा तु मखं स्नानादीनि यथाक्रमम् ॥ गां वै पयस्विनीं दत्त्वा हिरण्यं वसु चैव हि ॥
ហើយក្រោយបានប្រតិបត្តិមខៈ (យញ្ញ) សម្រាប់ព្រះក្រឹෂ្ណៈ និងបានធ្វើពិធីស្នានជាដើមតាមលំដាប់ គួរបរិច្ចាគគោឲ្យទឹកដោះ និងបរិច្ចាគមាស និងទ្រព្យសម្បត្តិផងដែរ។
Verse 13
ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्विधिरेष उदाहृतः ॥ तथा शयनमुद्दिश्य एवमेवं तु कारयेत् ॥
បន្ទាប់មក គួរឲ្យបរិភោគអាហារដល់ព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ—នេះជាវិធីដែលបានប្រកាសហើយ។ ដូចគ្នានេះដែរ ពិធីដែលទាក់ទងនឹង ‘សយន’ (ការសម្រាក/ដេក) ក៏គួរឲ្យអនុវត្តតាមរបៀបនេះដែរ។
Verse 14
न तस्य पुनरावृत्तिर्मम लोके महीयते ॥ अर्द्धचन्द्रे मृता देवि मम लोकं व्रजन्ति ते ॥
សម្រាប់បុគ្គលនោះ មិនមានការត្រឡប់មកវិញទៀតឡើយ; នៅក្នុងលោករបស់ខ្ញុំ គាត់ត្រូវបានគោរពលើកតម្កើង។ ឱ ទេវី អ្នកណាដែលស្លាប់នៅអរធចន្ទ្រា ពួកគេនឹងទៅដល់ធម៌ដ្ឋានរបស់ខ្ញុំ។
Verse 15
अन्यत्र तु मृता ये च अर्धचन्द्रकृतक्रियाः ॥ तेऽपि स्वर्गं गमिष्यन्ति दाहादिकरणैर्युताः ॥
ប៉ុន្តែអ្នកដែលស្លាប់នៅកន្លែងផ្សេង ហើយសម្រាប់ពួកគេបានធ្វើកិច្ចអរធចន្ទ្រា—ពួកគេក៏នឹងទៅសួគ៌ដែរ ប្រសិនបើមានការអនុវត្តកិច្ចចាប់ពីការដុតសព (ដាហ) និងវិធីការពាក់ព័ន្ធផ្សេងៗរួមជាមួយ។
Verse 16
यावदस्थीन्यर्द्धचन्द्रं यस्य तिष्ठन्ति देहिनः ॥ तावत्सुपुण्यकर्त्ता च स्वर्गलोके महीयते ॥
ដរាបណាឆ្អឹងរបស់សត្វមានកាយនៅតែស្ថិតនៅទីអរធចន្ទ្រា ដរាបនោះគាត់ត្រូវបានគោរពលើកតម្កើងក្នុងស្វರ್ಗលោកថាជាអ្នកប្រព្រឹត្តបុណ្យធំ។
Verse 17
अर्द्धचन्द्रे विशेषोऽस्ति तीर्थे विश्रान्तिसंज्ञके ॥ दाहादिकरणे तत्र गर्दभोऽपि चतुर्भुजः ॥
នៅអរធចន្ទ្រា មានលក្ខណៈពិសេសមួយនៅទីរតីរថៈដែលហៅថា ‘វិශ්រាន្តិ’។ នៅទីនោះ ក្នុងការធ្វើពិធីដុតសព និងសំស្ការៈពាក់ព័ន្ធ គេនិយាយថា សូម្បីតែលាក៏ក្លាយជាមានដៃបួន។
Verse 18
गर्त्तेश्वरोऽथ भूतेशो द्वे कोटी तु वसुन्धरे ॥ मध्ये सदैव तिष्ठामि न त्यजामि कदाचन ॥
ក្នុងនាម ‘គរត្តេឝ្វរ’ និង ‘ភូតេឝ’—ឱ វសុន្ធរា មានពីរកោដិលើផែនដី។ នៅកណ្ដាលរវាងទាំងពីរនោះ ខ្ញុំស្ថិតនៅជានិច្ច; ខ្ញុំមិនដែលបោះបង់ទីនេះនៅពេលណាមួយឡើយ។
Verse 19
शृणु देवि यथावृत्तं गरुडस्य महात्मनः ॥ मथुरामागतो योऽसौ कृष्णदर्शनकाङ्क्षया ॥ मथुरायां स्थितं देवं भिन्नरूपं न पश्यति ॥
