Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 5

Devanagari script

विस्तीर्णजलकल्लोलकलितं कलुषापहम् । कुमुदोत्पलकह्लारपुंडरीककुलाकुलम्

Transliteration

vistīrṇajalakallolakalitaṃ kaluṣāpaham | kumudotpalakahlārapuṃḍarīkakulākulam

Translation

អាងទឹកនោះទូលាយ មានរលកទឹករំភើបល្អឥតខ្ចោះ និងបំបាត់មលសៅហ្មង។ ក្នុងនោះពោរពេញដោយផ្កាលីលីទឹកជាច្រើនប្រភេទ—កុមុទៈ ឧត្បលៈ កហ្លារៈ និងបុណ្ឌរីកៈ—បន្ថែមសោភ័ណភាពដល់ទីបរិសុទ្ធ។

Word by Word

• विस्तीर्ण-जलकल्लोल-कलितम्: adorned/filled with expansive water-waves
• विस्तीर्ण-जलकल्लोल-कलितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विस्तीर्ण (√स्तॄ/स्तृ, क्त-प्रत्यय; कृदन्त) + जल (प्रातिपदिक) + कल्लोल (प्रातिपदिक) + कलित (√कल्/कलय्, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (विशेषणसमासः)

• कलुष-अपहम्: removing impurity
• कलुष-अपहम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कलुष (प्रातिपदिक) + अपह (√हृ/हर्, अप-उपसर्ग, क्तिन्/घञ्-आधारित प्रातिपदिक ‘अपह’ = removing)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (षष्ठी/कर्मधारयभावः: ‘कलुषं अपहति’ इति)

• कुमुद-उत्पल-कह्लार-पुण्डरीक-कुल-आकुलम्: crowded with clusters of kumuda, utpala, kahlāra and puṇḍarīka lotuses
• कुमुद-उत्पल-कह्लार-पुण्डरीक-कुल-आकुलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुमुद (प्रातिपदिक) + उत्पल (प्रातिपदिक) + कह्लार (प्रातिपदिक) + पुण्डरीक (प्रातिपदिक) + कुल (प्रातिपदिक) + आकुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (समाहार/निर्देश: ‘कुमुदादीनां कुलैः आकुलम्’)

Speaker

Narrator (contextual; before the explicit dialogue begins)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Brahma-kuṇḍa

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A wide sacred pool with rippling waves, radiating purity; its surface is crowded with lotus varieties—kumuda, utpala, kahlāra, puṇḍarīka—forming a fragrant, luminous tapestry.

Characters & Entities

• Ayodhyā
• Kuṇḍa/Saras (sacred pond)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A true tīrtha is both beautiful and purifying—its very presence is said to remove inner and outer defilement.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sacred kuṇḍa/saras described within Ayodhyāmāhātmya (Ayodhyā section) of the Skanda Purāṇa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed here; the verse sets up the tīrtha’s purifying nature, implying the value of snāna (bathing).