
ព្រះឥស្វរាប្រាប់ព្រះទេវីអំពីភាពបរិសុទ្ធនៃរូបព្រះអាទិត្យមួយឈ្មោះ នាគរាទិត្យ/នាគរភាស្ករ ដែលស្ថិតជិតទឹកសក្ការៈ ហិរញ្យា។ ដំបូងព្រះអង្គពន្យល់ប្រវត្តិកំណើត៖ សត្រាជិត ព្រះមហាក្សត្រយាទវ បានធ្វើវ្រត និងតបស្យាធំ ដើម្បីបូជាព្រះភាស្ករ ហើយទទួលបានគ្រឿងអលង្ការ ស្យាមន្តក ដែលបង្កើតមាសរាល់ថ្ងៃ។ ពេលត្រូវជ្រើសពរ សត្រាជិតសូមឲ្យព្រះអាទិត្យស្ថិតនៅជានិច្ចក្នុងអាស្រមនោះ ដូច្នេះបានដំឡើងរូបព្រះភ្លឺរលោង ហើយប្រគល់ឲ្យព្រះព្រាហ្មណ៍ និងអ្នកទីក្រុងថែរក្សា ដោយហេតុនេះបានកើតឈ្មោះស្ថានបូជា “នាគរាទិត្យ”។ បន្ទាប់មកជាផលស្រទុតិ៖ ការទស្សនានាគរារក ត្រូវបានប្រៀបដូចការធ្វើទានធំៗនៅប្រយាគ; ព្រះអាទិត្យនេះត្រូវបានសរសើរថា បំបាត់ភាពក្រីក្រ ទុក្ខសោក និងជំងឺ ជាវេជ្ជបណ្ឌិតពិតសម្រាប់រោគទាំងឡាយ។ វិធីបូជារួមមានងូតទឹកដោយទឹកហិរញ្យា បូជារូបព្រះ និងគោរពវ្រតសប្តមីក្នុងពាក់កណ្តាលខែភ្លឺ ដែលភ្ជាប់នឹងសង្ក្រមណ (ការផ្លាស់ទីរបស់ព្រះអាទិត្យ) ដោយពិធីទាំងអស់មានប្រសិទ្ធិភាពកើនឡើងជាច្រើនដង។ ចុងក្រោយមានស្តូត្រ ២១ នាមរបស់ព្រះអាទិត្យ (ដូចជា វិករតន វិវស្វាន មារតណ្ឌ ភាស្ករ រាវិ) ហៅថា “ស្តវរាជ” ដែលបង្កើនសុខភាពកាយ; អានពេលព្រលឹម និងល្ងាច នាំឲ្យបានបំណង និងចុងក្រោយទៅដល់លំនៅព្រះភាស្ករ។
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि हिरण्यापार्श्वतः स्थितम् । प्रत्युक्तं नागरादित्यं सर्वव्याधिविनाशनम्
ព្រះអ៊ីશ્વរៈមានព្រះបន្ទូល៖ «បន្ទាប់មក ឱ មហាទេវី អ្នកគួរទៅកាន់ នាគរាទិត្យ ដែលស្ថិតនៅជិតទន្លេហិរណ្យា។ អាទិត្យដ៏គួរគោរពនោះ ល្បីថា ជាអ្នកបំផ្លាញរោគទាំងអស់»។
Verse 2
पुरा सत्राजिता राज्ञा द्वारवत्यां गतेन तु । आराधितो भास्करोऽभूद्यादवेन महात्मना
កាលពីបុរាណ ព្រះរាជាយាទវៈដ៏មហានុភាព សត្រាជិត បានទៅកាន់ ទ្វារវតី ហើយបានបូជាព្រះភាស្ករៈ (ព្រះអាទិត្យ) ដោយសទ្ធា; ព្រះអាទិត្យក៏ពេញព្រះហឫទ័យចំពោះការភក្តិនោះ។
Verse 3
महाव्रतमुपास्थाय निघ्नपुत्रेण धीमता । तस्य तुष्टस्तदा भानुः स्यमन्तकमणिं ददौ
ដោយបានប្រកាន់វ្រតដ៏ធំ មហាវ្រតៈ បុត្ររបស់និឃ្នៈដ៏មានប្រាជ្ញា បានអនុវត្តពិធីនោះ។ ពេលនោះ ព្រះភានុ (ព្រះអាទិត្យ) ពេញព្រះហឫទ័យ ហើយបានប្រទាន មណីស្យមន្តកៈ ដល់គាត់។
Verse 4