សូមស្តាប់ ឱ ទេវី អំពីហេតុការណ៍ដែលកើតឡើងចំពោះគរុឌមហាត្មា។ គាត់បានមកកាន់មថុរា ដោយប្រាថ្នាចង់បានទស្សនៈ (darśana) នៃព្រះក្រឹෂ្ណ; ប៉ុន្តែទោះព្រះទេវតាស្ថិតនៅមថុរាក៏ដោយ គាត់មិនបានឃើញទេ ព្រោះព្រះមានរូបផ្សេង។
Verse 20
तदा गतोऽसौ वसुधे देवस्याग्रे विहङ्गमः ॥ कृष्णस्य दर्शनार्थाय दिव्यं स्तोत्रमुदीरयन् ॥
បន្ទាប់មក ឱ ផែនដី សត្វបក្សីនោះ (គរុឌ) បានទៅឈរនៅមុខព្រះទេវតា; ហើយដើម្បីទទួលបានទស្សនៈនៃព្រះក្រឹෂ្ណ គាត់បានសូត្រស្តូត្រៈដ៏ទេវីយ៍។
Verse 21
गरुड उवाच ॥ विश्वरूप जयादित्य जय विष्णो जयाच्युत ॥ जय केशव ईशान जय कृष्ण नमोऽस्तु ते ॥
គរុឌបាននិយាយថា៖ «ជ័យជម្នះដល់ព្រះអង្គ ឱ ព្រះវិશ્વរូប; ជ័យជម្នះ ឱ ព្រះជយាទិត្យ; ជ័យជម្នះ ឱ ព្រះវិṣṇុ; ជ័យជម្នះ ឱ ព្រះអច្យុត។ ជ័យជម្នះ ឱ ព្រះកេសវ; ឱ ព្រះឥសាន ជ័យជម្នះ; ជ័យជម្នះ ឱ ព្រះក្រឹṣṇa—សូមគោរពនមស្ការដល់ព្រះអង្គ»។
Verse 22
जय मूर्त जयाचिन्त्य जय लोकविभूषण ॥ इत्येवं संस्तुतो देवो गरुडेन महात्मना ॥
«ជ័យជម្នះ ឱ ព្រះអង្គអ្នកមានរូប; ជ័យជម្នះ ឱ ព្រះអង្គអ្នកមិនអាចគិតដល់; ជ័យជម្នះ ឱ ព្រះអង្គជាគ្រឿងអលង្ការនៃលោកទាំងឡាយ»។ ដូច្នេះ ព្រះទេវតាត្រូវបានគរុឌមហាត្មា សរសើរតាមរបៀបនេះ។
Verse 23
गरुडस्य पुरस्तत्र स्थितो देवः शरीरवान् ॥ सान्त्वयामास गरुडं प्रीतिपूर्वमुवाच ह ॥
នៅទីនោះ មុខគរុឌ ព្រះទេវតាបានឈរនៅក្នុងរូបកាយមានសារីរៈ។ ព្រះអង្គបានលួងលោមគរុឌ ហើយមានព្រះបន្ទូលដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ដូច្នេះ។
Verse 24
किं कुर्यात् स्तोत्रमेतन्मे किं वा तव चिकीर्षितम् ॥ मथुरागमकृत्ये ते सर्वं ब्रूहि ममाग्रतः ॥
«ស្តូត្រនេះសម្រាប់ព្រះអង្គ មានគោលបំណងអ្វី? ឬអ្នកមានបំណងធ្វើអ្វី? អំពីកិច្ចការដែលអ្នកទៅកាន់មធុរា—ចូរប្រាប់ទាំងអស់នៅមុខព្រះអង្គ»។
Verse 25
गरुड उवाच ॥ मथुरामागतश्चाहं तव दर्शनकाङ्क्षया ॥ आगते तु मया देव न दृष्टं तव रूपकम् ॥
គរុឌបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំបានមកកាន់មធុរា ដោយប្រាថ្នាចង់បានទស្សនៈ (darśana) របស់ព្រះអង្គ។ ប៉ុន្តែ ឱ ព្រះទេវៈ ទោះខ្ញុំមកដល់ហើយ ក៏មិនបានឃើញរូបរបស់ព្រះអង្គទេ»។
Verse 26
माथुरैरेव लोकैस्तु समं दृष्टं हि रूपकम् ॥ एकीभूतमहं सर्वं दृष्ट्वा मां मोह आविशत् ॥
ប៉ុន្តែប្រជាជននៅមធុរា ក៏បានឃើញរូបនោះដូចគ្នា ដោយស្មើគ្នាទាំងអស់។ ពេលខ្ញុំឃើញសព្វវត្ថុដូចជារួមជាអង្គតែមួយ នោះមោហៈ (ភាពវង្វេង) ក៏ចូលគ្រប់គ្រងខ្ញុំ។
Verse 27
