Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 122

Devanagari script

सरस्वतीवससमा कुतो गुणाः सरस्वतीवाससमा कुतो रतिः । सरस्वतीं प्राप्य दिवं गता नराः पुनः स्मरिष्यंति नदीं सरस्वतीम्

Transliteration

sarasvatīvasasamā kuto guṇāḥ sarasvatīvāsasamā kuto ratiḥ | sarasvatīṃ prāpya divaṃ gatā narāḥ punaḥ smariṣyaṃti nadīṃ sarasvatīm

Translation

គុណធម៌ណាអាចប្រៀបបាននឹងការស្នាក់នៅជាមួយព្រះសរស្វតី? សេចក្តីរីករាយណាអាចប្រៀបបាននឹងការរស់នៅជាមួយព្រះសរស្វតី? មនុស្សដែលបានទៅដល់ទន្លេសរស្វតី ហើយឡើងទៅសួគ៌ ក្រោយមកក៏នឹកចាំទន្លេសរស្វតីម្តងទៀត។

Word by Word

• सरस्वती-वस-समाः: (men) equal to Sarasvatī’s abode
• सरस्वती-वस-समाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक) + वस (प्रातिपदिक) + सम (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीह्यर्थे तत्पुरुष-समासवत् प्रयोगः; पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (nominative/कर्ता), बहुवचनम् (plural): ‘(they) equal to Sarasvatī’s dwelling/abode’

• कुतः: whence/how then
• कुतः: Sambandha/Prashna (Interrogative relation/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: kutas (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (प्रश्नार्थक/particle-interrogative): ‘whence/how (then)?’

• गुणाः: qualities/virtues
• गुणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (nominative), बहुवचनम् (plural)

• सरस्वती-वास-समाः: equal to Sarasvatī’s residence
• सरस्वती-वास-समाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक) + वास (प्रातिपदिक) + सम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्: ‘equal to Sarasvatī’s residence’

• कुतः: whence/how then
• कुतः: Sambandha/Prashna (Interrogative relation/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: kutas (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (प्रश्नार्थक): ‘whence/how then?’

• रतिः: delight/pleasure; love
• रतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा (nominative), एकवचनम् (singular)

• सरस्वतीम्: Sarasvatī
• सरस्वतीम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (accusative/कर्म), एकवचनम्

• प्राप्य: having reached
• प्राप्य: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive): प्र-आप् → प्राप्य ‘having reached/attained’

• दिवम्: heaven
• दिवम्: Karman (Goal as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक: दिव)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (feminine), द्वितीया (accusative), एकवचनम्; ‘heaven’

• गताः: have gone
• गताः: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘gone’ (with implied ‘असन्ति’)

• नराः: men/people
• नराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्

• पुनः: again
• पुनः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: punar (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषणम्): ‘again’

• स्मरिष्यन्ति: will remember
• स्मरिष्यन्ति: Kriyā (Predicate verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: लृट् (simple future), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्, परस्मैपदम्: ‘will remember’

• नदीम्: the river
• नदीम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (accusative/कर्म), एकवचनम्

• सरस्वतीम्: Sarasvatī
• सरस्वतीम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम् (नदीम् इति विशेष्यस्य विशेषणवत्/अप्पोज़िशन)

Speaker

Narratorial voice within the Māhātmya (deduced: eulogistic verse within the narrative)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sarasvatī-tīrtha (Prabhāsa)

Type: river

Visual Art Cues

Scene: A luminous Sarasvatī riverbank where pilgrims dwell in simple huts/āśramas; the river appears as a divine presence. Souls ascending to heaven still look back in remembrance of Sarasvatī’s waters.

Characters & Entities

• Sarasvatī (river/goddess)
• Svarga (heaven)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Association with a sacred tīrtha—especially Sarasvatī—cultivates incomparable virtue and joy, leaving a lasting spiritual imprint beyond even heavenly attainment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The river Sarasvatī as a divine tīrtha within the Prabhāsa-kṣetra tradition.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed here; it is a stuti (eulogy) praising the merit of reaching and dwelling with Sarasvatī.