Adhyaya 15
Varaha PuranaAdhyaya 1521 Shlokas

Adhyaya 15: Gauramukha’s Recollection and the Hymn to Hari at Prabhāsa

Gauramukhasya Smṛtiḥ Prabhāsa-tīrthe Hari-stavaś ca

Ritual-Manual and Devotional-Theology (Śrāddha continuation; avatāra-stotra; liberation motif)

ក្នុងសន្ទនាជាមួយ ព្រឹថវី វរាហៈបន្តនិទានដែលផ្តោតលើពិធី Śrāddha ដោយពន្យល់អំពីអ្វីដែលកើតឡើងបន្ទាប់ពី មារកណ្ឌេយៈ បានបង្រៀនរបៀបពិធី។ ព្រឹថវីសួរថា ហ្គោរាមុខ ក្នុងជាតិមុនជានរណា តើគាត់បានទទួលស្មារតីត្រឡប់មកវិញដូចម្តេច ហើយបន្ទាប់មកបានធ្វើអ្វី។ វរាហៈឆ្លើយថា ហ្គោរាមុខ គឺជា ភ្រឹគុ ក្នុងវដ្តព្រះព្រហ្មមួយផ្សេងទៀត ហើយដោយការជំរុញពី មារកណ្ឌេយៈ គាត់បានរំលឹកបានជាតិជាច្រើន។ បន្ទាប់ពីធ្វើការអർਪણដល់ បិត្រ (Pitṛ) រយៈពេលដប់ពីរឆ្នាំ គាត់ទៅកាន់ទីរត្ថ ព្រហបាស (Prabhāsa tīrtha) ដ៏ល្បី ហើយសូត្រស្តូត្រ​សរសើរ ព្រះហរិ ដោយរៀបចំជាលំដាប់ រាប់អវតារៈ៖ មត្ស្យ កូរម វរាហៈ នរសിംហ វាមន បរśុរាម រូបរាមផ្សេងៗ វាសុទេវ និង កល్కិ។ ចុងក្រោយ ព្រះហរិបង្ហាញខ្លួនដោយផ្ទាល់ ហើយឥសីលាយចូលក្នុង ព្រហ្មន៍អនន្ត ជាមោក្សៈផុតពីការកើតឡើងវិញ បង្ហាញការភ្ជាប់រវាងកាតព្វកិច្ចពិធី និងស្ថិរភាពលោក-ធរណី និងសីលធម៌បន្តបន្ទាប់។

Primary Speakers

VarāhaPṛthivīGauramukha

Key Concepts

śrāddha-vidhi and pitṛ-tarpaṇa as social continuityjāti-smaraṇa (recollection of past births) and lineage memorytīrtha (Prabhāsa) as ritual-ecological landscapeavatāra-stotra (Matsya–Kalkin sequence) as theological taxonomydarśana (divine manifestation) and mokṣa/apunarbhava

Shlokas in Adhyaya 15

Verse 1

श्रीवराह उवाच । एवं श्राद्धविधिं श्रुत्वा मार्कण्डेयान्महामुनिः । तदा गौरमुखो देव किमूर्ध्वं कृतवान्विभो ॥ १५.१ ॥

ព្រះវរាហៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ដូច្នេះ បន្ទាប់ពីស្តាប់វិធីស្រាទ្ធៈហើយ ព្រះមហាមុនីបានសួរម៉ាកណ្ឌេយៈថា ‘បន្ទាប់មក ឱ ព្រះដែលមានមុខស ភ្លឺ—អ្នកបានធ្វើអ្វីទៀត បពិត្រអ្នកមានអานุភាព?’»

