Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 73

Devanagari script

विपाशायाममोघाक्षी पाटला पुण्ड्रवर्धने । नारायणी सुपार्श्वे तु त्रिकूटे भद्रसुन्दरी

Transliteration

vipāśāyāmamoghākṣī pāṭalā puṇḍravardhane | nārāyaṇī supārśve tu trikūṭe bhadrasundarī

Translation

នៅលើទន្លេវិបាសា ព្រះនាងជា អមោឃាក្សី ភ្នែកមិនឥតផល អំណោយផលសម្រេច; នៅពុណ្ឌ្រវರ್ಧន ព្រះនាងជា បាដលា។ នៅសុបារស្វ ព្រះនាងជា នារាយណី; និងនៅត្រីកូដ ព្រះនាងជា ភទ្រសុន្ទរី ស្រស់ស្អាតព្រមទាំងមង្គល។

Word by Word

• विपाशायाम्: in Vipāśā
• विपाशायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विपाशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण

• अमोघाक्षी: Amoghākṣī (unfailing-eyed)
• अमोघाक्षी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अमोघाक्षी (प्रातिपदिक; अमोघ + अक्षी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (बहुव्रीहिः: 'अमोघ-नेत्रा')

• पाटला: Pāṭalā
• पाटला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाटला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

• पुण्ड्रवर्धने: at Puṇḍravardhana
• पुण्ड्रवर्धने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुण्ड्रवर्धन (प्रातिपदिक; पुण्ड्र + वर्धन)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण

• नारायणी: Nārāyaṇī
• नारायणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारायणी (प्रातिपदिक; नारायण + ङीष्-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (नारायणस्य शक्तिः)

• सुपार्श्वे: at Supārśva
• सुपार्श्वे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सुपार्श्व (प्रातिपदिक; सु + पार्श्व)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण

• तु: indeed/and
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• त्रिकूटे: at Trikūṭa
• त्रिकूटे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रिकूट (प्रातिपदिक; त्रि + कूट)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण; द्विगु-समास

• भद्रसुन्दरी: Bhadrasundarī
• भद्रसुन्दरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भद्रसुन्दरी (प्रातिपदिक; भद्र + सुन्दरी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vipāśā; Puṇḍravardhana; Supārśva; Trikūṭa

Type: river

Visual Art Cues

Scene: A riverbank scene on Vipāśā with Devī Amoghākṣī blessing pilgrims; Puṇḍravardhana shown as an ancient eastern city with Devī Pāṭalā amid pātalā blossoms; Supārśva as a hill-shrine where Devī Nārāyaṇī stands with Vishnu-emblems subtly present; Trikūṭa as triple-peaked mountain with Devī Bhadrasundarī radiant at the summit-temple.

Characters & Entities

• Vipāśā
• Puṇḍravardhana
• Supārśva
• Trikūṭa
• Amoghākṣī
• Pāṭalā
• Nārāyaṇī
• Bhadrasundarī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Goddess grants unfailing spiritual fruition when approached through tīrthas—rivers, mountains, and ancient regions sanctified by worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vipāśā (often identified with the Beas river region), Puṇḍravardhana (ancient region in eastern India), Supārśva, and Trikūṭa (a tri-peaked sacred mountain in Purāṇic geography).

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; river-tīrtha context implies snāna (bathing) and kṣetra-devī worship.