
Kapila-Varāha-māhātmya (Vaikuṇṭha-tīrtha-prabhāva-varṇana)
Tīrtha-māhātmya (Pilgrimage Theology) and Sacred Geography / Royal-Itihāsa Framing
វរាហៈមានព្រះវាចាជាមួយព្រឹថ្វី (វសុន្ធរា) ហើយរំលឹករឿងបុរាណមួយ ដើម្បីបង្ហាញអานุភាពសម្អាតបាបរបស់ វៃគុន្ឋ-ទីរថ។ អ្នកធម្មយាត្រាពីមិថិលា មកពីគ្រប់វណ្ណៈ; ព្រះព្រាហ្មណ៍ម្នាក់មានទោស ប្រាហ្មហត្យា ដែលឃើញជាស្ទ្រីមឈាមហូរពីដៃ បានងូតទឹកនៅវៃគុន្ឋ-ទីរថ ហើយសញ្ញានោះក៏បាត់ទៅ។ ពេលសួរពីមូលហេតុ ទេវតាម្នាក់ដែលបន្លំខ្លួនជាព្រាហ្មណ៍បានពន្យល់ថា ការជ្រមុជនៅវៃគុន្ឋអាចលុបបាបធ្ងន់បានផង ដាក់បញ្ជាក់ “ផល” នៃទីរថ និងសន្យាថានឹងបានទៅវិṣṇu-loka។ បន្ទាប់មកជំពូកនេះគូសផែនទីភូមិសាស្ត្រសក្ការៈជុំវិញមធុរា—គន្ធរវ-កុណ្ឌ, គោវរធន, វិश्रាន្តិ, ទីរឃ-វិṣṇu, កេសវ—ហើយនិទានប្រវត្តិការផ្លាស់ទីរូបកបិល-វរាហៈ តាមឥន្ទ្រ, រាវណ, រាម និងសត្រុឃ្ន មកដល់មធុរា; ចុងក្រោយមានពាក្យអំពីបុណ្យផល និងពេលវេលានៃថ្ងៃសម្រាប់បូជា/ទស្សនា។
Verse 1
अथ कपिलवराहमाहात्म्यम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ वैकुण्ठतीर्थमासाद्य यद्वृत्तं हि पुरातनम् ॥
ឥឡូវនេះចាប់ផ្តើម “កបិល–វរាហ មហាត្ម្យ”។ ព្រះវរាហមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ វសុន្ធរា ខ្ញុំនឹងពោលបន្តទៀត—ចូរស្តាប់—អំពីរឿងរ៉ាវបុរាណដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការទៅដល់ វៃគុន្ឋ-ទីរថ»។
Verse 2
मिथिलायां पुरी रम्या जनकेन च पालिता ॥ मिथिलावासिनो लोकास्तीर्थयात्रां समागताः ॥
នៅមិថិលា មានទីក្រុងដ៏រីករាយស្រស់ស្អាត ម្ចាស់រាជ្យគឺព្រះជនក; ហើយប្រជាជនអ្នកស្នាក់នៅមិថិលា បានប្រមូលផ្តុំគ្នាសម្រាប់ធ្វើដំណើរទៅទីរថ (ទីបរិសុទ្ធ)។
Verse 3
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चापि वसुन्धरे ॥ स्नात्वा सौकरवे तीर्थे आयाता मधुरां पुरीम् ॥
ឱ វសុន្ធរា ព្រហ្មណ៍ ក្សត្រីយ៍ វៃស្យ និងសូទ្រផងដែរ—ក្រោយពីងូតទឹកបរិសុទ្ធនៅ សៅការវ-ទីរថ—បានមកដល់ទីក្រុងមធុរា។
Verse 4
तेषां च भक्तिरुत्पन्ना मथुरां प्रति सुन्दरी ॥ वैकुण्ठतीर्थमासाद्य सर्वे ते मनुजाः स्थिताः ॥
ឱនារីស្រស់ស្អាត ការភក្តីចំពោះមថុរា បានកើតឡើងក្នុងពួកគេ។ ពេលបានទៅដល់ទីរថៈបរិសុទ្ធឈ្មោះ វៃគុន្ឋ-ទីរថៈ មនុស្សទាំងអស់នោះក៏ស្នាក់នៅទីនោះ។
Verse 5
तेषां तु ब्राह्मणः कश्चिद्ब्रह्महत्यासु चिह्नितः ॥ रुधिरस्य हि धारा च स्रवन्ती तस्य हस्ततः ॥
ប៉ុន្តែក្នុងចំណោមពួកគេ មានព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ត្រូវបានសម្គាល់ដោយបាប ប្រាហ្មហត្យា; ហើយពីដៃរបស់គាត់ មានស្ទ្រីមឈាមហូរចេញមកពិតប្រាកដ។
Verse 6
प्रत्यक्षा दृश्यते सर्वैर्ब्रह्महत्यास्वरूपिणी ॥ सर्वतीर्थप्लुतस्यापि ब्राह्मणस्य हि सा तदा ॥
មនុស្សទាំងអស់បានឃើញដោយផ្ទាល់ នូវរូបកាយនៃ ប្រាហ្មហត្យា។ ព្រោះព្រាហ្មណ៍នោះ—ទោះបានងូតទឹកនៅទីរថៈទាំងអស់ក៏ដោយ—នាង (ទុក្ខវេទនានោះ) ក៏នៅមានជាមួយគាត់នៅពេលនោះ។