स मणिः सवते नित्यं भारानष्टौ दिनेदिने सुवर्णस्य सुशुद्धस्य भक्त्या व्रततपोयुतः
មណីនោះបញ្ចេញផលជានិច្ច រៀងរាល់ថ្ងៃ បានមាសសុទ្ធបំផុត៨ ភារៈ ជាផលដល់អ្នកមានភក្តី វ្រត និងតបៈ។
Verse 5
भूयोऽपि भानुना प्रोक्तो वरं ब्रूहि वरानने । स चाह देवदेवेशं भास्करं वारितस्करम्
បន្ទាប់មកទៀត ភានុបានមានព្រះបន្ទូលថា «ចូរប្រាប់ពរ មុខស្រស់អើយ»។ នោះសត្រាជិតបានទូលដល់ភាស្ករ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវទាំងឡាយ អ្នកបណ្តេញចោរ។
Verse 6
यदि तुष्टोऽसि मे देव वरदानं करोषि च । अत्रैव चाश्रमे पुण्ये नित्यं संनिहितो भव
«បើព្រះអង្គពេញព្រះហឫទ័យចំពោះខ្ញុំ ព្រះទ្រង់ប្រទានពរផង សូមស្នាក់នៅទីនេះ ក្នុងអាស្រមបរិសុទ្ធនេះ ជានិច្ចជានិរន្តរ៍»។
Verse 7
एवं भविष्यतीत्युक्त्वा सूर्यः सत्राजितं नृपम् । अभिनंद्य वरं तस्य तत्रैवादर्शनं गतः
ព្រះសូរ្យបានមានព្រះបន្ទូលថា «ដូច្នោះហើយ» ហើយទ្រង់សរសើរ និងគោរពព្រះរាជាសត្រាជិត និងពររបស់គាត់; បន្ទាប់មក នៅទីនោះឯង ព្រះអាទិត្យបានលាក់ខ្លួនពីទស្សនៈ។
Verse 8
तेनापि निघ्नपुत्रेण देवदेवस्य भास्वतः । स्थापिता प्रतिमा शुभ्रा तत्रैव वरवर्णिनि
ហើយសត្រាជិត កូននៃនិឃ្នា ក៏បានដំឡើងរូបបដិមាភ្លឺរលោង និងមង្គល នៃព្រះទេវទាំងទេវដ៏ភ្លឺចែងចាំង (សូរ្យ) នៅទីនោះឯង មុខពណ៌ស្រស់អើយ។
Verse 9
शंखदुंदुभिनिर्घोषैर्ब्रह्मघोषैश्चपुष्कलैः । ततस्तुनागरान्सर्वान्समाहूय द्विजोत्तमान् । अब्रवीत्प्रणतो भूत्वा दत्त्वा वृत्तिमनुत्तमाम्
ក្នុងសូរស័ង្ក និងស្គរដុនដុបដ៏កក្រើក ព្រមទាំងសំឡេងវេទមន្តដ៏សម្បូរបែប នោះគាត់បានហៅប្រជាជនទាំងអស់ និងព្រះទ្វិជជនដ៏ប្រសើរ។ គាត់កោតគោរពក្បាលចុះ ហើយបានប្រទានជីវភាពល្អឥតខ្ចោះ រួចទើបនិយាយ។
Verse 10
युष्मत्पादप्रसादेन सूर्यस्यानुग्रहेण वै । साधयित्वा तपश्चोग्रं स्थापिता प्रतिमा मया
«ដោយព្រះគុណនៃព្រះបាទរបស់ព្រះអង្គ និងដោយព្រះអនុគ្រោះរបស់ព្រះអាទិត្យផងដែរ ខ្ញុំបានបំពេញតបស្យាដ៏តឹងរឹង ហើយបានដំឡើងព្រះបដិមានេះដោយដៃខ្ញុំ»។
Verse 11
इंद्रलोकादिहानीता जित्वा शक्रं सुरारिणा । दशाननस्य पुत्रेण लंकायां स्थापिता पुरा
កាលពីមុន បន្ទាប់ពីបានឈ្នះឥន្ទ្រ (សក្រក) សត្រូវនៃទេវតាបាននាំវាចេញពីលោកឥន្ទ្រ ហើយយូរមកហើយ បានដំឡើងវានៅលង្កា ដោយកូនប្រុសរបស់ទសានន (រាវណ)។
