Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

जरद्गवेशाद्दक्षिणे समुद्रोत्तरतस्तथा । एतद्वै कापिलं क्षेत्रं नापुण्यैः प्राप्यते नरैः

Transliteration

jaradgaveśāddakṣiṇe samudrottaratastathā | etadvai kāpilaṃ kṣetraṃ nāpuṇyaiḥ prāpyate naraiḥ

Translation

វាស្ថិតទៅទិសត្បូងនៃ ជរទ្គវេឝ ហើយដូចគ្នានោះ ទៅទិសជើងនៃសមុទ្រ។ ពិតប្រាកដណាស់ នេះជាក្សេត្រៈកាបិលៈ ដ៏មនុស្សគ្មានបុណ្យ មិនអាចឈានដល់បាន។

Word by Word

• जरद्गवेशात्: from Jaradgaveśa
• जरद्गवेशात्: Apadana (Reference point/source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: जरद्गव + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (जरद्गवस्य ईशः)

• दक्षिणे: to the south
• दक्षिणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; देशवाचक

• समुद्र: ocean/sea
• समुद्र: Sambandha (Compound member/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-एकवचन (समासाङ्गरूपेण)

• उत्तरतः: to the north (of)
• उत्तरतः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: उत्तरतः (अव्यय)
• Form: अव्यय, दिशावाचक (directional adverb: north of)

• तथा: likewise/also
• तथा: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय/प्रकारवाचक (likewise/also)

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (क्षेत्रम् प्रति)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• कापिलम्: Kapila-related
• कापिलम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कापिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (क्षेत्रम् प्रति)

• क्षेत्रम्: sacred field/region
• क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation)

• अपुण्यैः: by the unmeritorious (people)/with lack of merit
• अपुण्यैः: Karana (Instrument/means/करण)
• Type: Noun
• Root: अपुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; साधन/हेतु-भावे

• प्राप्यते: is attained
• प्राप्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (is attained)

• नरैः: by men/people
• नरैः: Karta (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; कर्तृ-भावे (कर्मणि-प्रयोगे)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāpila Kṣetra (Kapileśvara region)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A coastal sacred map with directional labels: Jaradgaveśa to the north-side reference, the ocean to the south boundary, and the Kāpila kṣetra glowing as a sanctified zone; pilgrims approach but only some perceive its radiance.

Characters & Entities

• Jaradgaveśa
• Samudra (Ocean)
• Kāpila-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage bears fruit when supported by puṇya and right disposition; sacred places are approached through inner merit as well as outer travel.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāpila-kṣetra (region associated with Kapila and Kapileśvara) in Prabhāsa, described by its landmarks.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific ritual; the verse emphasizes eligibility—those lacking merit do not easily reach this kṣetra.