Verse 7
न गता पूर्वमेवासीद्वैकुण्ठे स्नानमाचरत् ॥ न सा वै दृश्यते धारा ततस्ते विस्मयंगताः ॥
មុននេះ វាមិនទាន់បាត់ទៅទេ; ប៉ុន្តែពេលគាត់បានងូតទឹកនៅវៃគុន្ឋៈ នោះស្ទ្រីមនោះក៏មិនឃើញទៀតឡើយ។ ដូច្នេះពួកគេទាំងអស់ក៏ភ្ញាក់ផ្អើលដោយអស្ចារ្យ។
Verse 8
किमेतत्किमिति प्राहुर्धारा प्रति वसुन्धरे ॥ देवो ब्राह्मणरूपेण लोकान्सर्वान् हि पृच्छति ॥
«នេះជាអ្វី—ហេតុអ្វីបានជាយ៉ាងនេះ?» ពួកគេបាននិយាយអំពីស្ទ្រីមនោះ ឱ វសុន្ធរា។ ព្រោះព្រះទេវតា ក្នុងរូបព្រាហ្មណ៍ កំពុងសួរមនុស្សទាំងអស់។
Verse 9
केन कारणदोषेण धारा त्यक्त्वा गता द्विजम् ॥ तत्सर्वं कथयामासुर्ब्राह्मणस्य विचेष्टितम् ॥
«ដោយកំហុសនៃហេតុអ្វី បានជាស្ទ្រីម/ធារា បោះបង់ទ្វិជ ហើយចាកចេញទៅ?»—ដូច្នេះបានសួរ។ បន្ទាប់មក ពួកគេបានរៀបរាប់លម្អិតអំពីអំពើ និងអាកប្បកិរិយារបស់ព្រាហ្មណ៍ទាំងស្រុង។
Verse 10
इत्युक्तस्तैर्देवदेवस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ एष प्रभावस्तीर्थस्य वैकुण्ठस्य वसुन्धरे ॥
ពេលពួកគេបានទូលដូច្នេះ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតាទាំងឡាយក៏អន្តរធាននៅទីនោះឯង។ «ឱ វសុន្ធរា! នេះហើយជាឥទ្ធិពលនៃទីរថៈឈ្មោះ វៃគុន្ឋៈ លើផែនដី»។
Verse 11
वैकुण्ठतीर्थे यः स्नाति मुच्यते सर्वपातकैः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति ॥
អ្នកណាដែលងូតទឹកបរិសុទ្ធនៅ វៃគុន្ឋ-ទីរថៈ នឹងរួចផុតពីបាតកៈ (អំពើល្មើសធ្ងន់) ទាំងអស់។ ពេលបានស្អាតពីបាបទាំងពួងហើយ គាត់នឹងទៅដល់ វិស្ណុលោក (លោករបស់ព្រះវិស្ណុ)។
Verse 12
सूत उवाच ॥ पुनरन्यत् प्रवक्ष्यामि असिकुण्डेऽतिपुण्यदे ॥ नाम्ना गन्धर्वकुण्डं तु तीर्थानां तीर्थमुत्तमम् ॥
សូតៈបាននិយាយថា «ឱ អសិកុណ្ឌៈដ៏មានបុណ្យខ្លាំងណាស់ ខ្ញុំនឹងពោលបន្តអំពីរឿងមួយទៀត។ មានទីកន្លែងឈ្មោះ ‘គន្ធර්វ-កុណ្ឌៈ’ ដែលជាទីរថៈអធិឧត្តម ក្នុងចំណោមទីរថៈទាំងឡាយ»។
Verse 13
तत्र स्नातो नरो देवि गन्धर्वैः सह मोदते ॥ तत्र यो मुंचते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥
ឱ ទេវី! មនុស្សដែលងូតទឹកនៅទីនោះ នឹងរីករាយជាមួយពួកគន្ធර්វៈ។ អ្នកណាដែលលះបង់ដង្ហើមជីវិតនៅទីនោះ នឹងទៅដល់លោករបស់ខ្ញុំ។
Verse 14
विंशतिर्योजनानां तु माथुरं मम मण्डलम् ॥ इदं पद्मं महाभागे सर्वेषां मुक्तिदायि च
តំបន់មធុរា ដែលលាតសន្ធឹង២០ យោជនៈ គឺជាមណ្ឌលបរិសុទ្ធរបស់ខ្ញុំ។ ឱ មហាភាគេ “ផ្កាឈូក” នេះ (ប្លង់ក្សេត្រ) ជាអ្នកប្រទានមោក្សៈដល់សត្វទាំងអស់។
Verse 15
कर्णिकायां स्थितो देवि केशवः क्लेशनाशनः ॥ कर्णिकायां मृताः ये तु तेऽमराः मुक्तिभागिनः
ឱ ទេវី នៅកណ្ដាលផ្កាឈូក (កន្លែងបរិសុទ្ធកណ្ដាល) ព្រះកេសវៈស្ថិតនៅ ជាអ្នកបំផ្លាញក្លេសៈទាំងឡាយ។ អ្នកណាស្លាប់នៅក្នុងកណ្ដាលនោះ នឹងក្លាយជាអមតៈ និងមានភាគក្នុងមោក្សៈ។
Verse 16
