Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 23
Devanagari script
स्मरंती गोकुले बद्धं स्वसुतं क्षीरपायिनम् । दुःखेन रुदतीं तां स दृष्ट्वोवाच मृगाधिपः
Transliteration
smaraṃtī gokule baddhaṃ svasutaṃ kṣīrapāyinam | duḥkhena rudatīṃ tāṃ sa dṛṣṭvovāca mṛgādhipaḥ
Translation
នាងនឹកដល់កូនកំភួនរបស់នាង ដែលចងនៅក្នុងគោក្របី ហើយនៅតែផឹកទឹកដោះ។ នាងយំដោយទុក្ខ; សត្វមេនៃសត្វព្រៃឃើញនាងយំ ក៏និយាយ។
Word by Word
स्मरन्तीremembering
स्मरन्ती:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मरन्त् (कृदन्त/शतृ)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘remembering’
गोकुलेin the cow-pen
गोकुले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगोकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
बद्धम्bound, tied
बद्धम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबन्ध् (धातु) → बद्ध (कृदन्त/क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (स्वसुतम्)
स्वसुतम्her own calf/son
स्वसुतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्व-सुत (प्रातिपदिक)
Formसमास: षष्ठी-तत्पुरुष (स्वस्य सुतः); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
क्षीरपायिनम्milk-drinking
क्षीरपायिनम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्षीर + पायिन् (प्रातिपदिक)
Formसमास: तत्पुरुष (क्षीरं पिबति); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (स्वसुतम्)
दुःखेनfrom sorrow
दुःखेन:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; हेतौ (in sense of cause)
रुदतीम्crying
रुदतीम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootरुद् (धातु) → रुदत् (कृदन्त/शतृ)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (ताम्)
ताम्her
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootदृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभावरूप कृदन्त (gerund); ‘having seen’
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
मृगाधिपःlord of beasts (tiger)
मृगाधिपः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमृग + अधिप (प्रातिपदिक)
Formसमास: षष्ठी-तत्पुरुष (मृगाणाम् अधिपः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
Speaker
Narrator (then tiger begins speaking next verse)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Arbuda (contextual)
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: The cow, eyes brimming, recalls her calf tied in the cowshed; the tiger pauses, watching her tears, the forest momentarily still.
Characters & Entities
T
tiger (mṛgādhipa)K
Kapilā (cow)C
calfFAQs
Parental love and responsibility are powerful dharmic forces; even in danger, the mind turns to duties left behind.
The narrative unfolds in the Arbuda landscape; this verse highlights the ethical drama rather than a specific tīrtha.
None.