Verse 2

एतच्छ्रुत्वा तदा धात्री पितृऋतन्त्रं महामुनिः । संस्मारितो जन्मशतं मार्कण्डेयेन धीमता ॥ १५.२ ॥

ពេលនោះ បន្ទាប់ពីស្តាប់រឿងនេះ ក្នុងបរិបទនៃតន្ត្រពិត្រៈ ព្រះមហាមុនីត្រូវបានម៉ាកណ្ឌេយៈអ្នកមានប្រាជ្ញា ឲ្យរំលឹកចាំជាតិមួយរយ។

Verse 3

धरण्युवाच । भगवन् गौरमुखः कोऽसौ अन्यजन्मनि कः स्मृतः । कथं च स्मृतवान् स्मृत्वा किं चकार च सत्तमः ॥ १५.३ ॥

ធរណីមានព្រះបន្ទូលថា៖ «បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ អ្នកមានមុខសភ្លឺនោះជានរណា? ក្នុងជាតិផ្សេង គាត់ត្រូវបានរំលឹកថាជានរណា? ហើយគាត់រំលឹកបានដូចម្តេច—ពេលរំលឹកហើយ បុរសប្រសើរនោះបានធ្វើអ្វី?»

Verse 4

श्रीवराह उवाच । भृगुरासीत् स्वयं साक्षाद् अन्यस्मिन् ब्रह्मजन्मनि । तदन्वयात्मजस्त्वेष मार्कण्डेयो महामुनिः ॥ १५.४ ॥

ព្រះវរាហៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ ក្នុងកំណើតមួយផ្សេងទៀតនៃព្រះព្រហ្មា ព្រះឥសីភ្រឹគុបានមានវត្តមានដោយខ្លួនឯង។ ពីវង្សនោះ មារកណ្ឌេយៈនេះបានកើតជាមហាមុនី។

Verse 5

पुत्रैस्तु बोधिताः यूयं सुगतिं प्राप्स्यथेति यत् । प्रागुक्तं ब्रह्मणा तेन मार्कण्डेयेन बोधितः ॥ १५.५ ॥

ព្រះព្រហ្មាបានមានព្រះបន្ទូលពីមុនថា «អ្នកទាំងឡាយនឹងបានដល់គតិសុគតិ ពេលត្រូវបានបង្រៀនដោយកូនប្រុសរបស់អ្នក»។ ពាក្យនោះ គាត់បាននាំមកប្រាប់នេះ បន្ទាប់ពីត្រូវបានមារកណ្ឌេយៈបង្រៀន។

Verse 6

सस्मार सर्वजन्मानि स्मृत्वा चैव तु यत्कृतम् । तच्छृणुष्व वरारोहे कथयामि समासतः ॥ १५.६ ॥

គាត់បានរំលឹកកំណើតទាំងអស់ ហើយរំលឹកអំពីអ្វីដែលបានធ្វើកន្លងមក។ បន្ទាប់មកគាត់បាននិយាយថា៖ «សូមស្តាប់ទៅ ឱ នារីចង្កេះស្រស់; ខ្ញុំនឹងប្រាប់ដោយសង្ខេប»។

Verse 7

एवं श्राद्धविधानॆन द्वादशाब्दं ततः पितॄन् । इष्ट्वा पश्चाद्धरेः स्तोत्रं स मुनिस्तूपचक्रमे ॥ १५.७ ॥

ដូច្នេះ តាមវិធីសាស្ត្រស្រាទ្ធដែលបានកំណត់ គាត់បានធ្វើពិធីបូជាបិត្រឹសរយៈពេលដប់ពីរឆ្នាំ។ បន្ទាប់មក មុនីនោះបានចាប់ផ្តើមស្តូត្រសរសើរព្រះហរិ។

Verse 8

प्रभासं नाम यत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र दैत्यान्तकं देवं स्तोतुं गौरमुखः स्थितः ॥ १५.८ ॥

ទីរថៈមួយឈ្មោះ ប្រភាសៈ មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញក្នុងលោកទាំងបី។ នៅទីនោះ គោរមុខៈបានឈរត្រៀមសរសើរព្រះដេវៈ ដៃត្យាន្តកៈ អ្នកសម្លាប់ដៃត្យៈ។

Verse 9

गौरमुख उवाच । स्तोष्ये महेन्द्रं रिपुदर्पहं शिवं नारायणं ब्रह्मविदां प्रतिष्ठितम् । आदित्यचन्द्राश्वियुगस्थमाद्यं पुरातनं दैत्यहरं सदा हरिम् ॥ १५.९ ॥

