Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 54

शिवपुत्रजननवर्णनम् — Description of the Birth/Manifestation of Śiva’s Son

Devanagari script

तपोमासस्नानकर्त्र्यस्त्रियो यास्स्युः प्रगे शुचे । तद्देहेषु स्थापय त्वं शिवरेतस्त्विदं महत्

Transliteration

tapomāsasnānakartryastriyo yāssyuḥ prage śuce | taddeheṣu sthāpaya tvaṃ śivaretastvidaṃ mahat

Translation

ឱ អ្នកបរិសុទ្ធ នៅពេលអរុណោទ័យ ក្នុងរាងកាយនារីទាំងឡាយដែលកាន់វ្រតតបោមាស ដោយងូតទឹកតាមពិធី សូមអ្នកដាក់ថាមពលគ្រាប់ពូជដ៏មហិមារបស់ព្រះសិវៈនេះ។

Word by Word

• तपोमास-स्नान-कर्त्र्यः: women who perform bathing in the month of tapas (Tapomāsa)
• तपोमास-स्नान-कर्त्र्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपोमास (प्रातिपदिक) + स्नान (प्रातिपदिक) + कर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; समासः—तपोमासे स्नानस्य कर्त्री इति (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• स्त्रियः: women
• स्त्रियः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• याः: who
• याः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सम्बन्धसूचक-यत् (relative pronoun)

• स्युः: may be / should be
• स्युः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपदम्

• प्रगे: at dawn / early in the morning
• प्रगे: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रगे (अव्यय/प्रातिपदिक-निपात)
• Form: अव्यय; कालवाचक (temporal adverb)

• शुचे: O pure one
• शुचे: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शुचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• तत्-देहेषु: in their bodies
• तत्-देहेषु: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; समासः—तासां देहेषु इति (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• स्थापय: place / establish
• स्थापय: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/लोट्), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपदम्; णिच्-प्रयोजक (causative sense: ‘cause to be placed/establish’)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुषवाचक-सर्वनाम; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• शिव-रेतः: Śiva’s semen
• शिव-रेतः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + रेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—शिवस्य रेतः इति (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• तु: indeed / but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (particle: ‘but/indeed’)

• इदम्: this
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा) वा द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; निर्देशक (demonstrative)

• महत्: great
• महत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा) वा द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (qualifier)

Speaker

Lord Shiva

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: creative

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse highlights Śiva’s anugraha (grace) working through disciplined purity—especially the Tapomāsa observance—showing that sincere vrata and śauca (inner-outer cleanliness) become a vessel for divine transformative power.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Tapomāsa bathing and vow-keeping are classic Saguna-Śiva devotional disciplines: the devotee honors Śiva through embodied ritual (snāna, vrata), and Śiva responds by bestowing his śakti—symbolically expressed here as Śiva’s ‘seed-energy’—which is aligned with Linga-centered worship as the sign of Śiva’s creative and gracious presence.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A dawn (prātaḥ) ritual bath during Tapomāsa, maintained with purity and vow-discipline; as a meditative takeaway, keep śauca and mentally dedicate the practice to Śiva (e.g., with japa of “Om Namaḥ Śivāya”) to receive his grace.