Shloka 48

पानीयदान-प्रपादान-वापीकूपतडाग-निर्माण-प्रशंसा

Praise of Water-Gift and the Construction of Wells and Tanks

Devanagari script

तपसा लभ्यते राज्यं स च शक्रस्सुरेश्वरः । तपसाऽपालयत्सर्वमहन्यहनि वृत्रहा

Transliteration

tapasā labhyate rājyaṃ sa ca śakrassureśvaraḥ | tapasā'pālayatsarvamahanyahani vṛtrahā

Translation

ដោយតបស្យា អាចទទួលបានអធិបតេយ្យ; ដូច្នេះ ឥន្ទ្រា (សក្រក) បានក្លាយជាព្រះអម្ចាស់នៃទេវតា។ ហើយអ្នកសម្លាប់ វ្រឹត្រ នោះ បានការពារសព្វសារពើ ដោយអំណាចតបស្យា រៀងរាល់ថ្ងៃ។

Word by Word

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental) एकवचनम्

• लभ्यते: is obtained
• लभ्यते: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: √लभ् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), कर्मणि-प्रयोगः (passive); प्रथमपुरुषः (3rd person) एकवचनम्

• राज्यम्: kingdom, sovereignty
• राज्यम्: Karma (कर्म/Object; passive-subject)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd Nom/Acc) एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगे कर्तृस्थानी (subject of passive)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st/Nominative) एकवचनम्; संकेतक-सर्वनाम (demonstrative pronoun)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (and)

• शक्रः: Śakra (Indra)
• शक्रः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st/Nominative) एकवचनम्

• सुरेश्वरः: lord of the gods
• सुरेश्वरः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: सुर-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st/Nominative) एकवचनम्; समासः: सुराणाम् ईश्वरः

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental) एकवचनम्

• अपालयत्: protected, maintained
• अपालयत्: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: अ-√पाल् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः (3rd person) एकवचनम्

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/Accusative) एकवचनम्

• अहनि: in a day
• अहनि: Adhikarana (अधिकरण/Time-location)
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी (7th/Locative) एकवचनम्

• अहनि: day by day
• अहनि: Adhikarana (अधिकरण/Time-location)
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी (7th/Locative) एकवचनम्; पुनरुक्तिः (reduplication)

• वृत्रहा: Vṛtra-slayer (Indra)
• वृत्रहा: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: वृत्र-हन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा (1st/Nominative) एकवचनम्; समासः: वृत्रं हन्ति इति (Vṛtra-slayer)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Characters & Entities

• Indra
• Shakra
• Vritra

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse teaches that true authority and the capacity to uphold dharma arise from tapas—inner discipline and spiritual heat—rather than mere birth or force; even Indra’s lordship is presented as the fruit of sustained austerity.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

In the Shaiva view, tapas becomes fruitful when oriented to Pati (Śiva) as the supreme Lord; Linga-worship and devotion to Saguna Śiva stabilize the mind, making austerity dharmic and protective rather than ego-driven.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Adopt steady tapas such as daily japa of the Panchākṣarī (Om Namaḥ Śivāya), simple vrata-like self-restraint, and regular Shiva-pūjā with bhasma (Tripuṇḍra) to cultivate disciplined protection of one’s duties.