Verse 6
Sarvasara
सुखदुःखबुद्ध्या श्रेयोऽन्तः कर्ता यदा तदा इष्टविषये बुद्धिः सुखबुद्धिरनिष्टविषये बुद्धिर्दुःखबुद्धिः। शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः सुखदुःखहेतवः। पुण्यपापकर्मानुसारी भूत्वा प्राप्तशरीरसंयोगमप्राप्तशरीरसंयोगमिव कुर्वाणो यदा दृश्यते तदोपहितजीव इत्युच्यते॥६॥
सुख-दुःख-बुद्ध्या । श्रेयः-अन्तः । कर्ता । यदा । तदा । इष्ट-विषये । बुद्धिः । सुख-बुद्धिः । अनिष्ट-विषये । बुद्धिः । दुःख-बुद्धिः । शब्द-स्पर्श-रूप-रस-गन्धाः । सुख-दुःख-हेतवः । पुण्य-पाप-कर्म-अनुसारी । भूत्वा । प्राप्त-शरीर-संयोगम् । अप्राप्त-शरीर-संयोगम् । इव । कुर्वाणः । यदा । दृश्यते । तदा । उपहित-जीवः । इति । उच्यते ॥६॥
sukha-duḥkha-buddhyā śreyo 'ntaḥ kartā yadā tadā iṣṭa-viṣaye buddhiḥ sukha-buddhir aniṣṭa-viṣaye buddhiḥ duḥkha-buddhiḥ | śabda-sparśa-rūpa-rasa-gandhāḥ sukha-duḥkha-hetavaḥ | puṇya-pāpa-karma-anusārī bhūtvā prāpta-śarīra-saṃyogam aprāpta-śarīra-saṃyogam iva kurvāṇo yadā dṛśyate tadā upahita-jīva ity ucyate ||6||
នៅពេលដោយបុទ្ធិដែលដឹងសុខ និងទុក្ខ មានអ្នកប្រតិបត្តិខាងក្នុងដែលខិតខំទៅរកអ្វីដែលប្រសើរជាង កើតឡើង នោះក្នុងវត្ថុដែលចង់បាន បុទ្ធិគឺជាការយល់ដឹងថា ‘សុខ’ ហើយក្នុងវត្ថុដែលមិនចង់បាន បុទ្ធិគឺជាការយល់ដឹងថា ‘ទុក្ខ’។ សំឡេង ការប៉ះពាល់ រូប រាស និងក្លិន ជាមូលហេតុនៃសុខ និងទុក្ខ។ នៅពេលមនុស្សម្នាក់ត្រូវបានឃើញថាដើរតាមកម្មបុណ្យ និងកម្មបាប ហាក់ដូចជាបង្កើតការភ្ជាប់ជាមួយរាងកាយដែលបានទទួលរួច និងការភ្ជាប់ជាមួយរាងកាយដែលមិនទាន់ទទួល នោះហៅថា ជីវៈដែលត្រូវបានកំណត់លក្ខខណ្ឌ (ឧបហិតជីវៈ)។
When, through the cognition of pleasure and pain, there is an inner agent concerned with what is beneficial, then in a desired object the cognition is a pleasure-cognition, and in an undesired object the cognition is a pain-cognition. Sound, touch, form, taste, and smell are causes of pleasure and pain. When one is seen to follow merit and demerit, producing as it were conjunction with a body already obtained and conjunction with a body not yet obtained, then it is called the conditioned individual (upahita jīva).