तस्मात् स्तुतिस्तु देवेश कृतानुग्रहकाम्यया ॥ गरुडस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्य मधुसूदनः ॥
ដូច្នេះ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតាទាំងឡាយ ការសរសើរនេះត្រូវបានថ្វាយ ដោយបំណងសុំអនុគ្រោះរបស់ព្រះអង្គ។ ពេលមធុសូទនៈបានស្តាប់ពាក្យរបស់គរុឌៈ ព្រះអង្គក៏ញញឹម។
Verse 28
ये पापास्ते न पश्यन्ति मद्रूपा माथुरा द्विजाः ॥ एवमुक्त्वा ततः कृष्णस्तत्रैवान्तरधीयत ॥
ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍នៃមធុរា អ្នកដែលធ្លាក់ចុះដោយបាប មិនអាចឃើញរូបរបស់ខ្ញុំបានទេ។ និយាយដូច្នេះហើយ ព្រះក្រឹષ્ણៈក៏អន្តរធាននៅទីនោះតែម្តង។
Verse 29
गरुडोऽपि ततः स्थानाद्गतो देवि यथासुखम् ॥ एतत्ते कथितं देवि माथुराणां तु रूपकम् ॥
បន្ទាប់មក ឱ ទេវី គរុឌៈក៏ចាកចេញពីទីនោះ ដោយសុខសាន្តតាមចិត្តប្រាថ្នា។ ឱ ទេវី នេះហើយជារឿងដែលបានប្រាប់ដល់អ្នក អំពី “រូប/ការបង្ហាញ” ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងប្រជាជនមធុរា។
Verse 30
येषां पूजितमात्रेण तुष्टोऽहं चैव सर्वदा ॥ मथुरायां मृता ये च मुक्तिं यान्ति न चान्यथा ॥
អ្នកណាដែលគ្រាន់តែបូជាក៏ធ្វើឲ្យខ្ញុំពេញព្រះហឫទ័យជានិច្ច; ហើយអ្នកណាដែលស្លាប់នៅមធុរា—អ្នកទាំងនោះទើបបានដល់មោក្សៈ (ការរំដោះ) មិនមែនដោយវិធីផ្សេងទេ។
Verse 31
अपि कीटः पतङ्गो वा तिर्यग्योनिगतोऽपि वा ॥ चतुर्भुजास्तु ते सर्वे भवन्तीति विनिश्चितम् ॥
ទោះបីជាមនុស្សម្នាក់ជាដង្កូវ ឬសត្វល្អិត ឬសូម្បីតែបានកើតក្នុងកំណើតសត្វតិរច្ឆានក៏ដោយ ក៏បានកំណត់យ៉ាងប្រាកដថា សត្វទាំងអស់នោះសុទ្ធតែមានដៃបួន។
Verse 32
यः पश्येत्पद्मनाभं तु द्वादश्यामाश्विनस्य तु ॥ एकदेहधरौ देवौ शिवकेशवरूपिणौ ॥
អ្នកណាដែលបានឃើញពទ្មនាភៈ នៅថ្ងៃទ្វាទសី នៃខែអាស្វិន—ទេវទាំងពីរ គឺ ព្រះសិវៈ និង ព្រះកេសវៈ ស្ថិតនៅក្នុងរាងកាយតែមួយ និងរូបតែមួយ។
Verse 33
एकादश्यां चोपवासी कृतशौचः समाहितः ॥ कालिन्द्यां तु नरः स्नातो मुच्यते योनिसङ्कटात् ॥
ដោយអនុវត្តអុបវាសនៅថ្ងៃឯកាទសី បន្ទាប់ពីសម្អាតខ្លួន និងតាំងចិត្តឲ្យសមាធិ—ពេលមនុស្សងូតទឹកក្នុងទន្លេកាលិន្ដី គេរួចផុតពីទុក្ខលំបាកនៃការកើតជាប់ចង្អៀតក្នុងយោនី។
Verse 34
चैत्रस्य शुक्लद्वादश्यामुपोष्य स्नानमाचरेत् ॥ चिन्ताविष्णुं समभ्यर्च्य कृत्वा वै जागरं निशि ॥
នៅថ្ងៃទ្វាទសី ខាងស (សុក្ល) នៃខែចៃត្រា បន្ទាប់ពីអុបវាស គួរធ្វើពិធីងូតទឹក; បន្ទាប់ពីបូជាព្រះចិន្តាវិષ્ણុតាមវិធីសាស្ត្រ គួរធ្វើជាគារណ៍ (យាមភ្ញាក់) ពេញមួយយប់។