គោរមុខា បានមានវាចា៖ «ខ្ញុំនឹងសរសើរ មហេន្រ្ទ្រា អ្នកបំបាក់អហង្គាររបស់សត្រូវ—នារាយណៈដ៏មង្គល ដែលបានបង្កើតមូលដ្ឋានក្នុងចំណោមអ្នកដឹងព្រហ្ម; ហរិដើមកំណើត និងបុរាណ ស្ថិតក្នុងវដ្តព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទ និងអស្វិន ជានិច្ចជាអ្នកសម្លាប់ដៃត្យ»។

Verse 10

चकार मात्स्यं वपुरात्मनो यः पुराकृतं वेदविनाशकाले । महामहीधृग्वपुरग्रपुच्छ-छटाहवार्च्छिः सुरशत्रुहाद्यः ॥ १५.१० ॥

ព្រះអង្គដែលកាលបុរាណ បានយករូបកាយរបស់ព្រះអង្គជាត្រី (មាត្ស្យ) នៅពេលវេទកំពុងជិតវិនាស; ព្រះអង្គនោះ ជាអ្នកសម្លាប់សត្រូវនៃទេវតា ឥឡូវស្ថិតក្នុងរូបកាយអ្នកលើកផែនដីដ៏មហា ពន្លឺរលោងដោយសិរីរុងរឿងដ៏ឆេះចាំងពីកន្ទុយលេចចេញ និងរោមរឹងដូចសក់ក្បាល។

Verse 11

तथाब्धिमन्थानकृते गिरिन्द्रं दधार यः कूर्म्मवपुः पुराणम् । हितेच्छया यः पुरुषः पुराणः प्रपातु मां दैत्यहरः सुरेशः ॥ १५.११ ॥

សូមព្រះអម្ចាស់បុរាណនោះ—ដែលយករូបកាយអណ្តើក (កូរម) ដ៏ដើមកំណើត ហើយទ្រទ្រង់ភ្នំជាមហារាជសម្រាប់ការកូរមហាសមុទ្រ; ដែលជាបុរសបុរាណដោយចេតនាមេត្តាករុណា; អ្នកសម្លាប់ដៃត្យ និងជាព្រះអម្ចាស់នៃទេវតា—សូមការពារខ្ញុំ។

Verse 12

महावराहः सततं पृथिव्यास्तलातलं प्राविशद्यो महात्मा । यज्ञाङ्गसंज्ञः सुरसिद्धवन्द्यः स पातु मां दैत्यहरः पुराणः ॥ १५.१२ ॥

សូមមហាវរាហៈដ៏បុរាណ និងមានព្រះហឫទ័យធំ—ដែលជានិច្ចចូលទៅក្នុងតលាតល (Talātala) ក្រោមផែនដី; ដែលត្រូវបានហៅថា «អង្គនៃយជ្ញ» ហើយត្រូវបានទេវតា និងសិទ្ធៈគោរពបូជា—សូមការពារខ្ញុំ; ព្រះអង្គជាអ្នកបំផ្លាញដៃត្យ។

Verse 13

नृसिंहरूपी च भवत्यजस्त्रं युगे युगे योगिवरोग्रभीमः । करालवक्त्रः कनकाग्रवर्चा रत्नाशयोऽस्मानसुरान्तकोऽव्यात् ॥ १५.१३ ॥

សូមអ្នកសម្លាប់អសុរ—ដែលយករូបនೃសിംហៈ—ការពារយើងដោយមិនឈប់សម្រាក ក្នុងគ្រប់យុគ: ជាយោគីឧត្តម ដ៏កាចសាហាវ និងគួរឱ្យខ្លាច មានមាត់គួរឱ្យរន្ធត់ ពន្លឺដូចមាសសុទ្ធ និងជាឃ្លាំងនៃរតនៈ។

