Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 5

Devanagari script

तस्य तत्करसंलग्नं च्यवते न कदाचन । ततो हि देवदेवेशः पर्यटन् पृथिवीमिमाम्

Transliteration

tasya tatkarasaṃlagnaṃ cyavate na kadācana | tato hi devadeveśaḥ paryaṭan pṛthivīmimām

Translation

ប៉ុន្តែក្បាលនោះ (ដែលត្រូវកាត់) បានជាប់នឹងព្រះហស្តរបស់ព្រះអង្គ មិនធ្លាក់ចេញឡើយ។ ដូច្នេះ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវទាំងឡាយ បានចេញដំណើរធ្វើបរិវេសន៍ជុំវិញផែនដីនេះ។

Word by Word

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; विशेषण of करसंलग्नम्

• करसंलग्नम्: stuck to the hand
• करसंलग्नम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कर + संलग्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (तस्य) करजैः छिन्नं मूर्धानं इत्यर्थे—हस्ते संलग्नम्

• च्यवते: falls off; slips away
• च्यवते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: च्यु (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध-निपात (negation particle)

• कदाचन: ever; at any time
• कदाचन: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचन (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक (temporal adverb)

• ततः: then; thereafter
• ततः: Kala (Sequence/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (emphatic particle)

• देवदेवेशः: Lord of the gods
• देवदेवेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव + देव + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पर्यटन्: wandering about
• पर्यटन्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: परि + अट् (धातु) + शतृ (प्रत्यय)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present active participle, शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; देवदेवेशस्य विशेषणम्

• पृथिवीम्: the earth
• पृथिवीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• इमाम्: this
• इमाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of पृथिवीम्

Speaker

Narrator (Revā Khaṇḍa narrator addressing Yudhiṣṭhira)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Siddheśvara (goal of the wandering)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārtha / king addressed

Visual Art Cues

Scene: Śiva, the Lord of gods, wanders the earth with the skull/head stuck to his hand; landscapes shift—forests, mountains, rivers—until the destined tīrtha is reached.

Characters & Entities

• Śiva (Devadeveśa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Karmic consequence persists until purified through prescribed expiation; pilgrimage becomes a sacred means of transformation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse prepares for the later revelation of the Narmadā-side Śuddharudra Tīrtha as the place of release.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, wandering/pilgrimage as part of prāyaścitta; explicit rites are described later.