Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 116

Devanagari script

तं शशाप ततश्छाया क्रुद्धा सा पार्थिवी भृशम् । किंचित्प्रस्फुरमाणोष्ठी विचलत्पाणिपल्लवा

Transliteration

taṃ śaśāpa tataśchāyā kruddhā sā pārthivī bhṛśam | kiṃcitprasphuramāṇoṣṭhī vicalatpāṇipallavā

Translation

បន្ទាប់មក ឆាយា ព្រះមហេសីលើផែនដី នាងខឹងខ្លាំងណាស់ បានដាក់បណ្តាសាគាត់—បបូរមាត់ញ័របន្តិច ហើយដៃទន់ភ្លន់របស់នាងក៏រញ្ជួយ។

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; सर्वनाम

• शशाप: cursed
• शशाप: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शप् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• ततः: then
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Temporal adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय/तद्-तसिल्)
• Form: अव्यय (तसिल्): ‘तस्मात्/तदनन्तरम्’

• छाया: Chāyā
• छाया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: छाया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• क्रुद्धा: angry
• क्रुद्धा: Karta (Subject qualifier/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्रुध् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (छाया)

• सा: she
• सा: Karta (Subject apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• पार्थिवी: queenly/royal lady
• पार्थिवी: Karta (Subject qualifier/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पार्थिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (सा/छाया) — ‘राज्ञी/पृथिव्याः सम्बन्धिनी’

• भृशम्: greatly, vehemently
• भृशम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भृशम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण): ‘अत्यन्तम्/vehemently’

• किंचित्: slightly, somewhat
• किंचित्: Kriyāviśeṣaṇa (Degree adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: किंचित् (अव्यय/सर्वनाम-नपुंसक)
• Form: अव्ययवत् प्रयोगः (adverbial): ‘अल्पम्/somewhat’

• प्रस्फुरमाणोष्ठी: whose lips were quivering
• प्रस्फुरमाणोष्ठी: Karta (Subject qualifier/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-√स्फुर् (धातु) + शानच् (कृदन्त) + ओष्ठी (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास: प्रस्फुरमाणौ ओष्ठौ यस्याः सा; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (छाया)

• विचलत्पाणिपल्लवा: whose hands/fingers were trembling
• विचलत्पाणिपल्लवा: Karta (Subject qualifier/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-चल् (धातु) + शतृ (कृदन्त) + पाणि (प्रातिपदिक) + पल्लव (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास: विचलन्तः पाणिपल्लवाः (हस्ताङ्गुल्यादयः) यस्याः सा; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (छाया)

Speaker

Īśvara (narrator voice begins in this passage; the verse itself is narrative description)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Chāyā, queenly yet furious, curses Yama; her lips quiver and her hands tremble, capturing the moment when emotion crystallizes into fate.

Characters & Entities

• Chāyā
• Yama

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unchecked anger disturbs dharma and leads to karmic consequences, even within sacred lineages.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra (Prabhāsatīrtha region) is the narrative setting within the Prabhāsa Khaṇḍa’s māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it narrates the onset of a curse (śāpa) within the māhātmya कथा.