Verse 14

बलिर्मखध्वंसकृते महात्मा स्वां गूढतां योगवपुःस्वरूपः । स दण्डकाश्ठाजिनलक्षणः पुनः क्षितिं च पदाक्रान्तवान् यः स पातु ॥ १५.१४ ॥

សូមឲ្យព្រះមហាបុរសនោះគង់ការពារយើង—ព្រះអង្គដែលដើម្បីបញ្ចប់យញ្ញារបស់ពលិ បានទទួលយករូបយោគីដែលលាក់លៀមរបស់ព្រះអង្គ; ហើយដែលមានសញ្ញាដោយដណ្ឌា ឈើឧបករណ៍ និងស្បែកក្តាន់របស់សមណៈ បានដើរជំហានគ្របដណ្តប់ផែនដីម្ដងទៀត។

Verse 15

त्रिःसप्तकृत्वो जगतीं जिगाय जित्वा ददौ कश्यपाय प्रचण्डः । स जामदग्न्योऽभिजनस्य गोप्ता हिरण्यगर्भोऽसुरहा प्रपातु ॥ १५.१५ ॥

ព្រះអង្គដ៏កាចសាហាវបានឈ្នះផែនដីម្ភៃមួយដង ហើយក្រោយជ័យជម្នះបានប្រគល់វាទៅកាន់កស្ស្យប។ សូមឲ្យព្រះជាមទគ្ន្យ—ពូជពង្សនៃជាមទគ្និ អ្នកការពារវង្សកុលខ្ពង់ខ្ពស់ ហិរណ្យគರ್ಭ និងអ្នកសម្លាប់អសុរ—គង់ការពារយើង។

Verse 16

चतुःप्रकारं च वपुर्य आद्यं हैरण्यगर्भप्रतिमानलक्ष्यम् । रामादिरूपैर्बहुरूपभेदश्चकार सोऽस्मानसुरान्तकोऽव्यात् ॥ १५.१६ ॥

ហើយរូបកាយដើមបុរាណនោះ ដែលមានលក្ខណៈបួនប្រភេទ និងមានមាត្រស្មើនឹងហិរណ្យគರ್ಭ—ព្រះអង្គបានបង្កើតការប្រែប្រួលជារូបជាច្រើន ប្រកបដោយរូបរាមជាដើម។ សូមឲ្យអ្នកបញ្ចប់អសុរ នោះគង់ការពារយើង។

Verse 17

चाणूरकंसासुरदर्पभीतेर्भीतामराणामभयाय देवः । युगे युगे वासुदेवो बभूव कल्पे भवत्यद्भुतरूपकारी ॥ युगे युगे कल्किनाम्ना महात्मा वर्णस्थितिं कर्त्तुमनेकमूर्त्तिः ॥ १५.१७ ॥

ដើម្បីដកចេញនូវភ័យដែលកើតពីអំនួតរបស់សត្រូវដូចជា ចាណូរ កំស និងអសុរ ហើយដើម្បីផ្តល់អភ័យដល់ទេវតាដែលភ័យខ្លាច ព្រះដ៏ទេវៈបានក្លាយជាវាសុទេវ ក្នុងគ្រប់យុគ; ក្នុងគ្រប់កល្បៈ ព្រះអង្គទទួលយករូបអស្ចារ្យជាច្រើន។ ម្តងហើយម្តងទៀត ជាព្រះមហាត្មា មាននាមថា កល్కិ ដោយមានរូបជាច្រើន ព្រះអង្គប្រតិបត្តិដើម្បីស្តារឡើងវិញនូវរបៀបវណ្ណៈដែលបានដាក់តាំង។

Verse 18

सनातनो ब्रह्ममयः पुराणो न यस्य रूपं सुरसिद्धदैत्याः । पश्यन्ति विज्ञानगतिं विहाय अथोप्यनेकानि समर्च्वयन्ति । मत्स्यादिरूपाणि चरणि सोऽव्यात् ॥ १५.१८ ॥

