Rig Veda 5.34.9: Mandala 5, Sukta 34, Mantra 9

Sukta 5.34

Rishi: Atri (Ātreya) (or associated praise within the same hymn sequence; verse explicitly addresses Agni)

Devata: Agni (with an epithet/name Āgniveśi)

Chandas: Trishtubh (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

सहस्रसामाग्निवेशिं गृणीषे शत्रिमग्न उपमां केतुमर्यः । तस्मा आपः संयतः पीपयन्त तस्मिन्क्षत्रममवत्त्वेषमस्तु ॥

Transliteration

sahasrasā́m ā́gniveśiṃ gṛṇīṣe śátrim agne upamā́ṃ ketúm aryáḥ | tásmā ā́paḥ saṃyátāḥ pī́payanta tásmin kṣatrám amávat tveṣám astu ||

Translation

I praise the thousand-chanting Agniveśi, the rival-conqueror, O Agni, the peerless banner of the Aryan seeker. For him let the gathered waters swell in fullness; in him let the sovereign force become vigorous and luminous. Thus the fire of will becomes the standard of the soul’s rule, nourished by the waters of life.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सहस्रसाम्: (him) of a thousand chants/sāmans
• सहस्रसाम्: विशेषण (अग्निवेशिम् इत्यस्य)
• Type: Noun (compound)
• Root: सहस्र- (संख्या) + सामन् (प्रातिपदिक)

• अग्निवेशिम्: Agni as ‘the one who enters/abides (in the house/seat)’; an epithet of Agni
• अग्निवेशिम्: कर्म (गृणीषे इत्यस्य)
• Type: Noun/Adjective (compound epithet)
• Root: अग्नि + वेशि- (प्रातिपदिक; ‘वेश’/√विश् ‘प्रवेश/आवेश’ से)

• गृणीषे: I praise / I sing
• गृणीषे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √गॄ (गृणाति/गृणीत) ‘स्तु/गाय’

• शत्रिम्: the adversary / the rival (as one to be overcome)
• शत्रिम्: विशेषण (अग्निम्—अग्नेः) / कर्म-विशेषण
• Type: Noun/Adjective
• Root: शत्रि- (प्रातिपदिक; ‘शत्रु/प्रतिद्वन्द्वी’ अर्थे)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• उपमाम्: the highest/foremost (as a comparison/standard); an excellent one
• उपमाम्: कर्म (गृणीषे—स्तुत्य-वस्तु) / विशेष्य-निर्देश
• Type: Noun/Adjective
• Root: उपमा- (प्रातिपदिक)

• केतुम्: banner, sign, radiance
• केतुम्: कर्म (गृणीषे) / उपमाम् इत्यस्य अपि विशेष्य
• Type: Noun
• Root: केतु- (प्रातिपदिक)

• अर्यः: the noble one / Arya (noble man)
• अर्यः: कर्तृ (अर्थतः—‘अर्यः’ = ‘श्रेष्ठ/आर्यः’ as subject/epithet) अथवा विशेषण (अग्नेः)
• Type: Noun
• Root: अर्य- (प्रातिपदिक)

• तस्मै: to him (to that one)
• तस्मै: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• आपः: the waters
• आपः: कर्तृ (पीपयन्त)
• Type: Noun
• Root: आप्- (प्रातिपदिक; ‘जल’)

• संयताः: restrained, held together, controlled
• संयताः: विशेषण (आपः)
• Type: Adjective (past participle)
• Root: सम् + √यम् ‘नियमन/संयम’ → संयत (कृदन्त)

• पीपयन्त: they caused to swell/nourished; they refreshed
• पीपयन्त: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पा/√पि (वेद. caus./intens. ‘पाययति/पिपाययति’ = ‘पोषय/तर्पय’)

• तस्मिन्: in him / in that
• तस्मिन्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• क्षत्रम्: dominion, sovereign power
• क्षत्रम्: कर्तृ (अस्तु) / विषय
• Type: Noun
• Root: क्षत्र- (प्रातिपदिक)

• अमवत्: possessing might; powerful
• अमवत्: विशेषण (क्षत्रम्)
• Type: Adjective
• Root: अम- (प्रातिपदिक; ‘बल/पराक्रम’) + -वत् (मतुप्)

• त्वेषम्: fierce, impetuous, brilliant
• त्वेषम्: विशेषण (क्षत्रम्)
• Type: Adjective/Noun
• Root: त्वेष- (प्रातिपदिक)

• अस्तु: let it be / may it be
• अस्तु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अस् ‘भू’