Verse 12
तं निहत्य तु रामेण लक्ष्मणानुगतेन वै । अयोध्यायां समानीता सौमित्रिजयलक्षिका
បន្ទាប់ពីព្រះរាម—មានព្រះលក្ខ្មណៈតាមដាន—បានសម្លាប់គាត់ វាត្រូវបាននាំទៅអយោធ្យា ជាសញ្ញាដែលមើលឃើញនៃជ័យជម្នះរបស់សោមិត្រី (លក្ខ្មណៈ)។
Verse 13
मित्रावरुणपुत्राय वसिष्ठाय समर्पिता । तेनापि मम तुष्टेन द्वारकायां निवेदिता
វាត្រូវបានប្រគល់ជូនវសិષ્្ឋ ព្រះបុត្ររបស់មិត្ត្រ និងវរុណ; ហើយគាត់ផងដែរ—ពេញចិត្តចំពោះខ្ញុំ—បាននាំទៅថ្វាយនៅទ្វារកា។
Verse 14
मयापि स्थापिता चात्र ज्ञात्वा क्षेत्रमनुत्तमम् । किमत्र बहुनोक्तेन भवद्भिः सर्वथैव हि
ខ្ញុំផងដែរ បានស្ថាបនាវានៅទីនេះ ដោយដឹងថា ក្សេត្រនេះលើសលប់។ តើត្រូវនិយាយច្រើនអ្វីទៀត? ពិតប្រាកដថា វាល្អឥតខ្ចោះសម្រាប់លោកអ្នកគ្រប់យ៉ាង។
Verse 15
परिपाल्या प्रयत्नेन यावच्चंद्रार्कतारकम् । तस्माद्युष्माकमादिष्टा प्रतिमेयं मया शुभा
វាគួរត្រូវបានការពារយ៉ាងខិតខំ ដរាបណាព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ និងផ្កាយនៅតែមាន។ ដូច្នេះ ខ្ញុំបានបង្គាប់ដល់លោកអ្នក អំពីរូបបដិមាដ៏មង្គលនេះ—ឲ្យថែរក្សា និងអភិរក្ស។
Verse 16
नागराणां तु विप्राणां सोमेशपुरवासिनाम् । तस्मान्नाम मया दत्तं नागरादित्यमेव हि
ដោយព្រោះវាពាក់ព័ន្ធនឹងព្រះព្រាហ្មណ៍នាគរា ដែលស្នាក់នៅសូមេឝបុរៈ ដូច្នេះ ខ្ញុំបានប្រទាននាមថា «នាគរាទិត្យ» ពិតប្រាកដ។
Verse 17
ब्राह्मणा ऊचुः । सर्वमेव करिष्यामो देवस्य परिपालनम् । यावन्मही च चंद्रार्कौ यावत्तिष्ठति सागरः । तावत्ते ह्यक्षया कीर्तिः स्थाने चास्मिन्भविष्यति
ព្រះព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយបាននិយាយថា៖ «យើងខ្ញុំនឹងធ្វើគ្រប់យ៉ាង ដើម្បីការពារ និងថែរក្សាព្រះអម្ចាស់។ ដរាបណាផែនដី ព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យនៅតែមាន ដរាបណាសមុទ្រនៅតែស្ថិត។ ដរាបនោះ កេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់លោកនឹងមិនរលាយ ហើយនឹងស្ថិតនៅទីនេះផងដែរ»។
Verse 18
एवमुक्त्वा तु ते सर्वे नागरा द्विजपुंगवाः । राजापि तुष्टः प्रययौ तदा द्वारवतीं पुरीम्
និយាយដូច្នេះហើយ ព្រះព្រាហ្មណ៍នាគរាទាំងអស់ ដែលជាអ្នកល្អឥតខ្ចោះក្នុងចំណោមទ្វិជៈ ក៏បានចាកចេញ។ ព្រះរាជាក៏ពេញចិត្ត ហើយនៅពេលនោះ បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីក្រុងទ្វារវតី។
