Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि चित्रादित्यमनुत्तमम् । तस्यैव दक्षिणे भागे व्रह्मकुण्डसमीपतः

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi citrādityamanuttamam | tasyaiva dakṣiṇe bhāge vrahmakuṇḍasamīpataḥ

Translation

ព្រះឥશ્વរ មានព្រះបន្ទូល៖ បន្ទាប់មក ឱ មហាទេវី! គួរទៅកាន់ស្ថានបូជាដ៏លើសលប់នាម «ចិត្រាទិត្យ» ហើយនៅផ្នែកខាងត្បូងរបស់វា ជិតព្រះកុណ្ឌ «ព្រហ្មកុណ្ឌ»…

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord Śiva)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• ततः: then; thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः—अव्यय-क्रियाविशेषण (adverb: 'then/from there')

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• महादेवि: O Mahādevī
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• चित्रादित्यम्: Citrāditya (name of a deity/person)
• चित्रादित्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चित्र + आदित्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (कर्मधारय-प्रायः: 'चित्रः आदित्यः')

• अनुत्तमम्: unsurpassed; excellent
• अनुत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (चित्रादित्यम्)

• तस्य: of him/that
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• एव: indeed; just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle: emphasis)

• दक्षिणे: on the southern
• दक्षिणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; विशेषणम् (भागे)

• भागे: part; side
• भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• व्रह्मकुण्डसमीपतः: from/near the Brahma-kuṇḍa
• व्रह्मकुण्डसमीपतः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: व्रह्मकुण्ड + समीप (प्रातिपदिक) + तः (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb: 'from/near'); समासः—तत्पुरुष (व्रह्मकुण्डस्य समीपः)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Citrāditya; Brahma-kuṇḍa (adjacent)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva instructs Devī, pointing toward a radiant Sun-shrine (Citrāditya). A pilgrim path curves to the south where a sacred pond (Brahma-kuṇḍa) glints; small shrines and flags mark the route.

Characters & Entities

• Īśvara
• Mahādevī
• Citrāditya
• Brahma-kuṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma emphasizes pilgrimage as a disciplined movement through sacred geography, guided by divine instruction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Citrāditya, with a locator reference to Brahma-kuṇḍa on its southern side within Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

A pilgrimage directive: “one should go” (gacchet) to Citrāditya; further rites are implied but not detailed in this verse.