Verse 35
यः करोति स मुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥ एकानंशां ततो देवीं यशोदां देवकीं तथा ॥
អ្នកណាដែលអនុវត្ត នោះរួចផុត—មិនចាំបាច់ពិចារណាសង្ស័យឡើយ។ បន្ទាប់មក គួរគោរព/រំលឹកដល់ទេវីឯកានំសា ហើយដូចគ្នានោះដល់យសោដា និងទេវគី។
Verse 36
महाविद्येश्वरीं देवी मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ या धारा धर्मराजस्य मथुरायाश्च पश्चिमे ॥
ដោយគោរព និងចូលស្និទ្ធនឹងព្រះនាង មហាវិទ្យេឝ្វរី ទើបអាចរួចផុតពីបាបធ្ងន់ ប្រាហ្មហត្យា (សម្លាប់ព្រះព្រាហ្មណ៍)។ មានស្ទឹងមួយពាក់ព័ន្ធនឹងធម្មរាជ ស្ថិតខាងលិចនៃមធុរា។
Verse 37
विश्रान्तिसंज्ञकं दृष्ट्वा दीर्घविष्णुं च केशवम् ॥ सर्वेषां दर्शनं पुण्यं पूजनात्तु फलं भवेत् ॥
ក្រោយបានឃើញទីកន្លែងឈ្មោះ វិឝ្រាន្តិ និងបានទស្សនារូបទេវតា ទីរឃវិષ્ણុ និង កេឝវៈ—សម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ ការទស្សនាប៉ុណ្ណោះក៏ជាបុណ្យ ប៉ុន្តែផលពេញលេញកើតពីការបូជា។
Verse 38
इति जपविधिहोमध्यानकाले स सम्यक्सततमभिसमीक्ष्य ब्रह्मणा यत्प्रयुक्तम् ॥ सकलगुणगणानामास्पदं ब्रह्मसंज्ञं जननमरणहीनं विष्णुमेवाभियाति ॥
ដូច្នេះ នៅពេលជប (japa) ពិធីហោម (homa) និងសមាធិ ដោយពិចារណាជានិច្ចយ៉ាងត្រឹមត្រូវនូវអ្វីដែលព្រះព្រហ្ម (Brahmā) បានបញ្ជា មនុស្សនោះឈានដល់ព្រះវិષ્ણុតែមួយ—ព្រះអង្គឥតកំណើតឥតមរណៈ ជាទីស្នាក់នៃសម្បត្តិគុណទាំងអស់ ហើយត្រូវបានហៅថា “ព្រហ្មន” (Brahman)។
Verse 39
दक्षिणस्यां समारभ्य उत्तरस्यां समापयेत् ॥ यज्ञोपवीतस्य विधिरेष एव प्रकीर्तितः ॥
ចាប់ផ្តើមពីខាងស្តាំ ហើយបញ្ចប់នៅខាងឆ្វេង—នេះហើយជាវិធីសាស្ត្រដែលបានប្រកាសសម្រាប់ យជ្ញោបវីត (ខ្សែសក្ការៈ/ខ្សែពិសិដ្ឋ)។
Verse 40
माथुराणां च यद्रूपं तद्रूपं मे वसुन्धरे ॥ माथुरेण तु तृप्तेन तृप्तोऽहं नात्र संशयः ॥
ឱ វសុន្ធរា! រូបរបរ ឬសភាពរបស់ប្រជាជនមធុរា មានដូចម្តេច នោះហើយជារូបរបស់ខ្ញុំ។ ពិតប្រាកដណាស់ ពេលអ្នកមធុរាម្នាក់ពេញចិត្ត ខ្ញុំក៏ពេញចិត្តដែរ—គ្មានសង្ស័យឡើយ។
Verse 41
उवाच श्लक्ष्णया वाचा गरुडं प्रति भाविनि ॥ श्रीकृष्ण उवाच ॥ मथुराणां च यद्रूपं तद्रूपं मे विहङ्गम
នាងបាននិយាយទៅកាន់គរុឌដោយសំឡេងទន់ភ្លន់ ពោរពេញដោយភាវៈ។ ព្រះស្រីក្រឹෂ្ណមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ បក្សីអើយ រូបដែលជារបស់ប្រជាជនមថុរា មានយ៉ាងណា រូបរបស់ខ្ញុំក៏យ៉ាងនោះដែរ»។