Verse 19
ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि तस्मिन्दृष्टे तु यत्फलम् । गोशतस्य प्रयागेषु सम्यग्दत्तस्य यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति नागरार्कस्य दर्शनात्
ព្រះឥશ્વរមានព្រះបន្ទូល៖ «ស្តាប់ទៅ ព្រះនាង; ខ្ញុំនឹងប្រាប់ផលនៃការមើលឃើញនោះ។ បុណ្យដែលកើតពីការបរិច្ចាគគោមួយរយក្បាលដោយត្រឹមត្រូវនៅព្រាយាគៈ បុគ្គលទទួលបានបុណ្យដូចគ្នានោះ ដោយទស្សនានាគរារកៈ»។
Verse 20
दारिद्र्यदुःखशोकार्त्तेः कोन्योस्ति हरणक्षमः । प्रभासे पावने क्षेत्रे मुक्त्वा नागरभास्करम्
អ្នកណាអាចដកហូតភាពក្រីក្រ ទុក្ខវេទនា សោកសៅ និងការឈឺចាប់បានទៀត—ជាពិសេសនៅក្នុងក្សេត្រប្រភាសៈដ៏បរិសុទ្ធ—ក្រៅពីព្រះនាគរភាស្ករៈ?
Verse 21
बंधकुष्ठादिकं दुःखं ये भजंत्यल्पबुद्धयः । तत्र ते नैव जानंति वैद्यं नागरभास्करम्
អ្នកមានបញ្ញាតិច ដែលរងទុក្ខដូចជា ការចងក្រង (ពន្ធនៈ) និងជំងឺកុស្ឋៈជាដើម—នៅក្នុងសភាពនោះឯង ពួកគេមិនស្គាល់វេជ្ជបណ្ឌិតពិតទេ គឺព្រះនាគរភាស្ករៈ (ព្រះអាទិត្យ) ដែលអាចព្យាបាលបាន។
Verse 22
स्नात्वा हिरण्यातोयेन यस्तं पूजयते नरः । कल्पकोटिसहस्राणि सूर्यलोके महीयते
បុរសណាដែលងូតដោយ «ទឹកមាស» ហើយបូជាព្រះអង្គនោះ នឹងត្រូវគេគោរពលើកតម្កើងនៅក្នុងលោកព្រះអាទិត្យ អស់ពាន់កោដិកល្បៈ។
Verse 23
शुक्लपक्षे तु सप्तम्यां यदा संक्रमते रविः । महाजया तदा ख्याता सप्तमी भास्करप्रिया
នៅថ្ងៃសប្តមី នៃសុក្លបក្សៈ ពេលដែលព្រះរាវិ (ព្រះអាទិត្យ) ចូលសង្ក្រាន្តទៅរាសីថ្មី នោះសប្តមីត្រូវបានគេហៅថា «មហាជយា» ជាសប្តមីដែលព្រះភាស្ករៈស្រឡាញ់។
Verse 24
स्नानं दानं जपो होमः पितृदेवाभिपूजनम् । सर्वं कोटिगुणं प्रोक्तं भास्करस्यवचो यथा
ការងូតទឹក ការធ្វើទាន ការសូត្រមន្ត ការថ្វាយហោម និងការគោរពបូជាបិត្រទេវតា និងទេវៈទាំងឡាយ—ទាំងអស់នេះ ត្រូវបានប្រកាសថា កើនគុណកុដិដង តាមព្រះវាចារបស់ភាស្ករ។
Verse 25
एकं यो भोजयेत्तत्र ब्राह्मणं सूर्यसंनिधौ । कोटिभोज्यं कृतं तेन इत्याह भगवान्हरिः
អ្នកណាដែលនៅទីនោះ ក្នុងព្រះអាទិត្យស្ថិតជិតស្និទ្ធ បំបៅព្រះព្រាហ្មណ៍សូម្បីតែម្នាក់—ដោយគាត់ នោះដូចជាបំបៅបានកុដិម្នាក់; ព្រះហរិប្រកាសដូច្នេះ។