ព្រះអង្គជានិរន្តរ ប្រែប្រួលជាព្រះព្រហ្ម (ប្រាហ្មន៍) ជាបុរាណ—រូបពិតរបស់ព្រះអង្គ ទេវតា សិទ្ធ និងទៃត្យ មិនអាចឃើញបាន ព្រោះបានបោះបង់ផ្លូវនៃវិជ្ជាផ្សែងចែក; ទោះយ៉ាងណា ពួកគេក៏គោរពបូជារូបបង្ហាញជាច្រើន។ សូមឲ្យព្រះអង្គការពារយើង—ព្រះអង្គដែលមានរូបចាប់ពីមត្ស្យ (ត្រី) ជាដើម ហើយព្រះបាទរបស់ព្រះអង្គត្រូវបានគោរពបូជា។

Verse 19

नमो नमस्ते पुरुषोत्तमाय पुनश्च भूयोऽपि नमो नमस्ते । नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते नयस्व मां मुक्तिपदं नमस्ते ॥ १५.१९ ॥

សូមនមស្ការ សូមនមស្ការ ដល់ព្រះបុរសោត្តមា; ម្តងទៀត ហើយម្តងទៀត សូមនមស្ការ។ សូមនមស្ការ ពីខាងមុខ និងពីខាងក្រោយ; សូមនាំខ្ញុំទៅកាន់ស្ថានភាពមោក្ខៈ—សូមនមស្ការ។

Verse 20

एवं नमस्यतस्तस्य महर्षेर्भावितात्मनः । प्रत्यक्षतां गतो देवः स्वयं चक्रगदाधरः ॥ १५.२० ॥

នៅពេលដែលមហាឥសីមានចិត្តបានបណ្តុះបណ្តាលនោះ កំពុងធ្វើនមស្ការយ៉ាងគោរព ដេវតា—ព្រះអង្គផ្ទាល់ អ្នកកាន់ចក្រ និងគដា—បានបង្ហាញខ្លួនជាក់ស្តែងនៅមុខគាត់។

Verse 21

तं दृष्ट्वा तस्य विज्ञानं निस्तरङ्गं स्वदेहतः । उत्तस्थौ सोऽपि तं लब्ध्वा तस्मिन् ब्रह्मणि शाश्वते । लयं जगाम देवात्मा त्वपुनर्भवसंज्ञिते ॥ १५.२१ ॥

ពេលបានឃើញចំណេះដឹងរបស់ខ្លួន—ស្ងប់ស្ងាត់ ដូចគ្មានរលក—កើតឡើងពីក្នុងសភាពជារូបកាយរបស់ខ្លួន គាត់ក៏លើកឡើងដែរ; ហើយពេលបានទទួលវា ព្រះវិញ្ញាណដ៏ទេវភាពនោះ បានចូលទៅក្នុងការលាយរលាយក្នុងព្រះព្រហ្មអនន្ត នៅស្ថានភាពដែលហៅថា «មិនត្រឡប់មកវិញ» (មិនកើតឡើងវិញ)។

Frequently Asked Questions

The chapter links disciplined ancestral ritual (śrāddha and pitṛ observance) with moral continuity across generations and lifetimes, culminating in a theological claim that sustained duty and focused praise (stotra) can orient the practitioner toward liberation (apunarbhava) and integration with brahman.

A clear duration marker appears: Gauramukha performs rites for the Pitṛs for twelve years (dvādaśābda). No specific tithi, pakṣa, or māsa is stated in these verses.

Environmental stewardship is implicit through the tīrtha framework: Prabhāsa is presented as a renowned landscape where correct ritual action and remembrance occur. The avatāra sequence—especially Varāha’s descent to lift and stabilize the earth—functions as a narrative ecology, portraying terrestrial preservation as a cosmic responsibility mirrored by human ritual order.

The text identifies Gauramukha with Bhṛgu in another Brahmā-era and situates Mārkaṇḍeya as his descendant (anvayātmaja). It also references Kaśyapa (recipient of the earth in the Paraśurāma episode) and figures embedded in avatāra narratives such as Bali, Cāṇūra, and Kaṃsa.