तत्र मध्ये मृताः ये तु तेषां मुक्तिर्वसुन्धरे ॥ पश्चिमेन हरिं देवं गोवर्धननिवासिनम्
ឱ វសុន្ធរា (ផែនដី), អ្នកណាស្លាប់នៅកណ្ដាលតំបន់នោះ នឹងទទួលបានការលោះលែង។ ខាងលិចឃើញព្រះហរិ ជាទេវៈដែលស្ថិតនៅគោវර්ធនៈ។
Verse 17
दृष्ट्वा तं देवदेवेशं किं मनः परितप्यते ॥ उत्तरेण तु गोविन्दं दृष्ट्वा देवं परं शुभम्
បានឃើញព្រះអម្ចាស់លើទេវទាំងឡាយ (ទេវទេវេសៈ) ហេតុអ្វីចិត្តត្រូវរងទុក្ខក្តៅក្រហាយ? ហើយខាងជើង បានឃើញព្រះគោវិន្ទ ទេវៈដ៏ឧត្តម និងមង្គលបំផុត…
Verse 18
नासौ पतति संसारे यावदाभूतसम्प्लवम् ॥ विश्रान्तिसंज्ञके देवं पूर्वपत्रे व्यवस्थितम्
បុគ្គលនោះមិនធ្លាក់ចូលសំសារៈ រហូតដល់មហាប្រល័យ (ការលាយរលំសកល)។ នៅទីកន្លែងឈ្មោះ “វិශ්រាន្តិ” ទេវៈស្ថិតនៅលើស្លឹកផ្កាខាងកើត។
Verse 19
महाकायां सुरूपां च केशवाकारसन्निभाम् ॥ तां दृष्ट्वा मनुजो देवि ब्रह्मणा सह मोदते
ព្រះរូបនោះមានកាយធំ និងស្រស់ស្អាត ដូចរូបរាងព្រះកេសវៈ។ ពេលបានឃើញវា ឱ ទេវី មនុស្សរីករាយជាមួយព្រះព្រហ្ម។
Verse 20
कृते युगे तु राजासीन्मान्धाता नाम नामतः ॥ तेनाहं तोषितो देवि भक्तियुक्तेन चेतसा
នៅក្នុងយុគក្រឹត មានស្តេចមួយព្រះនាម មាន្ធាតា។ ឱ ទេវី ដោយចិត្តដែលពោរពេញដោយភក្តិ គាត់បានធ្វើឲ្យខ្ញុំពេញព្រះហឫទ័យ។
Verse 21
तस्य तुष्टेन हि मया प्रतिमेयं समर्पिता ॥ तेनैयं पूजिता नित्यमात्ममुक्तिमभीप्सता
ព្រោះខ្ញុំពេញព្រះហឫទ័យចំពោះគាត់ ខ្ញុំបានប្រទានព្រះបដិមាដ៏គួរគោរពនេះ។ ដោយប្រាថ្នាមោក្សៈរបស់ខ្លួន គាត់បានបូជាវានិច្ច។
Verse 22
यदा तु मथुरां प्राप्य लवणोऽयं निपातितः ॥ तदैव प्रतिमा दिव्या मथुरायां व्यवस्थिताः
ប៉ុន្តែពេលទៅដល់មធុរា ហើយលវណៈនេះត្រូវបានបង្ក្រាប នៅពេលនោះឯង ព្រះបដិមាទិព្វក៏បានតាំងស្ថិតនៅមធុរា។
Verse 23
पुण्येयं प्रतिमा दिव्या तैजसी दिव्यरूपिणी ॥ कपिलो नाम विप्रर्षिर्मम भक्तिपरायणः
ព្រះបដិមានេះជាបុណ្យកុសល—ទិព្វ ភ្លឺរលោង និងមានរូបទិព្វ។ មានឥសីព្រាហ្មណ៍មួយឈ្មោះ កបិលៈ ដែលឧទ្ទិសខ្លួនទាំងស្រុងក្នុងភក្តិចំពោះខ្ញុំ។
Verse 24
मनसा निर्मिता तेन वाराही प्रतिमा शुभा ॥ कपिलो ध्यायते नित्यं अर्चति स्म दिने दिने ॥
ដោយគាត់ បានបង្កើតរូបបដិមាព្រះវារាហីដ៏ជាមង្គលនៅក្នុងចិត្ត; កបិលៈសមាធិរំលឹកជានិច្ច ហើយធ្វើបូជារៀងរាល់ថ្ងៃ។
Verse 25
इन्द्रेणाराधितो देवि कपिलो मुनिसत्तमः ॥ तस्य प्रीतो ददौ देवं वराहं दिव्यरूपिणम् ॥
ឱ ទេវី, ឥន្ទ្រាបានអារាធនាកបិលៈ មុនិសត្តមៈ; ព្រះមុនីពេញព្រះហឫទ័យហើយ បានប្រទានព្រះវរាហៈ ជាទេវតាមានរូបទិព្វ។
Verse 26
देवे लब्धे वरारोहॆ शक्रो हर्षसमन्वितः ॥ ध्यायति स्म सदा देवं पूजां कृत्वा हि भक्तितः ॥
ឱ វរារោហា, ពេលបានទទួលព្រះវរាហៈហើយ សក្រៈពោរពេញដោយសេចក្តីរីករាយ; បន្ទាប់ពីធ្វើបូជាដោយភក្តិ គាត់បានសមាធិរំលឹកព្រះទេវតានោះជានិច្ច។
Verse 27
इन्द्रेण तु तदा प्राप्तं दिव्यं ज्ञानमनुत्तमम् ॥ ततः कालेन महता रावणो नाम राक्षसः ॥