Verse 42
स्नानं करोति तस्यां तु ग्रहदाशैर्न लिप्यते ॥ यं यं देवमभिध्यायेद्भक्तियुक्तेन चेतसा
អ្នកណាដែលងូតទឹកនៅទីនោះ មិនត្រូវបានប៉ះពាល់ដោយទុក្ខទោសដែលគេយល់ថាមកពីឥទ្ធិពលភពផ្កាយឡើយ។ ហើយអ្នកណាដែលសមាធិគិតដល់ទេវតាណាមួយ ដោយចិត្តភ្ជាប់នឹងភក្តិ—
The chapter frames sacred geography as a moral-epistemic environment: the text teaches that disciplined conduct (regulated bathing, silence, worship, and giving) within a sanctified terrestrial space leads to liberation outcomes, while perception of the divine is depicted as conditioned by one’s moral state. The instructional thrust is that ritual practice, social duties (dāna and feeding brāhmaṇas), and attentiveness to place together constitute a coherent pathway of conduct.
Several lunar observances are specified: Ekādaśī (with fasting and purification) and Dvādaśī, including a reference to Āśvina-dvādaśī for a particular vision of Padmanābha and a combined Śiva–Keśava form. The text also mentions Caitra-śukla-dvādaśī for fasting, bathing, worship of Viṣṇu, and nocturnal vigil (jāgara).
Through Pṛthivī as the addressed interlocutor, the chapter treats Mathurā’s landscape (rivers, tīrthas, and spatial centers) as a stable terrestrial matrix in which ethical action is performed. The narrative implicitly advances a stewardship model: specific sites (Kālinḍī, Ardhacandra, Vishrānti) are to be approached with restraint (mauna, niyama), cleanliness, and regulated use, presenting the land and waters as protected carriers of cultural memory and moral practice.
The chapter references Garuḍa as the visiting figure seeking Kṛṣṇa’s darśana, and it names Kṛṣṇa/Viṣṇu with epithets (e.g., Keśava, Acyuta, Madhusūdana). It also mentions Dharmarāja in connection with a western ‘dhārā’ of Mathurā. No royal genealogies are developed in this excerpt, but the text emphasizes community identity (“Māthurāḥ”) as a cultural category shaping religious perception.