Home›Vamana Purana›Adh. 19›Shloka 10
←Previous Verse
Next Verse→

Vamana Purana — Manifestation of Katyayani, Shloka 10

The Manifestation of Katyayani (Durga) and the Humbling of the Vindhya by Agastya

Devanagari script

सौम्येन युग्मं स्तनयोः सुसंहतं मध्यं तथैन्द्रेण च तेजसाभवत् ऊरब चजङ्घे च नितम्बसंयुते जाते जलेशस्य तु तेजसा हि

Transliteration

saumyena yugmaṃ stanayoḥ susaṃhataṃ madhyaṃ tathaindreṇa ca tejasābhavat ūraba cajaṅghe ca nitambasaṃyute jāte jaleśasya tu tejasā hi

Translation

ដោយអំណាចដ៏សុម្យៈ (សោមៈ) គូសុដន់ដែលរឹងមាំ និងសមរម្យបានកើតមាន; ចង្កេះ (មធ្យ) កើតឡើងដោយពន្លឺរលោងរបស់ឥន្ទ្រៈ។ ភ្លៅ និងជង្គង់/កំភួនជើង ព្រមទាំងត្រគាក ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយតេជៈនៃព្រះអម្ចាស់នៃទឹក។

Word by Word
सौम्येनby the Saumya (lunar) power
सौम्येन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसौम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (contextual), तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), एकवचन; 'सौम्य' = सोमसम्बन्धि/चन्द्रसम्बन्धि
युग्मम्a pair
युग्मम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयुग्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
स्तनयोःof the two breasts
स्तनयोः:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootस्तन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध/Genitive), द्विवचन
सु-संहतम्well-compact/firm
सु-संहतम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + सं-हन् (धातु) → संहत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'सु' = उपसर्गार्थे अव्यय (intensifier)
मध्यम्the waist/middle
मध्यम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तथाlikewise/also
तथा:
सम्बन्ध/क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
ऐन्द्रेणby Indra’s (power)
ऐन्द्रेण:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootऐन्द्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (contextual), तृतीया-विभक्ति, एकवचन; 'ऐन्द्र' = इन्द्रसम्बन्धि
चand
च:
समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक निपात (conjunction)
तेजसाby splendor/energy
तेजसा:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
अभवत्became/was formed
अभवत्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ऊरूthe two thighs
ऊरू:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootऊरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन (dual implied by body-part pair)
चand
च:
समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक निपात
जङ्घेthe two shanks/legs
जङ्घे:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजङ्घा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन
चand
च:
समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक निपात
नितम्ब-संयुतेconnected with the hips
नितम्ब-संयुते:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनितम्ब (प्रातिपदिक) + सं-युज् (धातु) → संयुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (नितम्बेन संयुते = with hips joined/connected); भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन (agreeing with ऊरू/जङ्घे)
जातेwere produced
जाते:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootजन् (धातु) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन; 'born/produced' (agreeing with paired limbs)
जलेशस्यof the lord of waters (Varuṇa)
जलेशस्य:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजलेश (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (जलस्य ईशः = lord of waters); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
तुindeed/but
तु:
निपातार्थ (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (particle: but/indeed)
तेजसाby the splendor
तेजसा:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
हिfor/indeed
हि:
निपातार्थ (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थक/निश्चयार्थक निपात (for/indeed)
Speakers
Not explicitly stated in the provided excerpt (dialogue frame not recoverable from snippet).
Primary Deities
Soma (Saumya)IndraVaruṇa / Jaleśa (Lord of Waters)
Key Themes
Non-sectarian theologyDeity-body mapping (aṅga-nyāsa style cosmology)Tejas and embodimentIntegration of Vedic deities
Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

The body is portrayed as a sacramental convergence of cosmic principles: lunar gentleness, Indra’s lordship/strength, and Varuṇa’s watery order. The teaching supports reverence for the many divine functions within a single reality.

This is theological-description material within a narrative (carita/anuśaṅga), not a primary cosmogonic sarga. It functions as a doctrinal interpolation explaining the nature of a manifested form.

Breasts from Soma suggest nourishment, coolness, and rasa (sap/essence); the waist from Indra signifies stability and heroic power; lower limbs from the water-lord evoke support, flow, and the sustaining ‘ground’ of existence—waters as the base of life and order (ṛta).

←Previous Verse
Next Verse→