នៅពេលនោះ ឥន្ទ្រាបានទទួលចំណេះដឹងទិព្វដ៏អនុត្តម; បន្ទាប់មក កាលយូរយារ បានកើតមានរាក្សសម្នាក់ឈ្មោះ រាវណៈ។
Verse 28
रावणेन जिता देवाः शक्रश्चैव महाबलः ॥ बद्ध्वा चेन्द्रं महाबाहुं शक्रस्य भवनं गतः ॥
ព្រះទេវតាទាំងឡាយត្រូវរាវណៈយកឈ្នះ ហើយសក្រៈដ៏មហាបលក៏ដូចគ្នា; បន្ទាប់ពីចងឥន្ទ្រា មហាបាហុនោះបានទៅកាន់គេហដ្ឋានរបស់សក្រៈ។
Verse 29
प्रविश्य रावणस्तत्र गृहे रत्नविभूषिते ॥ दृष्ट्वा कपिलवाराहं शिरसा धरणीं गतः ॥
ពេលរាវណៈចូលទៅទីនោះ គាត់បានចូលទៅក្នុងគេហដ្ឋានដែលតុបតែងដោយរតនៈ; ពេលឃើញ កពិល-វរាហៈ គាត់បានទម្លាក់ក្បាលចុះដល់ដី ដើម្បីគោរពបូជា។
Verse 30
तेन सम्मोहितो देवि रावणो नाम राक्षसः ॥ त्रातुमर्हसि मे देव धरणीधर माधव ॥
ឱ ទេវី! ដោយព្រះអង្គនោះ ធ្វើឲ្យរាក្សសឈ្មោះ រាវណៈ ស្រឡាំងកាំងវង្វេង; ‘ឱ ព្រះម្ចាស់ មាធវៈ អ្នកទ្រទ្រង់ផែនដី សូមព្រះអង្គមេត្តាការពារខ្ញុំ។’
Verse 31
दामोदर हृषीकेश हिरण्याक्षविदारण ॥ वेदगर्भ नमस्तेऽस्तु वासुदेव नमोऽस्तु ते ॥
ឱ ដាមោទរ ឱ ហ្រឹសីកេស ឱ អ្នកបំបែកហិរញ្យាក្សៈ; ឱ វេទគರ್ಭ សូមនមស្ការដល់ព្រះអង្គ។ ឱ វាសុទេវ សូមនមស្ការដល់ព្រះអង្គ។
Verse 32
निरीक्षितुं न शक्नोमि प्रष्टुं चैव गुणव्रत ॥ देवदेव नमस्तुभ्यं भक्तानामभयप्रद ॥
ឱ គុណវ្រត! ខ្ញុំមិនអាចសម្លឹងមើលព្រះអង្គបានទេ ហើយក៏មិនអាចទូលសួរបានដែរ។ ឱ ទេវទេវ សូមនមស្ការដល់ព្រះអង្គ អ្នកប្រទានអភ័យដល់អ្នកសក្ការៈ។
Verse 33
मम त्वं भक्तिनम्रस्य प्रसादं कुरु सर्वदा ॥ इति स्तुतो रावणेन देवदेवो जगत्पतिः ॥
ចំពោះខ្ញុំដែលទន់ភ្លន់ដោយភក្តិ សូមព្រះអង្គប្រទានព្រះគុណជានិច្ច។ ដូច្នេះ រាវណៈបានសរសើរ ទេវទេវ និងជាម្ចាស់លោក។
Verse 34
सौम्यरूपोऽभवद्देवो लोकनाथो जनार्दनः ॥ सन्निधानमनुप्राप्य पुष्पकारोहणोत्सुकः
ព្រះជនារទនៈ ជាព្រះអម្ចាស់នៃលោក បានទ្រង់យករូបសោម្យសន្ត; ហើយពេលបានមកដល់ក្នុងស្និទ្ធស្នាលនោះ ក៏មានព្រះហឫទ័យចង់ឡើងលើ ពុស្បកវិមាន (រថអាកាស)។
Verse 35
कूर्मरूप नमस्तेऽस्तु नारायण नमोऽस्तु ते ॥ मस्त्यरूपधरं देवं मधुकैटभनाशिनम्
សូមក្រាបនមស្ការដល់ព្រះអង្គក្នុងរូបកូរមៈ (អណ្តើក); សូមក្រាបនមស្ការដល់ព្រះនារាយណៈ។ សូមក្រាបនមស្ការដល់ព្រះទេវៈអ្នកទ្រង់រូបមត្ស្យៈ (ត្រី) អ្នកបំផ្លាញ មធុ និង កៃតភៈ។
Verse 36
तदुद्धर्त्तुं न शक्नोति रावणो विस्मयङ्गतः ॥ शङ्करेण पुरा सार्द्धं कैलासस्तु मयोद्धृतः
រាវណៈ ដែលត្រូវគ្របដណ្ដប់ដោយការភ្ញាក់ផ្អើល មិនអាចលើកវាឡើងបានទេ។ កាលពីមុន ខ្ញុំបានលើកភ្នំកៃលាសពិតប្រាកដ រួមជាមួយព្រះសង្គរ (សិវៈ)។
Verse 37
अहं त्वां नेतुमिच्छामि पुरीं लङ्कामनुत्तमाम्
ខ្ញុំប្រាថ្នាចង់នាំអ្នកទៅកាន់ទីក្រុងលង្កា ដែលល្អឥតប្រៀបក្នុងសោភា។
Verse 38
श्रीवराह उवाच ॥ अवैष्णवोऽसि रक्षस्त्वं कुतो भक्तिस्तवेदृशी ॥ कपिलस्य वचः श्रुत्वा रावणो वाक्यमब्रवीत्
