Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 7

Devanagari script

अनंतः संस्थितस्तत्र विष्णुश्च तदनंतरम् । ज्ञात्वा विमुक्तिदं तीर्थं दुर्वासा मुनिपुंगवः

Transliteration

anaṃtaḥ saṃsthitastatra viṣṇuśca tadanaṃtaram | jñātvā vimuktidaṃ tīrthaṃ durvāsā munipuṃgavaḥ

Translation

នៅទីនោះ អនន្តៈបានតាំងស្ថិត ហើយភ្លាមៗបន្ទាប់មក ព្រះវិṣṇុក៏បានតាំងស្ថិតដែរ។ ដោយដឹងថា ទីរថៈនេះប្រទានមោក្ខៈ ទុរវាសា មុនីដ៏អធិក បានមកស្នាក់នៅទីនោះ។

Word by Word

• अनन्तः: Ananta (Śeṣa)
• अनन्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अनन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• संस्थितः: stood / remained
• संस्थितः: Kriya (Predicative/क्रिया-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु)
• Form: कृदन्त-क्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• तत्-अनन्तरम्: immediately thereafter
• तत्-अनन्तरम्: Sambandha (Sequence/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम) + अनन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; अव्ययवत् प्रयोगः (adverbial: immediately after that)

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: कृदन्त-क्त्वान्त (absolutive/gerund)

• विमुक्ति-दम्: granting liberation
• विमुक्ति-दम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विमुक्ति (प्रातिपदिक) + द (कृदन्त; दा धातु)
• Form: कृदन्त-णिनि/क्विप्-समर्थ ‘द’ (giver); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—विमुक्तिं ददाति इति (उपपद-तत्पुरुष)

• तीर्थम्: sacred ford/place of pilgrimage
• तीर्थम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दुर्वासाः: Durvāsā
• दुर्वासाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुर्वासस्/दुर्वासा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मुनिपुङ्गवः: the foremost of sages
• मुनिपुङ्गवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—मुनीनां पुङ्गवः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator; likely Sūta/Skanda in the Dvārakā-māhātmya flow)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakratīrtha (Dvārakā, on/near Gomati)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A sacred riverside/sea-edge tīrtha where Ananta (Śeṣa) is established, followed by Viṣṇu’s presence; Durvāsā arrives, recognizes the place as muktida, and takes residence in austere serenity.

Characters & Entities

• Ananta (Śeṣa)
• Viṣṇu
• Durvāsā
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sacred place becomes a gateway to liberation when it is recognized as Viṣṇu’s own abode and approached with reverence.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

A liberation-bestowing tīrtha in the Dvārakā region, associated with Ananta and Viṣṇu.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed here; the emphasis is on the tīrtha’s mokṣa-bestowing power and the sage’s residence.