Verse 26
एतन्मया ते कथितं पुरा नोक्तं वरानने । यः शृणोति नरो भक्त्या स गच्छेद्भास्करं पदम्
នេះខ្ញុំបានប្រាប់អ្នកហើយ ឱ ស្រីមុខស្រស់—អ្វីដែលមុននេះមិនធ្លាប់និយាយ។ មនុស្សណាស្តាប់ដោយសទ្ធា គេនឹងទៅដល់ព្រះបដ្ឋានរបស់ភាស្ករ។
Verse 27
सूर्यस्य देवि नामानि रहस्यानि शृणुश्व मे । अलं नामसहस्रेण पठस्वैनं शुभं स्तवम्
ឱ ទេវី សូមស្តាប់ខ្ញុំ—នាមសម្ងាត់របស់ព្រះសូរ្យ។ មិនចាំបាច់នាមពាន់ទេ; ចូរសូត្រស្តវៈដ៏មង្គលនេះវិញ។
Verse 28
विकर्त्तनो विवस्वांश्च मार्त्तंडो भास्करो रविः । लोकप्रकाशकः श्रीमांल्लोकचक्षुर्ग्रहेश्वरः
វិកর্ত្តន វិវស្វាន មារតណ្ឌ ភាស្ករ រាវិ—ព្រះអង្គជាអ្នកបំភ្លឺលោកទាំងឡាយ ជាព្រះមានពន្លឺរុងរឿង ជាចក្ខុរបស់សកលលោក និងជាព្រះអម្ចាស់នៃគ្រោះទាំងឡាយ។
Verse 29
लोकसाक्षी त्रिलोकेशः कर्त्ता हर्त्ता तमिस्रहा । तपनस्तापनश्चैव शुचिः सप्ताश्ववाहनः
ព្រះអាទិត្យជាសាក្សីនៃលោក ជាព្រះអម្ចាស់នៃលោកទាំងបី ជាអ្នកបង្កើត និងអ្នកដកហូតវិញ ជាអ្នកបំផ្លាញភាពងងឹត; ជា តាបន និង តបន ព្រះបរិសុទ្ធ មានរថសេះប្រាំពីរទាញ។
Verse 30
गभस्तिहस्तो ब्रह्मा च सर्वदेवनमस्कृतः । एकविंशक इत्येष नागरार्कस्तवः स्मृतः
គេហៅថា «គភស្តិហស្ត» និង «ព្រះព្រហ្ម» ព្រះដែលទេវតាទាំងអស់គោរពនមស្ការ; ស្តវនេះត្រូវចងចាំថា «ឯកវិಂសក» គឺ «នាគរារក-ស្តវ» (ស្តវព្រះអាទិត្យនាគរា)។
Verse 31
स्तवराज इति ख्यातः शरीरारोग्यवृद्धिदः
វាត្រូវបានល្បីថា «ស្តវរាជ» ព្រះរាជានៃស្តវទាំងឡាយ ដែលប្រទានការកើនឡើងនៃសុខភាពកាយ និងការរួចផុតពីជំងឺ។
Verse 32
य एतेन महादेवि द्वे संध्येऽस्तमनोदये । नागरार्कं तु संस्तौति स लभेद्वांछितं फलम्
ឱ មហាទេវី អ្នកណាដែលដោយស្តវនេះ សរសើរ «នាគរារក» នៅសន្ធ្យាទាំងពីរ—ពេលថ្ងៃលិច និងពេលថ្ងៃរះ—នោះនឹងទទួលបានផលដែលប្រាថ្នា។
Verse 239
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये नागरार्कमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमो ऽध्यायः
ដូច្នេះ ក្នុង «ស្រីស្កន្ទ មហាពុរាណ» ប្រមូល៨១,០០០ស្លោក នៅសៀវភៅទី៧ «ប្រភាសខណ្ឌ» ផ្នែកទី១ «ប្រភាសក្សេត្រមាហាត្ម្យ» ជំពូកទី២៣៩ ដែលមានចំណងជើង «ការពិពណ៌នាពីមហិមារបស់ នាគរារក» បានបញ្ចប់។