ព្រះវរាហៈដ៏បរិសុទ្ធមានព្រះបន្ទូលថា៖ “អ្នកមិនមែនជាវៃષ્ણវទេ តែជារាក្សស—តើភក្តិដូចនេះអាចមានក្នុងអ្នកដូចម្តេច?” ពេលបានស្តាប់ពាក្យរបស់កបិលៈ រាវណៈក៏និយាយឆ្លើយតប។
Verse 39
त्वद्दर्शनात्समुत्पन्ना भक्तिरव्यभिचारिणी ॥ महात्मस्त्वां नयिष्यामि देवदेव नमोऽस्तु ते
(រាវណៈបាននិយាយថា:) «ដោយបានឃើញព្រះអង្គ ភក្តីដ៏មាំមួន មិនប្រែប្រួល បានកើតឡើង។ ឱ មហាត្មា ខ្ញុំនឹងនាំព្រះអង្គទៅ; ឱ ទេវទេវ សូមក្រាបបង្គំចំពោះព្រះអង្គ»
Verse 40
भक्तिमुद्वहतस्तस्य लघु वेषोऽभवत्तदा ॥ पुष्पके तु समारोप्य देवं त्रैलोक्यविश्रुतम्
នៅពេលគាត់កាន់ទុកភក្តីនោះ ទើបមានរូបរាងសាមញ្ញ ស្រាលៗ កើតឡើង។ បន្ទាប់មក គាត់អញ្ជើញទេវតាដែលល្បីល្បាញទូទាំងត្រៃលោក ឡើងលើយានពុស្បក (ហើយបន្តដំណើរ)។
Verse 41
आनयामास लङ्कायां स्थापयित्वा स्वके गृहे ॥ तदा स्थितोऽहं लङ्कायां रावणेन प्रपूजितः
គាត់នាំខ្ញុំទៅកាន់លង្កា ហើយបានដាក់ប្រតិស្ឋានខ្ញុំនៅក្នុងផ្ទះរបស់ខ្លួន។ បន្ទាប់មក ខ្ញុំស្ថិតនៅលង្កា ដោយរាវណៈគោរពបូជាតាមគួរ។
Verse 42
अयोध्याधिपती रामो हन्तुं राक्षसपुङ्गवम् ॥ गतोऽसौ विक्रमेणैव हत्त्वा राक्षसपुङ्गवम्
ព្រះរាម ជាអធិបតីនៃអយោធ្យា បានចេញដំណើរដើម្បីសម្លាប់មេដឹកនាំរបស់រាក្សស។ ដោយកម្លាំងវីរភាពរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់ ព្រះអង្គបានទៅ ហើយបានប្រហារមេរាក្សសនោះ។
Verse 43
विभीषणश्च लङ्काया आधिपत्येऽभिषेचितः ॥ विभीषणेन रामस्य सर्वस्वं च निवेदितम्
ហើយវិភីษណៈ ត្រូវបានអភិសេកឲ្យកាន់អធិបតីភាពលង្កា។ ដោយវិភីษណៈ ទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ត្រូវបាននាំទៅថ្វាយព្រះរាម។
Verse 44
श्रीराम उवाच ॥ अनेन नास्ति मे कार्यं तव रक्षा विभीषण ॥ देवो मे दीयतां रक्षः शक्रलोकाद्य आगतः ॥
ព្រះស្រីរាមមានព្រះបន្ទូលថា៖ «រឿងនេះខ្ញុំមិនចាំបាច់ទេ; វិភីសណៈ អ្នកចូរជាអ្នកការពារខ្ញុំ។ សូមប្រគល់ឲ្យខ្ញុំអ្នកអាណាព្យាបាលដ៏ទេវភាពនោះ—រាក្សសដែលមកពីលោករបស់សក្រក (ឥន្ទ្រ)»
Verse 45
अह्न्यहनि पूजामि देवं वाराहरूपिणम् ॥ अयोध्यां चैव नेष्यामि त्वया दत्तं हि राक्षस ॥
«រៀងរាល់ថ្ងៃ ខ្ញុំបូជាទេវតាដែលមានរូបវរាហៈ។ ហើយឱ រាក្សស អ្វីដែលអ្នកបានប្រគល់ឲ្យ ខ្ញុំនឹងនាំទៅអយោធ្យាផងដែរ»
Verse 46
अयोध्यायां स्थापयित्वा पूजयामास तं तदा ॥ गतं वर्षसहस्रं तु दशोत्तरमतः परम् ॥
ក្រោយពេលបានដំឡើងវានៅអយោធ្យា គាត់បានបូជាវានៅទីនោះ។ បន្ទាប់មកកន្លងទៅមួយពាន់ឆ្នាំ ហើយលើសពីនោះទៀតដប់ឆ្នាំ។
Verse 47
लवणस्य वधार्थं हि शत्रुघ्नं प्रेषयत्तदा ॥ कृतप्रणामः शत्रुघ्नो राघवाय महात्मने ॥
ដើម្បីសម្លាប់លវណៈ នៅពេលនោះគាត់បានផ្ញើសត្រុឃ្នៈទៅ។ សត្រុឃ្នៈបានថ្វាយបង្គំ ហើយបានចូលគាល់មហាត្មា រាឃវៈ (រាម)។
Verse 48
चतुरङ्गबलोपेतो जगाम मथुरां प्रति ॥ गत्वा तु राक्षसश्रेष्ठं लवणं रौद्ररूपिणम् ॥
ដោយមានកងទ័ពចតុរង្គជាមួយ គាត់បានចេញទៅកាន់មធុរា។ ពេលទៅដល់ គាត់បានប្រឈមមុខនឹងលវណៈ អ្នកលេចធ្លោក្នុងចំណោមរាក្សសទាំងឡាយ មានរូបរាងកាចសាហាវ។
Verse 49
घातयित्वा तु शत्रुघ्नः प्रविश्य मथुरां पुरीम् ॥ ब्राह्मणान्स्थापयित्वा तु मया तुल्यान्महौजसः ॥
ក្រោយពីបានសម្លាប់គាត់ហើយ សត្រុឃ្នៈបានចូលទៅក្នុងទីក្រុងមធុរា។ បន្ទាប់មក គាត់បានស្ថាបនាព្រះព្រាហ្មណ៍ដែលមានកម្លាំងធំធេង ឲ្យមានស្ថានភាពស្មើនឹងខ្ញុំ នៅទីនោះ។
Verse 50
षड्विंशतिसहस्राणि वेदवेदाङ्गपारगान् ॥ अनृचो माथुरो यत्र चतुर्वेदस्तथापरः ॥
នៅទីនោះមានចំនួនម្ភៃប្រាំមួយពាន់នាក់ ដែលបានឈានដល់ភាពជំនាញក្នុងវេដ និងវេដាង្គ។ នៅមធុរាមានអ្នកខ្លះមិនឯកទេសក្នុងបទ ṛc (របស់ឥគ្វេដ) ហើយមានអ្នកផ្សេងទៀតជាអ្នកដឹងវេដទាំងបួន។
Verse 51
एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजितः ॥ लवणस्य यथावृत्तं कथितं ते वसुन्धरे ॥
ពេលបំបៅអាហារដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍តែម្នាក់ គឺដូចជាបានបំបៅដល់មួយកោដិ។ ឱ វសុន្ធរា (ផែនដី) រឿងរ៉ាវអំពីលវណៈតាមដែលបានកើតឡើង ខ្ញុំបានប្រាប់អ្នករួចហើយ។
Verse 52
राघवस्य वचः श्रुत्वा शत्रुघ्नो वाक्यमब्रवीत् ॥ यदि तुष्टोऽसि मे देव वरार्हो यदि वाप्यहम् ॥
ក្រោយពីបានស្តាប់ពាក្យរបស់រាឃវៈ សត្រុឃ្នៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់ ប្រសិនបើព្រះองค์ពេញព្រះហឫទ័យចំពោះខ្ញុំ ហើយប្រសិនបើខ្ញុំសមគួរទទួលពរ…»
Verse 53
दीयतां मम देवोऽयं यदि मे वरदो भवान् ॥ शत्रुघ्नस्य वचः श्रुत्वा राघवो वाक्यमब्रवीत् ॥
«សូមប្រទានទេវតានេះឲ្យខ្ញុំ ប្រសិនបើព្រះองค์ជាអ្នកប្រទានពរដល់ខ្ញុំ»។ ពេលរាឃវៈបានស្តាប់ពាក្យរបស់សត្រុឃ្នៈ ក៏បានឆ្លើយតប។
Verse 54
धन्यास्ते मथुरा लोकाः पश्यन्ति कपिलं सदा ॥ दृष्टः स्पृष्टः तदा ध्यातः स्नापितश्च दिने दिने ॥
មនុស្សនៅមធុរាទាំងនោះជាអ្នកមានពរ ព្រោះពួកគេឃើញកបិលជានិច្ច។ កាលណាបានឃើញ បានប៉ះពាល់ បន្ទាប់មកបានសមាធិរំលឹក និងបានស្រង់ទឹកជូនរៀងរាល់ថ្ងៃ នោះបុណ្យកុសលកើនឡើង។
Verse 55
अनुलिप्तश्च शत्रुघ्न सर्वपापं व्यपोहति ॥ पूजितः स्नापितो देवो दृष्टो यैस्तु दिने दिने ॥
ហើយពេលបានលាបប្រេង/លាបគ្រឿងអភិសេក ឱ សត្រុឃ្នៈ វាបំបាត់បាបទាំងអស់។ ព្រះទេវតានោះ ដែលមនុស្សបានបូជា បានស្រង់ទឹក និងបានឃើញរៀងរាល់ថ្ងៃ ត្រូវបានគេនិយាយថាផ្តល់ការសុទ្ធសាធ។
Verse 56
सर्वं हरति वै पापं मोक्षं चैव प्रयच्छति ॥ इत्युक्त्वा राघवस्तस्मै देवं प्रादाद्वसुन्धरे ॥
«ពិតប្រាកដ វាបំបាត់បាបទាំងអស់ ហើយប្រទានមោក្សៈផងដែរ»។ និយាយដូច្នេះហើយ ឱ វសុន្ធរា រាឃវៈបានប្រគល់ព្រះទេវតានោះឲ្យគាត់។
Verse 57
देवमादाय शत्रुघ्नो जगाम मथुरां पुरीम् ॥ ब्राह्मणं स्थापयित्वा तु आगच्छन्मम सन्निधौ ॥
យកព្រះទេវតានោះទៅ សត្រុឃ្នៈបានធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីក្រុងមធុរា។ ហើយក្រោយពីបានតាំងបុរសព្រាហ្មណ៍ម្នាក់នៅទីនោះ គាត់បានមកកាន់វត្តមានរបស់ខ្ញុំ។
Verse 58
तत्र मध्ये तु संस्थाप्य पूजयामास राघवः ॥ अनेन क्रमयोगेन मथुरायां स्थितः प्रभुः ॥
នៅទីនោះ ដោយដាក់ប្រតិស្ឋាននៅកណ្ដាលទី រាឃវៈបានធ្វើបូជា។ ដោយលំដាប់វិធីយ៉ាងមានរបៀបនេះ ព្រះអម្ចាស់បានស្ថិតប្រតិស្ឋាននៅមធុរា។
Verse 59
गयायां पिण्डदानेन यत्फलं ज्येष्ठपुष्करे ॥ तत्फलं समवाप्नोति श्वेतं दृष्ट्वा सदा नरः ॥
ផលបុណ្យដែលទទួលបានដោយការបូជាពិណ្ឌ (piṇḍa) នៅកាយា និងផលដែលទទួលបាននៅជ្យេឋ-ពុស្ករ—មនុស្សទទួលបានផលដូចគ្នានោះ ដោយការមើលឃើញ (darśana) ព្រះស្វេតៈជានិច្ច។
Verse 60
विश्रान्तिसंज्ञके तद्वद्गोविन्दे च तथा हरौ ॥ केशवे दीर्घविष्णौ च तदेव फलमश्नुते ॥
ដូចគ្នានេះដែរ នៅ (ទីកន្លែង/រូប) ដែលមាននាមថា វិស្រាន្តិ និងនៅគោវិន្ទ និងហរិផង—នៅកេសវ និងទីឃ-វិષ્ણុ—មនុស្សបានសោយផលបុណ្យដដែលនោះ។
Verse 61
उदये मामकं तेजः सदा विश्रान्तिसंज्ञके ॥ मध्याह्ने मामकं तेजो दीर्घविष्णौ व्यवस्थितम् ॥ केशवे मामकं तेजो दिनभागे चतुर्थके ॥
នៅពេលថ្ងៃរះ ពន្លឺតេជៈរបស់ខ្ញុំតែងតែបង្ហាញនៅអ្នកដែលហៅថា វិស្រាន្តិ។ នៅពេលថ្ងៃត្រង់ ពន្លឺតេជៈរបស់ខ្ញុំស្ថិតនៅទីឃ-វិષ્ણុ។ ហើយនៅកេសវ ពន្លឺតេជៈរបស់ខ្ញុំបង្ហាញនៅក្នុងភាគទីបួននៃថ្ងៃ។
Verse 62
एषा विद्या पुरा देवि नित्यकालं सुगो पिता ॥ भक्ताऽ त्वं मम शिष्या च कथिता ते वसुन्धरे ॥
ឱ ទេវី! វិទ្យានេះមានតាំងពីបុរាណកាល ហើយតែងតែត្រូវបានបិតាដ៏ប្រសើររក្សាទុកជានិច្ច។ អ្នកជាអ្នកសទ្ធា (bhaktā) និងជាសិស្សរបស់ខ្ញុំផង; ដូច្នេះ ឱ វសុន្ធរា វាត្រូវបានបង្រៀនដល់អ្នក។
Verse 63
लवणस्य वधं श्रुत्वा राघवो वाक्यमब्रवीत् ॥ वरं वरय शत्रुघ्न यत्ते मनसि रोचते ॥
ក្រោយបានឮអំពីមរណភាពរបស់ លវណៈ រហ្កវៈបាននិយាយពាក្យនេះថា៖ «ឱ សត្រុឃ្ន! ចូរជ្រើសរើសពរ (vara) មួយ—អ្វីដែលចិត្តអ្នកពេញចិត្ត»។
Verse 64
वैकुण्ठे तु निमग्नोऽयं ब्रह्महत्यागता ततः ॥ विस्मयो नात्र कर्तव्यस्तीर्थस्येदं महत्फलम् ॥
ពេលគាត់បានជ្រមុជខ្លួននៅទីរថៈវៃគុន្ឋៈ មលិននៃព្រហ្មហត្យា (បាបសម្លាប់ព្រាហ្មណ៍) ក៏ចាកចេញពីគាត់។ មិនគួរភ្ញាក់ផ្អើលទេ—នេះជាផលដ៏មហិមារបស់ទីរថៈបរិសុទ្ធនេះ។
Verse 65
यं दृष्ट्वा तु नरो याति मुक्तिं नास्त्यत्र संशयः ॥ दक्षिणेन तु मां विद्धि प्रतिमां दिव्यरूपिणीम् ॥
អ្នកណាដែលបានឃើញនេះ នឹងបានដល់មោក្ខៈ—គ្មានសង្ស័យឡើយ។ ហើយនៅខាងត្បូង ចូរដឹងថា មានព្រះរូបបដិមារបស់ខ្ញុំ ដែលមានរូបទេវភាពភ្លឺរលោង។
Verse 66
इन्द्रलोकं गतः सोऽथ स्वर्गं जेतुं महाबलः ॥ शक्रेण सह सङ्गम्य ततो युद्धं प्रवर्तितम् ॥
បន្ទាប់មក វីរបុរសដ៏មហាបលនោះ បានទៅកាន់ឥន្ទ្រលោក ដោយបំណងឈ្នះសួគ៌។ ពេលបានជួបសក្រក (ឥន្ទ្រ) ហើយ សង្គ្រាមក៏ចាប់ផ្តើមឡើង។
Verse 67
देव त्वं स्वल्पकायोऽसि नाहमुद्धरणक्षमः ॥ प्रसीद देवदेवेश सुरनाथ नमोऽस्तु ते ॥
ឱ ព្រះទេវៈ ព្រះអង្គមានកាយតូច ខ្ញុំមិនអាចលើកព្រះអង្គបានទេ។ សូមព្រះអង្គប្រណី សូមព្រះទេវទេវេស សូមសុរនាថ—ខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំចំពោះព្រះអង្គ។
Verse 68
ततः समर्पयामास कपिलं दिव्यरूपिणम् ॥ पुष्पके तु समारोप्य नीतवान्नगरीं प्रति ॥
បន្ទាប់មក គាត់បានប្រគេនកបិលៈ ដែលមានរូបទេវភាព។ ហើយបានដាក់ឡើងលើពុស្បក (យានអាកាស) រួចនាំទៅកាន់ទីក្រុង។
Verse 69
नय शत्रुघ्न देवं त्वं दिव्यं वाराहरूपिणम् ॥ धन्याऽसौ मण्डली लोके धन्या सा मथुरा पुरी ॥
ឱ សត្រុឃ្នៈ អ្នកចូរនាំព្រះទេវដ៏ទិព្វនេះ ដែលមានរូបវរាហៈ ទៅមុខទៅ។ តំបន់នោះក្នុងលោកគឺមានពរ ហើយក្រុងមថុរាក៏មានពរដែរ។
The text models a moral-ritual logic in which severe wrongdoing (brahmahatyā) is publicly legible through a bodily sign, and remediation is pursued through disciplined pilgrimage and bathing at a designated tīrtha. The instructional thrust is not only soteriological (release from pāpa) but also social-ethical: wrongdoing has consequences, communal observation prompts inquiry, and place-based ritual discipline is presented as a corrective pathway, culminating in a norm that tīrthas function as regulated institutions for moral repair.
No tithi (lunar day) is specified. The chapter emphasizes diurnal timing: at udaya (sunrise) Varāha’s tejas is associated with the Viśrānti-saṃjñaka site/form; at madhyāhna (midday) with Dīrgha-Viṣṇu; and later day-part (dinabhāga/caturthaka phrasing) with Keśava. It also uses comparative merit markers referencing Jyeṣṭha-Puṣkara (a seasonal/ritual prestige frame) and Gayā piṇḍadāna as benchmark rites.
By structuring instruction as a dialogue addressed to Pṛthivī (Vasundharā), the chapter implicitly frames sacred places as elements of Earth’s moral-topographical order. The narrative treats tīrthas (water-sites/ponds/kuṇḍas) as regulated ecological-cultural nodes where purification and social restoration occur. This supports an Earth-stewardship reading: maintaining tīrtha integrity (access, cleanliness, ritual order) preserves a terrestrial network that mediates human transgression and reintegration.
The chapter references Janaka of Mithilā; Kapila (as viprarṣi associated with the Varāha pratimā); Indra (Śakra) as patron/recipient of the deity; Rāvaṇa as the agent who relocates the image to Laṅkā; Rāma of Ayodhyā and his installation/pūjā; Vibhīṣaṇa’s kingship in Laṅkā; Śatrughna’s expedition to Mathurā; and Lavaṇa (the rākṣasa) whose defeat anchors the Mathurā reordering and brāhmaṇa settlement narrative.